# حفص — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B5/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%81%D8%B5/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حفص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B5.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: حفص

باب الحاء والصاد والفاء معهما
ص ح ف، ح ص ف، ف ص ح، ص ف ح، ف ح ص، ح ف ص، كلهن
صحف:
الصُّحُفُ: جمع الصَحيفة، يُخَفَّف ويُثّقَّل، مثل سفينة وسُفْنُ، نادِرتان، وقياسُه صَحائف وسَفائن. وصَحيفة الوَجْه: بَشَرة جِلده، قالك
إذا بَدا من وَجْهِكَ الصَحيفُ
وسُمِّيَ المُصْحَفُ مُصْحَفاً لأنَّه أُصْحِفَ، أي جُعِلَ جامعاً للصُحُف المكتوبة بين الدَّفَّتَيْن. والصَّحْفةُ شبه القَصْعة المُسْلَنْطِحة العَريضة وجمعه صِحاف. والصَّحَفِيُّ: المُصَحِّف، وهو الذي يَروي الخَطَأ عن قِراءة الصُّحُف بأشباه الحُروف.
حصف:
الحَصَفُ: بَئْرٌ صِغارٌ يَقيحُ ولا يعظُم، ورُبَّما خَرَجَ في مَراقِّ البَطْن أيامَ الحَرِّ. حَصِفَ جَلْدُه حَصَفاً. والحَصافَةُ: ثخانة العَقل. رجلٌ حَصيفٌ حَصِفٌ، قال
حَديثُكَ في الشِتاءِ حَديثُ صَيْفٍ		وشَتْويُّ الحديثِ إذا تَصـيفُ
فتَخلِطُ فيه من هـذا بـهـذا		فما أدري أَأَحمَقُ أم حَصيفُ
ويقال: أحصَفَ نَسجَه: أحكمه. وأحصَفَ الفَرَسُ:عَدا عَدْواً شديداً، ويقال: استَحْصَف القوم واستحصدوا إذا اجتمعوا. قال الأعشى:
تَأوي طوائفُها إلى مَحْصُـوفةٍ		مَكرُوهةٍ يَخشىَ الكُماةُ نِزالُها
فصح:
الفُصِحْ: فِطْر النَصارَى، قال الأعشى:
بهم تَقرَّبَ يومَ الفِصْح ضاحيةً
وتَفصيحُ اللَّبَن: ذَهابُ اللِّبأ عنه وكَثرةُ مَحْضة وذَهابُ رَغْوته، فَصَّحَ اللَّبَنَ تَفصيحاً. ورجلٌ فصيحٌ فَصُحَ فَصاحة، وأفصَحَ الرجلُ القَوْلَ. فلما كَثُرَ وعُرِفَ أضمَروا القَولَ واكتَفَوا بالفِعل كقَولهم: أحسَنَ وأسْرَعَ وأبْطَأَ. ويقال في الشِّعْر في وصف العُجْم: أفصَح وإن كان بغَير العربّية كقول أبي النجم:
أعجَمَ في آذانِها فصيحا
يَعني صوتَ الحمارِ. والفصيحُ في كلام العامّة: المُعْرِبُ.
صفح:
الصَّفْحُ: الجَنْبُ من كلِّ شيءٍ. وصَفْحا السَيْف: وَجْههاهُ. وصَفْحةُ الرجلِ: عُرْضُ صَدره وسَيْفٌ مُصَفَّحٌ ومُصْفَح وصَدرٌ مُصْفَحٌ: أي عَريض، قال:
وصَدري مُصْفَحٌ للمَوتِ نَـهْـدٌ		إذا ضاقَت عن المَوتِ الصُدُورُ
وقال الأعشى:
أَلَسْنا نحنُ أكرَمَ إن نُسْبنـا		وأضْرَبَ بالمُهَنَّدة الصِّفاحِ
وقال لبيد:
كأنَّ مُصَفَّحاتٍ في ذُراه		وأنواحاً عَلَيهِنَّ المَآلي
شَبَّهَ السَحَاب وظُلْمَتَه وبَرقَه بسُيُوفٍ مُصَفَّحة ، والمَآلي جمع المِئلاة وهي خِرْقةٌ سَوداء بيَد النَوّاحة. وكل حَجَرٍ عَريضٍ أو خَشَبةٍ أو لَوحٍ أو حَديدة أو سَيْفٍ له طُولٌ وعَرْضٌ فهو صَفيحة، وجمعُه صَفائحُ. والصُفّاحُ من الحِجارة خاصةً: ما عَرُضَ وطالَ، الواحدة صُفّاحة، قال:
ويُوقِدْون بالصُفّاحِ نارَ الحُباحِبِ
وَصَفْحتُ عنه: أي عَفَوتُ عنه. وصَفَحْتُ وَرَقَ المُصْحَف صَفْحاً. وصَفَحْتُ القَومَ: عَرَضْتُهم واحداً واحداً وتَصَفَّحْتُهم: نَظَرتُ في خِلالهم هل أرَى فُلاناً، أو ما حالُهم. وقوله تعالى: "أفَنَضِرْبُ عَنكُم الذِكْرَ صَفْحاً" هو الاِعراض. والصُفّاح من الإبِلِ: التي عَرُضَت أسنامُها، ويُجمَع صُفّاحات وصَفافيح.
والمُصافَحةُ معروفة.
فحص:
الفَحْصُ: شِدَّة الطَلَب خِلالَ كُلِّ شيءٍ تقول: فحَصْتُ عنه وعن أمره لأَعلَمَ كنْهَ حاله. ومَفْحَصُ القَطا: موضِعٌ تُفرِّخ فيه. والدَجاجَةُ تفحَصُ برَجلَيْها وجَناحَيْها في التُراب: تَتَّخِذُ أُفحُوصةً تَبيضُ أو تربضُ فيها.
وفي الحديث: "فَحَصُوا عن أوساط الرؤوُس" أي عَمِلوها مثلَ أَفاحيص القَطا. والمَطَرُ يَفحَص الحصَىَ: يقلِبُه ويُنَحِّي بعضَه عن بعض.
حفص:
أمُّ حَفْصة: تُكْنَى به الدَجاجةُ. ووَلَدُ الأَسَد يُسَمَّى حفصاً.

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الصاد** ve **الفاء** onlarla beraber
ص ح ف، ح ص ف، ف ص ح، ص ف ح، ف ح ص، ح ف ص، hepsi

**صحف**:
**الصُّحُفُ**: **الصَحيفة**’nin çoğuludur; hafifletilir ve ağırlaştırılır; **سفينة** ve **سُفْنُ** gibi; ikisi de nadirdir; kıyası **صَحائف** ve **سَفائن**’dir. Ve **صَحيفة الوَجْه**: derisinin derisi (yani yüz derisinin dış tabakası); şöyle dedi:
Eğer yüzünden **الصَحيفُ** göründü
Ve **المُصْحَفُ**’a **مُصْحَفاً** adı verildi; çünkü o **أُصْحِفَ**; yani iki kapak arasında yazılı sahifeleri toplayıcı kılındı. Ve **الصَّحْفةُ**: geniş, yayvan, genişçe olan **القَصْعة** benzeri; çoğulu **صِحاف**’dır. Ve **الصَّحَفِيُّ**: **المُصَحِّف**; o, harflerin benzerleriyle sahifeleri okumaktan hatayı rivayet eden kimsedir.

**حصف**:
**الحَصَفُ**: küçük bir çıbandır; irinlenir ve büyümez; bazen sıcak günlerinde karnın ince derilerinde çıkar. **حَصِفَ** derisi **حَصَفاً** (çıbanlandı). Ve **الحَصافَةُ**: aklın kalınlığıdır. **حَصيفٌ** **حَصِفٌ** bir adam; şöyle dedi:
Senin sözün kışta yaz sözüdür		ve kışlık söz, yazlaşınca
Onda bundan şundan karıştırırsın		bilmiyorum: ahmak mıyım yoksa **حَصيفُ** mü?
Ve denir: **أحصَفَ** dokumasını: onu sağlam yaptı. Ve **أحصَفَ** at: şiddetli bir koşuşla koştu. Ve denir: kavim **استَحْصَف** etti ve **استحصدوا** ettiler; toplandıkları zaman. **الأعشى** dedi:
Onun taifeleri bir **مَحْصُوفةٍ**’ye sığınır		hoş görülmeyen; yiğitler onun çarpışmasından korkar

**فصح**:
**الفُصِحْ**: Hristiyanların bayramı (Paskalya); **الأعشى** dedi:
Onlarla, **الفِصْح** günü bir kuşluk vakti yakınlık kurdu
Ve **تَفصيحُ اللَّبَن**: **اللِّبأ**’nun ondan gitmesi ve saf sütün çoğalması ve köpüğünün gitmesi; **فَصَّحَ** sütü **تَفصيحاً** (sütün köpüğünü giderdi). Ve **فصيحٌ** bir adam: **فَصُحَ** **فَصاحة** (fasih oldu, fesahatle). Ve adam sözü **أفصَحَ** etti. Sonra çoğalınca ve bilinir olunca, sözü gizlediler ve fiille yetindiler; onların “**أحسَنَ** ve **أسْرَعَ** ve **أبْطَأَ**” demeleri gibi. Ve şiirde, Acemleri vasfetmede denir: Arapça olmayanla da olsa **أفصَحَ**; **أبو النجم**’in sözü gibi:
Onun kulaklarında fasihçe **أعجَمَ** etti
Yani eşeğin sesini. Ve halkın sözünde **الفصيحُ**: **المُعْرِبُ**’dir.

**صفح**:
**الصَّفْحُ**: her şeyin yanı (kenarı). Ve kılıcın iki yanı: **صَفْحا السَيْف**; onun iki yüzü. Ve adamın **صَفْحةُ**’si: göğsünün eni. Ve **سَيْفٌ مُصَفَّحٌ** ve **مُصْفَح** ve **صَدرٌ مُصْفَحٌ**: yani geniş; şöyle dedi:
Göğsüm ölüme karşı **مُصْفَحٌ** bir çıkıntıdır		ölümden göğüsler daralınca
Ve **الأعشى** dedi:
Biz, nisbet olunduğumuzda daha kerim değil miyiz		ve **الصِّفاحِ** ile **المُهَنَّدة**’ye daha çok vuran?
Ve **لبيد** dedi:
Sanki onun tepesinde **مُصَفَّحاتٍ**		ve onların üzerinde ağıtlar; **المَآلي**
Bulutu, karanlığını ve şimşeğini **مُصَفَّحة** kılıçlara benzetti; ve **المَآلي** **المِئلاة**’nin çoğuludur; o, ağıtçının elinde siyah bir bez parçasıdır. Ve her geniş taş veya tahta veya levha veya demir veya kılıç; onun uzunluğu ve genişliği varsa o **صَفيحة**’dir; çoğulu **صَفائحُ**’dir. Ve taşlardan özellikle **الصُفّاحُ**: genişleyip uzayan şeydir; teki **صُفّاحة**; şöyle dedi:
Ve **الصُفّاحِ** ile **نارَ الحُباحِبِ** yakarlar
Ve ondan **وَصَفْحتُ**: yani ondan affettim. Ve **وَرَقَ المُصْحَف**’ı **صَفْحاً** **صَفَحْتُ** (mushafın yapraklarını çevirdim). Ve kavmi **صَفَحْتُ**: onları birer birer arz ettim (gözden geçirdim). Ve onları **تَصَفَّحْتُ**: aralarında baktım; falanı görüyor muyum, yahut halleri nedir diye. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**أفَنَضِرْبُ عَنكُم الذِكْرَ صَفْحاً**” yüz çevirmedir. Ve develerden **الصُفّاح**: hörgüçleri geniş olanlardır; **صُفّاحات** ve **صَفافيح** diye toplanır.
Ve **المُصافَحةُ** bilinir.

**فحص**:
**الفَحْصُ**: her şeyin arasından şiddetli arayıştır; dersin ki: onun hakkında ve işi hakkında **فحَصْتُ**; halinin künhünü bileyim diye. Ve **مَفْحَصُ القَطا**: içinde yavruladığı yerdir. Ve tavuk, toprakta iki ayağı ve iki kanadıyla **تفحَصُ** eder: içinde yumurtlayacağı yahut kuluçkaya yatacağı bir **أُفحُوصةً** edinir.
Ve hadiste: “**فَحَصُوا عن أوساط الرؤوُس**” yani onları **أَفاحيص القَطا** gibi yaptılar. Ve yağmur çakılı **يَفحَص** eder: onu çevirir ve bir kısmını bir kısmından uzaklaştırır.

**حفص**:
**أمُّ حَفْصة**: tavuk onunla künyelenir. Ve aslanın yavrusu **حفصاً** diye adlandırılır.
