# حفش (ح-ف-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%81%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ف - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والشين والفاء ومعهما
ح ش ف، ش ح ش، ح ف ش، مستعملات
حشف:
الحَشَفُ: ما لم يُنْوِ من التَمْر، فإذا يَبِسَ صَلُبَ وفَسَدَ، لا طَعْمَ له ولا حَلاوة. وقد أحشَفَ ضَرْعُ الناقة: إذا يَبِسَ وتَقَبَّضَ. والحَشيفُ: الثَوْبُ الخَلَق. والحَشَفةُ: ما فَوقَ الخِتان. والحَشَفُ: الضَرْعُ اليابسُ، قال طرفة:
فطَوراً به خَلْفَ الزَميل وتارةً		على حَشَف كالشَّنِّ ذاوٍ مُجَدَّدِ
فحش:
الفُحْشُ: مَعرُوف، والفَحْشاءُ: اسمٌ للفاحِشة. وأفحَشَ في القَوْل والعَمَل وكلِّ أمر: لم يُوافقِ الحَقَّ فهو فاحِشةٌ. وقوله تعالى: "إلاّ أنْ يأتِينَ بفاحِشةٍ مُبَيَّنةٍ"، يَعني خُروجَها من بَيْتها بغير إِذْنِ زوجها المُطَلِّقها.
حفش:
الحِفْش: ما كانَ من الآنِية مِمّا يكون أوعية في البَيت للطِيب ونَحوهِ، وقَواريرُ الطيب أحفاش.
والسَّيْل يحفِش الماءَ حَفْشاً من كُلِّ جانب إلى مُستَنْقِعٍ واحدٍ فتلك المسايلُ التي تَنَصبُّ إلى المسيل الأعظَمِ من الحوافِش، الواحدة حافِشة، قال:
عَشيَّةَ رُحْنا وراحُوا إلينـا		كما مَلأَ الحافِشات المَسيلا
وقال مرار بن منقذ:
يَرجِعُ الشَدُّ على الشَدِّ كما		حَفَشَ الوابلَ غَبْثٌ مُسْبَكِرّ
وحَفَش: أي طَرَدَ فأسرَعَ، يصف الفَرَس. والحِفْشُ: البيتُ الصَغير أيضاً. والحَفْش: الجَريُ. وهُم يحفِشُون عليك ويجلُبون: أي يجتمعُون. والفَرَسُ يحفِشُ الجَرْيَ: أي يُعقِبُ جَرْياً بعدَ جَرْي فلا يزدادُ إلا جَودة.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الشين** ve **الفاء** ve onlarla birlikte

**ح ش ف**، **ش ح ش**، **ح ف ش**، kullanılmışlar

**حشف**:
**الحَشَفُ**: hurmadan olgunlaşmamış olan şey; sonra kuruduğu vakit sertleşir ve bozulur; onun için ne tat vardır ne de tatlılık. Ve devenin memesinin **أحشَفَ** olması: kuruduğu ve büzüşüp toplandığı zaman. Ve **الحَشيفُ**: eski püskü elbise. Ve **الحَشَفةُ**: sünnet yerinin üstünde olan şey. Ve **الحَشَفُ**: kuru meme; Tarafa dedi ki:
فطَوراً به خَلْفَ الزَميل وتارةً		على **حَشَف** كالشَّنِّ ذاوٍ مُجَدَّدِ

**فحش**:
**الفُحْشُ**: bilinen (şey)dir; ve **الفَحْشاءُ**: **الفاحِشة** için bir isimdir. Ve sözde ve amelde ve her işte **أفحَشَ**: hakka uygun olmadı; o hâlde o bir **فاحِشة**dir. Ve Yüce Allah’ın sözü: “إلاّ أنْ يأتِينَ بفاحِشةٍ مُبَيَّنةٍ”، onun (manası) onu boşayan kocasının izni olmaksızın evinden çıkmasıdır.

**حفش**:
**الحِفْش**: evde güzel koku ve benzeri için kaplar olan kaplardan olan şey; ve güzel koku şişeleri **أحفاش**tır.
Ve sel, suyu her taraftan tek bir birikintiye **حَفْشاً** olarak **يحفِش** eder; işte o, en büyük akıntıya kenarlardan dökülen o akıntılar **الحوافِش**tendir; tekili **حافِشة**dir; dedi ki:
عَشيَّةَ رُحْنا وراحُوا إلينـا		كما مَلأَ **الحافِشات** المَسيلا
Ve Merâr b. Munkız dedi:
يَرجِعُ الشَدُّ على الشَدِّ كما		حَفَشَ الوابلَ غَبْثٌ مُسْبَكِرّ
Ve **حَفَش**: yani kovdu da hızlandı; atı vasfeder. Ve **الحِفْشُ**: küçük ev de. Ve **الحَفْش**: koşu. Ve onlar sana karşı **يحفِشُون** ederler ve **يجلُبون**: yani toplanırlar. Ve at, koşuyu **يحفِشُ** eder: yani bir koşudan sonra koşu getirir; böylece ancak iyilik (kalite) artar.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

حَفَشَ السيلُ يَحْفِشُ حَفْشاً، إذا سال من كلِّ جانب إلى مُستَنقع واحد. والحافِشةُ: المَسيلُ. قال الشاعر:
عَشِيَّةَ رُحْنا وراحوا لَـنـاكما مَلأَ الحافِشاتُ المَسيلا
وكذلك حَفْشُ الإداوةِ: سَيَلانُها. والفرسُ يَحْفِشُ، أي يأتي بجَرْيٍ بعد جريٍ. ويقال: هم يَحْفِشُونَ عليك، أي يجتمعون ويتألَّفون. والحِفْشُ: وعاء المَغازِلِ. والحِفْشُ الذي في الحديث، هو البيت الصغير عن أبي عبيد. ويقال معنى قوله عليه السلام: "هَلاَّ قعد في حِفْشِ أمِّه"، أي عند حِفْشِ أمه.

##### Türkçe

**حَفَشَ** sel **يَحْفِشُ** **حَفْشاً**, her taraftan tek bir birikinti yerine akıp gittiği zaman (denir). Ve **الحافِشةُ**: akıntı yatağıdır. Şair dedi ki:
عَشِيَّةَ رُحْنا وراحوا لَـنـاكما مَلأَ **الحافِشاتُ** **المَسيلا**
Ve yine **حَفْشُ الإداوةِ**: onun akmasıdır. Ve at **يَحْفِشُ**, yani bir koşudan sonra koşu getirir. Ve denir ki: onlar senin üzerine **يَحْفِشُونَ**, yani toplanırlar ve kaynaşırlar. Ve **الحِفْشُ**: iğlerin kabıdır. Ve hadisteki **الحِفْشُ**, Ebû Ubeyd’e göre küçük evdir. Ve denir ki onun (aleyhisselâmın) sözünün mânası: “هَلاَّ قعد في **حِفْشِ** أمِّه”، yani annesinin **حِفْشِ**’inin yanında (otursaydı).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B4/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ش ف
حشف ، حفش ، فشح ، فحش : مستعملة .
حشف : قال الليث : الحَشَفُ من التَمْر : ما لم يُنْوِ ، فإذا يَبِس صَلُب وفَسَد لا طعم له ولا لحاء ، ولا حلاوة .
ويقال : قد أحشف ضَرْعُ النّاقة إذا انقبض يَسْتَشنّ أي يصير كالشَّنِّ .
قال : والحَشَفَةُ : ما فوق الخِتَان .
ابن السكيت : الحَشِيفُ : الثوب الخَلَق وأنشد :
أُتِيحَ لها أُقَيْدِرُ ذو حَشِيفٍ
إذا سامَت على المَلَقَاتِ سامَا
ويقال لأُذُن الإنسان إذا يَبِس فَتَقبَّض قد استَحْشَفَ وكذلك ضَرْعُ الأُنثى إذا قَلَص وتَقَبَّضَ ، يقال له : حَشَفٌ ، وقال طرفة :
على حَشَفٍ كالشَّنِّ ذَاوٍ مُجَدَّد
ويقال للجزيرة في البحر لا يَعْلُوها الماء حَشَفَةٌ وجمعها حِشافٌ إذا كانت صغيرة مُسْتَديرة ، وجاء في الحديث أنَّ موضِعَ بيتِ الله كانت حَشَفَة فَدَحَا الله الأرض عنها .
ويقال : رأيتُ فلاناً مُتَحشِّفاً إذا رأيته سيِّىء الحال مُتَقَهِّلاً رَثَّ الْهَيئَة .
وقال شمر : الحُسَافَةُ والحُشافَةُ ، بالسين والشين : الماء القليل .
فحش : الليث : الفُحْشُ : معروف ، والفَحْشاءُ : اسم الفاحِشَة ، وكل شيء جاوز حدّه وقدرَه فهو فاحش . وأَفْحشَ الرجلُ إذا قال قولاً فاحِشاً ، وقد فَحُش علينا فلان ، وإنه لفَحَّاش ، وكل أمر لا يكون مُوافِقاً للحق فهو فاحِشَة ، وقال الله جلّ وعزّ : ( إِلاَّ أَن يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ ) ( النِّساء : 19 ) قيل : الفاحِشَة المَبَيِّنَةُ : أن تَزْنِي فَتُخرَجَ للحَدِّ ، وقيل : الفاحِشَةُ : خروجها من بيتها من غير إذْن
زَوْجها .
وقال الشافعي : هو أن تَبْذَأَ على أَحْمائها بذَرَابة لِسانِها فَتُؤْذِيهَم ، وتأوَّل ذلك في حديث فاطمة بنت قَيْس أنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لم يجعل لها سُكْنى ولا نفقة ، وذكر أنه نقلها إلى بيت ابنِ أُمِّ مَكتُوم لِبَذاءتها وسَلاطَة لسانها ، ولم يُبْطِلْ سُكْناها لقولِ الله جلّ وعزّ : ( رَبَّكُمْ لاَ تُخْرِجُوهُنَّ مِن بُيُوتِهِنَّ وَلاَ يَخْرُجْنَ إِلاَّ أَن يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ ) ( الطّلَاق : 1 ) . وأما قول الله جلّ وعزّ : ( الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُم بِالْفَحْشَآءِ ) ( البَقَرَة : 268 ) : قال المفسرون : معناه يأمركم بأن لا تَتَصَدَّقُوا ، وقيل : الفَحْشَاءُ هاهنا البُخْل ، والعرب تسمي البَخِيل فاحِشاً ، وقال طرفة :
أرى الموتَ يَعْتَامُ الكِرامَ ويَصْطفِي
عَقِيلةَ مالِ الفاحِشِ المُتَشَدِّدِ
وفي الحديث : ( إن الله يُبْغِضُ الفَاحِشَ المُتَفَحِّش ، فالفَاحِشُ هو ذُو الفُحْشِ والخَنَا من قول وفِعْل ، والمتفحِّش : الذي يَتكلَّف سَبَّ النّاس ويُفْحِش عليهم بلسانه ، ويكون المُتَفَحِّش : الذي يأتي الفاحِشَة المَنْهِيَّ عنها وجمعها الفواحِش .
حفش : قال الليث : الحِفْش : ما كان من أَسْقاط الأواني التي تكون أوعيةً في البيت للطِّيب ونحوه ، وفي الحديث أنّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) بَعَثَ رجلاً من أصحابه ساعياً ، فقَدِم بمال وقال : أمَّا كذا فهو من الصدقات ، وأما كذا وكذا فإنّه مما أُهْدِيَ لي ، فقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( هَلاَّ جلس في حِفْشِ أُمِّه فينْظُرَ : هل يُهدى له ) .
قال أبو عُبَيد : الحِفْشُ : الدُّرْجُ وجمعه أَحْفَاش ، قال أبو عُبَيد : شَبَّه بيتَ أمه في صِغَره بالدُّرْجِ .
وأخبرني عبد الملك عن الربيع عن الشافعي أنّه قال : الحِفْشُ : البيت الذَّليل القَرِيب السَّمْكِ من الأرض ونحوَ ذلك قال ابن الأعرابي . قلت : وأصل الحِفْش : الدُّرْج ، كما قال أبو عُبَيد ، وشَبَّه البيت الصغير به .
وقال الليث : الحَفْش مصدر قولك : حَفَش السيلُ حَفْشاً إذا جَمَع الماء من كلِّ جانِب إلى مُسْتَنْقَعٍ واحد ، فتلك المسايل التي تَنْصَبُّ إلى المَسيل الأعظم هي الحَوافِشُ ، واحدتها حافِشة ، وأنشد :
عَشِيَّةَ رُحْنَا وَرَاحوا إلينا
كما ملأ الحافِشاتُ المَسِيلا
ويقال للفرس : يَحْفِشُ الجريَ أي يُعقب جَرْياً بعد جَرْي ولا يزدادُ إلا جَوْدة ، وقال الكُمَيْتُ يَصِفُ غَيْثاً :
بكُلِّ مُلِثَ يَحْفِشُ الأُكْمَ وَدْقُه
كأنّ التِّجارَ اسْتَبْضَعَتْه الطيالِسا
قال شمر : يحفش : يَسِيل ، ويقال : يَقْشِر . يقول : اخْضَرَّ ونَضر ، فشبَّهه بالطّيالِسة .
أبو عُبَيد عن الأُمَوي : يقال : هم يَحْفِشون عليك ويَجْلِبُون عليك أي يجتمعون .
وقال الليث : الحَفش : الْجَرْيُ .
ويقال : حَفَشَتِ المرأة لزوجها الوُدَّ إذا اجتهدت فيه .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : حَفَشَت الأوْدِية إذا سالت كلّها .
وتَحَفَّشَتِ المرأة على زوجها إذا أقامت ولَزِمَته وأكَبَّتْ عليه .
أبو زيد : يقال : حَفَشت السماءُ تَحْفِش حَفْشاً ، وحشَكَت تَحْشِك حشْكاً ، وأغْبَت تُغْبي إغْباء فهي مُغْبِيةٌ وهي الغَبْيَةُ والْحَفْشَة والحَشْكَةُ من المطر بمعنى واحِد .
ابن شُميل قال : الحَفَشُ : أن تأخذَ الدَّبَرَة في مُقدَّم السّنام فتأكُلَه حتى يَذهَب مُقدَّمُه في أسفله إلى أعلاه فيبقى مُؤخَّرُه مما يلى عَجُزُه قائماً صحيحاً ، وَيذْهَب مُقَدّمُه مما يلي غارِبَه . يقال : قد حَفِش سنام البعير ، وبعير حَفِشُ السَّنامِ ، وجمل أحفَش وناقة حَفْشاء وحفِشَة ، وقال شُجاعٌ الأعرابي : حَفَزوا علينا الخيل والرِّكابَ وحفَشوها إذا صَبُّوها عليهم .
وتَحَفَّشَت المرأة في بيتها إذا لَزِمته فلم تَبَرحْه .
فشح : أهْمَله الليثُ : وأخْبَرني المُنْذِرِيّ عن ثَعْلَب عن ابن الأعرابي قال : يقال : فَشَجَ وفَشَّج ، وفَشح وفَشَّحَ إذا فَرَّج ما بين رِجْلَيه بالحاء والجيم .

##### Türkçe

ح ش ف
**حشف** , **حفش** , **فشح** , **فحش** : kullanımdadır.

**حشف** : Leys dedi: Hurmanın **الحَشَفُ**’u: çekirdek bağlamamış olanıdır; kuruduğu vakit sertleşir ve bozulur; onun için ne tat vardır ne kabuk, ne de tatlılık.
Ve denilir: Devenin memesinin **ضَرْعُ**’ı büzüşüp **يَسْتَشنّ** (yani **الشَّنِّ** gibi olur) olduğu zaman: “Devenin memesi **أحشف** oldu.”
Dedi: **الحَشَفَةُ**: sünnetin üstünde olan şeydir.
İbnü’s-Sikkît: **الحَشِيفُ**: eski elbise; ve şu beyti okudu:
أُتِيحَ لها أُقَيْدِرُ ذو حَشِيفٍ
إذا سامَت على المَلَقَاتِ سامَا
Ve insanın kulağı kuruyup büzüşürse ona: “**استَحْشَفَ** oldu” denilir; dişinin memesi de kısalıp büzüşürse (aynı şekilde); ona: **حَشَفٌ** denilir. Tarafe dedi:
على حَشَفٍ كالشَّنِّ ذَاوٍ مُجَدَّد
Ve denizde suyun üstüne çıkmadığı adaya **حَشَفَةٌ** denilir; küçük, yuvarlak olduğu zaman onun çoğulu **حِشافٌ**’dır. Ve hadiste geldi ki Allah’ın Evi’nin yerinin mevkii bir **حَشَفَة** idi; Allah yeri onun üzerinden yaydı.
Ve denilir: Filânı **مُتَحشِّفاً** gördüm; onu kötü hâlli, **مُتَقَهِّلاً** (perişan), görünüşü yıpranmış gördüğün zaman.
Şemmer dedi: **الحُسَافَةُ** ve **الحُشافَةُ**; **السين** ve **الشين** ile: az su.

**فحش** : Leys: **الفُحْشُ**: bilinen (şey)dir; **الفَحْشاءُ**: **الفاحِشَة**’nin adıdır. Her şey haddini ve miktarını aşarsa o **فاحش**’tir. Adam **أَفْحشَ** olur: **فاحِشاً** bir söz söylediği zaman. Ve filân bize karşı **فَحُش** etti; ve o elbette **فَحَّاش**’tır. Hak ile uygun olmayan her iş **فاحِشَة**’dir. Yüce ve aziz Allah dedi: ( إِلاَّ أَن يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ ) ( النِّساء : 19 ). Denildi: **الفاحِشَة المَبَيِّنَةُ**: zina etmesi, sonra had için çıkarılmasıdır. Ve denildi: **الفَاحِشَةُ**: kocasının izni olmaksızın evinden çıkmasıdır.
Şâfiî dedi: O, dilinin keskinliğiyle kayın hısımlarına karşı **تَبْذَأَ** etmesi, onlara eziyet etmesidir. Bunu, Fâtıma bint Kays hadisi hakkında te’vil etti: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) ona ne mesken ne nafaka kıldı; ve onun **بَذاءتها**’sı ve dilinin saldırganlığı sebebiyle onu İbn Ümm Mektûm’un evine naklettiğini zikretti; ve Allah yüce ve aziz’in sözü sebebiyle onun meskenini iptal etmedi: ( رَبَّكُمْ لاَ تُخْرِجُوهُنَّ مِن بُيُوتِهِنَّ وَلاَ يَخْرُجْنَ إِلاَّ أَن يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ ) ( الطّلَاق : 1 ). Allah yüce ve aziz’in sözüne gelince: ( الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُم بِالْفَحْشَآءِ ) ( البَقَرَة : 268 ): müfessirler dedi: manası, size sadaka vermemenizi emreder. Ve denildi: buradaki **الفَحْشَاءُ** cimriliktir; Araplar cimriyi **فاحِشاً** diye adlandırır. Tarafe dedi:
أرى الموتَ يَعْتَامُ الكِرامَ ويَصْطفِي
عَقِيلةَ مالِ الفاحِشِ المُتَشَدِّدِ
Ve hadiste: ( إن الله يُبْغِضُ الفَاحِشَ المُتَفَحِّش ) : **الفَاحِشُ**: söz ve fiilden **الفُحْشِ** ve **الخَنَا** sahibi olandır. **المتفحِّش**: insanlara sövmeyi tekellüf eden, diliyle onlara karşı **يُفْحِش** eden kimsedir. Ve **المُتَفَحِّش**: yasaklanmış **الفاحِشَة**’yi işleyen kimsedir; onun çoğulu **الفواحِش**’tir.

**حفش** : Leys dedi: **الحِفْش**: evde güzel koku ve benzeri için kap olan kap-kacak döküntülerinden olan şeydir. Ve hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) ashabından bir adamı tahsildar olarak gönderdi; o da bir malla geldi ve dedi: “Şu, sadakalardandır; şu ve şu ise bana hediye edilmiştir.” Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: ( هَلاَّ جلس في حِفْشِ أُمِّه فينْظُرَ : هل يُهدى له ) .
Ebû Ubeyd dedi: **الحِفْشُ**: çekmecedir; çoğulu **أَحْفَاش**. Ebû Ubeyd dedi: Annesinin evini küçüklüğünde çekmeceye benzetti.
Abdülmelik bana Rebî‘den, o da Şâfiî’den haber verdi: o dedi ki: **الحِفْشُ**: yere yakın tavanlı, alçak ev ve bunun benzeri; İbnü’l-A‘râbî böyle dedi. Ben dedim: **الحِفْش**’in aslı çekmecedir; Ebû Ubeyd’in dediği gibi; küçük evi ona benzetti.
Leys dedi: **الحَفْش** senin “Sel **حَفَش** etti” sözünün masdarıdır: her yandan suyu bir tek birikintiye topladığı zaman; işte büyük akış yatağına dökülen o küçük akış yolları **الحَوافِشُ**’tir; tekili **حافِشة**’dir. Ve şu beyti okudu:
عَشِيَّةَ رُحْنَا وَرَاحوا إلينا
كما ملأ الحافِشاتُ المَسِيلا
Ve ata denilir: “Koşuyu **يَحْفِشُ** eder”; yani bir koşudan sonra koşu getirir ve ancak kalitece artar. Kümeyt bir yağmuru vasfederek dedi:
بكُلِّ مُلِثَ يَحْفِشُ الأُكْمَ وَدْقُه
كأنّ التِّجارَ اسْتَبْضَعَتْه الطيالِسا
Şemmer dedi: **يحفش**: akar; ve denilir: soyar. Diyor ki: yeşerdi ve tazelendi; onu **الطيالِسة**’ye benzetti.
Ebû Ubeyd, Ümevî’den: denilir: “Onlar sana karşı **يَحْفِشون** ve sana karşı **يَجْلِبُون**”; yani toplanırlar.
Leys dedi: **الحَفش**: koşudur.
Ve denilir: Kadın kocası için sevgiyi **حَفَشَت** etti: onda gayret gösterdiği zaman.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: Vadiler **حَفَشَت** etti: hepsi aktığı zaman.
Ve kadın kocasına karşı **تَحَفَّشَت** etti: ikamet edip ona yapıştığı ve ona yönelip durduğu zaman.
Ebû Zeyd: denilir: Gök **حَفَشت** eder, **تَحْفِش** **حَفْشاً**; ve **حشَكَت** eder, **تَحْشِك** **حشْكاً**; ve **أغْبَت** eder, **تُغْبي** **إغْباء**; o hâlde o **مُغْبِيةٌ**’dir; ve o **الغَبْيَةُ** ve **الْحَفْشَة** ve **الحَشْكَةُ** yağmurdan, tek bir mana üzeredir.
İbn Şümeyl dedi: **الحَفَشُ**: **الدَّبَرَة**’nin hörgücün ön kısmına tutunup onu yemesi; ta ki onun önü altından üstüne gidip (yok olup) geriye, kıçına yakın olan arka kısmı dik ve sağlam kalıncaya kadar; ve onun önü, **غارِبَه**’ine yakın olan taraftan gider. Denilir: Devenin hörgücü **حَفِش** oldu; ve “hörgücü **حَفِشُ السَّنامِ** olan deve”; ve “**أحفَش** erkek deve” ve “**حَفْشاء** ve **حفِشَة** dişi deve”. Şücâ‘ el-A‘râbî dedi: “Bize karşı atları ve binekleri **حَفَزوا** ettiler ve onları **حفَشوها** ettiler”: onları üzerlerine boca ettikleri zaman.
Ve kadın evinde **تَحَفَّشَت** etti: ona yapışıp ondan ayrılmadığı zaman.

**فشح** : Leys onu ihmal etti. Ve Münzirî bana Sa‘leb’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: dedi ki: denilir: **فَشَجَ** ve **فَشَّج**; ve **فَشح** ve **فَشَّحَ**: **الحاء** ve **الجيم** ile, iki bacağı arasını açtığı zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B4/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والفاء وما يثلثهما)
(حفل) الحاء والفاء واللام أًصلٌ واحد، وهو الجمع. يقال حَفَل النّاسُ واحتفَلوا، إذا اجتمعوا في مجلسهم. والمجلِس مَحْفِل. والمحفَّلة: الشاة قد حُفِّلت؛ أي جُمع اللّبنُ في ضَرعها. ونُهِي عن التَّصريةِ والتَّحفيل. ويقال لا تَحْفِل به، أي لا تُبالِهِ؛ وهو من الأصل، أي لا تتجمَّع. وذلك أنّ من عَراه أمرٌ تجمَّع له.
  فأمَّا قولهم لحُطام التِّبن حُفالة فليس من الباب، إنّما هو من باب الإبدال؛ لأنّ الأصلَ حُثالة، فأبدلت الثاء فاءً.
  ومن الباب رجلٌ ذو حَفْلَةٍ، إذا كان مبالِغاً فيما أخذ فيه، وذلك أنّه يتجمّع له رأياً وفِعلاً. وقد احتَفَل لهم، إذا أحسن القيام بأمرهم. ويقال احتَفَل الوادِي بالسّيل. فأمّا قولهم تحفّل، إذا تزيّنَ، فهو من ذلك أيضاً لأنه يجمعُ لنفسه المحاسِن.
  فأمّا قولهم حَفَلْتُ الشيءَ، إذا جلوتَه، فمن الباب، والقياسُ صحيح؛ وذلك أنّه يجمع ضَوءَه ونُورَه بما يَنفيه من صَدئه. قال بشر:
رَأَى دُرَّةً بيضاء يَحْفِل لَوْنَها *** سُخامٌ كغِربان البريرِ مُقَصَّبُ([1])   والمُقَصَّب* المجعَّد. وأراد بالدّرّة امرأةً. يحفل لونَها [سخام([2])]، يعني الشعر يزيدها بسوادِه بياضاً، وهذا كأنّه جلاها، وهو من الكلام الحسن جدّاً.
(حفن) الحاء والفاء والنون كلمةٌ واحدة، منقاسٌ، وهو جمعُ الشيء في كفٍّ أو غير ذلك. فالحَفْنَة: مِلءُ كفَّيك من الطَّعام. يقال حَفَنْتُ الشيءَ حَفْنَاً بيديَّ. ومنه حديث أبي بكر: "إنّما نحن حَفْنَةٌ من حَفنات الله تعالى"، معناه أنَّ الله تعالى إذا شاء أدخل خلْقه الجنّةَ، وأنَّ ذلك يسيرٌ عنده كالحَفْنَةِ. ويقال احتَفنْتُ الشيءَ لنفسي، إذا أخذتَه. ويقال الحُفْنة إنّها الحُفْرة؛ فإن صحَّ فمحتملٌ الوجهين: أحدهما أن يكون من باب الإبدال، فتجعل النون بدلَ الراء. ويجوز أن يكون من الباب الذي ذكرناه، لأنّها تَجمَع الشيءَ([3]) من ماءٍ أو غيرِه. والحَفّانُ ليس من هذا الباب، وقد مضى ذِكره([4]) لأنَّ النون فيه زائدة.
  (حفي) الحاء والفاء وما بعدهما معتلٌّ ثلاثةُ أصول: المنع، واستقصاء السُّؤال، والحَفَاء خِلافُ الانتِعال.
  فالأوّل: قولُهم حفَوت الرّجُلَ من كل شيءٍ، إذا منعتَه.
  وأمّا الأصل الثاني: فقولهم حَفِيتُ إليه في الوصيّة بالغْت. وتحفّيت به: بالغت في إكرامه، وأحفَيْت. والحفيّ: المستقصِي في السّؤال. قال الأعشى:
فإنْ تسألي عنِّي فيا رُبَّ سائلٍ *** حَفِي عن الأعشى به حيث أصْعَدا([5])  وقال قوم، وهو من الباب حَفِيتُ بفلان وتحفَّيت، إذا عُنِيتَ به. والحَفيّ: العالم بالشيء.
  والأصل الثالث: الحفا مقصور، مصدر الحافي. ويقال حَفِي الفرسُ: انسحجَ حافرُه. وأحْفَى الرَّجُل: حفِيَتْ دابّتُه. قال الكسائيّ: حَافٍ بيِّن الحِفْية والحِفَاية. وقد حَفِي يحفَى، وهو الذي لا خُفّ في رجليه ولا نَعل.
  فأَمّا الذي حَفِيَ مِن كثرة المشي فإنّه حَفٍ بيِّن الحَفاء، مقصور.
  فأمّا المهموز فالحفأ مقصور، وهو أصل البَرديّ الأبيض الرّطب؛ وهو يؤكل. وفُسِّر على ذلك قوُله صلى الله عليه وآله وسلم: "ما لم تحتفِئُوا بها فشأنكم بها([6])". ويقال احتفأته، إذا اقتلعتَه.
  (حفت) الحاء والفاء والتاء ليس أصلاً، والكلام فيه يقِلُّ. فالحَفَيْتَأ: الرجل القصير.
  (حفث) الحاء والفاء والثاء شيءٌ يدلُّ على رخاوةٍ ولين. يقال حَفِثُ الكرِشِ لِفَحِثِها([7]). والحُفَّاث: حية لا تضرّ ولا تُخَاف. قال:
أيُفايِشُونَ وقد رأوا حُفّاثَهم *** قد عَضَّهُ فَقَضى عليه الأشجعُ([8])  ويقال للرجُل إذا غضب: "قد احرنْفَش حُفَّاثُه".
  (حفد) الحاء والفاء والدال أصلٌ يدلُّ على الخِفَّة في العمل، والتجمُّع. فالحفَدة: الأعوان؛ لأنّه يجتمع فيهم التجمّع والتخفُّف، واحدُهم حافد. والسُّرْعة إلى الطاعة حَفْدٌ، ولذلك يقال في دعاء القنوت: "إليك نسعى ونَحْفِدُ". قال:
  * يا ابنَ التي على قَعُودٍ حَفَّادْ([9]) *
  ويقال في قولـه تعالى: ﴿وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْواجِكُمْ بَنِينَ وَحَفَدَةً﴾ [النحل 72]، إنّهم الأعوان-وهو الصحيح- ويقال الأَختَانُ، ويقال الحَفدةُ ولدُ الوَلدَ. والمِحْفَد: مكيالٌ يكال به. ويقال في باب السرعة والخفّة سيفٌ محتفِد، أي سريع القطع. والحفَدانُ: تدارُك السَّير.
  (حفر) الحاء والفاء والراء أصلان: أحدهُما حَفْر الشّيء، وهو قلعه سُفْلا؛ والآخَر أوَّل الأمر.
  فالأوَّل حفَرتُ الأرض حَفْرا. وحافِر الفَرسِ من ذلك، كأنّه يحفر به الأرض. ومن الباب الحَفْرَ في الفَم، وهو تآكل الأسنان. يقال حفَر فُوه يَحْفر حَفْراً([10]). والحَفَر: التُراب المستخرَج من الحُفْرَة، كالهَدَم؛ ويقال هو اسمُ المكان الذي حُفِر. قال:
  * قالوا انتَهْينا وهذا الخندَقُ الحَفَرُ([11]) *
  ويقال أحفَرَ المُهْرُ للإثْناء والإرباع، إذا سقَطَ بعضُ أسنانه لنَباتِ ما بَعدَه. ويقال: ما مِن حاملٍ إلاّ والحمل يَحْفِرها، إلاّ *الناقة فإنَّها تسمَن عليه. فمعنى يحفِرها يُهْزِلها.
  والأصل الثاني الحافرة، في قوله تعالى: ﴿أَئِنَّا لَمَرْدُودُونَ في الحَافِرَةِ﴾ [النازعات 10]، يقال: إنه الأمر الأوَّل، أي أنحْيا بعدما نموت. ويقال الحافرةُ من قولهم: رجع فلانٌ على حافرته، إذا رجع على الطريق الذي أخَذَ فيه، ورجع الشَّيْخُ([12]) على حافرته إذا هَرِم وخَرِف. وقولهم: "النَّقْد عند الحافِرِ" أي لا يزُول حافرُ الفرس حتَّى تَنْقُدني ثمنَه. وكانت لكرامتها عندَهم لا تُباع نَسَاءً. ثم كثُر ذلك حتَّى قيل في غير الخيل أيضاً.
  (حفز) الحاء والفاء والزاء كلمةٌ واحدةٌ تدلّ على الحثّ وما قرب منه. فالحفْزُ: حثُّك الشيء مِن خلفه. [والرّجُلُ([13])] يحتفز في جلوسه إذا أراد القيام، كأنَّ حاثّاً حَثّهُ ودافعاً دفعهُ. يقال: الليل يسوقُ النهارَ ويحفِزه. ويقال حَفَزْت الرجُلَ بالرُّمح. وسُمِّي الحَوفزانُ من ذلك بقلة([14]). قال:
ونحنُ حَفَزْنا الحوفزانَ بطعنةٍ *** سقتْه نَجيعاً من دمِ الجوف أَشْكلا([15])  (حفس) الحاء والفاء والسين ليس أصلاً. يقال للرجل القصير حيفس([16]).
  (حفش) الحاء والفاء والشين أصلٌ واحد يدلُّ على الجمع. يقال هم يَحْفِشون عليك، أي يُجْلِبون. وحَفَشَ السَّيلُ الماء من كلِّ جانب إلى مستنقع واحد. قال:
عشِيَّةَ رُحْنا وراحُوا لَنَا *** كما مَلأَ الحافشاتُ المَسِيلا([17])  ويقال جاء الفرس يَحفِشُ، أي يأتي بجريٍ بعد جري. والحفش([18]): بيت صغير: وسمِّي بذلك لاجتماعِ جوانبه؛ ويقال لأنه يُجمع فيه الشيء. وتحفّشت المرأةُ للرَّجُل، إذا أظهرت له وُدَّاً؛ وذلك أنها تتحفَّل له، أي تتجمَّع.
  (حفص) الحاء والفاء والصاد ليس أصلاً، ولا فيه لغة تنقاس. يقال للزَّبِيل من جُلودٍ حَفْص. ويقال للدَّجاجة أمَّ حَفْصة. ويقال إنَّ ولدَ الأسد حَفْصٌ. وفي كلِّ ذلك نظرٌ.
  (حفض) الحاء والفاء والضاد أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على سقوط الشيء وخُفُوفِه([19]). فالحَفَض مَتاع البيت؛ ولذلك سمِّي البعير الذي يحمله حَفَضاً. والقياسُ ما ذكرناه؛ لأنّ الأحفاض تسمَّى الأسقاط. ويقال حفَضْت العُود، إذا حنيتَه. قال الراجز:
  * إمَّا تَرَىَ دَهْراً حَنانِي حَفْضا([20]) *
  قال الأصمعيُّ: حفضتُ [الشيء([21])] وحَفَّضْتُه، بالتخفيف والتشديد، إذا ألقيتَه. وأنشد:
  * إمَّا تَرَىْ دَهْراً حناني حَفْضا *
فمعناه ألْقاني. والأحفاض في قول عمرو بن كلثوم:
ونحن إذا عِمَادُ الحيِّ خَرَّت *** على الأحفاضِ تمنَعُ مَنْ يَلِينا([22])  هي الإبل أوَّلَ ما تُركَب. ويقال بل الأحفاض عُمُد الأخبية.
  (حفظ) الحاء والفاء والظاء أصلٌ واحد يدلُّ على مراعاةِ الشيء. يقال حَفِظْتُ الشيءَ حِفْظاً. والغَضَبُ: الحفيظة؛ وذلك أنّ تلك الحالَ تدعو إلى مراعاة الشيء. يقال للغَضَب الإحفاظ؛ يقال أحفَظَنِي أي أغضَبَني. والتحفظ: قلّة الغَفلة. والحِفاظ: المحافَظة على الأمور.
----------------------------------------------------------------------
([1]) سبق البيت والكلام عليه في (مادة بر).
([2]) التكملة في المجمل.
([3]) في الأصل: "تجمع بالشيء".
([4]) سهو منه أو سقط من النسخة، فإنه لم يذكر "الحفان" في مادة (حف).
([5]) ديوان الأعشى 102 واللسان (حفا).
([6]) الذي في المجمل: "ما لم تحتفئوا بها بقلا".
([7]) الفحث: القبة ذات الأطباق من الكرش.
([8]) البيت لجرير في ديوانه 244 واللسان (حفث، فيش). وسيعيده (فيش).
([9]) البيت في المجمل (حفد).
([10]) حفر، من باب ضرب، ويقال أيضاً من باب تعب، وهو أردأ اللغتين.
([11]) أنشد هذا العجز في المجمل (حفر).
([12]) في الأصل: "الشي"، صوابه في المجمل.
([13]) التكملة من المجمل.
([14]) كذا. ولعل في الكلام نقصاً. وفي المجمل. "لأن بساط بن قيس حفزه بالرمح".
([15]) البيت لسوار بن حبان المنقري، كما في اللسان. ويخطئ من ينسبه لجرير.
([16]) يقال بوزن صيقل وهزبر.
([17]) البيت في المجمل واللسان برواية: "فراحوا إلينا".
([18]) يقال بالكسر والفتح والتحريك، وجمعه أحفاش وحفاش.
([19]) في الأصل: "وخفوضه". والحفوف: القلة. وفي اللسان: "وإنه لحفض علم" أي قليله رثه، شبه علمه في قلته بالحفض".
([20]) لرؤبة في ديوانه 80 واللسان (حفض). وسيأتي في (عرش).
([21]) التكملة من المجمل.
([22]) البيت من معلقته المشهورة.

ـ

##### Türkçe

(حâ ve fâ ve onları üçleyen(ler) bâbı)
(**حفل**) **الحاء** ve **الفاء** ve **اللام** tek bir asıldır; o da toplamadır. Denir: **حَفَل** insanlar ve **احتفَلوا**; meclislerinde toplandıkları zaman. Ve meclis **مَحْفِل**’dir. Ve **المحفَّلة**: **حُفِّلت** edilmiş koyun; yani süt onun memesinin içinde toplanmıştır. Ve **التَّصرية**’den ve **التَّحفيل**’den nehy olundu. Ve denir: **لا تَحْفِل به**; yani ona aldırma; ve o asıldandır, yani toplanma. Bu, şundandır ki: kime bir iş arız olursa onun için toplanır.
  Ama onların saman kırıntısına **حُفالة** demeleri bâbdan değildir; ancak o, ibdâl bâbındandır; çünkü asıl **حُثالة**’dır; sonra **الثاء**’yı **فاء** olarak ibdâl etmiştir.
  Ve bâbdandır: **رجلٌ ذو حَفْلَةٍ**, bir şeye giriştiğinde mübalağalı olduğu zaman; bu, şundandır ki ona görüş ve fiil toplanır. Ve denir: **احتَفَل** onlar için; onların işini güzelce yerine getirdiği zaman. Ve denir: **احتَفَل الوادِي بالسّيل**. Ama onların **تحفّل** demeleri, süslendiği zaman, o da bundandır; çünkü kendisi için güzellikleri toplar.
  Ama onların **حَفَلْتُ الشيءَ** demeleri, onu cilaladığın zaman, bâbdandır; ve kıyas sahihtir; bu, şundandır ki pasını giderdiği şeyle onun ışığını ve nurunu toplar. Bişr dedi:
رَأَى دُرَّةً بيضاء يَحْفِل لَوْنَها *** سُخامٌ كغِربان البريرِ مُقَصَّبُ([1])   Ve **المُقَصَّب**: kıvırcık olan. Ve **الدّرّة** ile bir kadın kastetti. **يحفل لونَها [سخام([2])]**: yani saç, siyahlığıyla ona beyazlık artırır; bu, sanki onu cilalamış gibidir; ve bu, sözün pek güzelindendir.
(**حفن**) **الحاء** ve **الفاء** ve **النون** tek bir kelimedir; kıyaslıdır; o da bir şeyi avuçta veya bunun dışında toplamaktır. O hâlde **الحَفْنَة**: iki avucunun yiyecekten dolusu. Denir: **حَفَنْتُ الشيءَ حَفْنَاً** iki elimle. Ve ondandır Ebû Bekir hadisi: “Biz ancak Allah Teâlâ’nın avuçlarından bir avuç(uz)”; manası: Allah Teâlâ dilediği zaman yaratığını cennete sokar; ve bunun onun yanında **الحَفْنَة** gibi kolay olduğudur. Ve denir: **احتَفنْتُ الشيءَ** kendim için; onu aldığın zaman. Ve denir: **الحُفْنة** onun **الحُفْرة** olduğudur; eğer sahih olursa iki vechi muhtemeldir: birincisi, ibdâl bâbından olmasıdır; böylece **النون**’u **الراء** yerine kılarsın. Ve caizdir ki, zikrettiğimiz bâbdan olsun; çünkü o, sudan veya başkasından bir şeyi toplar([3]). Ve **الحَفّانُ** bu bâbdan değildir; zikri geçmişti([4]); çünkü ondaki **النون** ziyadedir.
  (**حفي**) **الحاء** ve **الفاء** ve onlardan sonra illetli olan(lar) üç asıldır: men‘, suali istiksâ, ve **الحَفَاء** ayakkabı giymenin zıddıdır.
  Birincisi: onların “**حفَوت** adamı her şeyden” sözüdür; onu men‘ ettiğin zaman.
  Ama ikinci asıl: onların “**حَفِيتُ** ona vasiyette” sözüdür; mübalağa ettin. Ve “**تحفّيت به**”: ona ikramda mübalağa ettin; ve “**أحفَيْت**”. Ve **الحفيّ**: sualde istiksâ eden. A‘şâ dedi:
فإنْ تسألي عنِّي فيا رُبَّ سائلٍ *** حَفِي عن الأعشى به حيث أصْعَدا([5])  Ve bir kavim dedi ki: ve o bâbdandır: “**حَفِيتُ بفلان** ve **تحفَّيت**”; onunla ilgilendiğin zaman. Ve **الحَفيّ**: şeyi bilen.
  Üçüncü asıl: **الحفا** maksûrdur; **الحافي**’nin masdarıdır. Ve denir: **حَفِي** at; tırnağı aşındı. Ve **أحْفَى** adam: biniti **حفِيَت** oldu. Kisâî dedi: **حَافٍ**; **الحِفْية** ve **الحِفَاية** bakımından açık. Ve **حَفِي** olur, **يحفَى**; o, ayaklarında ne mest ne de nal olan kimsedir.
  Ama çok yürümekten **حَفِيَ** olan ise, o **حَفٍ**’dir; **الحَفاء** bakımından açık; maksûr.
  Ama hemzeli olan: **الحفأ** maksûrdur; o, beyaz yaş **البَرديّ**’nin köküdür; ve yenir. Ve bunun üzerine, onunla, sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem’in şu sözü tefsir olundu: “Onunla **تحتفِئُوا** etmedikçe, onunla işiniz size aittir([6])”. Ve denir: **احتفأته**; onu söküp çıkardığın zaman.
  (**حفت**) **الحاء** ve **الفاء** ve **التاء** asıl değildir; ve onda söz azdır. O hâlde **الحَفَيْتَأ**: kısa boylu adam.
  (**حفث**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الثاء** gevşeklik ve yumuşaklığa delalet eden bir şeydir. Denir: **حَفِثُ الكرِشِ** onun **لِفَحِثِها**’sından dolayı([7]). Ve **الحُفَّاث**: zarar vermeyen ve korkulmayan bir yılan. Dedi:
أيُفايِشُونَ وقد رأوا حُفّاثَهم *** قد عَضَّهُ فَقَضى عليه الأشجعُ([8])  Ve denir adama, öfkelendiği zaman: “**قد احرنْفَش حُفَّاثُه**”.
  (**حفد**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الدال** işte hafifliğe ve toplanmaya delalet eden bir asıldır. O hâlde **الحفَدة**: yardımcılar; çünkü onlarda toplanma ve hafiflik toplanır; onların bir teki **حافد**’dir. Ve itaate sürat **حَفْد**’dir; bunun için kunut duasında denir: “Sana koşarız ve **نَحْفِدُ**”. Dedi:
  * يا ابنَ التي على قَعُودٍ حَفَّادْ([9]) *
  Ve Allah Teâlâ’nın şu sözü hakkında denir: ﴿وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْواجِكُمْ بَنِينَ وَحَفَدَةً﴾ [النحل 72], onların yardımcılar olduğudur—ve bu sahih olandır—; ve denir: **الأَختَانُ**; ve denir: **الحَفدةُ** torunun çocuğudur. Ve **المِحْفَد**: onunla ölçülen bir ölçek. Ve sürat ve hafiflik bâbında denir: **سيفٌ محتفِد**; yani hızlı kesen. Ve **الحفَدانُ**: yürüyüşü birbirine yetiştirme.
  (**حفر**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الراء** iki asıldır: birisi bir şeyi kazmaktır; o, onu aşağıdan söküp çıkarmaktır; diğeri işin evvelidir.
  Birincisi: **حفَرتُ** yeri **حَفْراً**. Ve atın **حافِر**’i bundandır; sanki onunla yeri kazıyor gibidir. Ve bâbdandır: ağızda **الحَفْرَ**; o, dişlerin aşınmasıdır. Denir: **حفَر** ağzı, **يَحْفر** **حَفْراً**([10]). Ve **الحَفَر**: çukurdan çıkarılmış toprak; **الهَدَم** gibi; ve denir: o, kazılmış yerin adıdır. Dedi:
  * قالوا انتَهْينا وهذا الخندَقُ الحَفَرُ([11]) *
  Ve denir: **أحفَرَ** tay, **للإثْناء والإرباع** için; yani ondan sonrakinin bitmesi için dişlerinin bir kısmı düştüğü zaman. Ve denir: hiçbir gebe yoktur ki hamilelik onu **يَحْفِرها** etmesin; ancak *dişi deve; çünkü o, onun üzerine semirir. O hâlde **يحفِرها**’nın manası: onu zayıflatır.
  İkinci asıl: **الحافرة**, Allah Teâlâ’nın şu sözünde: ﴿أَئِنَّا لَمَرْدُودُونَ في الحَافِرَةِ﴾ [النازعات 10]; denir: o, ilk iştir; yani öldükten sonra mı diriltileceğiz. Ve denir: **الحافرة** onların “filan, **على حافرته** döndü” sözündendir; yani tuttuğu yola geri döndü; ve **الشَّيْخُ**([12]) **على حافرته** geri döndü; yaşlanıp bunadığı zaman. Ve onların “**النَّقْد عند الحافِرِ**” sözleri: yani atın tırnağı yerinden ayrılıncaya kadar bana bedelini peşin vermezsen olmaz. Ve onların yanında kıymetinden dolayı veresiye satılmazdı. Sonra bu çoğaldı; nihayet atların dışında da söylendi.
  (**حفز**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الزاي** arkadan itmeye ve ona yakın olana delalet eden tek bir kelimedir. O hâlde **الحفْزُ**: bir şeyi arkasından dürtmen. Ve [**والرّجُلُ**([13])] oturuşunda **يحتفز** eder; kalkmak istediği zaman; sanki bir dürten onu dürtmüş ve bir iten onu itmiş gibidir. Denir: gece gündüzü sürer ve onu **يحفِزه** eder. Ve denir: **حَفَزْت** adamı mızrakla. Ve bundan dolayı **الحَوفزانُ** diye adlandırıldı; bir ot([14]). Dedi:
ونحنُ حَفَزْنا الحوفزانَ بطعنةٍ *** سقتْه نَجيعاً من دمِ الجوف أَشْكلا([15])  (**حفس**) **الحاء** ve **الفاء** ve **السين** asıl değildir. Kısa boylu adama **حيفس** denir([16]).
  (**حفش**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الشين** toplamaya delalet eden tek bir asıldır. Denir: onlar senin üzerine **يَحْفِشون**; yani bağırıp çağırarak toplanırlar. Ve sel, her yandan suyu tek bir birikintiye **حَفَشَ** etti. Dedi:
عشِيَّةَ رُحْنا وراحُوا لَنَا *** كما مَلأَ الحافشاتُ المَسِيلا([17])  Ve denir: at **يَحفِشُ** geldi; yani bir koşudan sonra koşu ile gelir. Ve **الحفش**([18]): küçük bir evdir; ve yanlarının toplanmasından dolayı böyle adlandırıldı; ve denir: onda şey toplandığı için. Ve kadın, erkek için **تحفّشت**; ona bir sevgi gösterdiği zaman; bu, şundandır ki ona **تتحفَّل** eder; yani toplanır.
  (**حفص**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الصاد** asıl değildir; ve onda kıyaslanan bir dil yoktur. Deriden yapılmış sepet için **حَفْص** denir. Ve tavuğa **أمَّ حَفْصة** denir. Ve denir ki aslan yavrusu **حَفْصٌ**’dur. Ve bunların hepsinde bir nazar vardır.
  (**حفض**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الضاد** tek bir asıldır; o da bir şeyin düşmesine ve hafifliğine delalet eder([19]). O hâlde **الحَفَض** ev eşyasıdır; bunun için onu taşıyan deveye **حَفَضاً** denildi. Ve kıyas, zikrettiğimizdir; çünkü **الأحفاض** düşenler diye adlandırılır. Ve denir: **حفَضْت** dalı; onu büktüğün zaman. Recez söyleyen dedi:
  * إمَّا تَرَىَ دَهْراً حَنانِي حَفْضا([20]) *
  Asma‘î dedi: **حفضتُ** [**الشيء**([21])] ve **حَفَّضْتُه**; hafifletme ve şeddeli ile; onu attığın zaman. Ve inşad etti:
  * إمَّا تَرَىْ دَهْراً حناني حَفْضا *
  O hâlde manası: beni attı. Ve Amr b. Külsûm’un sözünde **الأحفاض**:
ونحن إذا عِمَادُ الحيِّ خَرَّت *** على الأحفاضِ تمنَعُ مَنْ يَلِينا([22])  o, ilk binilen develerdir. Ve denir: bilakis **الأحفاض** çadırların direkleridir.
  (**حفظ**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الظاء** bir şeyi gözetmeye delalet eden tek bir asıldır. Denir: **حَفِظْتُ** şeyi **حِفْظاً**. Ve öfke: **الحفيظة**’dir; çünkü o hâl, şeyi gözetmeye çağırır. Öfkeye **الإحفاظ** denir; denir: **أحفَظَنِي**; yani beni öfkelendirdi. Ve **التحفظ**: gafletin azlığıdır. Ve **الحِفاظ**: işlere muhafaza etmektir.

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

حَفَشَت السماءُ تَحْفِش حَفْشاً: جاءت بمَطَرٍ شدِيدٍ ساعةً ثم أَقْلَعت. أَبو زيد: يقال حَفَشَت السماءُ تحفِشُ حَفْشاً وحشَكَت تَحْشِكُ حَشْكاً وأَغْبت تُغْبي إِغباءً فهي مُغْبِية، وهي الغَبْية والحَفْشة والحشْكة من المطر بمعنى واحد. وحفَشَ السَّيلُ الوادي يَحْفِشُه حَفْشاً: مَلأَهُ.
والحافِشة: المَسيل، صفة غالِبة وأُنّثَ على إِرادة الَّتلْعة أَو الشُّعْبة. والخافِشة: أَرضٌ مُسْتَوية لَها كَهيْئَة البَطْن يُسْتَجْمَع ماؤُها فيَسِيل إِلى الوادي.
وحفَشَت الأَرضُ بالماء من كلِّ جانبٍ: أَسالَتْه قِبَلَ الجانب. وحفَش السيلُ الأَكمةَ: أَسالَها. والخَفْش: مصدرُ قولك حفَشَ السيلَ حَفْشاً إِذا جَمعَ الماءَ من كل جانب إِلى مُسْتَنْقع واحد، فتلك المَسايِل التي تَنْصَبُّ إِلى المَسيل الأَعْظم هي الحَوَافِش، واحدتها حافشة؛ وأَنشد: عَشِيَّة رُحْنا ورَاحوا إِلَيْنا،
كما مَلأَ الحَافِشاتُ المَسِيلا
وحفَشَت الأَوْدِية: سالَتْ كلُّها. وحَفْشُ الإِداوة: سيَلانها. وحَفَشَ الشيءَ يحفِشُه: أَخْرَجَه. وحفَش الحُزْنُ العَينَ: أَخرَج كلَّ ما فيها من الدمْع؛ أَنشد ابن دُريد:
يا مَنْ لِعَينٍ ثَرَّةِ المَدامِع،
يَحْفِشُها الوَجْدُ بماءِ هامِع
ثم فسره فقال: يحفِشها يَسْتخرج كلَّ ما فيها. وحفَشَ لك الوُدَّ: أَخرَجَ لك كلّ ما عنده. وحفَشَ المطرُ الأَرْضَ: أَظْهر نَباتَها. والحَفُوش: المُتَحَفِّي، وقيل: المُبالِغ في التحَفِّي والوُدِّ، وخصَّ بعضُهم به النِّساءَ إِذا بالَغْنَ في وُدِّ البُعُولَةِ والتحفّي بهم؛ قال: بَعْدَ احْتِضانِ الحَفْوةِ الحَفُوشِ
ويقال: حَفَشَت المرأَة لزَوْجِها الوُدَّ إِذا اجْتَهَدت فيه. وتَحَفَّشَت المرأَةُ على زَوْجِها إِذا أَّقامت عليه ولَزِمَتْه وأَكَبَّت عليه. والفرسُ يَحْفِشُ أَي يأْتي بِجَرْيٍ بَعْدَ جَرْيٍ. وحَفَش الفَرَسُ الجَرْيَ يَحْفِشُه: أَعْقَبَ جَرْياً بعد جَرْيٍ فلم يَزْدَدْ إِلاَّ جَوْدة؛ قال الكميت يصف غيثاً:
بِكُلِّ مُلِثٍّ يَحْفِشُ الأُكْمَ وَدْقُه،
كأَنَّ التِّجارَ استَبْضَعَتْه الطيالِسا
ويَحفِش: يَسِيل، ويُقال: يَقْشِر؛ يقول: اخْضَرَّ ونَضَرَ فشبَّهَه بالطَّيالِسة. والحَفْش: الضّرّ. والحِفْش: الشيء البالي. ابن شميل: الحَفَشُ أَن تأْخُذَ الدَّبَرة في مُقَدَّم السَّنام فتأْكُلَه حتى يَذْهَبَ مُقَدَّمُه من أَسْفلِه إِلى أَعلاه فيَبْقى مُؤَخَّرُه مما يَلي عَجُزَه صَحيحاً قائماً، ويذهب مُقَدَّمُه مما يَلي غارِبَه. يقال: قد حَفِشَ سَنامُ البعير، وبَعيرٌ حَفِشُ السَّنام وجمل أَحْفَش وناقة حَفْشاء وحَفِشة.
والحِفْشُ: الدُّرْج يكون فيه البَخُور، وهو أَيضاً الصغِيرُ من بُيُوت الأَعْراب، وقيل: الحِفْش والحَفْش والحَفَش البيت الذَّلِيل القريبُ السَّمْكِ من الأَرْض، سُمِّيَ به لضِيقه، وجمعه أَحْفاش وحِفَاش. والتحَفُّشُ: الانضمام والاجتماع؛ ومنه حديث المعتدَّة: دخَلَتْ حِفْشاً ولَبِسَت شَرَّ ثِيابها. وحَفَّشَ الرجُلُ: أَقام في الحِفَش؛ قال رؤبة: وكُنْتُ لا أُوبَنُ بالتَّحْفِيش
وتَحَفَّشت المرأَة على زَوْجها أَو ولَدِها: أَقامت، وفي بَيْتها إِذا لَزِمَتْه فَلَم تَبْرَحْه. والحِفْش: وِعَاءٌ المَغازِل. الليث: الحِفْش ما كان من أَسْقاطِ الأَواني الَّتي تكُون أَوعِيَةً في البَيْت للطِّيب ونحوه. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، بعَث رجُلاً من أَصحابه ساعياً فقَدِم بمال وقال: أَمَّا كذا وكذا فهو من الصدَقات، وأَما كذا وكذا فإِنه مما أُهْدِي لي، فقال النبي، صلى اللَّه عليه وسلم: هلاَّ جَلَس في حِفْش أُمّه فيَنْظر هل يهدى له؟ قال أَبو عبيد: شبَّه بَيت أُمِّه في صِغَرِه بالدُّرْج، وذكر ابن الأَثير أَن الذي وجّهَه ساعياً على الزكاة هو ابن اللُّتْبِيَّة. والحِفْش: هو البيت الصغير. ويقال: معنى قوله هلاَّ قَعد في حِفْش أُمه أَي عند حِفْش أُمه. وحَفَشُوا عليك يَحْفِشُون حَفْشاً: اجتمعوا. وقال شجاع الأَعرابي: حَفَزُوا علينا الخيلَ والركابَ وحَفَشُوها إِذا صَبُّوها عليهم. ويقال: هم يَحْفِشُون عليك أَي يجتمعون ويتأَلفون. والحِفْش: الهَنُ.

##### Türkçe

**حَفَشَت** gök **تَحْفِش** **حَفْشاً**: bir saat şiddetli bir yağmurla geldi, sonra kesildi. Ebû Zeyd: “**حَفَشَت** gök **تحفِشُ** **حَفْشاً**” ve “**حشَكَت** **تَحْشِكُ** **حَشْكاً**” ve “**أَغْبت** **تُغْبي** **إِغباءً**; o hâlde o **مُغْبِية**dir” denir; ve o, **الغَبْية** ve **الحَفْشة** ve **الحشْكة**, yağmurdan, tek bir mânâ iledir. Ve **حفَشَ** sel vadiyi **يَحْفِشُه** **حَفْشاً**: onu doldurdu.

Ve **الحافِشة**: akıntı yatağıdır; galip bir sıfattır ve **الَّتلْعة** yahut **الشُّعْبة** kastedilerek müennes kılınmıştır. Ve **الخافِشة**: düz bir arazidir; ona karın gibi bir şekil vardır; suyu onda toplanır da vadiye akar.

Ve **حفَشَت** yer, her taraftan su ile: onu tarafça akıttı. Ve **حفَش** sel, tepeciği: onu akıttı. Ve **الخَفْش**: “seli **حفَشَ** **حَفْشاً**” sözünün masdarıdır; her taraftan suyu tek bir birikinti yerine topladığı zaman; işte o, en büyük akıntı yatağına dökülen bu akıntı yolları **الحَوَافِش**tir; onun bir tanesi **حافشة**dir; ve şu beyit okunmuştur:
عَشِيَّة رُحْنا ورَاحوا إِلَيْنا،
كما مَلأَ الحَافِشاتُ المَسِيلا

Ve **حفَشَت** vadiler: hepsi aktı. Ve **حَفْشُ الإِداوة**: onun akmasıdır.

Ve **حَفَشَ** şeyi **يحفِشُه**: onu çıkardı. Ve **حفَش** hüzün gözü: onda olanın hepsini gözyaşından çıkardı; İbn Düreyd şu beyiti okudu:
يا مَنْ لِعَينٍ ثَرَّةِ المَدامِع،
يَحْفِشُها الوَجْدُ بماءِ هامِع
Sonra onu açıkladı ve dedi: “**يحفِشُها**: onda olanın hepsini çıkarır.” Ve **حفَشَ** sana sevgiyi: yanında olanın hepsini senin için çıkardı. Ve **حفَشَ** yağmur yeri: onun bitkisini ortaya çıkardı. Ve **الحَفُوش**: **المُتَحَفِّي**dir; ve denildi ki: **التحَفِّي** ve sevgi hususunda aşırı giden; ve bazısı onu, kocalara sevgi ve onlara **التحفّي**de aşırı gittikleri zaman kadınlara tahsis etti; şöyle dedi:
بَعْدَ احْتِضانِ الحَفْوةِ الحَفُوشِ
Ve denilir: kadın, kocası için sevgiyi **حَفَشَت**; onda gayret ettiği zaman.

Ve kadın, kocası üzerine **تَحَفَّشَت**: onun yanında ikamet ettiği, ona yapıştığı ve ona yönelip durduğu zaman. Ve at **يَحْفِشُ**: yani bir koşudan sonra bir koşu ile gelir. Ve at, koşuyu **حَفَشَ** **يَحْفِشُه**: bir koşudan sonra bir koşu getirdi; yalnızca kalitece arttı; Kümeyt, bir yağmuru vasfederek dedi:
بِكُلِّ مُلِثٍّ يَحْفِشُ الأُكْمَ وَدْقُه،
كأَنَّ التِّجارَ استَبْضَعَتْه الطيالِسا
Ve **يَحفِش**: akar; ve “kabuk soyar” denilir; der ki: yeşerdi ve tazelendi; onu **الطَّيالِسة**ye benzetti. Ve **الحَفْش**: zarar. Ve **الحِفْش**: eskiyen şey.

İbn Şümeyl: **الحَفَشُ**, **الدَّبَرة**nin hörgücün ön tarafında almasıdır; onu yer de, altından üstüne doğru ön tarafı gidinceye kadar; böylece, kıçına bitişik olan arka tarafı sağlam, dik kalır; ve, hörgücüne bitişik olan ön tarafı gider. Denilir: devenin hörgücü **حَفِشَ**; ve **حَفِشُ السَّنام** bir deve; ve **أَحْفَش** bir erkek deve; ve **حَفْشاء** ve **حَفِشة** bir dişi deve.

Ve **الحِفْشُ**: içinde buhur bulunan çekmecedir; ve o, ayrıca, bedevîlerin evlerinden küçük olandır. Ve denildi: **الحِفْش** ve **الحَفْش** ve **الحَفَش**, yere yakın, tavanı alçak zelil evdir; darlığından dolayı onunla adlandırıldı; çoğulu **أَحْفاش** ve **حِفَاش**tır.

Ve **التحَفُّشُ**: büzülme ve toplanmadır; ondan, iddet bekleyen kadının hadisi: “**حِفْشاً**a girdi ve en kötü elbiselerini giydi.” Ve adam **حَفَّشَ**: **الحِفَش**te ikamet etti; Rü’be dedi:
وكُنْتُ لا أُوبَنُ بالتَّحْفِيش
Ve kadın, kocası yahut çocuğu üzerine **تَحَفَّشت**: ikamet etti; ve evinde, ona yapışıp da ondan ayrılmadığı zaman. Ve **الحِفْش**: iğlerin kabıdır. Leys: **الحِفْش**, evde güzel koku ve benzeri için kaplar olan, kap-kacağın döküntülerinden olan şeydir. Ve hadiste: Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, ashabından bir adamı zekât toplayıcı olarak gönderdi; o da bir mal ile geldi ve dedi: “Şu ve şu sadakalardandır; şu ve şu ise bana hediye edilendir.” Bunun üzerine Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, dedi: “Annesinin **حِفْش**inde otursaydı da kendisine hediye edilip edilmeyeceğine baksaydı ya?” Ebû Ubeyd dedi: Annesinin evini küçüklüğünde çekmeceye benzetti. Ve İbnü’l-Esîr, onu zekât üzerine toplayıcı olarak gönderenin **ابن اللُّتْبِيَّة** olduğunu zikretti. Ve **الحِفْش**: küçük evdir. Ve denilir: “Annesinin **حِفْش**inde otursaydı ya” sözünün mânâsı: annesinin **حِفْش**i yanında. Ve “senin üzerine **حَفَشُوا** **يَحْفِشُون** **حَفْشاً**”: toplandılar. Ve Şücâ‘ el-A‘râbî dedi: “Atları ve binekleri üzerimize **حَفَزُوا** ve onları **حَفَشُوها**”; onları üzerlerine döktükleri zaman. Ve denilir: “Onlar senin üzerine **يَحْفِشُون**”: yani toplanırlar ve ülfet ederler. Ve **الحِفْش**: **الهَنُ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B4/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ف ش * * الحِفْشُ * بوزن الحفظ البيت الصغير وهو في الحديث وقيل معنى قوله ﴿هلا قعد في حفش أمه﴾ أي عند حفش أمه

##### Türkçe

* ح ف ش * * **الحِفْشُ** * **الحفظ** vezninde: küçük evdir; ve o hadistedir. Ve denildi ki, onun sözü ﴿هلا قعد في **حفش** أمه﴾ mânâsı: annesinin **حفش**’inin yanında, yani.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الحفش، كالضرب: القشر، وبه فسر قول الكميت يصف غيثا:
  بكل ملث يحفش الأكم ودقهكأن التجار استبضعته الطيالسا والحفش: الاستخراج، وأنشد ابن دريد:
  يا من لعين ثرة المدامـع                      يحفشها الوجد بماء هامع

  ثم فسره فقال: أي يستخرج كل ما فيها. والحفش: الجد، يقال: حفشت المرأة لزوجها الود، إذا اجتهدت فيه. والحفش: الجمع، وجريان السيل، يقال: حفش السيل حفشا، إذا جمع الماء من كل جانب إلى مستنقع واحد، وحفشت الأودية: سالت كلها. والحفش: جرى الفرس جريا بعد جري، فلم يزدد إلا جودة. والحفش: اجتماع القوم، يقال: هم يحفشون عليك، أي يجتمعون ويتألبون. والحفش: الطرد. والحفش، بالكسر: وعاء المغازل، وقيل: هو السفط يكون فيه البخور. والحفش: البيت الصغير جدا، وهو القريب السمك من الأرض، سمي به لضيقه، ويروى أيضا بالفتح والتحريك، ومنه حديث المعتدة: دخلت حفشا، ولبست شر ثيابها، وبه فسر أبو عبيد الحفش الذي في الحديث، قاله الجوهري. قلت: والحديث المذكور أن النبي صلى الله عليه وسلم، بعث رجلا من أصحابه ساعيا فقدم بمال فقال: أما كذا وكذا فهو من الصدقات، وأما كذا وكذا فإنه مما أهدى إلي. فقال النبي، صلى الله عليه وسلم: هلا جلس في حفش أمه فينظر هل يهدى له وذكر ابن الأثير أن هذا هو ابن اللتبية. أو هو البيت من شعر من بيوت الأعراب، صغير جدا، قاله الخليل. والحفش: السنام. والحفش: الفرج، وبه فسر بعضهم حديث ابن اللتبية، والمعنى: هلا قعد عند حفش أمه. والحفش: الدرج، وبه فسر البيت الصغير، عن ابن الأثير. والحفش: الشيء البالي الذي لا ينتفع به. وقال الليث: الحفش: ما كان من أسقاط الآنية التي تكون أوعية في البيت للطيب ونحوه كالقوارير وغيرها. والحفش أيضا: الجوالق العظيم البالي، يكون من الشعر، ج، أي جمع الكل أحفاش، وحفاش. أو أحفاش البيت: قماشه، ورذال متاعه، قاله أبو سنان. وقيل: الأحفاش من الأرض: ضبابها وقنافذها ويرابيعها، وليست بالأحناش، قاله أبو زياد. وحفش السنام، كفرح، حفشا، بالتحريك: أخذته الدبرة في مقدمه فأكلته من أسفله إلى أعلاه، وبقي مؤخره مما يلي عجزه صحيحا قائما، وذهب مقدمه مما يلي غاربه. وبعير حفش السنام، وجمل أحفش، وناقة حفشاء، وحفشة، قاله ابن شميل. وحفشت المرأة لزوجها الود: اجتهدت فيه. وعن ابن الأعرابي: حفشت السماء جادت بمطر شديد ساعة ثم أقلعت، وقال أبو زيد: حفشت السماء حفشا، وحشكت حشكا، وأغبت إغباء، فهي مغبية، وهي الغبية، والحفشة، والحشكة من المطر، بمعنى واحد. والإحفاش: الإعجال، عن ابن عباد. قلت: وهو لغة في الإحفاز. والتحفيش، والتحفش: الاجتماع والانضمام، ولزوم الحفش، أي البيت الصغير، أنشد ابن دريد لرؤبة: وكنت لا أوبن بالتحفيش. ويروى: بالخاء، أي ضعف الأمر. وتحفشت المرأة في بيتها: لزمته فلم تبرحه. وعلى زوجها أو ولدها: أقامت. ومما يستدرك عليه: حفش السيل الوادي: ملأه. والحافشة: المسيل، وأنث على إرادة التلعة أو الشعبة، وهي أرض مستوية، لها كهيئة البطن، يستجمع ماؤها فيسيل إلى الوادي. وحفشت الأرض الماء من كل جانب: أسالته. وحفش السيل الأكمة: أسالها. وقيل: الحوافش: هي المسايل التي

  تنصب إلى المسيل الأعظم. وحفش الإداوة: سيلانها، نقله الجوهري. وحفش الشيء يحفشه: أخرجه. وحفش لك الود: أخرج لك كل ما عنده. وحفش المطر الأرض: أظهر نباتها. والحفوش، كصبور: التحفي، وقيل: المبالغ في المتحفي والود، وخص بعضهم به النساء إذا بالغن في ود البعولة والتحفي بهم. وقال شجاع الأعرابي: حفزوا علينا الخيل والركاب، وحفشوها، إذا صبوها عليهم. وتحفشت المرأة على زوجها: أكبت عليه. والتحفيش: التحبيش. وحفاش، كغراب: جبل عظيم باليمن، وينسب إليه المخلاف. إلى المسيل الأعظم. وحفش الإداوة: سيلانها، نقله الجوهري. وحفش الشيء يحفشه: أخرجه. وحفش لك الود: أخرج لك كل ما عنده. وحفش المطر الأرض: أظهر نباتها. والحفوش، كصبور: التحفي، وقيل: المبالغ في المتحفي والود، وخص بعضهم به النساء إذا بالغن في ود البعولة والتحفي بهم. وقال شجاع الأعرابي: حفزوا علينا الخيل والركاب، وحفشوها، إذا صبوها عليهم. وتحفشت المرأة على زوجها: أكبت عليه. والتحفيش: التحبيش. وحفاش، كغراب: جبل عظيم باليمن، وينسب إليه المخلاف.

##### Türkçe

**الحفش**، **كالضرب**: kabuk; bununla Kümeyt’in bir yağmuru vasfederek söylediği sözü tefsir edilmiştir:
  “Her bir **ملث** ile, **الأكم**’i ve onun ince kısmını **يحـفش**; sanki tüccarlar onu **الطيالسا**’ya sermaye olarak vermiştir.” Ve **الحفش**: çıkarma; İbn Düreyd şu beyti okumuştur:
  “Ey gözyaşları bol olan gözün sahibi;                      **الوجد** onu akan su ile **يحـفش**.”

  Sonra onu tefsir edip dedi ki: yani içindekilerin hepsini çıkarır. Ve **الحفش**: gayret; “Kadın kocası için sevgiyi **حفشت**” denir; onda gayret ettiğinde. Ve **الحفش**: toplama ve selin akması; “Sel **حفش** etti, **حفشا**” denir; suyu her taraftan tek bir birikintiye topladığında; ve “Vadiler **حفشت**”: hepsi aktı. Ve **الحفش**: atın bir koşudan sonra koşması; fakat ancak daha iyi oluşu artar. Ve **الحفش**: kavmin toplanması; “Onlar sana karşı **يحـفشون**” denir; yani toplanırlar ve birleşip kışkırtırlar. Ve **الحفش**: kovma. Ve **الحفش** (kesre ile): iğlerin kabı; ve denildi ki: içinde buhur bulunan sepet/kap olan **السفط**tur. Ve **الحفش**: çok küçük ev; yerden yakın kalınlıkta olandır; darlığından dolayı onunla adlandırılmıştır; fetha ile ve harekeli olarak da rivayet edilir. Ondan, iddet bekleyen kadının hadisi: “Bir **حفش**’a girdi ve en kötü elbiselerini giydi.” Bununla Ebû Ubeyd hadisteki **الحفش**’ı tefsir etti; Cevherî bunu söyledi. Dedim: zikredilen hadis şudur: Peygamber صلى الله عليه وسلم, ashabından bir adamı zekât toplayıcı olarak gönderdi; o da bir mal ile geldi ve dedi ki: “Şu ve şu sadakalardandır; şu ve şu ise bana hediye edilendir.” Bunun üzerine Peygamber صلى الله عليه وسلم dedi ki: “Annesinin **حفش**’ında otursaydı da kendisine hediye edilip edilmeyeceğine baksaydı ya.” İbnü’l-Esîr, bunun İbnü’l-Lutbiyye olduğunu zikretti. Yahut o, bedevîlerin evlerinden bir evin, çok küçük olan, kıldan yapılmış evidir; Halîl bunu söyledi. Ve **الحفش**: hörgüç. Ve **الحفش**: ferç; bununla bazıları İbnü’l-Lutbiyye hadisini tefsir etti; mana: “Annesinin **حفش**’ı yanında otursaydı ya.” Ve **الحفش**: merdiven; bununla küçük ev tefsir edildi; İbnü’l-Esîr’den. Ve **الحفش**: faydalanılmayan eski şey. Leys dedi ki: **الحفش**: evde güzel koku ve benzeri için kap olan kapların döküntülerinden olan şey; şişeler ve başkaları gibi. Ve **الحفش** ayrıca: kıldan olan, büyük, eski çuval; çoğulu, yani hepsinin çoğulu: **أحفاش** ve **حفاش**. Yahut “evin **أحفاش**’ı”: onun bezi/örtüsü ve eşyasının düşük olanı; Ebû Sinân bunu söyledi. Ve denildi ki: yerin **الأحفاش**’ı: kelerleri, kirpileri ve jerboalarıdır; **الأحناش** değildir; Ebû Ziyâd bunu söyledi. Ve “hörgüç **حفش** etti”, **كفرح** (vezninde), **حفشا** (hareke ile): ön tarafında yara onu tuttu da onu altından üstüne kadar yedi; arka tarafı, sağrısına bitişik olan kısmı, sağlam ve dik kaldı; ön tarafı, böğrüne bitişik olan kısmı gitti. Ve “hörgücü **حفش** olan deve”; ve “**أحفش** erkek deve”; ve “**حفشاء** dişi deve” ve “**حفشة**”; İbn Şümeyl bunu söyledi. Ve “Kadın kocası için sevgiyi **حفشت**”: onda gayret etti. İbnü’l-A‘râbî’den: “Gök **حفشت**”: bir saat şiddetli yağmurla cömert davrandı, sonra kesildi. Ebû Zeyd dedi ki: “Gök **حفشت** **حفشا**; ve **حشكت** **حشكا**; ve **أغبت** **إغباء**; o halde o **مغبية**dır; ve o **الغبية**dir; ve **الحفشة** ve **الحشكة** yağmurdandır; mana bakımından birdir.” Ve **الإحفاش**: acele ettirme; İbn Abbâd’dan. Dedim: o, **الإحفاز**’da bir dildir. Ve **التحفيش** ve **التحفش**: toplanma ve birleşme; ve **الحفش**’a, yani küçük eve, yapışıp kalma; İbn Düreyd, Ru’be için şu beyti okumuştur: “Ve ben **بالتحفيش** ile zayıf düşmezdim.” **بالخاء** ile de rivayet edilir; yani işin zayıflığı. Ve “Kadın evinde **تحفشت**”: ona yapıştı da ondan ayrılmadı. Ve kocası veya çocuğu üzerine: ikamet etti. Ve ona ilâve olarak şunlar da vardır: “Sel vadiyi **حفش** etti”: onu doldurdu. Ve **الحافشة**: sel yatağı; **التلعة** yahut **الشعبة** kastedilerek müennes kılındı; o, düz bir arazidir; karın gibi bir şekli vardır; suyu onda toplanır da vadiye akar. Ve “Yer suyu her taraftan **حفشت**”: onu akıttı. Ve “Sel tepeyi **حفش** etti”: onu akıttı. Ve denildi ki: **الحوافش**: en büyük sel yatağına dökülen sel yataklarıdır. Ve **الإداوة**’nin **حفش**’ı: onun akmasıdır; Cevherî bunu nakletti. Ve “Şey’i **حفش** eder, **يحـفشه**”: onu çıkardı. Ve “Sana sevgiyi **حفش** etti”: yanındaki her şeyi sana çıkardı. Ve “Yağmur yeri **حفش** etti”: bitkisini ortaya çıkardı. Ve **الحفوش**، **كصبور**: **التحفي**; ve denildi ki: **المتحفي** ve sevgi hususunda aşırı olan; bazıları bunu, kocalara sevgi ve onlara **التحفي** hususunda aşırıya giden kadınlara tahsis etti. Şücâ‘ el-A‘râbî dedi ki: “Atları ve binekleri üzerimize sürdüler ve onları **حفشوها**”; yani onları onların üzerine döktüler. Ve “Kadın kocası üzerine **تحفشت**”: ona kapandı. Ve **التحفيش**: **التحبيش**. Ve **حفاش**، **كغراب**: Yemen’de büyük bir dağdır; **المخلاف** ona nisbet edilir. En büyük sel yatağına dökülen sel yataklarıdır. Ve **الإداوة**’nin **حفش**’ı: onun akmasıdır; Cevherî bunu nakletti. Ve “Şey’i **حفش** eder, **يحـفشه**”: onu çıkardı. Ve “Sana sevgiyi **حفش** etti”: yanındaki her şeyi sana çıkardı. Ve “Yağmur yeri **حفش** etti”: bitkisini ortaya çıkardı. Ve **الحفوش**، **كصبور**: **التحفي**; ve denildi ki: **المتحفي** ve sevgi hususunda aşırı olan; bazıları bunu, kocalara sevgi ve onlara **التحفي** hususunda aşırıya giden kadınlara tahsis etti. Şücâ‘ el-A‘râbî dedi ki: “Atları ve binekleri üzerimize sürdüler ve onları **حفشوها**”; yani onları onların üzerine döktüler. Ve “Kadın kocası üzerine **تحفشت**”: ona kapandı. Ve **التحفيش**: **التحبيش**. Ve **حفاش**، **كغراب**: Yemen’de büyük bir dağdır; **المخلاف** ona nisbet edilir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَفْشٌ
حَفْشٌ ذ : see what follows.

حِفْشٌ
حِفْشٌ ذ A receptacle for spindles: (S, K:) a سَفَط [or receptacle woven of palm-leaves, in which are stowed perfumes and similar things, of the apparatus of women]; (K; [in the CK, السًّقَطُ is erroneously put for السَّفَطُ;]) a سَفَط in which perfumes are kept: (TA:) a دُرْج, (K,) i. e. a small receptacle of the kind called سَفَط, in which a woman keeps her perfumes and apparatus, or implements; (TA in art. درج;) a woman's دُرْج: (Mgh:) pl. as below. (TA.) ― -b2- (tropical:) A small بَيْت [or tent]; (A'Obeyd, S, Mgh;) as being likened to a woman's دُرْج: (Mgh:) or a very small بَيْت [or tent], (K, TA,) having a low roof; so called because of its narrowness; and accord. to some, ↓ حَفْشٌ, and ↓ حَفَشٌ: (TA:) or a very small بيت of [goats'] hair, (K, TA,) of the بُيُوت [or tents] of the Arabs of the desert: so says Kh: pl. as below. (TA.) It is said in a trad., دَخَلَتْ حِفْشًا, meaning (assumed tropical:) She entered a small بيت [or tent]. (Mgh.) And in another trad., هَلَّا قَعَدَ فِى حِفْشِ أُمِّهِ, (S,) or هلَا جَلَسَ الخ, (Mgh,) i. e. (assumed tropical:) [Wherefore did he not sit] in the small بيت of his mother? (S, Mgh:) or, accord. to some, the meaning is, عِنْدَ حِفْشِ أُمِّهِ [i. e., by the receptacle for the spindles, &c., of his mother]: (S:) or, as some say, by the فَرْج of his mother; for (TA) ― -b3- It also signifies (assumed tropical:) The فَرْج [pudendum muliebre]. (K.) ― -b4- And Any vessels that are held in little account, (Lth, K, TA,) that are used as receptacles in the house, or tent, for perfumes and the like, (Lth, TA,) such as glass flasks, or bottles, &c.: (Lth, K, TA:) and an old and worn-out thing, (K, TA,) that is of no use: (TA:) and a large, old and worn-out, sack (K, TA) of [goats'] hair: (TA:) pl. (in all the senses of the word, TA) أَحْفَاشٌ (K, TA) and حَفَاشٌ: (TA:) or أَحْفَاشُ البَيْتِ means the furniture and utensils of the house or tent; and the paltry articles thereof, or such as are held in little account. (Aboo-Sinلn, K.) ― -b5- And أَحْفَاشُ الأَرْضِ means The [lizards called] ضِبَاب, and the hedgehogs, (K, TA,) and the jerboas, (TA,) of the earth: (K, TA:) not the same as أَحْنَاش: so says Aboo-Ziyلd. (TA.)

حَفَشٌ
حَفَشٌ ذ : see above.

##### Türkçe

حَفْشٌ
**حَفْشٌ** ذ : aşağıda gelen şeye bak.

حِفْشٌ
**حِفْشٌ** ذ İğler için bir kap: (S, K:) bir **سَفَط** [yahut hurma yapraklarından örülmüş bir kap; içinde kokular ve benzeri şeyler, kadınların eşyasından olan şeyler, istif edilir]; (K; [CK’de, **السًّقَطُ** yanlışlıkla **السَّفَطُ** yerine konulmuştur;]) içinde kokuların saklandığı bir **سَفَط**: (TA:) bir **دُرْج**, (K,) yani **سَفَط** denilen türden küçük bir kap; kadın onun içinde kokularını ve eşyasını yahut aletlerini saklar; (TA, **درج** maddesinde;) kadının **دُرْج**’u: (Mgh:) çoğulu aşağıdaki gibidir. (TA.) — -b2- (mecaz:) Küçük bir **بَيْت** [yahut çadır]; (A'Obeyd, S, Mgh;) kadının **دُرْج**’una benzetilmesi sebebiyle: (Mgh:) yahut çok küçük bir **بَيْت** [yahut çadır], (K, TA,) alçak tavanlı; darlığından dolayı böyle adlandırılmıştır; ve bazılarına göre, ↓ **حَفْشٌ**, ve ↓ **حَفَشٌ**: (TA:) yahut [keçi] kılından çok küçük bir **بيت**, (K, TA,) çöl Araplarının **بُيُوت**’undan [yahut çadırlarından]: Kh böyle söyler: çoğulu aşağıdaki gibidir. (TA.) Bir rivayette, **دَخَلَتْ حِفْشًا**, denilmiştir; mânâsı (mecaz kabul edilerek:) O, küçük bir **بيت**’e [yahut çadıra] girdi. (Mgh.) Ve başka bir rivayette, **هَلَّا قَعَدَ فِى حِفْشِ أُمِّهِ**, (S,) yahut **هلَا جَلَسَ** الخ, (Mgh,) yani (mecaz kabul edilerek:) [Niçin oturmadı] annesinin küçük **بيت**’inde? (S, Mgh:) yahut bazılarına göre mânâ, **عِنْدَ حِفْشِ أُمِّهِ** [yani annesinin iğler vb. için olan kabının yanında]: (S:) yahut bazılarınca söylendiği üzere, annesinin **فَرْج**’i yanında; çünkü (TA) — -b3- O, ayrıca (mecaz kabul edilerek:) **فَرْج** [kadın avret yeri] mânâsına da gelir. (K.) — -b4- Ve küçük değerde tutulan her türlü kaplar, (Lth, K, TA,) evde yahut çadırda kokular ve benzerleri için kap olarak kullanılan, (Lth, TA,) cam şişeler yahut şişeler vb. gibi: (Lth, K, TA:) ve faydası olmayan, (K, TA,) eski ve yıpranmış bir şey: (TA:) ve [keçi] kılından büyük, eski ve yıpranmış bir çuval: (K, TA) (TA:) çoğulu (kelimenin bütün mânâlarında, TA) **أَحْفَاشٌ** (K, TA) ve **حَفَاشٌ**: (TA:) yahut **أَحْفَاشُ البَيْتِ** evin yahut çadırın eşyası ve kap-kacağı; ve onun değersiz şeyleri, yahut küçük değerde tutulanları, demektir. (Aboo-Sinلn, K.) — -b5- Ve **أَحْفَاشُ الأَرْضِ** yerin **ضِبَاب**’ı, ve kirpiler, (K, TA,) ve jerboalar, (TA,) demektir: (K, TA:) **أَحْنَاش** ile aynı değildir: Aboo-Ziyلd böyle söyler. (TA.)

حَفَشٌ
**حَفَشٌ** ذ : yukarıya bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَفَشَ
حَفَشَ I ( n. ac. حَفْش 1 ),
a.  Flowed, ran together.

b.  Gathered together, collected; amassed ( wealth ).

c.  Ran several times in succession ( horse ).

d.  Barked ( tree ).

حِفْش
حِفْش 2 , ( pl. أَحْفَاْش 38 ),
a.  Basket.

حَاْفِشَة
حَاْفِشَة 21t ,
a.  Water-course.

أَحْفَاْش
أَحْفَاْش 38 ,
a.  Lumber, rubbish; old clothes.

##### Türkçe

**حَفَشَ**
**حَفَشَ** I (isim mastar: **حَفْش** 1),
a. Aktı, birlikte aktı.

b. Bir araya topladı, derledi; yığdı (servet).

c. Art arda birkaç kez koştu (at).

d. Kabuk bağladı (ağaç).

**حِفْش**
**حِفْش** 2, (çoğul: **أَحْفَاْش** 38),
a. Sepet.

**حَاْفِشَة**
**حَاْفِشَة** 21t,
a. Su yolu.

**أَحْفَاْش**
**أَحْفَاْش** 38,
a. Kereste, süprüntü; eski elbiseler.
