# حفر — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B1/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%81%D8%B1/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B1.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: حفر

حَفَرْتُ الأرض واحْتَفَرْتُها. والحُفْرَةُ: واحدة الحُفَرِ. واسْتَحْفَرَ النهرُ: حان له أن يُحفَر. والحَفَرُ، بالتحريك: التراب يُستخرج من الحُفْرَة. وهو مثل الهَدَم. ويقال: هو المكان الذي حُفِرَ. والحافِرُ: واحدة حَوافِرِ الدابَّة. وقولهم في المثل: النقد عند الحافِرَةِ قال يعقوب: أي عند أوّلِ كلمة. ويقال: التقى القومُ فاقتتلوا عند الحافرة، أي عند أوّلِ ما التقوا. وقوله تعالى: "أئِنَّا لَمردودونَ في الحافرةِ" أي في أول أمرنا. وأنشد ابن الأعرابي:
أَحافرَةً على صَلَعٍ وشَيبمَعاذَ الله من سفهٍ وعارِ
يقول: أأرجع إلى ما كنتُ عليه في شبابي من الجهل والصِبا بعد أن شِبْت وصَلِعت. ويقال: رجَعَ على حافِرَتِهِ، أي في الطريق الذي جاء منه. والحَفيرُ: القبر. وحَفَرَهُ حَفْراً: هَزَلَهُ. يقال: ما حاملٌ إلاّ والحَمْلُ يَحْفِرُها، إلاَّ الناقةُ فإنَّها تَسمَن عليه. وتقول: في أسنانه حَفَرٌ. وقد حَفَرْتُ تَحْفرُ حَفْراً، إذا فسدت أصولُها. قال يعقوب: هو سُلاَقٌ في أصول الأسنان قال: ويقال أصبح فمُ فلان مَحْفوراً. وبنو أسد تقول: في أسنانه حَفَرٌ، بالتحريك. وقد حَفِرَتْ حَفَراً، وهي أردأ اللغتين. وأَحْفَرَ المُهر للإثناء والإرباع والقروحِ، إذا ذهَبتْ رواضِعُهُ وطلع غيرها. والحِفْرى: نبت. والحِفْراةُ: الخشبة ذات الصابع التي يُذرَّى بها.

### Türkçe

**حَفَرْتُ** yeri kazdım ve onu **احْتَفَرْتُ**.

**الحُفْرَةُ**: **الحُفَرِ**’in bir tanesi.

**اسْتَحْفَرَ** nehir: onun kazılma vakti geldi; (yani) kazılmaya yaklaştı.

**الحَفَرُ**, harekeli olarak: **الحُفْرَة**’den çıkarılan toprak. O, **الهَدَم** gibidir. Ve denilir: o, kazılmış olan yerdir.

**الحافِرُ**: binek hayvanının **حَوافِرِ**’inden bir tanesi.

Ve onların meseldeki sözleri: “nakit **الحافِرَةِ**’nin yanındadır.” Yakub dedi: yani ilk sözün yanında. Ve denilir: kavim karşılaştı da **الحافرة** yanında çarpıştılar; yani karşılaştıkları ilk anda. Ve Yüce’nin sözü: “أئِنَّا لَمردودونَ في **الحافرةِ**” yani işimizin başında (ilk hâlimizde). İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
أَحافرَةً على صَلَعٍ وشَيبمَعاذَ الله من سفهٍ وعارِ

Der ki: gençliğimdeki cehalet ve çocukluk hâlimde olduğuma, saçım ağarıyıp kel olduktan sonra geri mi döneyim? Ve denilir: **حافِرَتِهِ** üzerine döndü; yani geldiği yoldan (geri döndü).

**الحَفيرُ**: kabir.

Onu **حَفْراً** ile **حَفَرَهُ**: onu zayıflattı. Denilir: hiçbir gebe yoktur ki yük onu **يَحْفِرُها** (zayıflatmasın); ancak dişi deve müstesna; çünkü o, onun üzerinde semirir.

Ve dersin: dişlerinde **حَفَرٌ** vardır. Ve ben **حَفَرْتُ**; **تَحْفرُ**; **حَفْراً** (denilir), kökleri bozulduğu zaman. Yakub dedi: o, dişlerin köklerinde bir **سُلاَقٌ**’tır. Dedi: ve denilir: falanın ağzı **مَحْفوراً** olarak sabahladı.

Benû Esed der ki: dişlerinde **حَفَرٌ** vardır; harekeli olarak. Ve **حَفِرَتْ** **حَفَراً** (denilir); ve o, iki lugatin daha kötüsüdür.

**أَحْفَرَ** tay, **الإثناء** ve **الإرباع** ve **القروحِ** için; **رواضِعُهُ** gidip başkası çıktığı zaman.

**الحِفْرى**: bir bitki.

**الحِفْراةُ**: onunla savrulan (taneler ayrıştırılan) parmaklı tahta.
