# حفش — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B4/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%81%D8%B4/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حفش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B4.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حفش

الحفش، كالضرب: القشر، وبه فسر قول الكميت يصف غيثا:
  بكل ملث يحفش الأكم ودقهكأن التجار استبضعته الطيالسا والحفش: الاستخراج، وأنشد ابن دريد:
  يا من لعين ثرة المدامـع                      يحفشها الوجد بماء هامع

  ثم فسره فقال: أي يستخرج كل ما فيها. والحفش: الجد، يقال: حفشت المرأة لزوجها الود، إذا اجتهدت فيه. والحفش: الجمع، وجريان السيل، يقال: حفش السيل حفشا، إذا جمع الماء من كل جانب إلى مستنقع واحد، وحفشت الأودية: سالت كلها. والحفش: جرى الفرس جريا بعد جري، فلم يزدد إلا جودة. والحفش: اجتماع القوم، يقال: هم يحفشون عليك، أي يجتمعون ويتألبون. والحفش: الطرد. والحفش، بالكسر: وعاء المغازل، وقيل: هو السفط يكون فيه البخور. والحفش: البيت الصغير جدا، وهو القريب السمك من الأرض، سمي به لضيقه، ويروى أيضا بالفتح والتحريك، ومنه حديث المعتدة: دخلت حفشا، ولبست شر ثيابها، وبه فسر أبو عبيد الحفش الذي في الحديث، قاله الجوهري. قلت: والحديث المذكور أن النبي صلى الله عليه وسلم، بعث رجلا من أصحابه ساعيا فقدم بمال فقال: أما كذا وكذا فهو من الصدقات، وأما كذا وكذا فإنه مما أهدى إلي. فقال النبي، صلى الله عليه وسلم: هلا جلس في حفش أمه فينظر هل يهدى له وذكر ابن الأثير أن هذا هو ابن اللتبية. أو هو البيت من شعر من بيوت الأعراب، صغير جدا، قاله الخليل. والحفش: السنام. والحفش: الفرج، وبه فسر بعضهم حديث ابن اللتبية، والمعنى: هلا قعد عند حفش أمه. والحفش: الدرج، وبه فسر البيت الصغير، عن ابن الأثير. والحفش: الشيء البالي الذي لا ينتفع به. وقال الليث: الحفش: ما كان من أسقاط الآنية التي تكون أوعية في البيت للطيب ونحوه كالقوارير وغيرها. والحفش أيضا: الجوالق العظيم البالي، يكون من الشعر، ج، أي جمع الكل أحفاش، وحفاش. أو أحفاش البيت: قماشه، ورذال متاعه، قاله أبو سنان. وقيل: الأحفاش من الأرض: ضبابها وقنافذها ويرابيعها، وليست بالأحناش، قاله أبو زياد. وحفش السنام، كفرح، حفشا، بالتحريك: أخذته الدبرة في مقدمه فأكلته من أسفله إلى أعلاه، وبقي مؤخره مما يلي عجزه صحيحا قائما، وذهب مقدمه مما يلي غاربه. وبعير حفش السنام، وجمل أحفش، وناقة حفشاء، وحفشة، قاله ابن شميل. وحفشت المرأة لزوجها الود: اجتهدت فيه. وعن ابن الأعرابي: حفشت السماء جادت بمطر شديد ساعة ثم أقلعت، وقال أبو زيد: حفشت السماء حفشا، وحشكت حشكا، وأغبت إغباء، فهي مغبية، وهي الغبية، والحفشة، والحشكة من المطر، بمعنى واحد. والإحفاش: الإعجال، عن ابن عباد. قلت: وهو لغة في الإحفاز. والتحفيش، والتحفش: الاجتماع والانضمام، ولزوم الحفش، أي البيت الصغير، أنشد ابن دريد لرؤبة: وكنت لا أوبن بالتحفيش. ويروى: بالخاء، أي ضعف الأمر. وتحفشت المرأة في بيتها: لزمته فلم تبرحه. وعلى زوجها أو ولدها: أقامت. ومما يستدرك عليه: حفش السيل الوادي: ملأه. والحافشة: المسيل، وأنث على إرادة التلعة أو الشعبة، وهي أرض مستوية، لها كهيئة البطن، يستجمع ماؤها فيسيل إلى الوادي. وحفشت الأرض الماء من كل جانب: أسالته. وحفش السيل الأكمة: أسالها. وقيل: الحوافش: هي المسايل التي

  تنصب إلى المسيل الأعظم. وحفش الإداوة: سيلانها، نقله الجوهري. وحفش الشيء يحفشه: أخرجه. وحفش لك الود: أخرج لك كل ما عنده. وحفش المطر الأرض: أظهر نباتها. والحفوش، كصبور: التحفي، وقيل: المبالغ في المتحفي والود، وخص بعضهم به النساء إذا بالغن في ود البعولة والتحفي بهم. وقال شجاع الأعرابي: حفزوا علينا الخيل والركاب، وحفشوها، إذا صبوها عليهم. وتحفشت المرأة على زوجها: أكبت عليه. والتحفيش: التحبيش. وحفاش، كغراب: جبل عظيم باليمن، وينسب إليه المخلاف. إلى المسيل الأعظم. وحفش الإداوة: سيلانها، نقله الجوهري. وحفش الشيء يحفشه: أخرجه. وحفش لك الود: أخرج لك كل ما عنده. وحفش المطر الأرض: أظهر نباتها. والحفوش، كصبور: التحفي، وقيل: المبالغ في المتحفي والود، وخص بعضهم به النساء إذا بالغن في ود البعولة والتحفي بهم. وقال شجاع الأعرابي: حفزوا علينا الخيل والركاب، وحفشوها، إذا صبوها عليهم. وتحفشت المرأة على زوجها: أكبت عليه. والتحفيش: التحبيش. وحفاش، كغراب: جبل عظيم باليمن، وينسب إليه المخلاف.

### Türkçe

**الحفش**، **كالضرب**: kabuk; bununla Kümeyt’in bir yağmuru vasfederek söylediği sözü tefsir edilmiştir:
  “Her bir **ملث** ile, **الأكم**’i ve onun ince kısmını **يحـفش**; sanki tüccarlar onu **الطيالسا**’ya sermaye olarak vermiştir.” Ve **الحفش**: çıkarma; İbn Düreyd şu beyti okumuştur:
  “Ey gözyaşları bol olan gözün sahibi;                      **الوجد** onu akan su ile **يحـفش**.”

  Sonra onu tefsir edip dedi ki: yani içindekilerin hepsini çıkarır. Ve **الحفش**: gayret; “Kadın kocası için sevgiyi **حفشت**” denir; onda gayret ettiğinde. Ve **الحفش**: toplama ve selin akması; “Sel **حفش** etti, **حفشا**” denir; suyu her taraftan tek bir birikintiye topladığında; ve “Vadiler **حفشت**”: hepsi aktı. Ve **الحفش**: atın bir koşudan sonra koşması; fakat ancak daha iyi oluşu artar. Ve **الحفش**: kavmin toplanması; “Onlar sana karşı **يحـفشون**” denir; yani toplanırlar ve birleşip kışkırtırlar. Ve **الحفش**: kovma. Ve **الحفش** (kesre ile): iğlerin kabı; ve denildi ki: içinde buhur bulunan sepet/kap olan **السفط**tur. Ve **الحفش**: çok küçük ev; yerden yakın kalınlıkta olandır; darlığından dolayı onunla adlandırılmıştır; fetha ile ve harekeli olarak da rivayet edilir. Ondan, iddet bekleyen kadının hadisi: “Bir **حفش**’a girdi ve en kötü elbiselerini giydi.” Bununla Ebû Ubeyd hadisteki **الحفش**’ı tefsir etti; Cevherî bunu söyledi. Dedim: zikredilen hadis şudur: Peygamber صلى الله عليه وسلم, ashabından bir adamı zekât toplayıcı olarak gönderdi; o da bir mal ile geldi ve dedi ki: “Şu ve şu sadakalardandır; şu ve şu ise bana hediye edilendir.” Bunun üzerine Peygamber صلى الله عليه وسلم dedi ki: “Annesinin **حفش**’ında otursaydı da kendisine hediye edilip edilmeyeceğine baksaydı ya.” İbnü’l-Esîr, bunun İbnü’l-Lutbiyye olduğunu zikretti. Yahut o, bedevîlerin evlerinden bir evin, çok küçük olan, kıldan yapılmış evidir; Halîl bunu söyledi. Ve **الحفش**: hörgüç. Ve **الحفش**: ferç; bununla bazıları İbnü’l-Lutbiyye hadisini tefsir etti; mana: “Annesinin **حفش**’ı yanında otursaydı ya.” Ve **الحفش**: merdiven; bununla küçük ev tefsir edildi; İbnü’l-Esîr’den. Ve **الحفش**: faydalanılmayan eski şey. Leys dedi ki: **الحفش**: evde güzel koku ve benzeri için kap olan kapların döküntülerinden olan şey; şişeler ve başkaları gibi. Ve **الحفش** ayrıca: kıldan olan, büyük, eski çuval; çoğulu, yani hepsinin çoğulu: **أحفاش** ve **حفاش**. Yahut “evin **أحفاش**’ı”: onun bezi/örtüsü ve eşyasının düşük olanı; Ebû Sinân bunu söyledi. Ve denildi ki: yerin **الأحفاش**’ı: kelerleri, kirpileri ve jerboalarıdır; **الأحناش** değildir; Ebû Ziyâd bunu söyledi. Ve “hörgüç **حفش** etti”, **كفرح** (vezninde), **حفشا** (hareke ile): ön tarafında yara onu tuttu da onu altından üstüne kadar yedi; arka tarafı, sağrısına bitişik olan kısmı, sağlam ve dik kaldı; ön tarafı, böğrüne bitişik olan kısmı gitti. Ve “hörgücü **حفش** olan deve”; ve “**أحفش** erkek deve”; ve “**حفشاء** dişi deve” ve “**حفشة**”; İbn Şümeyl bunu söyledi. Ve “Kadın kocası için sevgiyi **حفشت**”: onda gayret etti. İbnü’l-A‘râbî’den: “Gök **حفشت**”: bir saat şiddetli yağmurla cömert davrandı, sonra kesildi. Ebû Zeyd dedi ki: “Gök **حفشت** **حفشا**; ve **حشكت** **حشكا**; ve **أغبت** **إغباء**; o halde o **مغبية**dır; ve o **الغبية**dir; ve **الحفشة** ve **الحشكة** yağmurdandır; mana bakımından birdir.” Ve **الإحفاش**: acele ettirme; İbn Abbâd’dan. Dedim: o, **الإحفاز**’da bir dildir. Ve **التحفيش** ve **التحفش**: toplanma ve birleşme; ve **الحفش**’a, yani küçük eve, yapışıp kalma; İbn Düreyd, Ru’be için şu beyti okumuştur: “Ve ben **بالتحفيش** ile zayıf düşmezdim.” **بالخاء** ile de rivayet edilir; yani işin zayıflığı. Ve “Kadın evinde **تحفشت**”: ona yapıştı da ondan ayrılmadı. Ve kocası veya çocuğu üzerine: ikamet etti. Ve ona ilâve olarak şunlar da vardır: “Sel vadiyi **حفش** etti”: onu doldurdu. Ve **الحافشة**: sel yatağı; **التلعة** yahut **الشعبة** kastedilerek müennes kılındı; o, düz bir arazidir; karın gibi bir şekli vardır; suyu onda toplanır da vadiye akar. Ve “Yer suyu her taraftan **حفشت**”: onu akıttı. Ve “Sel tepeyi **حفش** etti”: onu akıttı. Ve denildi ki: **الحوافش**: en büyük sel yatağına dökülen sel yataklarıdır. Ve **الإداوة**’nin **حفش**’ı: onun akmasıdır; Cevherî bunu nakletti. Ve “Şey’i **حفش** eder, **يحـفشه**”: onu çıkardı. Ve “Sana sevgiyi **حفش** etti”: yanındaki her şeyi sana çıkardı. Ve “Yağmur yeri **حفش** etti”: bitkisini ortaya çıkardı. Ve **الحفوش**، **كصبور**: **التحفي**; ve denildi ki: **المتحفي** ve sevgi hususunda aşırı olan; bazıları bunu, kocalara sevgi ve onlara **التحفي** hususunda aşırıya giden kadınlara tahsis etti. Şücâ‘ el-A‘râbî dedi ki: “Atları ve binekleri üzerimize sürdüler ve onları **حفشوها**”; yani onları onların üzerine döktüler. Ve “Kadın kocası üzerine **تحفشت**”: ona kapandı. Ve **التحفيش**: **التحبيش**. Ve **حفاش**، **كغراب**: Yemen’de büyük bir dağdır; **المخلاف** ona nisbet edilir. En büyük sel yatağına dökülen sel yataklarıdır. Ve **الإداوة**’nin **حفش**’ı: onun akmasıdır; Cevherî bunu nakletti. Ve “Şey’i **حفش** eder, **يحـفشه**”: onu çıkardı. Ve “Sana sevgiyi **حفش** etti”: yanındaki her şeyi sana çıkardı. Ve “Yağmur yeri **حفش** etti”: bitkisini ortaya çıkardı. Ve **الحفوش**، **كصبور**: **التحفي**; ve denildi ki: **المتحفي** ve sevgi hususunda aşırı olan; bazıları bunu, kocalara sevgi ve onlara **التحفي** hususunda aşırıya giden kadınlara tahsis etti. Şücâ‘ el-A‘râbî dedi ki: “Atları ve binekleri üzerimize sürdüler ve onları **حفشوها**”; yani onları onların üzerine döktüler. Ve “Kadın kocası üzerine **تحفشت**”: ona kapandı. Ve **التحفيش**: **التحبيش**. Ve **حفاش**، **كغراب**: Yemen’de büyük bir dağdır; **المخلاف** ona nisbet edilir.
