# حفش — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B4/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%81%D8%B4/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حفش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B4.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حفش

حَفَشَت السماءُ تَحْفِش حَفْشاً: جاءت بمَطَرٍ شدِيدٍ ساعةً ثم أَقْلَعت. أَبو زيد: يقال حَفَشَت السماءُ تحفِشُ حَفْشاً وحشَكَت تَحْشِكُ حَشْكاً وأَغْبت تُغْبي إِغباءً فهي مُغْبِية، وهي الغَبْية والحَفْشة والحشْكة من المطر بمعنى واحد. وحفَشَ السَّيلُ الوادي يَحْفِشُه حَفْشاً: مَلأَهُ.
والحافِشة: المَسيل، صفة غالِبة وأُنّثَ على إِرادة الَّتلْعة أَو الشُّعْبة. والخافِشة: أَرضٌ مُسْتَوية لَها كَهيْئَة البَطْن يُسْتَجْمَع ماؤُها فيَسِيل إِلى الوادي.
وحفَشَت الأَرضُ بالماء من كلِّ جانبٍ: أَسالَتْه قِبَلَ الجانب. وحفَش السيلُ الأَكمةَ: أَسالَها. والخَفْش: مصدرُ قولك حفَشَ السيلَ حَفْشاً إِذا جَمعَ الماءَ من كل جانب إِلى مُسْتَنْقع واحد، فتلك المَسايِل التي تَنْصَبُّ إِلى المَسيل الأَعْظم هي الحَوَافِش، واحدتها حافشة؛ وأَنشد: عَشِيَّة رُحْنا ورَاحوا إِلَيْنا،
كما مَلأَ الحَافِشاتُ المَسِيلا
وحفَشَت الأَوْدِية: سالَتْ كلُّها. وحَفْشُ الإِداوة: سيَلانها. وحَفَشَ الشيءَ يحفِشُه: أَخْرَجَه. وحفَش الحُزْنُ العَينَ: أَخرَج كلَّ ما فيها من الدمْع؛ أَنشد ابن دُريد:
يا مَنْ لِعَينٍ ثَرَّةِ المَدامِع،
يَحْفِشُها الوَجْدُ بماءِ هامِع
ثم فسره فقال: يحفِشها يَسْتخرج كلَّ ما فيها. وحفَشَ لك الوُدَّ: أَخرَجَ لك كلّ ما عنده. وحفَشَ المطرُ الأَرْضَ: أَظْهر نَباتَها. والحَفُوش: المُتَحَفِّي، وقيل: المُبالِغ في التحَفِّي والوُدِّ، وخصَّ بعضُهم به النِّساءَ إِذا بالَغْنَ في وُدِّ البُعُولَةِ والتحفّي بهم؛ قال: بَعْدَ احْتِضانِ الحَفْوةِ الحَفُوشِ
ويقال: حَفَشَت المرأَة لزَوْجِها الوُدَّ إِذا اجْتَهَدت فيه. وتَحَفَّشَت المرأَةُ على زَوْجِها إِذا أَّقامت عليه ولَزِمَتْه وأَكَبَّت عليه. والفرسُ يَحْفِشُ أَي يأْتي بِجَرْيٍ بَعْدَ جَرْيٍ. وحَفَش الفَرَسُ الجَرْيَ يَحْفِشُه: أَعْقَبَ جَرْياً بعد جَرْيٍ فلم يَزْدَدْ إِلاَّ جَوْدة؛ قال الكميت يصف غيثاً:
بِكُلِّ مُلِثٍّ يَحْفِشُ الأُكْمَ وَدْقُه،
كأَنَّ التِّجارَ استَبْضَعَتْه الطيالِسا
ويَحفِش: يَسِيل، ويُقال: يَقْشِر؛ يقول: اخْضَرَّ ونَضَرَ فشبَّهَه بالطَّيالِسة. والحَفْش: الضّرّ. والحِفْش: الشيء البالي. ابن شميل: الحَفَشُ أَن تأْخُذَ الدَّبَرة في مُقَدَّم السَّنام فتأْكُلَه حتى يَذْهَبَ مُقَدَّمُه من أَسْفلِه إِلى أَعلاه فيَبْقى مُؤَخَّرُه مما يَلي عَجُزَه صَحيحاً قائماً، ويذهب مُقَدَّمُه مما يَلي غارِبَه. يقال: قد حَفِشَ سَنامُ البعير، وبَعيرٌ حَفِشُ السَّنام وجمل أَحْفَش وناقة حَفْشاء وحَفِشة.
والحِفْشُ: الدُّرْج يكون فيه البَخُور، وهو أَيضاً الصغِيرُ من بُيُوت الأَعْراب، وقيل: الحِفْش والحَفْش والحَفَش البيت الذَّلِيل القريبُ السَّمْكِ من الأَرْض، سُمِّيَ به لضِيقه، وجمعه أَحْفاش وحِفَاش. والتحَفُّشُ: الانضمام والاجتماع؛ ومنه حديث المعتدَّة: دخَلَتْ حِفْشاً ولَبِسَت شَرَّ ثِيابها. وحَفَّشَ الرجُلُ: أَقام في الحِفَش؛ قال رؤبة: وكُنْتُ لا أُوبَنُ بالتَّحْفِيش
وتَحَفَّشت المرأَة على زَوْجها أَو ولَدِها: أَقامت، وفي بَيْتها إِذا لَزِمَتْه فَلَم تَبْرَحْه. والحِفْش: وِعَاءٌ المَغازِل. الليث: الحِفْش ما كان من أَسْقاطِ الأَواني الَّتي تكُون أَوعِيَةً في البَيْت للطِّيب ونحوه. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، بعَث رجُلاً من أَصحابه ساعياً فقَدِم بمال وقال: أَمَّا كذا وكذا فهو من الصدَقات، وأَما كذا وكذا فإِنه مما أُهْدِي لي، فقال النبي، صلى اللَّه عليه وسلم: هلاَّ جَلَس في حِفْش أُمّه فيَنْظر هل يهدى له؟ قال أَبو عبيد: شبَّه بَيت أُمِّه في صِغَرِه بالدُّرْج، وذكر ابن الأَثير أَن الذي وجّهَه ساعياً على الزكاة هو ابن اللُّتْبِيَّة. والحِفْش: هو البيت الصغير. ويقال: معنى قوله هلاَّ قَعد في حِفْش أُمه أَي عند حِفْش أُمه. وحَفَشُوا عليك يَحْفِشُون حَفْشاً: اجتمعوا. وقال شجاع الأَعرابي: حَفَزُوا علينا الخيلَ والركابَ وحَفَشُوها إِذا صَبُّوها عليهم. ويقال: هم يَحْفِشُون عليك أَي يجتمعون ويتأَلفون. والحِفْش: الهَنُ.

### Türkçe

**حَفَشَت** gök **تَحْفِش** **حَفْشاً**: bir saat şiddetli bir yağmurla geldi, sonra kesildi. Ebû Zeyd: “**حَفَشَت** gök **تحفِشُ** **حَفْشاً**” ve “**حشَكَت** **تَحْشِكُ** **حَشْكاً**” ve “**أَغْبت** **تُغْبي** **إِغباءً**; o hâlde o **مُغْبِية**dir” denir; ve o, **الغَبْية** ve **الحَفْشة** ve **الحشْكة**, yağmurdan, tek bir mânâ iledir. Ve **حفَشَ** sel vadiyi **يَحْفِشُه** **حَفْشاً**: onu doldurdu.

Ve **الحافِشة**: akıntı yatağıdır; galip bir sıfattır ve **الَّتلْعة** yahut **الشُّعْبة** kastedilerek müennes kılınmıştır. Ve **الخافِشة**: düz bir arazidir; ona karın gibi bir şekil vardır; suyu onda toplanır da vadiye akar.

Ve **حفَشَت** yer, her taraftan su ile: onu tarafça akıttı. Ve **حفَش** sel, tepeciği: onu akıttı. Ve **الخَفْش**: “seli **حفَشَ** **حَفْشاً**” sözünün masdarıdır; her taraftan suyu tek bir birikinti yerine topladığı zaman; işte o, en büyük akıntı yatağına dökülen bu akıntı yolları **الحَوَافِش**tir; onun bir tanesi **حافشة**dir; ve şu beyit okunmuştur:
عَشِيَّة رُحْنا ورَاحوا إِلَيْنا،
كما مَلأَ الحَافِشاتُ المَسِيلا

Ve **حفَشَت** vadiler: hepsi aktı. Ve **حَفْشُ الإِداوة**: onun akmasıdır.

Ve **حَفَشَ** şeyi **يحفِشُه**: onu çıkardı. Ve **حفَش** hüzün gözü: onda olanın hepsini gözyaşından çıkardı; İbn Düreyd şu beyiti okudu:
يا مَنْ لِعَينٍ ثَرَّةِ المَدامِع،
يَحْفِشُها الوَجْدُ بماءِ هامِع
Sonra onu açıkladı ve dedi: “**يحفِشُها**: onda olanın hepsini çıkarır.” Ve **حفَشَ** sana sevgiyi: yanında olanın hepsini senin için çıkardı. Ve **حفَشَ** yağmur yeri: onun bitkisini ortaya çıkardı. Ve **الحَفُوش**: **المُتَحَفِّي**dir; ve denildi ki: **التحَفِّي** ve sevgi hususunda aşırı giden; ve bazısı onu, kocalara sevgi ve onlara **التحفّي**de aşırı gittikleri zaman kadınlara tahsis etti; şöyle dedi:
بَعْدَ احْتِضانِ الحَفْوةِ الحَفُوشِ
Ve denilir: kadın, kocası için sevgiyi **حَفَشَت**; onda gayret ettiği zaman.

Ve kadın, kocası üzerine **تَحَفَّشَت**: onun yanında ikamet ettiği, ona yapıştığı ve ona yönelip durduğu zaman. Ve at **يَحْفِشُ**: yani bir koşudan sonra bir koşu ile gelir. Ve at, koşuyu **حَفَشَ** **يَحْفِشُه**: bir koşudan sonra bir koşu getirdi; yalnızca kalitece arttı; Kümeyt, bir yağmuru vasfederek dedi:
بِكُلِّ مُلِثٍّ يَحْفِشُ الأُكْمَ وَدْقُه،
كأَنَّ التِّجارَ استَبْضَعَتْه الطيالِسا
Ve **يَحفِش**: akar; ve “kabuk soyar” denilir; der ki: yeşerdi ve tazelendi; onu **الطَّيالِسة**ye benzetti. Ve **الحَفْش**: zarar. Ve **الحِفْش**: eskiyen şey.

İbn Şümeyl: **الحَفَشُ**, **الدَّبَرة**nin hörgücün ön tarafında almasıdır; onu yer de, altından üstüne doğru ön tarafı gidinceye kadar; böylece, kıçına bitişik olan arka tarafı sağlam, dik kalır; ve, hörgücüne bitişik olan ön tarafı gider. Denilir: devenin hörgücü **حَفِشَ**; ve **حَفِشُ السَّنام** bir deve; ve **أَحْفَش** bir erkek deve; ve **حَفْشاء** ve **حَفِشة** bir dişi deve.

Ve **الحِفْشُ**: içinde buhur bulunan çekmecedir; ve o, ayrıca, bedevîlerin evlerinden küçük olandır. Ve denildi: **الحِفْش** ve **الحَفْش** ve **الحَفَش**, yere yakın, tavanı alçak zelil evdir; darlığından dolayı onunla adlandırıldı; çoğulu **أَحْفاش** ve **حِفَاش**tır.

Ve **التحَفُّشُ**: büzülme ve toplanmadır; ondan, iddet bekleyen kadının hadisi: “**حِفْشاً**a girdi ve en kötü elbiselerini giydi.” Ve adam **حَفَّشَ**: **الحِفَش**te ikamet etti; Rü’be dedi:
وكُنْتُ لا أُوبَنُ بالتَّحْفِيش
Ve kadın, kocası yahut çocuğu üzerine **تَحَفَّشت**: ikamet etti; ve evinde, ona yapışıp da ondan ayrılmadığı zaman. Ve **الحِفْش**: iğlerin kabıdır. Leys: **الحِفْش**, evde güzel koku ve benzeri için kaplar olan, kap-kacağın döküntülerinden olan şeydir. Ve hadiste: Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, ashabından bir adamı zekât toplayıcı olarak gönderdi; o da bir mal ile geldi ve dedi: “Şu ve şu sadakalardandır; şu ve şu ise bana hediye edilendir.” Bunun üzerine Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, dedi: “Annesinin **حِفْش**inde otursaydı da kendisine hediye edilip edilmeyeceğine baksaydı ya?” Ebû Ubeyd dedi: Annesinin evini küçüklüğünde çekmeceye benzetti. Ve İbnü’l-Esîr, onu zekât üzerine toplayıcı olarak gönderenin **ابن اللُّتْبِيَّة** olduğunu zikretti. Ve **الحِفْش**: küçük evdir. Ve denilir: “Annesinin **حِفْش**inde otursaydı ya” sözünün mânâsı: annesinin **حِفْش**i yanında. Ve “senin üzerine **حَفَشُوا** **يَحْفِشُون** **حَفْشاً**”: toplandılar. Ve Şücâ‘ el-A‘râbî dedi: “Atları ve binekleri üzerimize **حَفَزُوا** ve onları **حَفَشُوها**”; onları üzerlerine döktükleri zaman. Ve denilir: “Onlar senin üzerine **يَحْفِشُون**”: yani toplanırlar ve ülfet ederler. Ve **الحِفْش**: **الهَنُ**.
