# حفر — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B1/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%81%D8%B1/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B1.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: حفر

حَفَرَ
1 حَفَرَ حفر حفرة , (S, A, K, &c.,) aor. حَفِرَ , (Msb, K,) inf. n. حَفْرٌ, (Mgh, Msb,) He dug, excavated, or hollowed out, the ground, or earth; (KL, PS, &c.;) he cleared out a thing, (K,) as one does the ground; (S, Msb, K;) and a well; (the Lexicons passim;) and a river; (A, Mgh;) with a مِحْفَار; (A;) or with an iron implement; (K;) and ↓ احتفر signifies the same. (S, A, K.) And حَفَرَ عَلَيْهِ, and حَفَرَهُ, and ↓ احتفرهُ, He dug for him, (namely, a lizard of the kind called ضَبّ, or a jerboa,) to fetch him forth. (A, TA.) ― -b2- [He burrowed.] ― -b3- (assumed tropical:) It (a torrent) furrowed a valley. (Msb.) [See also 5.] ― -b4- (tropical:) Inivit feminam: (IAar, Msb, K:) the action being likened to that of a man digging a river. (IAar.) ― -b5- .) ― -b6- هٰذَا غَيْثٌ لَا يَحْفِرُهُ أَحَدٌ (tropical:) This is a rain of which no one knows the utmost extent. (K, * TA.) ― -b7- حَفَرَ ثَرَي زَيْدٍ (tropical:) He searched into the affair, or case, of Zeyd, (A, K,) and became acquainted with it. (K.) ― -b8- And حَفَرَ, (S, A, K,) aor. as above, (S,) and so the inf. n., (S, A,) (assumed tropical:) He, or it, emaciated, or rendered lean: (S, K:) it (a copious flow of milk, TA) emaciated a she-goat: (K, TA:) (tropical:) he (a young camel) rendered his mother flabby in flesh by much sucking. (A.) There is no pregnant animal that pregnancy does not emaciate, except the camel: (S, A:) she fattens in pregnancy. (S.) -A2- حَفَرَ He (a child) shed his رَوَاضِع [or milk-teeth]. (K, TA.) [See also 4.] ― -b2- حَفَرَتْ رَوَاضِعُ المُهْرِ, or حُفِرَتْ, (accord. to different copies of the A,) (tropical:) The milk-teeth of the colt became in a wabbling, or loose, state, previously to their falling out; because, when they have fallen out, their sockets become hollow. (A.) [See 4.] ― -b3- حَفَرَتِ الأَسْنَانُ, aor. حَفِرَ , (S, Mgh, Msb, K,) inf. n. حَفْرٌ; (S, Msb;) and حَفِرَت, aor. حَفَرَ , (S, Mgh, Msb, K,) inf. n. حَفَرٌ, in the dial. of BenooAsad, (S, Msb,) and this is the worse of these two forms, (S,) and حَفْرٌ; (El-Wل'ee;) and حُفِرَت; (K;) (tropical:) The teeth became affected with what is termed حَفْرٌ [q. v. infrà] or حَفَرٌ: (S, Msb, K:) or became unsound: (Mgh:) and حَفَرَ فُوهُ and حَفِرَ his teeth cankered. (A.) IDrst says, in the Expos. of the Fs, that حَفَرَ, aor. حَفِرَ , inf. n. حَفْرَ فُوهُ, is trans.; and that the cause of حَفْر of the teeth, [or the agent of the verb حَفَرَ,] is old age, or the continuance of a yellow incrustation, [or tartar,] or some kind of canker that effects them: but that the verb in the phrase حَفِرَتْ سِنُّهُ, aor. حَفَرَ , inf. n. حَفَرٌ, is intrans. (MF.) [The truth probably is, that the former verb is both trans. and intrans., and hence حُفِرَتِ الأَسْنَانُ; and that the latter is intrans. only.] ― -b4- And حَفِرَ, aor. حَفَرَ , (assumed tropical:) It was, or became, in a bad, corrupt, or unsound, state. (Az.)

حافر
3 حافر حافر , (A,) inf. n. مُحَافَرَةٌ, (TA,) He (a jerboa) went deep into his hole; (A;) so deep that he could not be dug out. (TA.)

احفر فُلَانًا بِئْرًا
4 احفر فُلَانًا بِئْرًا ذ He assisted such a one to dig a well. (K.) -A2- احفر الصَّبِىُّ, (K,) inf. n. اـِحْفَارٌ, (TA,) (tropical:) The child shed his two upper and lower central incisors: (سَقَطَتْ لَهُ الثَّنِيَّتَانِ العُلْيَيَانِ وَالسُّفْلَيَانِ:) so in the K: and to these words we find added, in some copies of the K, لِلْاـِثْنَآءَ وَالاـِرْبَاعِ; and then, وَالمُهْرُسَقَطَتْ ثَنَايَاهُ وَرَبَاعِيَاتُهُ: but in some good and corrected copies, we read, after السفليان, thus, والمهر للاثناء والا رباع سقطت ثناياه ورباعياته: to which, in some lexicons, [as in the S, though the explanation which follows is there different,] after والارباع, is added وَالقُرُوحِ. (TA. [This is evidently the right reading; and therefore I follow it in an explanation in what is here immediately subjoined.]) ― -b2- احفر المُهْرُ لِلْاـِثْنَآءِ وَالْاـِرْبَاعِ (tropical:) The colt shed his central incisors, or nippers, and each of the teeth immediately next to these: (K: see what next precedes:) or احفر المُهْرُ لِلْاـِثْنَآءَ وَالْاـِرْبَاعِ وَالْقُرُوحِ the colt shed his milk teeth (رَوَاضِع), [the central pair, the second pair, and the third pair, in each jaw,] and grew others: (S:) or احفر المهر, [inf. n. اـِحْفَارٌ,] signifies, the colt had his milk-teeth in a wabbling, or loose, state, previously to their falling out; because, when they have fallen out, their sockets become hollow: (A:) or the colt had his lower and upper central pairs of nippers, of his milk-teeth, in a wabbling, or loose, state: this is during a period extending from thirty months, at the earliest, to three years: then the teeth fall out: then a lower and an upper central pair of nippers grow in the place of the milk-nippers which have fallen out, after three years; and the epithet مُبْدِيءٌ is applied to the colt; and the epithet ثَنِىٌّ is [also] then applied to him, and continues to be until [again it is said of him] يُحْفِرُ, meaning, he has his lower and upper pairs of nippers, of his milkteeth, in a wabbling, or loose, state: then these fall out, when he has completed four years: then the term اـِبْدَآءٌ is [again] applied to him; [i. c., he is again termed مُبْدِيءٌ;] and he is, and ceases not to be, termed رَبَاعٍ, until [it is said of him] يُحْفِرُ لِلْقٌرُوحِ [in the TA, تُحْفِر القُرُوح, which is an evident mistake,] meaning, he has his two corner nippers [in each jaw] in a wabbling, or loose, state: this is when he has completed five years: then the term اـِبْدَآءٌ is applied to him as before described: then he is [also said to be] قَارِحٌ. (TA from the “Kitلb el-Kheyl” of AO.) [See also 1.]

تحفّر
5 تحفّر حفر تحفر (tropical:) It (a torrent) made hollows in the ground. (A.) [See also 1.]

8 اـِحْتَفَرَ see 1, first and second sentences.

اسحفر
10 اسحفر اسحفر He asked, or desired, [another] to dig a well, or pit, and a rivulet, or canal. (KL.) ― -b2- استحفر النَّهْرُ It was time for the river, or rivulet, or canal, to be dug [or cleared out]. (S.)

حَفْرٌ
حَفْرٌ حفر حفرة : see حَفَرٌ, in two places; and حَفِيرٌ. -A2- Also (assumed tropical:) Emaciation, or leanness. (Kr.) [See 1.] ― -b2- Also, and ↓ حَفَرٌ, (Az, S, Msb, K,) the latter of the dial. of the Benoo-Asad, and the worse of the two forms, (S,) said by IKt to be a bad form, (TA,) and by ISk to be a vulgar mispronunciation, which is attributed to his not having heard the dial. of the Benoo-Asad, (Msb,) (tropical:) A scaling (سُلَاق) in the roots of the teeth: (Yaakoob, S, K:) or a rottenness, or an unsound state, of the roots of the teeth, (S, Msb,) by reason of a scaling of those parts: (Msb:) or what adheres to the teeth, externally and internally: (Az:) or an erosion of the roots of the teeth by a yellow incrustation between those parts and the gum, externally and internally, pressing upon the bone so that the latter scales away if it be not quickly removed: (Sh:) or a cankering of the teeth: (A:) or a yellowness upon the teeth: (IDrd, IKh, K:) or حَفْرٌ signifies a pimple, or small pustule, in the gum of a child. (El-Wل'ee.) [See 1: and see also حِبْرٌ.]

حَفَرٌ
حَفَرٌ حفر حفرة A well that is widened (K, TA) beyond. measure; (TA;) as also ↓ حَفْرٌ (K) and ↓ حَفِيرٌ and ↓ حَفيرَةٌ. (TA.) ― -b2- See also حَفيرٌ. ― -b3- The earth that is taken forth from a hollow, cavity, pit, or the like, that is dug in the ground; (S, K;) like هَدَمٌ: (S:) [see also حَفِيرَةٌ:] or what is dug, or excavated; like عَدَدٌ and خَبَطٌ and نَفَضٌ in the senses of مَعْدُودٌ and مَخْبُوطٌ and مَنْفُوضٌ: (Msb:) or a place that is dug, (Az, S, Msb,) like a moat or well; (Az, Msb;) as also ↓ حَفْرٌ: (TA:) pl. أَحْفَارٌ, (Msb, K,) and pl. pl. أَحَافِيرُ. (K.) ― -b4- See, again, حَفِيرٌ. ― -b5- And see حَفْرٌ.

حُفْرَةٌ
حُفْرَةٌ حفر حفره حفرة What is dug, excavated, hollowed out, or cleared out, (Msb, K,) in the ground; (Msb;) [i. e. a hollow, cavity, pit, hole, trench, ditch, or furrow, dug, or excavated, in the ground: and any hollow, or cavity, in the ground, whether made by digging or (assumed tropical:) natural: a burrow:] as also ↓ حَفِيرَةٌ, (Mgh, Msb, K,) which is of the measure فَعِيلَةٌ in the sense of the measure مَفْعُولَةٌ: (Msb:) pl. of the former حُفَرٌ; (S, Msb;) and of the latter حَفَائِرُ. (Msb.) ― -b2- See also حَفِيرٌ.

حَفِيرٌ
حَفِيرٌ حفير is of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ [meaning Dug, excavated, hollowed out, or cleared out, in the ground]. (TA.) [Hence,] رَكِيَّةٌ حَفِيرَةٌ A newly-dug well; as also ↓ حَفَرٌ. (TA.) ― -b2- See also this last word. ― -b3- Also, (IAar, S, A, K,) and ↓ حَفِيرَةٌ and ↓ حَفْرٌ, (A,) [or ↓ حَفَرٌ, q. v., and ↓ حُفْرَةٌ, as is shown by an explanation of its pl. (حُفَرٌ) in the Ham p. 562,] A grave. (IAar, S, A, K.)

حَفِيرَةٌ
حَفِيرَةٌ حفير حفيره حفيرة : see حَفَرٌ: ― -b2- and حُفْرَةٌ: ― -b3- and حَفِيرٌ. ― -b4- Also What is dug out of a mine. (Mgh.)

حَفَّارٌ
حَفَّارٌ حفار A grave-digger. (K.)

حَافرٌ
حَافرٌ حافر , [Digging: a digger. ― -b2- And hence,] The حافر of a beast, (دَابَّة, S, K,) i. e., of a horse, or mule, or ass; (TA;) [namely, the hoof; a solid hoof;] as though it dug the ground by reason of the vehemence of its tread upon it; (Msb;) a subst., like كَاهِلٌ and غَارِبٌ: (TA:) pl. حَوَافِرُ. (S, A, K.) ― -b3- [Hence, by a synecdoche,] خُفٌّ وَحَافِرٌ (tropical:) Camels and horses. (Mgh in art. خف.) ― -b4- حَافِرٌ is also applied to (tropical:) The foot of a man, (S, TA,) when it is meant to be characterized as ugly. (TA.) ― -b5- ↓ النَّقْدُ عِنْدَ الحَافِرَةِ, (S, A, K,) and الحَافِرِ, (A, K,) is a prov., (S,) meaning, (tropical:) The payment in ready money is on the occasion of the first sentence spoken (Yaakoob, T, * S, K) by the seller, when he says “ I have sold to thee ” [such a thing]. (T.) The origin of the saying was this: horses were the most excellent (K) and precious (TA) of the things that they possessed; and they used not to sell them on credit: a man used to say the words above to another; meaning that its hoof should not remove until he received its price: (K:) and he who says عند الحافرة (since he makes الحافر to mean the beast, الدَّابَّة, itself, and since its use in this sense is frequent without the mention of ذَات [prefixed to it],) subjoins to it the sign [ة] of the fem. gender to show that ذَاتِ الحَافِرِ is meant by this name. (TA.) Or they used to say this on the occasion of racing and betting: and the meaning is, when the horse's hoof first falls upon the dug ground [at the goal]: (Abu-l-'Abbلs, Az, K:) ↓ حَافِرَةٌ, (Abu-l-'Abbلs,) or حَافِرٌ, (K,) signifying dug ground; (Abu-l- 'Abbلs, K; *) ground that is dug by a horse's feet; (Har p. 653;) like as one says مَآءٌ دَافِقٌ, meaning مَدْفُوقٌ. (TA.) Lth says that the saying means, when thou buyest it, thou dost not quit thy place until thou payest ready money. (TA.) This was its origin: then it came to be so often said as to be used with reference to any priority. (K.) ― -b6- [Thus,] ↓ حَافِرَةٌ signifies (tropical:) The original state or constitution of a thing; that wherein it was created: and the returning in a thing, so that the end thereof is brought back to its beginning. (K.) It is said in the Kur [lxxix. 10], أَئِنَّا ↓ لَمَرْدُودُونَ فِى الحَافِرَةِ, i. e., (tropical:) Shall we indeed be restored to our first state? (S:) i. e., to life? (Fr:) or to the present world, as we were: (IAar:) or to our first creation, after our death. (TA.) IAar cites the following verse:
عَلَى صَلَعٍ وَشَيْبٍ أَحَافِرَةً
مَعَاذَ اللّٰهِ مِنْ سَفِهٍ وَعَارِ
meaning (tropical:) Shall I return to my first state, wherein I was in my youth, when I indulged in amatory conversation, and silly and youthful conduct, after hoariness, and baldness of the fore part of my head? [I beg God to preserve me from lightwittedness and shameful conduct.] (S.) One says also, ↓ رَجَعَ اـِلَى حَافِرَتِهِ, (A,) and حَافِرِهِ, (TA,) (tropical:) He became old and decrepit: (A, TA:) [as though he returned to his first state; or became in a state of second childishness.] And اِلْتَقَوْا فَاقْتَتَلُوا عِنْدَ ↓ الحَافِرَةِ (S, A, K) and الحَافِرِ (A) (tropical:) They met, and fought one another at the first of their meeting. (S, K.) And ↓ فَعَلَ كَذَا عِنْدَ الحَافِرَةِ and الحَافِرِ (tropical:) He did so at the first, without delay. (TA.) And ↓ رَجَعَ عَلَى حَافِرَتِهِ (tropical:) He returned by the way by which he had come: (T, S:) or by which he had come forth. (K.)

حَافِرَةٌ
حَافِرَةٌ حافر حافره حافرة : see حَافِرٌ, in nine places.

مِحْفَرٌ
مِحْفَرٌ محفر (K) and ↓ مِحْفَارٌ (A, K) and ↓ مِحْفَرَةٌ (K) A spade; syn. مِسْحَاةٌ: (K:) an implement for digging (A, K, TA) of the same kind as a مسحاة: (TA:) pl. of the first [and last] مَحَافِرُ. (Ham p. 665.)

مِحْفَرَةٌ
مِحْفَرَةٌ محفر محفره محفرة : see what next precedes.

طُرُقٌ مُحَفَّرَةٌ
طُرُقٌ مُحَفَّرَةٌ طرق محفره طرق محفرة [app. Roads much furrowed by the feet of beasts or men: see حَجِيجٌ]. (L and K in art. حج.)

مِحْفَارٌ
مِحْفَارٌ محفار : see مِحْفَرٌ.

مَحْفُورٌ
مَحْفُورٌ محفور [i. q. حَفِيرٌ as meaning Dug: see the latter.] ― -b2- فَمُ فُلَانٍ مَحْفُورٌ [and أَسْنَانُهُ مَحْفُورَةٌ] (tropical:) The teeth of such a one are affected with what is termed حَفْرٌ or حَفَرٌ. (S, TA.) And صَبِىٌّ مَحْفُورٌ (assumed tropical:) A child having a pimple, or small pustule, in the gum. (El-Wل'ee.)

فُلَانٌ أَرْوَغُ مِنْ يَرْبُوعٍ مُحَافِرٍ
فُلَانٌ أَرْوَغُ مِنْ يَرْبُوعٍ مُحَافِرٍ ذ Such a one is more elusive than a jerboa that goes so deep into his hole that he cannot be dug out. (A, TA.)

### Türkçe

**حَفَرَ**
1 **حَفَرَ** حفر حفرة, (S, A, K, &c.,) muzâri‘i **حَفِرَ**, (Msb, K,) mastar ismi **حَفْرٌ**, (Mgh, Msb,) O, yeri yahut toprağı kazdı, oydu, yahut içini boşalttı; (KL, PS, &c.;) bir şeyi (K) yer gibi temizleyip boşalttı; (S, Msb, K;) ve bir kuyuyu; (lugatler boyunca;) ve bir ırmağı; (A, Mgh;) bir **مِحْفَار** ile; (A;) yahut demir bir aletle; (K;) ve ↓ **احتفر** de aynı mânâya gelir. (S, A, K.) Ve **حَفَرَ عَلَيْهِ**, ve **حَفَرَهُ**, ve ↓ **احتفرهُ**, Onun için kazdı—(yani **ضَبّ** denilen türden bir kertenkeleyi yahut bir jerboayı) onu dışarı çıkarmak için. (A, TA.) ― -b2- [O, in yaptı.] ― -b3- (mecaz olduğu varsayılarak:) O (sel) bir vadiyi yarıp olukladı. (Msb.) [Bkz. ayrıca 5.] ― -b4- (mecaz:) Kadına girdi: (IAar, Msb, K:) fiil, bir adamın bir ırmak kazmasına benzetilmiştir. (IAar.) ― -b5- .) ― -b6- **هٰذَا غَيْثٌ لَا يَحْفِرُهُ أَحَدٌ** (mecaz:) Bu, hiç kimsenin en son sınırını bilmediği bir yağmurdur. (K, * TA.) ― -b7- **حَفَرَ ثَرَي زَيْدٍ** (mecaz:) Zeyd’in işini yahut hâlini araştırdı, (A, K,) ve ona vâkıf oldu. (K.) ― -b8- Ve **حَفَرَ**, (S, A, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (S,) ve mastar da öyle, (S, A,) (mecaz olduğu varsayılarak:) O, yahut o şey, zayıflattı yahut cılızlaştırdı: (S, K:) o (bol süt akışı, TA) bir keçiyi zayıflattı: (K, TA:) (mecaz:) o (genç deve) çok emmekle anasını etçe gevşek kıldı. (A.) Gebelik, deve hariç, zayıflatmadığı hiçbir gebe hayvan yoktur: (S, A:) o, gebelikte semirir. (S.) -A2- **حَفَرَ** O (çocuk) **رَوَاضِع**’ını [yahut süt dişlerini] döktü. (K, TA.) [Bkz. ayrıca 4.] ― -b2- **حَفَرَتْ رَوَاضِعُ المُهْرِ**, yahut **حُفِرَتْ**, (A’nın farklı nüshalarına göre,) (mecaz:) tayın süt dişleri, düşmeden önce sallanır yahut gevşek bir hâle geldi; çünkü düştüklerinde, yuvaları oyuk olur. (A.) [Bkz. 4.] ― -b3- **حَفَرَتِ الأَسْنَانُ**, muzâri‘i **حَفِرَ**, (S, Mgh, Msb, K,) mastar ismi **حَفْرٌ**; (S, Msb;) ve **حَفِرَت**, muzâri‘i **حَفَرَ**, (S, Mgh, Msb, K,) mastar ismi **حَفَرٌ**, Benû-Esed lehçesinde, (S, Msb,) ve bu iki şekilden daha kötüsüdür, (S,) ve **حَفْرٌ**; (El-Wل'ee;) ve **حُفِرَت**; (K;) (mecaz:) dişler, **حَفْرٌ** [aşağıda bkz.] yahut **حَفَرٌ** denilen şeyle etkilendi: (S, Msb, K:) yahut sağlamlığını yitirdi: (Mgh:) ve **حَفَرَ فُوهُ** ve **حَفِرَ** onun dişleri çürüdü. (A.) IDrst, Fs’nin Şerhi’nde, **حَفَرَ**, muzâri‘i **حَفِرَ**, mastar ismi **حَفْرَ فُوهُ**, müteaddîdir; ve dişlerin **حَفْر**’ünün sebebinin [yahut **حَفَرَ** fiilinin faili olan şeyin] ihtiyarlık, yahut sarı bir tabakanın [yahut diş taşının] devamı, yahut onları etkileyen bir çeşit çürük olduğunu söyler: fakat **حَفِرَتْ سِنُّهُ**, muzâri‘i **حَفَرَ**, mastar ismi **حَفَرٌ** terkibindeki fiil lâzımdır. (MF.) [Muhtemelen gerçek şudur ki: birincisi hem müteaddî hem lâzımdır; bundan dolayı **حُفِرَتِ الأَسْنَانُ**; ikincisi ise yalnız lâzımdır.] ― -b4- Ve **حَفِرَ**, muzâri‘i **حَفَرَ**, (mecaz olduğu varsayılarak:) O, kötü, bozuk, yahut sağlam olmayan bir hâlde oldu yahut hâle geldi. (Az.)

**حافر**
3 **حافر** حافر, (A,) mastar ismi **مُحَافَرَةٌ**, (TA,) O (jerboa) deliğinin içine derinlemesine girdi; (A;) öyle derin ki kazılıp çıkarılamadı. (TA.)

**احفر فُلَانًا بِئْرًا**
4 **احفر فُلَانًا بِئْرًا** ذ O, falancaya bir kuyu kazmada yardım etti. (K.) -A2- **احفر الصَّبِىُّ**, (K,) mastar ismi **اـِحْفَارٌ**, (TA,) (mecaz:) çocuk, üst ve alt iki orta kesici dişini döktü: (**سَقَطَتْ لَهُ الثَّنِيَّتَانِ العُلْيَيَانِ وَالسُّفْلَيَانِ**) : K’da böyledir: ve bu sözlere, K’nın bazı nüshalarında, **لِلْاـِثْنَآءَ وَالاـِرْبَاعِ** eklenmiş bulunur; sonra da, **وَالمُهْرُسَقَطَتْ ثَنَايَاهُ وَرَبَاعِيَاتُهُ**: fakat bazı iyi ve tashihli nüshalarda, **السفليان**’dan sonra şöyle okuruz: **والمهر للاثناء والا رباع سقطت ثناياه ورباعياته**: buna da, bazı lugatlerde [S’de olduğu gibi, gerçi orada ardından gelen açıklama farklıdır,] **والارباع**’dan sonra **وَالقُرُوحِ** eklenir. (TA. [Bu açıkça doğru kıraattir; bu sebeple burada hemen ardından eklenen bir açıklamada onu izliyorum.]) ― -b2- **احفر المُهْرُ لِلْاـِثْنَآءِ وَالْاـِرْبَاعِ** (mecaz:) tay, orta kesici dişlerini yahut nipper’larını ve bunların hemen yanındaki her bir dişi döktü: (K: hemen önce gelene bak:) yahut **احفر المُهْرُ لِلْاـِثْنَآءَ وَالْاـِرْبَاعِ وَالْقُرُوحِ** tay, süt dişlerini (**رَوَاضِع**) döktü, [her çenede orta çift, ikinci çift ve üçüncü çift,] ve başkalarını çıkardı: (S:) yahut **احفر المهر**, [mastar ismi **اـِحْفَارٌ**,] tayın süt dişleri, düşmeden önce sallanır yahut gevşek bir hâlde oldu; çünkü düştüklerinde yuvaları oyuk olur: (A:) yahut tayın, süt dişlerinden alt ve üst orta çift nipper’ları sallanır yahut gevşek bir hâlde oldu: bu, en erken otuz aydan üç yıla kadar uzanan bir süre içindedir: sonra dişler düşer: sonra, düşmüş olan süt-nipper’larının yerine, üç yıldan sonra alt ve üst bir orta çift nipper biter; ve tay için **مُبْدِيءٌ** sıfatı kullanılır; ve **ثَنِىٌّ** sıfatı da o zaman ona [ayrıca] uygulanır ve [yeniden onun hakkında] **يُحْفِرُ** denilinceye kadar sürer; bunun mânâsı, onun süt dişlerinden alt ve üst çift nipper’larının sallanır yahut gevşek bir hâlde olmasıdır: sonra bunlar, dört yılı tamamladığında düşer: sonra ona **اـِبْدَآءٌ** terimi [yeniden] uygulanır; [yani yine **مُبْدِيءٌ** diye adlandırılır;] ve o, [onun hakkında] **يُحْفِرُ لِلْقٌرُوحِ** denilinceye kadar **رَبَاعٍ** diye adlandırılır ve bu adlandırma kesilmez: (TA’da **تُحْفِر القُرُوح** ki bu açık bir hatadır,) bunun mânâsı, onun iki köşe nipper’ının [her çenede] sallanır yahut gevşek bir hâlde olmasıdır: bu, beş yılı tamamladığında olur: sonra ona, daha önce anlatıldığı üzere, **اـِبْدَآءٌ** terimi uygulanır: sonra o, [ayrıca] **قَارِحٌ** diye de söylenir. (TA, AO’nun “Kitلb el-Kheyl”inden.) [Bkz. ayrıca 1.]

**تحفّر**
5 **تحفّر** حفر تحفر (mecaz:) O (sel) yerde oyuklar yaptı. (A.) [Bkz. ayrıca 1.]

8 **اـِحْتَفَرَ**: 1’in birinci ve ikinci cümlelerine bak.

**اسحفر**
10 **اسحفر** اسحفر O, [başkasından] bir kuyu yahut çukur ve bir küçük ırmak yahut kanal kazmasını istedi yahut arzuladı. (KL.) ― -b2- **استحفر النَّهْرُ** Irmağın yahut küçük ırmağın yahut kanalın kazılmasının [yahut temizlenip boşaltılmasının] vakti geldi. (S.)

**حَفْرٌ**
**حَفْرٌ** حفر حفرة: iki yerde **حَفَرٌ**’e bak; ve **حَفِيرٌ**’e. -A2- Ayrıca (mecaz olduğu varsayılarak:) Zayıflama yahut cılızlık. (Kr.) [Bkz. 1.] ― -b2- Ayrıca, ve ↓ **حَفَرٌ**, (Az, S, Msb, K,) ikincisi Benû-Esed lehçesindendir ve iki şekilden daha kötüsüdür, (S,) IKt tarafından kötü bir şekil olduğu söylenmiştir, (TA,) ISk tarafından da, onun Benû-Esed lehçesini işitmemiş olmasına nispet edilen avamca bir yanlış telaffuz olduğu söylenmiştir, (Msb,) (mecaz:) diş köklerinde bir kabuklanma (**سُلَاق**): (Yaakoob, S, K:) yahut diş köklerinin, o kısımların kabuklanması sebebiyle, çürümesi yahut sağlam olmayan hâli, (S, Msb,) : (Msb:) yahut dişlere dıştan ve içten yapışan şey: (Az:) yahut diş köklerinin, o kısımlar ile diş eti arasında dıştan ve içten bulunan sarı bir tabaka ile aşınması; bu tabaka kemiğe basar da, çabuk giderilmezse kemik kabuk kabuk dökülür: (Sh:) yahut dişlerin çürümesi: (A:) yahut dişler üzerinde bir sarılık: (IDrd, IKh, K:) yahut **حَفْرٌ**, bir çocuğun diş etinde bir sivilce yahut küçük bir çıbandır. (El-Wل'ee.) [Bkz. 1: ve ayrıca **حِبْرٌ**’e bak.]

**حَفَرٌ**
**حَفَرٌ** حفر حفرة Ölçünün ötesinde (K, TA) genişletilmiş bir kuyu; (TA;) bunun gibi ↓ **حَفْرٌ** (K) ve ↓ **حَفِيرٌ** ve ↓ **حَفيرَةٌ**. (TA.) ― -b2- Ayrıca **حَفيرٌ**’e bak. ― -b3- Yerde kazılan bir oyuktan, kovuktan, çukurdan ve benzerinden çıkarılan toprak; (S, K;) **هَدَمٌ** gibidir: (S:) [bkz. ayrıca **حَفِيرَةٌ**:] yahut kazılan yahut oyulan şey; **عَدَدٌ** ve **خَبَطٌ** ve **نَفَضٌ**’ın **مَعْدُودٌ** ve **مَخْبُوطٌ** ve **مَنْفُوضٌ** mânâlarında olduğu gibi: (Msb:) yahut kazılmış bir yer, (Az, S, Msb,) hendek yahut kuyu gibi; (Az, Msb;) bunun gibi ↓ **حَفْرٌ**: (TA:) çoğulu **أَحْفَارٌ**, (Msb, K,) ve çoğulun çoğulu **أَحَافِيرُ**. (K.) ― -b4- Yine **حَفِيرٌ**’e bak. ― -b5- Ve **حَفْرٌ**’e bak.

**حُفْرَةٌ**
**حُفْرَةٌ** حفر حفره حفرة Yerde kazılan, oyulan, içi boşaltılan yahut temizlenip boşaltılan şey, (Msb, K,) ; (Msb;) [yani yerde kazılmış yahut oyulmuş bir oyuk, kovuk, çukur, delik, hendek, ark yahut yarık; ve (mecaz olduğu varsayılarak:) doğal olan her oyuk yahut kovuk; bir in:] bunun gibi ↓ **حَفِيرَةٌ**, (Mgh, Msb, K,) ki o, **فَعِيلَةٌ** veznindedir ve **مَفْعُولَةٌ** vezninin mânâsındadır: (Msb:) birincinin çoğulu **حُفَرٌ**; (S, Msb;) ikincinin çoğulu **حَفَائِرُ**. (Msb.) ― -b2- Ayrıca **حَفِيرٌ**’e bak.

**حَفِيرٌ**
**حَفِيرٌ** حفير, **فَعِيلٌ** veznindedir ve **مَفْعُولٌ** vezninin mânâsındadır [yani: yerde kazılmış, oyulmuş, içi boşaltılmış yahut temizlenip boşaltılmış]. (TA.) [Bundan dolayı,] **رَكِيَّةٌ حَفِيرَةٌ** Yeni kazılmış bir kuyu; bunun gibi ↓ **حَفَرٌ**. (TA.) ― -b2- Ayrıca bu son kelimeye bak. ― -b3- Ayrıca, (IAar, S, A, K,) ve ↓ **حَفِيرَةٌ** ve ↓ **حَفْرٌ**, (A,) [yahut ↓ **حَفَرٌ**, ona bak, ve ↓ **حُفْرَةٌ**, bunun çoğulunun (**حُفَرٌ**) Ham s. 562’deki açıklamasından anlaşıldığı üzere,] Bir kabir. (IAar, S, A, K.)

**حَفِيرَةٌ**
**حَفِيرَةٌ** حفير حفيره حفيرة: **حَفَرٌ**’e bak: ― -b2- ve **حُفْرَةٌ**’ye: ― -b3- ve **حَفِيرٌ**’e. ― -b4- Ayrıca: bir madenden çıkarılan şey. (Mgh.)

**حَفَّارٌ**
**حَفَّارٌ** حفار Bir kabir kazıcısı. (K.)

**حَافرٌ**
**حَافرٌ** حافر, [Kazan: kazıcı. ― -b2- Ve bundan dolayı,] bir hayvanın **حافر**’i, ( **دَابَّة**, S, K,) yani atın yahut katırın yahut eşeğin; (TA;) [yani toynak; katı toynak;] sanki yere şiddetli basışı sebebiyle yeri kazıyormuş gibi; (Msb;) **كَاهِلٌ** ve **غَارِبٌ** gibi bir isimdir: (TA:) çoğulu **حَوَافِرُ**. (S, A, K.) ― -b3- [Bundan dolayı, bir mecaz-ı mürsel ile,] **خُفٌّ وَحَافِرٌ** (mecaz:) develer ve atlar. (Mgh, madde **خف**.) ― -b4- **حَافِرٌ** ayrıca (mecaz:) bir adamın ayağına da uygulanır, (S, TA,) çirkin diye nitelenmek istendiğinde. (TA.) ― -b5- ↓ **النَّقْدُ عِنْدَ الحَافِرَةِ**, (S, A, K,) ve **الحَافِرِ**, (A, K,) bir darb-ı meseldir, (S,) mânâsı, (mecaz:) peşin ödeme, satıcının “Sana sattım” [şu şeyi] dediği ilk sözün söylenmesi sırasında olur. (Yaakoob, T, * S, K) (T.) Sözün aslı şudur: atlar, onların sahip oldukları şeylerin en üstün (K) ve en kıymetli (TA) olanı idi; ve onları veresiye satmazlardı: bir adam, diğerine yukarıdaki sözleri söylerdi; mânâsı, bedelini almadıkça onun toynağının yerinden oynamaması idi: (K:) ve **عند الحافرة** diyen kimse (çünkü **الحافر**’i bizzat hayvan (**الدَّابَّة**) mânâsında kılar ve bu mânâda kullanımı **ذَات** zikredilmeksizin sıkça olur), ona müenneslik alâmeti [ة]ni ekler; bu isimle **ذَاتِ الحَافِرِ**’in kastedildiğini göstermek için. (TA.) Yahut bunu yarış ve bahis sırasında söylerlerdi: mânâsı, atın toynağının ilk defa kazılmış yere [hedefte] düşmesi anındadır: (Abu-l-'Abbلs, Az, K:) ↓ **حَافِرَةٌ**, (Abu-l-'Abbลs,) yahut **حَافِرٌ**, (K,) kazılmış yer mânâsında; (Abu-l- 'Abbلs, K; *) atın ayaklarıyla kazdığı yer; (Har s. 653;) tıpkı **مَآءٌ دَافِقٌ** denilip **مَدْفُوقٌ** kastedilmesi gibi. (TA.) Lth der ki: sözün mânâsı, onu satın aldığında, peşin ödemeyi yapıncaya kadar yerinden ayrılmazsın. (TA.) Bu onun aslı idi: sonra o kadar çok söylenir oldu ki, her türlü öncelik hakkında kullanılır oldu. (K.) ― -b6- [Böylece,] ↓ **حَافِرَةٌ** (mecaz:) bir şeyin ilk hâli yahut tabiatı; onun yaratıldığı hâl; ve bir şeyde geri dönme, öyle ki sonunun başına geri getirilmesi mânâsına gelir. (K.) Kur’ân’da [lxxix. 10], **أَئِنَّا** ↓ **لَمَرْدُودُونَ فِى الحَافِرَةِ**, yani, (mecaz:) Biz gerçekten ilk hâlimize mi döndürüleceğiz? (S:) yani hayata mı? (Fr:) yahut, olduğumuz gibi, şu dünyaya mı: (IAar:) yahut ölümümüzden sonra ilk yaratılışımıza mı. (TA.) IAar şu beyti nakleder:
عَلَى صَلَعٍ وَشَيْبٍ أَحَافِرَةً
مَعَاذَ اللّٰهِ مِنْ سَفِهٍ وَعَارِ
mânâsı, (mecaz:) başımın ön tarafında kellik ve ak saçlılık üzere iken, gençliğimde olduğum ilk hâlime—âşıkâne konuşmaya ve budalaca ve genççe davranışa daldığım hâle—geri mi döneceğim? [Allah’a sığınırım, hafif akıllılıktan ve ayıp davranıştan.] (S.) Ayrıca şöyle de denir: ↓ **رَجَعَ اـِلَى حَافِرَتِهِ**, (A,) ve **حَافِرِهِ**, (TA,) (mecaz:) ihtiyarladı ve düşkünleşti: (A, TA:) [sanki ilk hâline döndü; yahut ikinci bir çocukluk hâline girdi.] Ve **اِلْتَقَوْا فَاقْتَتَلُوا عِنْدَ** ↓ **الحَافِرَةِ** (S, A, K) ve **الحَافِرِ** (A) (mecaz:) buluştular ve buluşmalarının ilk anında birbirleriyle dövüştüler. (S, K.) Ve ↓ **فَعَلَ كَذَا عِنْدَ الحَافِرَةِ** ve **الحَافِرِ** (mecaz:) o, gecikmeksizin, ilk anda, böyle yaptı. (TA.) Ve ↓ **رَجَعَ عَلَى حَافِرَتِهِ** (mecaz:) geldiği yoldan geri döndü: (T, S:) yahut çıktığı yoldan. (K.)

**حَافِرَةٌ**
**حَافِرَةٌ** حافر حافره حافرة: dokuz yerde **حَافِرٌ**’e bak.

**مِحْفَرٌ**
**مِحْفَرٌ** محفر (K) ve ↓ **مِحْفَارٌ** (A, K) ve ↓ **مِحْفَرَةٌ** (K) Bir kürek; eş anlamlısı **مِسْحَاةٌ**: (K:) **مسحاة** cinsinden, kazmak için bir alet (A, K, TA): (TA:) birincinin [ve sonuncunun] çoğulu **مَحَافِرُ**. (Ham s. 665.)

**مِحْفَرَةٌ**
**مِحْفَرَةٌ** محفر محفره محفرة: hemen önce gelene bak.

**طُرُقٌ مُحَفَّرَةٌ**
**طُرُقٌ مُحَفَّرَةٌ** طرق محفره طرق محفرة [görünüşe göre: hayvanların yahut insanların ayaklarıyla çokça oluklanmış yollar: **حَجِيجٌ**’e bak]. (L ve K, madde **حج**.)

**مِحْفَارٌ**
**مِحْفَارٌ** محفار: **مِحْفَرٌ**’e bak.

**مَحْفُورٌ**
**مَحْفُورٌ** محفور [yani: kazılmış mânâsında **حَفِيرٌ** ile aynı: ikincisine bak.] ― -b2- **فَمُ فُلَانٍ مَحْفُورٌ** [ve **أَسْنَانُهُ مَحْفُورَةٌ**] (mecaz:) falancanın dişleri, **حَفْرٌ** yahut **حَفَرٌ** denilen şeyle etkilenmiştir. (S, TA.) Ve **صَبِىٌّ مَحْفُورٌ** (mecaz olduğu varsayılarak:) diş etinde bir sivilce yahut küçük bir çıban bulunan çocuk. (El-Wل'ee.)

**فُلَانٌ أَرْوَغُ مِنْ يَرْبُوعٍ مُحَافِرٍ**
**فُلَانٌ أَرْوَغُ مِنْ يَرْبُوعٍ مُحَافِرٍ** ذ Falanca, deliğine öyle derin girip de kazılıp çıkarılamayan bir jerboa’dan daha kaçaktır. (A, TA.)
