# حفظ (ح-ف-ظ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%81%D8%B8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Hafız çanta demektir

- Harfler: ح - ف - ظ
- Kur'an'da: 44 geçiş · 42 ayet · 29 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (29)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [حَفِيظٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D8%AD%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D8%B8%D9%8C.md) | فَعِيلٌ | Koruyucu | 5 | 5 | [11:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/11:57.md) |
| [حَافِظِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%90%D8%B8%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلِينَ | Koruyanlar | 3 | 3 | [12:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/12:81.md) |
| [حَفِيظًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D8%AD%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D8%B8%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Koruyucu | 3 | 3 | [4:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/4:80.md) |
| [لَحَافِظُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%90%D8%B8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | لَفَاعِلُونَ | Koruyanlar | 3 | 3 | [12:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/12:12.md) |
| [يُحَافِظُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%90%D8%B8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُفَاعِلُونَ | Birbirlerini korurlar | 3 | 3 | [6:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/6:92.md) |
| [بِحَفِيظٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D8%A8%D9%90%D8%AD%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D8%B8%D9%8D.md) | بِفَعِيلٍ | Koruyucu | 2 | 2 | [6:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/6:104.md) |
| [حَافِظُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%90%D8%B8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلُونَ | Koruyanlar | 2 | 2 | [23:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/23:5.md) |
| [وَحِفْظًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AD%D9%90%D9%81%D9%92%D8%B8%D9%8B%D8%A7.md) | وَفِعْلًا | Ve korumak | 2 | 2 | [37:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/37:7.md) |
| [اسْتُحْفِظُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8F%D8%AD%D9%92%D9%81%D9%90%D8%B8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | اسْتُفْعِلُوا | Onlardan korumaları istenildi | 1 | 1 | [5:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/5:44.md) |
| [حَافِظًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%90%D8%B8%D9%8B%D8%A7.md) | فَاعِلًا | Koruyan | 1 | 1 | [12:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/12:64.md) |
| [حَافِظٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%90%D8%B8%D9%8C.md) | فَاعِلٌ | Koruyan | 1 | 1 | [86:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/86:4.md) |
| [حَافِظَاتٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%90%D8%B8%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8C.md) | فَاعِلَاتٌ | Koruyanlar | 1 | 1 | [4:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/4:34.md) |
| [حَافِظُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%90%D8%B8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَاغِلُوا | Birbirinizi koruyun | 1 | 1 | [2:238](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/2:238.md) |
| [حَفَظَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D8%AD%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%B8%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَعَلَةً | Koruyucular | 1 | 1 | [6:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/6:61.md) |
| [حَفِظَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D8%AD%D9%8E%D9%81%D9%90%D8%B8%D9%8E.md) | فَعِلَ | Korudu | 1 | 1 | [4:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/4:34.md) |
| [حَفِيظٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D8%AD%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D8%B8%D9%8D.md) | فَعِيلٍ | Koruyucu | 1 | 1 | [50:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/50:32.md) |
| [حِفْظُهُمَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D8%AD%D9%90%D9%81%D9%92%D8%B8%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8E%D8%A7.md) | فِعْلُهُمَا | İkisini korumak | 1 | 1 | [2:255](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/2:255.md) |
| [لَحَافِظِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%90%D8%B8%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | لَفَاعِلِينَ | Koruyanlar | 1 | 1 | [82:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/82:10.md) |
| [مَحْفُوظًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D9%85%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%81%D9%8F%D9%88%D8%B8%D9%8B%D8%A7.md) | مَفْعُولًا | Korunan | 1 | 1 | [21:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/21:32.md) |
| [مَحْفُوظٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D9%85%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%81%D9%8F%D9%88%D8%B8%D9%8D.md) | مَفْعُولٍ | Korunan | 1 | 1 | [85:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/85:22.md) |
| [وَاحْفَظُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%B8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَافْعَعُوا | Ve koruyun | 1 | 1 | [5:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/5:89.md) |
| [وَالْحَافِظَاتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%90%D8%B8%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%90.md) | وَالْفَاعِلَاتِ | Ve koruyanlar | 1 | 1 | [33:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/33:35.md) |
| [وَالْحَافِظُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%90%D8%B8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَالْفَاعِلُونَ | Ve koruyanlar | 1 | 1 | [9:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/9:112.md) |
| [وَالْحَافِظِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%90%D8%B8%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | وَالْفَاعِلِينَ | Ve koruyanlar | 1 | 1 | [33:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/33:35.md) |
| [وَحَفِظْنَاهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AD%D9%8E%D9%81%D9%90%D8%B8%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | وَفَعِلْنَاهَا | Ve onu koruduk | 1 | 1 | [15:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/15:17.md) |
| [وَنَحْفَظُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%B8%D9%8F.md) | وَنَفْعَلُ | Ve koruruz | 1 | 1 | [12:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/12:65.md) |
| [وَيَحْفَظُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%B8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَيَفْعَلُوا | Ve korurlar | 1 | 1 | [24:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/24:30.md) |
| [وَيَحْفَظْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%B8%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | وَيَفْعَلْنَ | Ve korurlar | 1 | 1 | [24:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/24:31.md) |
| [يَحْفَظُونَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%B8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | يَفْعَلُونَهُ | Onu korurlar | 1 | 1 | [13:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/13:11.md) |

## Mücavir kökler — 62 mücavir (230 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [فرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AC.md) — 5 ortak ayet · G² 38 · Ferc
2. [قنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA.md) — 3 ortak ayet · G² 17 · “Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan…
3. [غضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Ğudde (dat), “Ğadid” hurmanın tomurcuğu olup yumuşak…
4. [وسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Orta
5. [صوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · “Sume” damga demektir
6. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
7. [كيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Kile ölçü birimidir
8. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Namaz
9. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Bab kapı demektir
10. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · El ve kol demektir
11. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
12. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Saçak demektir
13. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
14. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Half : Ense demektir
15. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Kadınlar
16. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Örnek verdi
17. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Veli arka demektir
18. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
19. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
20. [وكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kuşların yumurta bıraktığı yerdir
21. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Sağ yandır
22. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Rical ayak demektir
23. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
24. [علو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
25. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Dane, inek yavrusuna denir
26. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Eveye yuva demektir
27. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
28. [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ön dişler demektir
29. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · İş ayakkabısı
30. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Buğa boğa demektir
31. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 8 ortak ayet · G² 2 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
32. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Su birikintisidir
33. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
34. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
35. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Hilal yeni ay demektir
36. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Petekteki baldır
37. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Murar acı bir ağacın adıdır
38. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Süllem” merdiven demektir
39. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Büyük
40. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Oğullar
41. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
42. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 7 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
43. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
44. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · “Nezle” konaklama yeri demektir
45. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
46. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Beraber
47. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
48. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 15 ortak ayet · G² 1 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
49. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
50. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Hayr : At sürüsü demektir
51. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
52. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
53. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
54. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 4 ortak ayet · G² 0 · Şey
55. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 0 · Beyn topraktaki yarık demektir
56. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların ön ayaklarına denir
57. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Uhur ense demektir
58. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Ana kapının önündeki bekçidir
59. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
60. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%81%D8%B8/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حفظ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [صون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%86.md), [رعى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D9%8A.md), [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md), [كلأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D8%A3.md) |
| Zıt Kök | [ضيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B9.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi bozulmaktan, zayi olmaktan ve dış müdahalelerden uyanıklık ve teyakkuzla koruma, gözetim altında tutma |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi vahyin, fıtri sınırların, amellerin ve ibadetlerin sürekli bir dikkat ve sadakatle zayi edilmeksizin korunması |
| Çekirdek Özet 3 | Bir varlığın veya değerin varoluşsal bütünlüğünü sürdürebilmesi için sınırların denetlenmesi ve emanetin ifası |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca metin ezberlemeye veya pasif bekçiliğe indirgenerek aktif gözetim, sınır koruma ve ahlaki sadakat boyutunun dışlanması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حف | Bir nesneyi kenarından çevirme, sarma, kuşatarak dış etkenlerden soyutlama ve yoğun özen gösterme; nitekim [حفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D9%81.md) bir şeyin etrafını çepeçevre sarıp kuşatmayı, [حفد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%AF.md) birinin etrafında hizmet ve ihtimamla dönmeyi, [حفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B1.md) toprağı çukurlaştırarak içine almayı, [حفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D9%8A.md) ise derin bir özen ve teftişle yaklaşmayı ifade eder. | ظ | Kuşatma ve sarma eylemine sert, keskin ve tavizsiz bir tutma, gözetleme, bilincin uyanık kalması ve zayi olmaya karşı direnç gösterme niteliği ekleyerek soyut ve somut bir teyakkuz zırhı oluşturmuştur. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Korunacak olanın etrafına çekilen sınır, dış dünyanın tahribatına karşı kurulan koruyucu engel ve mahremiyet alanı. |
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Sınırın uç noktası, nefes ve dikkat açıklığı, dışarı ile içeriyi ayıran eşik hattı. |
| ظ | sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma (ط imgesinden türetme yoğunlaşma) | Nesneyi emniyetle muhafaza eden sağlam örtü ve kabuk; harfin peltek ve ötümlü sertliğiyle korumanın tavizsiz, mutlak bir dikkatle pekiştirilmesi. |
| حفظ | Bir değerin etrafına tahkim edilmiş bir çit çekip (ح), sınır hattını kesintisiz denetleyerek (ف), onu sert ve sarsılmaz bir muhafaza kabı içine alma (ظ) hareketidir. | Varlığın veya bilginin zayi olmasını, unutulmasını ve dağılmasını engelleyen çok katmanlı, uyanık ve tavizsiz koruma dinamiği. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl hayatında sürünün dağılmasını, kurdun kapmasını engellemek için gözünü sürüden ayırmama; kabilenin namusunu, harimini ve antlaşmalarını tehlike anında can pahasına savunma teyakkuzu. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi kabilesinin zorluk anlarında kutsallarını ve himaye altındakileri savunmadaki sebatını şu mısra ile dile getirir: إنّا أُناسٌ نَلْزَمُ الحَفـائِظـا / إذ كَرِهَتْ ربيعةُ الكَظائِظا |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi kullanımında uykusuz kalarak nöbet tutan kimse için uykunun yenemediği göz manasında حَافِظُ العَيْنِ denilir; kişinin yakınlarını ve onurunu koruma duygusundan doğan öfkeye ve gayrete de حَفِيظَة adı verilir. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde Arapça حفظ kökü, özellikle Güney-Batı Sami kolunda gelişmiş, gözetme ve emaneti zayi etmeme odağında uzmanlaşmış özgün bir leksikal yapıdır. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) koruma, saklama ve nöbet tutma eylemi ağırlıklı olarak *š-m-r (İbranice שָׁמַر / shamar) veya *n-ṣ-r (İbranice נָצַר / natzar) kökleriyle karşılanırken, Arapçada حفظ kökü zihinsel uyanıklık ile fiziksel savunma hattını birleştiren daha tahkimli bir anlamsal matris inşa etmiştir. Epigrafik Güney Arapçada (Sabaice ve Hadramice) *ḥ-f-ẓ kökü, antlaşmalara sadakat gösterme, sınır taşlarını ve himaye altındaki mülkleri güvenceye alma bağlamlarında tespit edilmektedir. Kökün içerdiği peltek ظ fonemi, Proto-Sami ses denkliklerinde koruma eyleminin en sert ve dirençli tınlayışını temsil eder; bu durum Arapçada kökün hem zihni unutmaktan (nisyân) hem de canı veya malı yok olmaktan (zıyâ‘) koruyan çift kutuplu semantik genişlemesini sağlamıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | حف ikili tabanından türeme | Kuşatma, çevreleme ve dışarıya karşı siper olma somut hareketinden zihinsel teyakkuz ve hukuki emanete geçiş. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Arapça ve Sami *ḥ-f-ẓ formları | Sınır koruma, antlaşmayı gözetme ve himaye etme bağlamlarında sınırlı ve özelleşmiş Güney Sami ortaklığı. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çit/sarma izleri | Erken Afro-Asyatik dillerde kapalı tutma ve koruma kökleriyle olası morfolojik paralellikler. | Muhtemel |

Kaynak: Biçimbilimsel kök tahlilleri ve Klasik Arapça leksikografisi.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حفظ | Anlamlı | Korumak, gözetmek, uyanık olmak | Bir şeyi zayi olmaktan ve unutulmaktan koruyarak denetim altında tutmak. | Hedef kök; Kur'an'da 44 kez geçer. |
| حظف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte anlamlı bir kelime türetilmemiştir. | Kur'an'da geçmez; mühmel. |
| فحظ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik sertleşme nedeniyle kullanım dışı kalmış kök kombinasyonu. | Kur'an'da geçmez; mühmel. |
| فظح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde kullanım kaydı bulunmamaktadır. | Kur'an'da geçmez; mühmel. |
| ظحف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde terkip edilmemiş biçimlerdendir. | Kur'an'da geçmez; mühmel. |
| ظفح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik uyumsuzluk sebebiyle mühmel bırakılmıştır. | Kur'an'da geçmez; mühmel. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حفظ | Merkez | Bütüncül gözetim ve koruma | Zihinsel teyakkuz ile fiziksel denetimi birleştirerek zayi olmayı önleme. | Hem ezberleme ve zihinde tutmayı hem de fiili bekçilik ve koruyuculuğu kapsar. |
| [صون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%86.md) | Komşu | Kirlenmekten ve yıpranmaktan koruma | Nesneyi saklayıp örterek değerini ve saygınlığını muhafaza etme. | Daha çok dış etkenlerden sakınma, lekelenmeme ve örtünme vurgusu taşır. |
| [رعى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D9%8A.md) | Komşu | Otlatma, besleme ve gözetme | Varlığın gelişmesini, büyümesini ve beslenmesini sağlayıcı koruma. | Canlı bir sürecin idaresi ve himayesi ön plandadır; çobanlık metaforu baskındır. |
| [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) | Komşu | Zarara karşı siper oluşturma | Gelecek bir tehlike ile korunan arasına engel veya kalkan koyma. | Savunma ve önleyici tedbir ağırlıklıdır; korunanın zihnî denetimi şart değildir. |
| [كلأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D8%A3.md) | Komşu | Nöbet tutarak gözetme | Gece ve gündüz kesintisiz bir teyakkuzla tehlikeleri savuşturma. | Sürekli gözetleme ve gözetim altında tutarak güvende kılma nüansı taşır. |
| [ضيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B9.md) | Zıt | Zayi etme, telef olma, heba etme | Sahipsiz bırakarak, ihmal ederek yok olmasına veya bozulmasına yol açma. | حفظ kökünün tam zıddı olup dikkatsizlik, ihmalkarlık ve korumasız bırakmadır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حفظ | Korumak, gözetmek, ezberlemek | Somut himaye, zihinsel ezber ve ahlaki sadakati birlikte içeren üst kavram. | Kesin |
| Latince | Servare, Custodire | Korumak, gözetim altında tutmak | Custodire nöbetçi/bekçi denetimini, servare ise muhafaza edip kurtarmayı karşılar; hafıza boyutunu tam içermez. | Güçlü |
| İngilizce | Preserve, Guard, Retain | Korumak, bekçilik etmek, zihinde tutmak | Preserve bozulmayı önlemeyi, guard güvenliği, retain ise zihinde tutmayı karşılar; tek bir sözcük kökün bütününü vermez. | Güçlü |
| Almanca | Bewahren, Hüten, Behalten | Korumak, gözetmek, aklında tutmak | Bewahren zayi olmaktan korumayı, hüten çoban gibi gözetmeyi, behalten ise zihinde muhafaza etmeyi taşır. | Güçlü |
| Fransızca | Préserver, Garder | Muhafaza etmek, saklamak, korumak | Garder nöbet ve gözetimi, préserver dış tehdide karşı esirgemeyi verir; zihinsel ezber yönü eksik kalır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حَفِيظٌ / حَفِيظًا | Denetleyici, kayıt tutucu, gözetici | Allah’ın kulların amellerini eksiksiz kaydetmesi veya peygamberin insanlar üzerinde zorba bir bekçi olmaması bağlamında; Hûd [11:57](https://lisan.digital/tr/ayet/11:57.md), Nisâ [4:80](https://lisan.digital/tr/ayet/4:80.md). |
| حَافِظِينَ / لَحَافِظُونَ | Koruyup kollayan, zarar gelmesini engelleyen | Bir şahsı veya emaneti tehlikelerden fiilen koruma taahhüdü; Yûsuf [12:12](https://lisan.digital/tr/ayet/12:12.md), [12:63](https://lisan.digital/tr/ayet/12:63.md), [12:81](https://lisan.digital/tr/ayet/12:81.md). |
| حِفْظًا | İlahi vahyin ve kozmik düzenin korunması | Kur'an'ın tahriften, semanın ise şeytani müdahalelerden muhafaza edilmesi; Hicr [15:9](https://lisan.digital/tr/ayet/15:9.md), Sâffât [37:7](https://lisan.digital/tr/ayet/37:7.md). |
| يُحَافِظُونَ / حَافِظُوا | İbadetlere ve ilahi sınırlara devamlılık, titizlik | Namazların vaktinde, şartlarına riayet edilerek aksatılmadan ikamesi; Bakara [2:238](https://lisan.digital/tr/ayet/2:238.md), Mü'minûn [23:9](https://lisan.digital/tr/ayet/23:9.md). |
| حَافِظُونَ لِفُرُوجِهِمْ | İffet ve mahremiyet sınırlarını çiğnememe | Cinsel sınırların meşru daire içinde tutularak haramdan korunması; Mü'minûn [23:5](https://lisan.digital/tr/ayet/23:5.md), Meâric [70:29](https://lisan.digital/tr/ayet/70:29.md). |
| اسْتُحْفِظُوا | İlahi kitabın korunması emanetini yüklenme | Din alimlerinin ve yetkililerin vahyin hükümlerini gözetmekle mükellef kılınması; Mâide [5:44](https://lisan.digital/tr/ayet/5:44.md). |
| حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ | Sadakat ve emaneti gıyapta koruma | Eşlerin yokluğunda hakların, sırların ve ailevi mahremiyetin gözetilmesi; Nisâ [4:34](https://lisan.digital/tr/ayet/4:34.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | el-Hafîz ismi ve vahyin korunmuşluğu | Allah'ın evrendeki nizamı ayakta tutması ve Kur'an'ın tahriften masuniyeti; amelleri yazan hafaza meleklerinin işlevi. | Kozmik nizamın bekası ve ontolojik muhafaza. |
| Fıkıh | Emanet, vedia, iffet ve ibadetlerin muhafazası | Bir malın veya hakkın zayi olmaması için gereken kusursuz gözetim standardı ve namazın vaktinde edası. | Hukuki sorumluluk, kusursuz tedbir ve ahde vefa. |
| Tefsir | Levh-i Mahfûz ve Kitab'ın korunması | Vahyin kaynağının şeytani ve beşeri müdahalelerden uzaklığı ile insanların vahyi koruma mükellefiyeti. | Değişmezlik, dokunulmazlık ve tahrif edilemezlik. |
| Hadis | Hadis hıfzı ve fıtratın korunması | Rivayetlerin lafzan ve manen tahrif edilmeden aktarılması kabiliyeti ile fıtratı koruyan ameller. | Güvenilir zihinsel kayıt, rivayet emaneti ve istikamet. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi emirlerin ve ibadetlerin ifası | Taat ve hududullahı muhafaza | İtikadi ve ameli sınırları çiğnemeyerek dini kimliği ayakta tutmak. | Namazın ve fıtratın korunması dinin varlık sebebini güvenceye alır. | Kesin |
| İlmi | Bilginin aktarımı ve metodoloji | İlmi hıfz ve tahriften koruma | Bilgiyi uydurmalardan, unutulmaktan ve çarpıtmalardan arındırarak nesillere iletmek. | Bilginin aslına sadakat ve metodolojik denetim mekanizmasıdır. | Kesin |
| Siyasi | Kamu emaneti ve sınır güvenliği | Liyakatli koruma ve teyakkuz | Toplumun harimini, canını, hürriyetini ve adalet düzenini dış ve iç tehditlere karşı savunmak. | İktidarın baskı kurucu değil, hakları koruyucu bir emanetçi olmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyetin ve kaynakların yönetimi | İsrafı önleme ve emaneti gözetme | Kaynakların heba edilmesini, zayi olmasını ve tekelleşmesini engelleyerek üretimi korumak. | Yûsuf peygamberin hazineleri koruma ve yönetme misyonuyla somutlaşır. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik ve fizikteki korunum yasaları (conservation laws) | Kapalı bir sistemde kütle ve enerjinin yok olmaması, toplam miktarın sabit kalarak zayi olmaktan muhafaza edilmesi ilkesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal denetim mekanizmaları ve anayasal güvence (institutional checks and balances) | Toplumsal sözleşmenin, temel hakların ve hukuki düzenin keyfi ihlallere karşı kurumsal fren ve denetimlerle korunması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamının sadece metinlerin zihne kaydedilmesi (ezbercilik) veya fiziksel eşyaların saklandığı kapalı bir muhafazaya (çanta, kasa) indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; bireyin sınırlarını bilmesi, cinsel iffetin korunması, hakların gıyapta gözetilmesi, ibadetlerin aksatılmadan sürdürülmesi ve adaletin tavizsiz ikamesini içeren dinamik bir teyakkuz halidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ı sadece ezberleyen fakat onun koyduğu ahlaki, iktisadi ve hukuki sınırları çiğneyen, emanet bilincinden yoksun pasif bir dindarlık algısının meşrulaşması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varoluş, bilgi ve ahlak felsefesinin temel sütunudur; vahiy korunmuş bir kaynaktan (Levh-i Mahfûz) gelir, korunmuş bir metin olarak kalır ve insandan da emaneti, adaleti ve ibadeti aynı titizlikle korumasını talep eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbadetlerin aksatılmamasıyla ilgili emirlerde (Bakara [2:238](https://lisan.digital/tr/ayet/2:238.md)), ahlaki iffet ve sınırların beyanında (Mü'minûn [23:5](https://lisan.digital/tr/ayet/23:5.md)), peygamberlerin tebliğ sorumluluğunun sınırlandırılmasında (Nisâ [4:80](https://lisan.digital/tr/ayet/4:80.md)) ve vahyin dokunulmazlığında (Hicr [15:9](https://lisan.digital/tr/ayet/15:9.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Koruma eylemini statik bir saklama değil, aktif bir dikkat, sınır bilinci ve sorumluluk üstlenme süreci olarak tanımlayarak insanı sorumsuz bekçilik yanılgısından kurtarır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesnenin veya sürünün etrafını çevirip gözünü üzerinden ayırmayarak onu kurt, hırsız ve zayi olma tehlikesinden uyanıklıkla korumak.
- Soyut anlam: Bir değerin, bilginin, hakkın veya ilahi sınırın bozulmasını, unutulmasını ve tahrif edilmesini engelleyen bilinçli, sürekli ve ahlaki teyakkuz.
- Sistematik karşılık: Din, bilgi, siyaset ve iktisatta emanet edilen değerlerin dış müdahalelere ve iç ihmallere karşı kurumsal ve zihinsel mekanizmalarla güvence altına alınması.
- LaTeX modeli: $$H(x, t) = \lim_{\Delta t \to 0} \left[ S(x, t) \cdot \left(1 - \frac{\partial D(x, t)}{\partial t}\right) \right] \implies \int_{0}^{T} (R(x, t) - L(x, t)) \, dt \ge 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $x$ korunan değeri (emanet, bilgi, sınır), $t$ zamanı temsil eder. $S(x, t)$ teyakkuz ve gözetim fonksiyonunu, $D(x, t)$ zamanla ortaya çıkan ihmal, unutma ve bozulma eğilimini gösterir. Sol taraftaki limit ifadesi, anlık dikkat ve gözetimin zayi olma türevini sıfıra indirgeyerek varlığı koruma durumunu simgeler. Sağ taraftaki integral ise belirli bir $T$ süresi boyunca koruyucu tedbirlerin ve direncin $R(x, t)$, dış tehdit ve kayıp faktörlerinden $L(x, t)$ daima büyük veya eşit kalarak değerin bütünlüğünün muhafaza edildiğini matematiksel olarak ifade eder.

## Geçtiği ayetler (42 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%81%D8%B8/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:238](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/2:238.md) — حَافِظُوا

حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلَاةِ الْوُسْطَى وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ

Meal (IK): Namazlara ve orta namaza devam edin. Ve Allah’ın divanına huşu ile durun.

### [Bakara 2:255](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/2:255.md) — حِفْظُهُمَا

اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Allah O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. Hayy ve Kayyum’dur. O’nu dalgınlık ve uyku tutmaz. Göklerde ve yerde olanların hepsi de O’nundur. O’nun izni olmadan katında şefaat edecek kimdir? Önlerinde ve arkalarında ne varsa bilir. Dilediği kadarından başka O’nun ilminden hiçbir şey kavrayamazlar. Kürsi’si gökleri ve yeri kaplamıştır. Onları koruyup gözetmek O’na ağırlık vermez. O, öyle ulu, öyle yücedir.

### [Nisa 4:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/4:34.md) — حَافِظَاتٌ · حَفِظَ

الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا

Meal (IK): Allah’ın kimini kimine üstün kılmış olması ve onların mallarından infak etmeleri sebebiyle erkekler, kadınlar üzerine hakimdirler. İyi kadınlar; itaatli olan ve Allah’ın kendilerini korumasına karşılık, kendileri de gizliyi koruyanlardır. Serkeşlik etmelerinden endişelendiğiniz kadınlara öğüt verin, kendilerini yataklarında yalnız bırakın, (yine uslanmazlarsa) dövün, sizi itaat ederlerse aleyhlerinde bir yol aramayın. Muhakkak ki Allah; Aliyy ve Kebir olandır.

### [Nisa 4:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/4:80.md) — حَفِيظًا

مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ وَمَنْ تَوَلَّى فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا

Meal (IK): Rasüle itaat eden; Allah’a itaat etmiş olur. Kim de yüz çevirirse; Biz, seni onlara koruyucu göndermedik.

### [Maide 5:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/5:44.md) — اسْتُحْفِظُوا

إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هَادُوا وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ فَلَا تَخْشَوُا النَّاسَ وَاخْشَوْنِ وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ

Meal (IK): Doğrusu Tevrat’ı Biz indirdik. Onda hidayet ve nur vardır. Kendilerini Allah’a teslim etmiş peygamberler, yahudi olanlara onunla, Rabb’a kul olanlarla bilginler de Allah’ın kitabından elde mahfuz kalanla hükmederlerdi. Ve ona şahid idiler. İnsanlardan korkmayın da Ben’den korkun. Ve ayetlerimi az bir değerle değiştirmeyin. Kim de Allah’In indirdiğiyle hükmetmezse, işte onlar, kafirlerin kendileridir.

### [Maide 5:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/5:89.md) — وَاحْفَظُوا

لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ ذَلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمَانِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Allah size rasgele yeminlerinizden dolayı değil, bile bile ettiğiniz yeminlerden ötürü sorumlu tutar. Onun keffareti; ailenize yedirmekte olduğunuzun ortalamasından, on düşkünü yedirmek, yahut giydirmek veya bir köle azad etmektir. Kim de bunları bulamazsa; üç gün oruçtur. İşte bu, yemin ettiğiniz vakit yeminlerinizin keffaretidir. Yeminlerinizi tutun. Şükredersiniz diye Allah ayetlerini size işte böyle açıklar.

### [En'am 6:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/6:61.md) — حَفَظَةً

وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَيُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لَا يُفَرِّطُونَ

Meal (IK): O, kulları üzerinde yegane hakimdir. Ve size, koruyucular yollar. Nihayet herhangi birinize ölüm gelince; elçilerimiz bir eksiklik yapmaksızın onun canını alırlar.

### [En'am 6:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/6:92.md) — يُحَافِظُونَ

وَهَذَا كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ مُصَدِّقُ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَلِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَهُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ

Meal (IK): Şehirlerin anası ile çevresindekileri uyarasın diye sana indirdiğimiz işte bu kitab, mübarektir. Ve kendisinden öncekileri doğrulayıcıdır. Ahirete inananlar buna da inanırlar. Ve onlar namazlarına da devam ederler.

### [En'am 6:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/6:104.md) — بِحَفِيظٍ

قَدْ جَاءَكُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ عَمِيَ فَعَلَيْهَا وَمَا أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ

Meal (IK): Doğrusu size, Rabbınızdan basiretler gelmiştir. Kim, onları görürse; kendi lehine, kim de körlük ederse; kendi aleyhinedir. Ve ben, sizin üzerinize bir bekçi değilim.

### [En'am 6:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/6:107.md) — حَفِيظًا

وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا أَشْرَكُوا وَمَا جَعَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا وَمَا أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ

Meal (IK): Eğer Allah dileseydi; onlar şirk koşmazlardı. Hem Biz, seni onların başına bir bekçi yapmadık. Sen, onların üzerine bir vekil de değilsin.

### [Tevbe 9:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/9:112.md) — وَالْحَافِظُونَ

التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Tevbe edenler, ibadet edenler, hamd edenler, seyahat edenler, rüku’ edenler, secde edenler, ma’rufu emredenler, münkeri nehyedenler, Allah’ın hududunu koruyanlardır. Mü’minleri müjdele.

### [Hud 11:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/11:57.md) — حَفِيظٌ

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ مَا أُرْسِلْتُ بِهِ إِلَيْكُمْ وَيَسْتَخْلِفُ رَبِّي قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلَا تَضُرُّونَهُ شَيْئًا إِنَّ رَبِّي عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ

Meal (IK): Yüz çevirirseniz; bilin ki: Ben, size neyi bildirmek için gönderildimse onları bildirdim. Rabbım, yerinize sizden başka bir kavim de getirebilir. Ve siz, O’na bir şey yapamazsınız. Doğrusu Rabbım, her şeye Hafiz’dir.

### [Hud 11:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/11:86.md) — بِحَفِيظٍ

بَقِيَّةُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ وَمَا أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ

Meal (IK): İman ediyorsanız; Allah’ın geri bıraktığı sizin için daha hayırlıdır. Sonra ben, sizin üzerinizde bir koruyucu da değilim.

### [Yusuf 12:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/12:12.md) — لَحَافِظُونَ

أَرْسِلْهُ مَعَنَا غَدًا يَرْتَعْ وَيَلْعَبْ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ

Meal (IK): Yarın onu bizimle beraber gönder de gezsin, oynasın. Şüphesiz biz, onu koruruz.

### [Yusuf 12:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/12:55.md) — حَفِيظٌ

قَالَ اجْعَلْنِي عَلَى خَزَائِنِ الْأَرْضِ إِنِّي حَفِيظٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Dedi ki: Beni memleketin hazineleri üzerine tayin et. Çünkü ben, onları iyi korurum, bilirim.

### [Yusuf 12:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/12:63.md) — لَحَافِظُونَ

فَلَمَّا رَجَعُوا إِلَى أَبِيهِمْ قَالُوا يَاأَبَانَا مُنِعَ مِنَّا الْكَيْلُ فَأَرْسِلْ مَعَنَا أَخَانَا نَكْتَلْ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ

Meal (IK): Babalarına döndüklerinde dediler ki: Ey babamız; artık bize zahire verilmeyecek. Kardeşimizi bizimle beraber gönder de zahiremizi alalım. Biz herhalde onu koruruz.

### [Yusuf 12:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/12:64.md) — حَافِظًا

قَالَ هَلْ آمَنُكُمْ عَلَيْهِ إِلَّا كَمَا أَمِنْتُكُمْ عَلَى أَخِيهِ مِنْ قَبْلُ فَاللَّهُ خَيْرٌ حَافِظًا وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Daha önce kardeşinizi size ne kadar inandıysam, bunu da ancak o kadar inanırım. Ama Allah, koruyucuların en hayırlısıdır ve o, merhametlilerin en merhametlisidir.

### [Yusuf 12:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/12:65.md) — وَنَحْفَظُ

وَلَمَّا فَتَحُوا مَتَاعَهُمْ وَجَدُوا بِضَاعَتَهُمْ رُدَّتْ إِلَيْهِمْ قَالُوا يَاأَبَانَا مَا نَبْغِي هَذِهِ بِضَاعَتُنَا رُدَّتْ إِلَيْنَا وَنَمِيرُ أَهْلَنَا وَنَحْفَظُ أَخَانَا وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيرٍ ذَلِكَ كَيْلٌ يَسِيرٌ

Meal (IK): Yüklerini açyıkları vakit; karşılık olarak götürdüklerinin kendilerine iade edilmiş olduğunu gördüler. Dediler ki: Ey babamız, daha ne isteriz, işte mallarımız da bize geri verilmiş, onunla ailemize yine zahire getiririz. Kardeşimizi koruruz ve bir deve yükü zahire artırırız. Esasen bu, az bir ölçektir.

### [Yusuf 12:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/12:81.md) — حَافِظِينَ

ارْجِعُوا إِلَى أَبِيكُمْ فَقُولُوا يَاأَبَانَا إِنَّ ابْنَكَ سَرَقَ وَمَا شَهِدْنَا إِلَّا بِمَا عَلِمْنَا وَمَا كُنَّا لِلْغَيْبِ حَافِظِينَ

Meal (IK): Siz, babanıza dönün de deyin ki: Ey babamız; doğrusu oğlun hırsızlık etti. Ve biz bildiğimizden başka bir şey görmedik. Hem biz gaybın bekçileri de değildik.

### [Rad 13:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/13:11.md) — يَحْفَظُونَهُ

لَهُ مُعَقِّبَاتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ وَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوءًا فَلَا مَرَدَّ لَهُ وَمَا لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَالٍ

Meal (IK): Ardından ve önünden takib edenler vardır. Allah’ın emriyle onu gözetirler. Şüphesiz ki bir kavim, kendini değiştirmedikçe; Allah da onları değiştirmez. Ve Allah, bir kavimin fenalığını dileyince; artık onun önüne geçilemez. Allah’tan başka onları koruyacak birisi de bulunmaz.

### [Hicr 15:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/15:9.md) — لَحَافِظُونَ

إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki Kur’an’ı Biz indirdik Biz. Onun koruyucusu da elbet Biziz.

### [Hicr 15:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/15:17.md) — وَحَفِظْنَاهَا

وَحَفِظْنَاهَا مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ رَجِيمٍ

Meal (IK): Ve onları kovulmuş her şeytandan koruduk.

### [Enbiya 21:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/21:32.md) — مَحْفُوظًا

وَجَعَلْنَا السَّمَاءَ سَقْفًا مَحْفُوظًا وَهُمْ عَنْ آيَاتِهَا مُعْرِضُونَ

Meal (IK): Gökyüzünü de korunmuş bir tavan kıldık. Fakat onlar, bundaki ayetlerden yüz çeviriyorlar.

### [Enbiya 21:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/21:82.md) — حَافِظِينَ

وَمِنَ الشَّيَاطِينِ مَنْ يَغُوصُونَ لَهُ وَيَعْمَلُونَ عَمَلًا دُونَ ذَلِكَ وَكُنَّا لَهُمْ حَافِظِينَ

Meal (IK): Denize dalacak ve bundan başka işler görecek şeytanları da onun emrine verdik. Onları gözetenler de Bizdik.

### [Müminun 23:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/23:5.md) — حَافِظُونَ

وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ

Meal (IK): Ki onlar; ırzlarını korurlar.

### [Müminun 23:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/23:9.md) — يُحَافِظُونَ

وَالَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَوَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ

Meal (IK): Ki onlar; namazlarını korurlar.

### [Nur 24:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/24:30.md) — وَيَحْفَظُوا

قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ

Meal (IK): Mü’min erkeklere söyle: Gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Bu, kendileri için daha temizdir. Allah yaptıklarından şüphesiz haberdardır.

### [Nur 24:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/24:31.md) — وَيَحْفَظْنَ

وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Mü’min kadınlara da söyle: Gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Görünen kısmı müstesna, zinetlerini göstermesinler. Başörtülerini yakalarının üstüne salsınlar. Zinetlerini; kocaları veye babaları veya kocalarının babaları veya oğulları veya kocalarının oğulları veya kardeşleri veya erkek kardeşlerinin oğulları veya kızkardeşlerinin oğulları veya kadınları veya cariyeleri veya erkekliği kalmamış hizmetçileri, yahut kadınların mahrem yerlerini henüz anlamayan çocuklardan başkasına göster mesinler. Gizledikleri zinetlerinin bilinmesi için de ayaklarını vurmasınlar. Ey mü’minler; hepiniz Allah’a tevbe edin ki felaha eresiniz.

### [Ahzab 33:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/33:35.md) — وَالْحَافِظِينَ · وَالْحَافِظَاتِ

إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Doğrusu müslüman erkeklerle, müslüman kadınlar; mü’min erkeklerle, mü’ min kadınlar; taata devam eden erkeklerle, taata devam eden kadınlar; sadık erkeklerle, sadık kadınlar; sabreden erkeklerle, sabreden kadınlar; huşu’ eden erkeklerle, huşu’eden kadınlar; sadaka veren erkeklerle, sadaka veren kadınlar; oruç tutan erkeklerle, oruç tutan kadınlar; iffetlerini koruyan erkeklerle, iffetlerini koruyan kadınlar; Allah’ı çokça zikreden erkeklerle, çokça zikreden kadınlar; işte onlar için, Allah; mağfiret ve büyük bir mükafat hazırlamıştır.

### [Sebe 34:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/34:21.md) — حَفِيظٌ

وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِي شَكٍّ وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ

Meal (IK): Halbuki İblis’in onlar üzerinde hiç bir hakimiyeti yoktu. Ancak Biz, ahirete inananlarla, ondan şüphede olanları belirlemek için yaptık. Ve Rabbın, her şeye Hafiz’dir.

### [Saffat 37:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/37:7.md) — وَحِفْظًا

وَحِفْظًا مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ مَارِدٍ

Meal (IK): Ve onu inatçı her şeytandan koruduk.

### [Fussilet 41:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/41:12.md) — وَحِفْظًا

فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ وَأَوْحَى فِي كُلِّ سَمَاءٍ أَمْرَهَا وَزَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَحِفْظًا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ

Meal (IK): Böylece iki gün içerisinde yedi gök var etti. Ve her göğün işini kendisine bildirdi. Biz; dünya semasını ışıklarla donattık, koruduk. İşte bu; Aziz, Alim’in takdiridir.

### [Şura 42:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/42:6.md) — حَفِيظٌ

وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ اللَّهُ حَفِيظٌ عَلَيْهِمْ وَمَا أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ

Meal (IK): Ondan başka veliler edinenlere gelince; Allah, onların üzerinde daima gözetleyicidir. Sen, onların üzerinde vekil değilsin.

### [Şura 42:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/42:48.md) — حَفِيظًا

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا إِنْ عَلَيْكَ إِلَّا الْبَلَاغُ وَإِنَّا إِذَا أَذَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَةً فَرِحَ بِهَا وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَإِنَّ الْإِنْسَانَ كَفُورٌ

Meal (IK): Eğer onlar yine yüz çevirirlerse; Biz, seni onların üzerine bekçi olarak göndermedik. Senin vazifen, sadece tebliğdir. Gerçekten Biz, insana katımızdan bir rahmet tattırırsak; o bununla sevinir. Ama elleriyle işlediklerinden ötürü başlarına bir fenalık gelirse; işte o zaman insan, cidden pek nankördür.

### [Kaf 50:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/50:4.md) — حَفِيظٌ

قَدْ عَلِمْنَا مَا تَنْقُصُ الْأَرْضُ مِنْهُمْ وَعِنْدَنَا كِتَابٌ حَفِيظٌ

Meal (IK): Doğrusu Biz; toprağın onlardan neleri eksilttiğini biliyoruz. Katımızda da her şeyi saklayan bir kitab vardır.

### [Kaf 50:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/50:32.md) — حَفِيظٍ

هَذَا مَا تُوعَدُونَ لِكُلِّ أَوَّابٍ حَفِيظٍ

Meal (IK): İşte size vaadolunan budur. Ki o; daima Allah’a yönelen ve buyruklarına riayet eden,

### [Mearic 70:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/70:29.md) — حَافِظُونَ

وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ

Meal (IK): Ve onlar ki; mahrem yerlerini korurlar.

### [Mearic 70:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/70:34.md) — يُحَافِظُونَ

وَالَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ

Meal (IK): Ve onlar ki; namazlarını muhafaza ederler.

### [İnfitar 82:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/82:10.md) — لَحَافِظِينَ

وَإِنَّ عَلَيْكُمْ لَحَافِظِينَ

Meal (IK): Halbuki sizin üzerinizde koruyucular vardır.

### [Mutaffifun 83:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/83:33.md) — حَافِظِينَ

وَمَا أُرْسِلُوا عَلَيْهِمْ حَافِظِينَ

Meal (IK): Halbuki onlar, bunların üzerine gözcüler olarak gönderilmemişlerdir.

### [Buruc 85:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/85:22.md) — مَحْفُوظٍ

فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ

Meal (IK): Levh-i Mahfuz’dadır.

### [Tarık 86:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/ayet/86:4.md) — حَافِظٌ

إِنْ كُلُّ نَفْسٍ لَمَّا عَلَيْهَا حَافِظٌ

Meal (IK): Hiç bir nefis yoktur ki mutlaka onun üzerinde bir gözeten bulunmasın.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Hafız çanta demektir. Korumak, ezberlemek anlamlarına masdar olmuştur.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والظاء والفاء معهما
ح ف ظ يستعمل فقط
حفظ:
الحِفْظ: نقيض النِّسيان، وهو التَّعاهدُ وقلّة الغَفْلة، والحَفيظ: المُوَكَّل بالشيء يحفَظْه. والحَفَظَةُ جمع الحافظ، وهم الذين يُحصُون أعمال بني آدَم من الملائكة.
والاحتفاظ: خُصُوص الحفظ، تقول: احتفظت به لنفسي، واستَحْفَظْتُه كذا أي: سألتَه يحفَظه عليك.
والتَحَفُّظ: قِلّة الغَفْلة حَذَراً من السَّقْطة في الكلام والأمور. والمُحافَظة: المُواظَبة على الأمور من الصَّلوات والعلم ونحوه.
والحِفاظ: المُحافظة على المَحارم ومَنْعُها عند الحروب، والاسم منه الحَفيظة، يقال: هو ذو حفيظة.
وأهل الحَفائظ: المُحامون من وراء إخوانهم، مُتعاهدونَ لأمورهم، مانِعونَ لعَوْراتِهم، قال:
إنّا أُناسٌ نَلْزَمُ الحَفـائِظـا		إذ كَرِهَتْ ربيعةُ الكَظائِظا
والحِفْظةُ مصدر الاحتِفاظ عندنا يُرَى من حَفيظة الرَّجل، تقول: أَحْفَظْتُه فاحتَفَظَ حِفْظةً أي أغضَبْتُه، قال العجاج:
وحِفْظةً أكَنَّها ضَميري
يُفسَّرونَه: على غَضْبةٍ أَجَنَّها ضَميري.
وتقول: احفاظَّت الجيِفةُ أي: انَتَفَخَتْ.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الظاء** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ح ف ظ** yalnızca kullanılır

**حفظ**:
**الحِفْظ**: **النِّسيان**’ın zıddı; o, gözetip kollama ve gafletin azlığıdır. **الحَفيظ**: bir şeye vekil kılınmış olup onu koruyan. **الحَفَظَةُ**: **الحافظ**’ın çoğuludur; onlar, meleklerden, Âdemoğullarının amellerini sayıp dökenlerdir.
**والاحتفاظ**: korumanın hususîliği; dersin ki: **احتفظت به لنفسي** (onu kendim için sakladım). Ve **استَحْفَظْتُه كذا** yani: onu, senin üzerine onu korumasını istedim.
**والتَحَفُّظ**: sözde ve işlerde sürçmeden sakınmak için, ihtiyat olarak gafletin azlığıdır. **والمُحافَظة**: namazlar, ilim ve benzeri işlerden olan işlere devamlılıktır.
**والحِفاظ**: harplerde mahremleri koruma ve onları men etmedir; bunun ismi **الحَفيظة**’dir; denir ki: **هو ذو حفيظة** (o, **حفيظة** sahibidir).
**وأهل الحَفائظ**: kardeşlerinin arkasından savunanlar; onların işlerini gözetip kollayanlar; onların ayıplarını engelleyenler; dedi ki:
إنّا أُناسٌ نَلْزَمُ الحَفـائِظـا		إذ كَرِهَتْ ربيعةُ الكَظائِظا
**والحِفْظةُ**: bizde **الاحتِفاظ**’ın masdarıdır; erkeğin **حَفيظة**’sinden görülür. Dersin ki: **أَحْفَظْتُه فاحتَفَظَ حِفْظةً** yani onu öfkelendirdim; **العجاج** dedi ki:
وحِفْظةً أكَنَّها ضَميري
Onu şöyle tefsir ederler: **على غَضْبةٍ أَجَنَّها ضَميري** (içimde gizlediğim bir öfke üzere).
Ve dersin ki: **احفاظَّت الجيِفةُ** yani: şişti.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

حَفِطْتُ الشيءَ حِفْظاً، أي حَرَسْتُه. وحَفِظْتُهُ أيضاً بمعنى استظهرته. والحَفَظَةُ: الملائكةُ الذين يكتُبونَ أعمالَ بني آدم. والمُحافَظَةُ: المراقبةُ. ويقال: إنَّه لَذو حِفاظٍ وذو مُحافظَةٍ، إذا كانت له أنفةٌ. والحَفيظُ: المحافِظُ، ومنه قوله تعالى: "وما أنا عَليكُمْ بِحَفيظٍ". يقال احْتَفِظْ بهذا الشيء، أي احْفَظْهُ. والتَحَفُّظُ: التَيَقُّظُ وقِلَّةُ الغفلةِ. وتَحَفَّظْتُ الكتابَ، أي استظهرته شيئاً بعد شيء. وحَفَّظْتُهُ الكتابَ، أي حملته على حِفْظِهِ. واسْتَحْفَظْتُهُ: سألته أن يَحْفَظَهُ. والحَفيظَةُ: الغضبُ والحميَّةُ، وكذلك الحِفْظَةُ بالكسر. وقد أَحْفَظْتُهُ فاحْتَفَظَ، أي أغضبته فغضب. قال العُجَيْرُ السَلوليّ:
بَعيدٌ من الشيءِ القليل احْتفـاظُـهُعليكَ وَمَنْزورُ الرِضا حين يَغْضَبُ
وقولهم: إن الحَفائِظَ تَنقَضُ الأحقادَ، أي إذا رأيت حَميمَكَ يَظْلَمُ حَميتَ له وإن كان عليه في قلبك حقدٌ.

##### Türkçe

**حَفِطْتُ** şeyi **حِفْظاً**, yani onu korudum. Ve onu ayrıca **حَفِظْتُهُ** “onu ezberledim” mânâsında (da kullandım). Ve **الحَفَظَةُ**: Âdemoğullarının amellerini yazan meleklerdir. Ve **المُحافَظَةُ**: gözetlemedir. Ve denilir: “Şüphesiz o, **حِفاظٍ** sahibi ve **مُحافظَةٍ** sahibidir”; onda bir izzet-i nefis (anefet) bulunduğu zaman. Ve **الحَفيظُ**: koruyandır; ondan (biri) Yüce Allah’ın sözü: “**وما أنا عَليكُمْ بِحَفيظٍ**”. Denilir: “**احْتَفِظْ** bu şeyle”, yani “onu **احْفَظْهُ**”. Ve **التَحَفُّظُ**: uyanıklık ve gafletin azlığıdır. Ve “**تَحَفَّظْتُ** kitabı”, yani onu parça parça ezberledim. Ve “**حَفَّظْتُهُ** kitabı”, yani onu onu ezberlemeye sevk ettim. Ve “**اسْتَحْفَظْتُهُ**”: ondan onu korumasını istedim. Ve **الحَفيظَةُ**: öfke ve hamiyettir; kesre ile **الحِفْظَةُ** da böyledir. Ve “onu **أَحْفَظْتُهُ** de o da **احْتَفَظَ**”, yani onu öfkelendirdim de öfkelendi. **العُجَيْرُ السَلوليّ** dedi ki:
بَعيدٌ من الشيءِ القليل احْتفـاظُـهُعليكَ وَمَنْزورُ الرِضا حين يَغْضَبُ
Ve onların sözü: “Şüphesiz **الحَفائِظَ** kinleri bozar”; yani, yakınını zulmeder görürsen onun için hamiyet gösterirsin; kalbinde ona karşı bir kin olsa bile.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ظ ف
حفظ
استعمل من وجوهه : ( حفظ ) .
حفظ : قال الليث : الحِفْظُ : نَقِيضُ النسيان ، وهو التَّعاهُد وقِلَّةُ الغفْلةِ .
والحَفيظُ : المُوكَّلُ بالشَّيْء يَحْفَظُه ، يقال : فُلانٌ حَفِيظُنَا عليْكُم وحافِظُنا .
قلت : والحَفيظُ من صفات الله جلّ وعزّ ، لا يَعْزُبُ عن حِفظِه الأشياءُ كُلُّها مثقالُ ذَرَّةٍ في السموات ولا في الأرض ، وقد حَفِظَ على خَلْقِه وعباده ما يعْمَلون من خَيْرٍ أو شَرَ ، وقد حفِظَ السمواتِ والأرضَ بقدرته ولا يَؤُودُه حِفْظُهما وهُو العَلِيُّ العظيم .
وقال جَلَّ وعزَّ : ( ء مُّحِيطٌ بَلْ هُوَ قُرْءَانٌ مَّجِيدٌ فِى لَوْحٍ مَّحْفُوظٍ ) ( البروج : 21 ، 22 ) قال أبو إسحاق : أي القرآن في لَوْحٍ مَحْفُوظٍ ، وهو أُمُّ الكِتَاب عند الله جَلَّ وعزَّ ، قال : وقُرِئَتْ مَحْفُوظٌ وهو من نعت قوله : بل هو قرآن مَجِيدٌ مَحْفُوظٌ في لَوْحٍ .
وقال الله جلّ وعزّ : ( فَاللَّهُ خَيْرٌ حَافِظًا وَهُوَ أَرْحَمُ الرَاحِمِينَ ) ( يُوسُف : 64 ) ، وقُرِىء ( خَيْرٌ حِفْظاً ) نَصبٌ على التمييز ، ومَنْ قرأ حافِظاً ، جاز أن يكون حالاً ، وَجَاز أن يكون تمييزاً .
وَرَجُلٌ حَافِظٌ ، وقَوْمٌ حُفَّاظٌ ، وهُم الذين رُزقوا حِفْظ ما سَمِعوا ، وقلَّما يَنْسَوْن شَيْئاً يَعُونه .
وقال بعضهم : الاحْتِفَاظُ : خصوص الحِفْظِ ، تقول : احْتَفَظْتُ بالشيء لِنَفْسي .
ويقال : اسْتَحْفَظتُ فُلاناً مالاً إذا سألته أن يحفظه لك واستحفظتُه سِرّاً ، وقال الله في أهل الكتاب : ( بِمَا اسْتُحْفِظُواْ مِن كِتَابِ اللَّهِ ) ( المَائدة : 44 ) أي استُودِعُوه وأَتُمِنُوا عليه .
وقال الليث : التَّحَفُّظ : قِلَّةُ الغفلة في الكلام ، والتَّيَقُّظُ من السَّقْطة .
والمحافظةُ : المواظبةُ على الأمر .
قال الله جلّ وعزّ : ( حَافِظُواْ عَلَى الصَّلَوَاتِ ) ( البَقَرَة : 238 ) أي واظبوا على إقَامتها في مَواقيتها . ويقال : حافَظ على الأمر والعمل وثابَرَ علَيه بمَعْنًى وحَارَضَ وبَارك إذا داوم عليه .
والحِفَاظ : المحافَظةُ على العهد ، والمحَامَاةُ على الحُرَمِ ومَنْعُها من العَدُوِّ ، والاسم منه الحَفيظَةُ ، يقال : رَجُلٌ ذو حَفِيظة . وأهلُ الحَفَائِظ : أَهلُ الحَفَاظ ، وهم المحَامون على عَوْرَاتِهم الذَّابُون عليها ، وقال العَجَّاجُ :
إنَّا أُنَاسٌ نَلزَمُ الحِفَاظا
والحِفْظَةُ : اسم من الاحتفاظ عندما يُرَى من حَفِيظة الرَّجُل ، تقول : أَحْفَظْتُه فاحْتَفَظَ حِفْظَةً ، قال العَجَّاجُ :
مَعَ الْجَلاَ وَلاَئحِ القَتِيرِ
وحِفْظَةٍ أَكَنَّهَا ضَمِيري
يُفَسَّر على غَضْبَةٍ أَجَنَّها قَلْبي ، وقال الآخر :
وما العَفْوُ إلا لامرىء ذي حَفِيظَةٍ
متَى يُعْفَ عَنْ ذنْبِ امرىء السَّوْءِ يَلْجَجِ
وقال غَيْرُه : الحِفاظُ : المُحافَظَةُ على العَهْدِ ، والوَفَاء بالعَقْد ، والتَّمسُّك بالوُدّ .
والْحَفِيظَةُ : الغَضَبُ لِحُرْمَةٍ تْنْتَهك من حُرَمَاتِكَ أو جَارٍ ذي قَرابةُ يُظْلَمُ من ذَويك أو عَهْدٍ يُنْكَث .
والمُحْفِظَات : الأمُورُ التي تُحفِظُ الرجلَ أي تُغضِبه إذا وُتِرَ في حَميمه أو في جيرانه ، وقال القَطامِيُّ :
أخوكَ الذي لا يَمْلِكُ الحِسَّ نَفْسَه
وتَرْفَضُّ عند المُحْفِظاتِ الكَتَائفُ
يقول : إذا استَوْحَشَ الرجلُ من ذي قرابته فاضطغن عليه سخيمةً لإساءَةٍ كانت منه إليه فأوْحَشَتْه ثم رآه يُضامُ زال عن قَلْبه ما احْتَقَدَهُ عليه وغَضِبَ له فَنَصَره وانْتَصَر له من ظالمِه .
وحُرَمُ الرَّجُل : مُحْفِظاتُه أيضاً .
وقال النَّضْرُ : الطريق الحافِظُ هو البَيِّن المستقيم الذي لا يَنْقَطِع ، فأمَّا الطريق الذي يَبينُ مَرَّةً ثم يَنْقَطِع أَثَرُه ويمَّحى فَلَيْسَ بِحافِظٍ .
وقال الليث : احْفَاظَّت الجِيفَةُ إذا انْتفَخَت .
قلت : هذا تصحيف منكر ، والصواب اجْفَأَظَّت بالجيم ، وروى سَلَمَةُ عن الفراء أنه قال : الجَفيظُ : المقتول المُنْتَفِخُ بالجيم ، وهكذا قرأتُ في ( نوادِر ابن بُزُرج ) له بخط أبي الهيْثَمِ الذي عرفته له اجْفَأَظَّت بالجيم ، والحَاء تَصْحيف ، وقد ذكر اللَّيْثُ هذا الحرفَ في كتَابِ الجيم فَظَنَنْتُ أنه كان مُتَحَيراً فيه فذكره في موضعين .

##### Türkçe

ح ظ ف
**حفظ**
Onun vecihlerinden kullanıldı: (**حفظ**).

**حفظ**: Leys dedi: **الحِفْظُ**: unutmanın zıddıdır; o, gözetip kollama ve gafletin azlığıdır.

**الحَفيظُ**: bir şeye vekil kılınmış olup onu koruyandır; “Falanca, sizin üzerinize bizim **حَفِيظُ**’umuz ve **حافِظُ**’umuzdur” denir.

Dedim: **الحَفيظُ**, Allah جلّ وعزّ’in sıfatlarındandır; göklerde ve yerde zerre ağırlığınca olan şeylerin hepsi, O’nun **حِفظِ**’inden uzak kalmaz; yaratıkları ve kulları üzerinde, hayırdan veya şerden ne işlerlerse onu korumuştur; gökleri ve yeri kudretiyle korumuştur; onların **حِفْظُ**’u O’na ağır gelmez; O, yüce ve büyüktür.

Ve جلّ وعزَّ dedi: ( **ء مُّحِيطٌ بَلْ هُوَ قُرْءَانٌ مَّجِيدٌ فِى لَوْحٍ مَّحْفُوظٍ** ) (البروج: 21, 22). Ebû İshâk dedi: Yani Kur’an, **لَوْحٍ مَحْفُوظٍ**’dadır; o, Allah جلّ وعزَّ katında **أُمُّ الكِتَاب**’dır. Dedi: Ve **مَحْفُوظٌ** okunmuştur; o, “بل هو قرآن مَجِيدٌ” sözünün sıfatındandır: “Bilakis o, **لَوْحٍ** içinde **مَجِيدٌ** **مَحْفُوظٌ** bir Kur’an’dır.”

Ve Allah جلّ وعزّ dedi: ( **فَاللَّهُ خَيْرٌ حَافِظًا وَهُوَ أَرْحَمُ الرَاحِمِينَ** ) (يُوسُف: 64). Ve ( **خَيْرٌ حِفْظاً** ) diye okunmuştur; temyiz üzere nasbdır. **حافِظاً** okuyan kimse için, hâl olması caizdir; temyiz olması da caizdir.

Ve **رَجُلٌ حَافِظٌ**, ve **قَوْمٌ حُفَّاظٌ**; onlar, işittiklerini **حِفْظ** ile rızıklandırılmış kimselerdir; nadiren, belledikleri bir şeyi unuturlar.

Bazıları dedi: **الاحْتِفَاظُ**: **الحِفْظِ**’ün hususî olanıdır; “Bir şeyi kendim için sakladım” diye **احْتَفَظْتُ** dersin.

Ve denir: “Falancadan bir malı korumasını istedim” anlamında **اسْتَحْفَظتُ** fُلاناً مالاً; yani onu senin için korumasını ondan istedin. Ve ondan bir sır da istihfâz ettim. Allah, ehl-i kitap hakkında dedi: ( **بِمَا اسْتُحْفِظُواْ مِن كِتَابِ اللَّهِ** ) (المَائدة: 44); yani ona emanet edildiler ve onun üzerine güvenilir kılındılar.

Leys dedi: **التَّحَفُّظ**: sözde gafletin azlığı ve sürçmeden uyanık olmaktır.

**المحافظةُ**: iş üzerine devamlılıktır.

Allah جلّ وعزّ dedi: ( **حَافِظُواْ عَلَى الصَّلَوَاتِ** ) (البَقَرَة: 238); yani onları vakitlerinde ikame etmeye devam edin. Ve denir: İşe ve amele **حافَظ** etti ve ona **ثابَرَ** etti; bir mânâ ile; ve **حَارَضَ** ve **بَارك**; yani ona devam ettiğinde.

**الحِفَاظ**: ahde muhafaza ve hürmetleri koruma ve onları düşmandan men etmedir; bunun ismi **الحَفيظَةُ**’dir. “**رَجُلٌ ذو حَفِيظة**” denir. Ve **أهلُ الحَفَائِظ**: **أَهلُ الحَفَاظ**’dır; onlar, avretlerini koruyan, onun uğruna savunan kimselerdir. el-‘Accâc dedi:
إنَّا أُنَاسٌ نَلزَمُ الحِفَاظا
“Biz, **الحِفَاظ**’a yapışan insanlarız.”

**الحِفْظَةُ**: erkeğin **حَفِيظة**’sinden görülen şeyde, ihtifâzdan bir isimdir; “Onu öfkelendirdim de o, bir **حِفْظَةً** ile ihtifâz etti” anlamında **أَحْفَظْتُه فاحْتَفَظَ حِفْظَةً** dersin. el-‘Accâc dedi:
مَعَ الْجَلاَ وَلاَئحِ القَتِيرِ
وحِفْظَةٍ أَكَنَّهَا ضَمِيري
“Parlaklık ve dumanın levhalarıyla birlikte; ve içimde sakladığım bir **حِفْظَةٍ** ile.”
Bu, “kalbimin gizlediği bir öfke” üzere tefsir edilir. Başkası dedi:
وما العَفْوُ إلا لامرىء ذي حَفِيظَةٍ
متَى يُعْفَ عَنْ ذنْبِ امرىء السَّوْءِ يَلْجَجِ
“Af, ancak **حَفِيظَةٍ** sahibi bir kimse içindir; kötülük adamının günahı ne zaman affedilse, o inatla sürdürür.”

Başkası dedi: **الحِفاظُ**: ahde muhafaza, akde vefa ve sevgiye tutunmadır.

**الحَفِيظَةُ**: senin hürmetlerinden bir hürmetin çiğnenmesine, yahut yakınlığı olan bir komşunun seninkiler tarafından zulme uğratılmasına, yahut bir ahdin bozulmasına karşı öfkedir.

**المُحْفِظَات**: erkeği **تُحفِظُ** eden, yani onu öfkelendiren işlerdir; yakınında yahut komşularında bir haksızlığa uğratıldığında. el-Katâmî dedi:
أخوكَ الذي لا يَمْلِكُ الحِسَّ نَفْسَه
وتَرْفَضُّ عند المُحْفِظاتِ الكَتَائفُ
“Senin kardeşin, duyusunu kendine malik olamayan kimsedir; **المُحْفِظاتِ** yanında omuzlar çözülür.”
Diyor ki: Adam, akrabasından biri yüzünden ürküp ondan bir kötülük sebebiyle içine bir kin koyarsa; o kötülük onu ürkütür; sonra onu zulme uğratılır görürse, ona karşı içinde biriktirdiği şey kalbinden gider; onun için öfkelenir; böylece ona yardım eder ve zaliminden onun için intikam alır.

Erkeğin **حُرَمُ**’u: onun **مُحْفِظاتُه**’udur da.

en-Nadr dedi: **الطريق الحافِظُ**, kopmayan, açık, dosdoğru yoldur. Ama bir defa belirip sonra izi kesilen ve silinen yol, **بِحافِظٍ** değildir.

Leys dedi: Leş şiştiğinde **احْفَاظَّت الجِيفَةُ** denir.

Dedim: Bu, münker bir tashîftir; doğrusu **اجْفَأَظَّت**’tir, **الجيم** ile. Seleme, Ferrâ’dan rivayet etti: O dedi ki: **الجَفيظُ**: **الجيم** ile, şişmiş öldürülmüş kimsedir. Ve ben, onun için tanıdığım Ebû’l-Heysem’in hattıyla, ( **نوادِر ابن بُزُرج** )’da **اجْفَأَظَّت**’i **الجيم** ile böyle okudum; **الحَاء** tashîftir. Leys bu harfi **كتَابِ الجيم**’de zikretmiştir; ben de onun onda mütehayyir olduğunu zannettim; bu yüzden onu iki yerde zikretti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والفاء وما يثلثهما)
(حفل) الحاء والفاء واللام أًصلٌ واحد، وهو الجمع. يقال حَفَل النّاسُ واحتفَلوا، إذا اجتمعوا في مجلسهم. والمجلِس مَحْفِل. والمحفَّلة: الشاة قد حُفِّلت؛ أي جُمع اللّبنُ في ضَرعها. ونُهِي عن التَّصريةِ والتَّحفيل. ويقال لا تَحْفِل به، أي لا تُبالِهِ؛ وهو من الأصل، أي لا تتجمَّع. وذلك أنّ من عَراه أمرٌ تجمَّع له.
  فأمَّا قولهم لحُطام التِّبن حُفالة فليس من الباب، إنّما هو من باب الإبدال؛ لأنّ الأصلَ حُثالة، فأبدلت الثاء فاءً.
  ومن الباب رجلٌ ذو حَفْلَةٍ، إذا كان مبالِغاً فيما أخذ فيه، وذلك أنّه يتجمّع له رأياً وفِعلاً. وقد احتَفَل لهم، إذا أحسن القيام بأمرهم. ويقال احتَفَل الوادِي بالسّيل. فأمّا قولهم تحفّل، إذا تزيّنَ، فهو من ذلك أيضاً لأنه يجمعُ لنفسه المحاسِن.
  فأمّا قولهم حَفَلْتُ الشيءَ، إذا جلوتَه، فمن الباب، والقياسُ صحيح؛ وذلك أنّه يجمع ضَوءَه ونُورَه بما يَنفيه من صَدئه. قال بشر:
رَأَى دُرَّةً بيضاء يَحْفِل لَوْنَها *** سُخامٌ كغِربان البريرِ مُقَصَّبُ([1])   والمُقَصَّب* المجعَّد. وأراد بالدّرّة امرأةً. يحفل لونَها [سخام([2])]، يعني الشعر يزيدها بسوادِه بياضاً، وهذا كأنّه جلاها، وهو من الكلام الحسن جدّاً.
(حفن) الحاء والفاء والنون كلمةٌ واحدة، منقاسٌ، وهو جمعُ الشيء في كفٍّ أو غير ذلك. فالحَفْنَة: مِلءُ كفَّيك من الطَّعام. يقال حَفَنْتُ الشيءَ حَفْنَاً بيديَّ. ومنه حديث أبي بكر: "إنّما نحن حَفْنَةٌ من حَفنات الله تعالى"، معناه أنَّ الله تعالى إذا شاء أدخل خلْقه الجنّةَ، وأنَّ ذلك يسيرٌ عنده كالحَفْنَةِ. ويقال احتَفنْتُ الشيءَ لنفسي، إذا أخذتَه. ويقال الحُفْنة إنّها الحُفْرة؛ فإن صحَّ فمحتملٌ الوجهين: أحدهما أن يكون من باب الإبدال، فتجعل النون بدلَ الراء. ويجوز أن يكون من الباب الذي ذكرناه، لأنّها تَجمَع الشيءَ([3]) من ماءٍ أو غيرِه. والحَفّانُ ليس من هذا الباب، وقد مضى ذِكره([4]) لأنَّ النون فيه زائدة.
  (حفي) الحاء والفاء وما بعدهما معتلٌّ ثلاثةُ أصول: المنع، واستقصاء السُّؤال، والحَفَاء خِلافُ الانتِعال.
  فالأوّل: قولُهم حفَوت الرّجُلَ من كل شيءٍ، إذا منعتَه.
  وأمّا الأصل الثاني: فقولهم حَفِيتُ إليه في الوصيّة بالغْت. وتحفّيت به: بالغت في إكرامه، وأحفَيْت. والحفيّ: المستقصِي في السّؤال. قال الأعشى:
فإنْ تسألي عنِّي فيا رُبَّ سائلٍ *** حَفِي عن الأعشى به حيث أصْعَدا([5])  وقال قوم، وهو من الباب حَفِيتُ بفلان وتحفَّيت، إذا عُنِيتَ به. والحَفيّ: العالم بالشيء.
  والأصل الثالث: الحفا مقصور، مصدر الحافي. ويقال حَفِي الفرسُ: انسحجَ حافرُه. وأحْفَى الرَّجُل: حفِيَتْ دابّتُه. قال الكسائيّ: حَافٍ بيِّن الحِفْية والحِفَاية. وقد حَفِي يحفَى، وهو الذي لا خُفّ في رجليه ولا نَعل.
  فأَمّا الذي حَفِيَ مِن كثرة المشي فإنّه حَفٍ بيِّن الحَفاء، مقصور.
  فأمّا المهموز فالحفأ مقصور، وهو أصل البَرديّ الأبيض الرّطب؛ وهو يؤكل. وفُسِّر على ذلك قوُله صلى الله عليه وآله وسلم: "ما لم تحتفِئُوا بها فشأنكم بها([6])". ويقال احتفأته، إذا اقتلعتَه.
  (حفت) الحاء والفاء والتاء ليس أصلاً، والكلام فيه يقِلُّ. فالحَفَيْتَأ: الرجل القصير.
  (حفث) الحاء والفاء والثاء شيءٌ يدلُّ على رخاوةٍ ولين. يقال حَفِثُ الكرِشِ لِفَحِثِها([7]). والحُفَّاث: حية لا تضرّ ولا تُخَاف. قال:
أيُفايِشُونَ وقد رأوا حُفّاثَهم *** قد عَضَّهُ فَقَضى عليه الأشجعُ([8])  ويقال للرجُل إذا غضب: "قد احرنْفَش حُفَّاثُه".
  (حفد) الحاء والفاء والدال أصلٌ يدلُّ على الخِفَّة في العمل، والتجمُّع. فالحفَدة: الأعوان؛ لأنّه يجتمع فيهم التجمّع والتخفُّف، واحدُهم حافد. والسُّرْعة إلى الطاعة حَفْدٌ، ولذلك يقال في دعاء القنوت: "إليك نسعى ونَحْفِدُ". قال:
  * يا ابنَ التي على قَعُودٍ حَفَّادْ([9]) *
  ويقال في قولـه تعالى: ﴿وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْواجِكُمْ بَنِينَ وَحَفَدَةً﴾ [النحل 72]، إنّهم الأعوان-وهو الصحيح- ويقال الأَختَانُ، ويقال الحَفدةُ ولدُ الوَلدَ. والمِحْفَد: مكيالٌ يكال به. ويقال في باب السرعة والخفّة سيفٌ محتفِد، أي سريع القطع. والحفَدانُ: تدارُك السَّير.
  (حفر) الحاء والفاء والراء أصلان: أحدهُما حَفْر الشّيء، وهو قلعه سُفْلا؛ والآخَر أوَّل الأمر.
  فالأوَّل حفَرتُ الأرض حَفْرا. وحافِر الفَرسِ من ذلك، كأنّه يحفر به الأرض. ومن الباب الحَفْرَ في الفَم، وهو تآكل الأسنان. يقال حفَر فُوه يَحْفر حَفْراً([10]). والحَفَر: التُراب المستخرَج من الحُفْرَة، كالهَدَم؛ ويقال هو اسمُ المكان الذي حُفِر. قال:
  * قالوا انتَهْينا وهذا الخندَقُ الحَفَرُ([11]) *
  ويقال أحفَرَ المُهْرُ للإثْناء والإرباع، إذا سقَطَ بعضُ أسنانه لنَباتِ ما بَعدَه. ويقال: ما مِن حاملٍ إلاّ والحمل يَحْفِرها، إلاّ *الناقة فإنَّها تسمَن عليه. فمعنى يحفِرها يُهْزِلها.
  والأصل الثاني الحافرة، في قوله تعالى: ﴿أَئِنَّا لَمَرْدُودُونَ في الحَافِرَةِ﴾ [النازعات 10]، يقال: إنه الأمر الأوَّل، أي أنحْيا بعدما نموت. ويقال الحافرةُ من قولهم: رجع فلانٌ على حافرته، إذا رجع على الطريق الذي أخَذَ فيه، ورجع الشَّيْخُ([12]) على حافرته إذا هَرِم وخَرِف. وقولهم: "النَّقْد عند الحافِرِ" أي لا يزُول حافرُ الفرس حتَّى تَنْقُدني ثمنَه. وكانت لكرامتها عندَهم لا تُباع نَسَاءً. ثم كثُر ذلك حتَّى قيل في غير الخيل أيضاً.
  (حفز) الحاء والفاء والزاء كلمةٌ واحدةٌ تدلّ على الحثّ وما قرب منه. فالحفْزُ: حثُّك الشيء مِن خلفه. [والرّجُلُ([13])] يحتفز في جلوسه إذا أراد القيام، كأنَّ حاثّاً حَثّهُ ودافعاً دفعهُ. يقال: الليل يسوقُ النهارَ ويحفِزه. ويقال حَفَزْت الرجُلَ بالرُّمح. وسُمِّي الحَوفزانُ من ذلك بقلة([14]). قال:
ونحنُ حَفَزْنا الحوفزانَ بطعنةٍ *** سقتْه نَجيعاً من دمِ الجوف أَشْكلا([15])  (حفس) الحاء والفاء والسين ليس أصلاً. يقال للرجل القصير حيفس([16]).
  (حفش) الحاء والفاء والشين أصلٌ واحد يدلُّ على الجمع. يقال هم يَحْفِشون عليك، أي يُجْلِبون. وحَفَشَ السَّيلُ الماء من كلِّ جانب إلى مستنقع واحد. قال:
عشِيَّةَ رُحْنا وراحُوا لَنَا *** كما مَلأَ الحافشاتُ المَسِيلا([17])  ويقال جاء الفرس يَحفِشُ، أي يأتي بجريٍ بعد جري. والحفش([18]): بيت صغير: وسمِّي بذلك لاجتماعِ جوانبه؛ ويقال لأنه يُجمع فيه الشيء. وتحفّشت المرأةُ للرَّجُل، إذا أظهرت له وُدَّاً؛ وذلك أنها تتحفَّل له، أي تتجمَّع.
  (حفص) الحاء والفاء والصاد ليس أصلاً، ولا فيه لغة تنقاس. يقال للزَّبِيل من جُلودٍ حَفْص. ويقال للدَّجاجة أمَّ حَفْصة. ويقال إنَّ ولدَ الأسد حَفْصٌ. وفي كلِّ ذلك نظرٌ.
  (حفض) الحاء والفاء والضاد أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على سقوط الشيء وخُفُوفِه([19]). فالحَفَض مَتاع البيت؛ ولذلك سمِّي البعير الذي يحمله حَفَضاً. والقياسُ ما ذكرناه؛ لأنّ الأحفاض تسمَّى الأسقاط. ويقال حفَضْت العُود، إذا حنيتَه. قال الراجز:
  * إمَّا تَرَىَ دَهْراً حَنانِي حَفْضا([20]) *
  قال الأصمعيُّ: حفضتُ [الشيء([21])] وحَفَّضْتُه، بالتخفيف والتشديد، إذا ألقيتَه. وأنشد:
  * إمَّا تَرَىْ دَهْراً حناني حَفْضا *
فمعناه ألْقاني. والأحفاض في قول عمرو بن كلثوم:
ونحن إذا عِمَادُ الحيِّ خَرَّت *** على الأحفاضِ تمنَعُ مَنْ يَلِينا([22])  هي الإبل أوَّلَ ما تُركَب. ويقال بل الأحفاض عُمُد الأخبية.
  (حفظ) الحاء والفاء والظاء أصلٌ واحد يدلُّ على مراعاةِ الشيء. يقال حَفِظْتُ الشيءَ حِفْظاً. والغَضَبُ: الحفيظة؛ وذلك أنّ تلك الحالَ تدعو إلى مراعاة الشيء. يقال للغَضَب الإحفاظ؛ يقال أحفَظَنِي أي أغضَبَني. والتحفظ: قلّة الغَفلة. والحِفاظ: المحافَظة على الأمور.
----------------------------------------------------------------------
([1]) سبق البيت والكلام عليه في (مادة بر).
([2]) التكملة في المجمل.
([3]) في الأصل: "تجمع بالشيء".
([4]) سهو منه أو سقط من النسخة، فإنه لم يذكر "الحفان" في مادة (حف).
([5]) ديوان الأعشى 102 واللسان (حفا).
([6]) الذي في المجمل: "ما لم تحتفئوا بها بقلا".
([7]) الفحث: القبة ذات الأطباق من الكرش.
([8]) البيت لجرير في ديوانه 244 واللسان (حفث، فيش). وسيعيده (فيش).
([9]) البيت في المجمل (حفد).
([10]) حفر، من باب ضرب، ويقال أيضاً من باب تعب، وهو أردأ اللغتين.
([11]) أنشد هذا العجز في المجمل (حفر).
([12]) في الأصل: "الشي"، صوابه في المجمل.
([13]) التكملة من المجمل.
([14]) كذا. ولعل في الكلام نقصاً. وفي المجمل. "لأن بساط بن قيس حفزه بالرمح".
([15]) البيت لسوار بن حبان المنقري، كما في اللسان. ويخطئ من ينسبه لجرير.
([16]) يقال بوزن صيقل وهزبر.
([17]) البيت في المجمل واللسان برواية: "فراحوا إلينا".
([18]) يقال بالكسر والفتح والتحريك، وجمعه أحفاش وحفاش.
([19]) في الأصل: "وخفوضه". والحفوف: القلة. وفي اللسان: "وإنه لحفض علم" أي قليله رثه، شبه علمه في قلته بالحفض".
([20]) لرؤبة في ديوانه 80 واللسان (حفض). وسيأتي في (عرش).
([21]) التكملة من المجمل.
([22]) البيت من معلقته المشهورة.

ـ

##### Türkçe

(**باب الحاء والفاء وما يثلثهما**)
(**حفل**) **الحاء** ve **الفاء** ve **اللام** tek bir asıldır; o da toplamadır. Denir: **حَفَل النّاسُ واحتفَلوا**, meclislerinde toplandıkları zaman. Meclis **مَحْفِل**’dir. **المحفَّلة**: **حُفِّلت** edilmiş koyun; yani süt onun memesine toplanmıştır. **التَّصرية** ve **التَّحفيل**’den nehy olundu. Denir: **لا تَحْفِل به**, yani ona aldırma; bu da asıldandır, yani toplanma. Şu da: bir iş kendisine arız olan kimse için ona (o işe) toplanılır.

Ama onların saman kırıntısına **حُفالة** demeleri babdan değildir; ancak o, ibdâl babındandır; çünkü asıl **حُثالة**’dır; sonra **الثاء**’yı **فاء** olarak ibdâl etmiştir.

Babdandır: **رجلٌ ذو حَفْلَةٍ**, bir şeye giriştiğinde onda aşırıya varan kimse; çünkü ona görüş ve fiil toplanır. Ve: **احتَفَل لهم**, onların işini güzelce üstlendiği zaman. Ve denir: **احتَفَل الوادِي بالسّيل**. Ama onların **تحفّل** demeleri, süslendiği zaman, bu da ondandır; çünkü kendisi için güzellikleri toplar.

Ama onların: **حَفَلْتُ الشيءَ**, onu cilaladığın zaman, demeleri babdandır ve kıyas sahihtir; çünkü pasını giderdiği şeyle onun ışığını ve nurunu toplar. Bişr dedi:
رَأَى دُرَّةً بيضاء يَحْفِل لَوْنَها *** سُخامٌ كغِربان البريرِ مُقَصَّبُ([1])
Ve **المُقَصَّب**: kıvırcık olan. Ve **الدّرّة** ile bir kadın kastetti. **يحفل لونَها [سخام([2])]**: yani saç, siyahlığıyla onun beyazlığını artırır; bu, sanki onu cilalamış gibidir; ve bu, sözün pek güzelindendir.

(**حفن**) **الحاء** ve **الفاء** ve **النون** tek bir kelimedir; kıyasîdir; o da bir şeyi avuçta veya başka yerde toplamaktır. **الحَفْنَة**: iki avucunun yemekle dolusu. Denir: **حَفَنْتُ الشيءَ حَفْنَاً بيديَّ**. Ondandır Ebû Bekir hadisi: “**إنّما نحن حَفْنَةٌ من حَفنات الله تعالى**”; manası: Allah Teâlâ dilediği zaman mahlûkatını cennete sokar; ve bu, onun yanında **الحَفْنَة** gibi kolaydır. Denir: **احتَفنْتُ الشيءَ لنفسي**, onu aldığın zaman. Ve denir: **الحُفْنة** onun **الحُفْرة** olduğudur; eğer sahihse iki veche muhtemeldir: birincisi ibdâl babından olmasıdır; böylece **النون**’u **الراء** yerine kılarsın. Ve caizdir ki zikrettiğimiz babdan olsun; çünkü o, sudan veya başkasından bir şeyi toplar([3]). **الحَفّانُ** bu babdan değildir; onun zikri geçmişti([4]); çünkü ondaki **النون** zâiddir.

(**حفي**) **الحاء** ve **الفاء** ve onlardan sonra gelen mu‘tel harf ile üç asıl: men‘, suali istiksâ, ve **الحَفَاء** ayakkabı giymenin zıddıdır.

Birincisi: onların **حفَوت الرّجُلَ من كل شيءٍ** sözüdür; onu her şeyden men ettiğin zaman.

İkinci asla gelince: onların **حَفِيتُ إليه في الوصيّة** sözüdür; vasiyette mübalağa ettim. Ve **تحفّيت به**: ona ikramda mübalağa ettim; ve **أحفَيْت**. **الحفيّ**: sualde istiksâ eden. A‘şâ dedi:
فإنْ تسألي عنِّي فيا رُبَّ سائلٍ *** حَفِي عن الأعشى به حيث أصْعَدا([5])
Bir kavim dedi ki: bu babdandır: **حَفِيتُ بفلان وتحفَّيت**; onunla ilgilendiğin zaman. **الحَفيّ**: şey’i bilen.

Üçüncü asıl: **الحفا** maksûrdur; **الحافي**’nin masdarıdır. Denir: **حَفِي الفرسُ**: tırnağı aşındı. Ve **أحْفَى الرَّجُل**: biniti **حفِيَتْ** oldu. Kisâî dedi: **حَافٍ**; **الحِفْية** ve **الحِفَاية**’si açık olan. Ve **حَفِي يحفَى**; o, ayaklarında ne mest ne de nalın bulunmayan kimsedir.

Ama çok yürümekten **حَفِيَ** olan kimse, **حَفٍ**’dir; **الحَفاء**’sı açık olan; maksûr.

Ama hemzeli olan: **الحفأ** maksûrdur; o, beyaz yaş **البَرديّ**’nin aslıdır; yenir. Bunun üzerine, onunla, Peygamber’in صلى الله عليه وآله وسلم şu sözü tefsir olundu: “**ما لم تحتفِئُوا بها فشأنكم بها([6])**”. Denir: **احتفأته**, onu söküp çıkardığın zaman.

(**حفت**) **الحاء** ve **الفاء** ve **التاء** asıl değildir; onda söz azdır. **الحَفَيْتَأ**: kısa boylu adam.

(**حفث**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الثاء** gevşeklik ve yumuşaklığa delalet eden bir şeydir. Denir: **حَفِثُ الكرِشِ لِفَحِثِها([7])**. **الحُفَّاث**: zarar vermeyen ve korkulmayan yılan. Dedi:
أيُفايِشُونَ وقد رأوا حُفّاثَهم *** قد عَضَّهُ فَقَضى عليه الأشجعُ([8])
Ve denir, adam öfkelendiği zaman: “**قد احرنْفَش حُفَّاثُه**”.

(**حفد**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الدال** işte hafiflik ve toplanmaya delalet eden bir asıldır. **الحفَدة**: yardımcılar; çünkü onlarda toplanma ve hafiflik bir araya gelir; tekili **حافد**’dir. İtaate sürat **حَفْد**’dir; bunun için kunut duasında denir: “**إليك نسعى ونَحْفِدُ**”. Dedi:
* يا ابنَ التي على قَعُودٍ حَفَّادْ([9]) *
Ve Allah Teâlâ’nın şu sözü hakkında denir: ﴿**وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْواجِكُمْ بَنِينَ وَحَفَدَةً**﴾ [النحل 72]; onlar yardımcılar(dır) — ve bu sahih olandır. Ve denir: **الأَختَانُ**. Ve denir: **الحَفدةُ** torunun çocuğudur. **المِحْفَد**: onunla ölçülen bir ölçek. Ve sürat ve hafiflik babında: **سيفٌ محتفِد**; yani hızlı kesen. **الحفَدانُ**: yürüyüşü telafi etmek.

(**حفر**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الراء** iki asıldır: birisi bir şeyi kazmaktır; o da onu aşağıdan söküp çıkarmaktır; diğeri işin başlangıcıdır.

Birincisi: **حفَرتُ الأرض حَفْرا**. Atın **حافِر**’i de ondandır; sanki onunla yeri kazıyor. Babdandır: ağızda **الحَفْرَ**; o da dişlerin aşınmasıdır. Denir: **حفَر فُوه يَحْفر حَفْراً([10])**. **الحَفَر**: çukurdan çıkarılan topraktır; **الهَدَم** gibi; ve denir: o, kazılan yerin adıdır. Dedi:
* قالوا انتَهْينا وهذا الخندَقُ الحَفَرُ([11]) *
Ve denir: **أحفَرَ المُهْرُ للإثْناء والإرباع**; yani ondan sonra gelecek olanın bitmesi için dişlerinin bir kısmı düştüğü zaman. Ve denir: hiçbir gebe yoktur ki gebelik onu **يَحْفِرها** etmesin; ancak **الناقة**; çünkü o, onun üzerine semirir. **يحفِرها**’nın manası: onu zayıflatır.

İkinci asıl: **الحافرة**, Allah Teâlâ’nın şu sözünde: ﴿**أَئِنَّا لَمَرْدُودُونَ في الحَافِرَةِ**﴾ [النازعات 10]; denir: o, ilk iştir; yani öldükten sonra mı diriltileceğiz. Ve denir: **الحافرة** onların “**رجع فلانٌ على حافرته**” sözündendir; yani tuttuğu yola geri döndüğü zaman. Ve **رَجع الشَّيْخُ([12]) على حافرته**: yaşlanıp bunadığı zaman. Ve onların “**النَّقْد عند الحافِرِ**” sözü: yani atın tırnağı yerinden ayrılıncaya kadar bana bedelini peşin ver. Ve onların yanında kıymetinden dolayı veresiye satılmazdı. Sonra bu çoğaldı; hatta atlardan başkasında da söylendi.

(**حفز**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الزاء** yakınındakiyle birlikte sevke delalet eden tek bir kelimedir. **الحفْزُ**: bir şeyi arkasından sevk etmendir. [Ve adam([13])] oturuşunda **يحتفز** eder; kalkmak istediği zaman; sanki bir sevk edici onu sevk etmiş ve bir itici onu itmiş gibidir. Denir: gece gündüzü sürer ve onu **يحفِزه**. Ve denir: **حَفَزْت الرجُلَ بالرُّمح**. Ve ondan dolayı **الحَوفزانُ** az bir şey olarak isimlendirildi([14]). Dedi:
ونحنُ حَفَزْنا الحوفزانَ بطعنةٍ *** سقتْه نَجيعاً من دمِ الجوف أَشْكلا([15])

(**حفس**) **الحاء** ve **الفاء** ve **السين** asıl değildir. Kısa boylu adama **حيفس([16])** denir.

(**حفش**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الشين** toplamaya delalet eden tek bir asıldır. Denir: **هم يَحْفِشون عليك**; yani üzerine üşüşürler. Ve sel, her yandan suyu tek bir birikintiye **حَفَشَ** etti. Dedi:
عشِيَّةَ رُحْنا وراحُوا لَنَا *** كما مَلأَ الحافشاتُ المَسِيلا([17])
Ve denir: at **يَحفِشُ** olarak geldi; yani bir koşudan sonra koşu ile gelir. **الحفش([18])**: küçük ev; kenarlarının toplanmasından dolayı böyle adlandırıldı; ve denir: çünkü onda şey toplanır. Ve kadın **تحفّشت** erkeğe; ona sevgi gösterdiği zaman; çünkü ona **تتحفَّل** eder; yani toplanır.

(**حفص**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الصاد** asıl değildir; onda kıyaslanan bir dil yoktur. Deriden sepet için **حَفْص** denir. Tavuğa **أمَّ حَفْصة** denir. Ve denir: aslan yavrusu **حَفْصٌ**’tur. Bütün bunlarda nazar vardır.

(**حفض**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الضاد** tek bir asıldır; o da şeyin düşmesine ve hafifliğine delalet eder([19]). **الحَفَض**: ev eşyasıdır; bunun için onu taşıyan deveye **حَفَضاً** denildi. Kıyas zikrettiğimizdir; çünkü **الأحفاض** düşenler diye adlandırılır. Ve denir: **حفَضْت العُود**, onu büktüğün zaman. Recez söyleyen dedi:
* إمَّا تَرَىَ دَهْراً حَنانِي حَفْضا([20]) *
Asma‘î dedi: **حفضتُ [الشيء([21])] وحَفَّضْتُه**; hafifletme ve şeddeli olarak; onu attığın zaman. Ve inşad etti:
* إمَّا تَرَىْ دَهْراً حناني حَفْضا *
Bunun manası: beni attı. Amr b. Külsûm’un sözünde **الأحفاض**:
ونحن إذا عِمَادُ الحيِّ خَرَّت *** على الأحفاضِ تمنَعُ مَنْ يَلِينا([22])
Onlar, ilk binilen develerdir. Ve denir: bilakis **الأحفاض** çadır direkleridir.

(**حفظ**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الظاء** bir şeyi gözetmeye delalet eden tek bir asıldır. Denir: **حَفِظْتُ الشيءَ حِفْظاً**. Öfke: **الحفيظة**; çünkü o hâl, şeyi gözetmeye çağırır. Öfkeye **الإحفاظ** denir; denir: **أحفَظَنِي**; yani beni öfkelendirdi. **التحفظ**: gafletin azlığıdır. **الحِفاظ**: işlere muhafazadır.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الحفظ يقال تارة لهيئة النفس التي بها يثبت ما يؤدي إليه الفهم، وتارة لضبط الشيء في النفس، ويضاده النسيان، وتارة لاستعمال تلك القوة، فيقال: حفظت كذا حفظا، ثم يستعمل في كل تفقد وتعهد ورعاية، قال الله تعالى: ﴿وإنا له لحافظون﴾ [يوسف/12]، ﴿حافظوا على الصلوات﴾ [البقرة/238]، ﴿والذين هم لفروجهم حافظون﴾ [المؤمنون/5]، ﴿والحافظين فروجهم والحافظات﴾ [الأحزاب/35]، كناية عن العفة ﴿حافظات للغيب بما حفظ الله﴾ [النساء/34]، أي: يحفظن عهد الأزواج عند غيبتهن بسبب أن الله تعالى يحفظهن، أي: يطلع عليهن، وقرئ: ﴿بما حفظ الله﴾ (وبها قرأ أبو جعفر المدني. انظر: الإتحاف ص 189) بالنصب، أي: بسبب رعايتهن حق الله تعالى لا لرياء وتصنع منهن، و ﴿فما أرسلناك عليهم حفيظا﴾ [الشورى/48]، أي: حافظا، كقوله: ﴿وما أنت عليهم بجبار﴾ [ق/45]، ﴿وما أنت عليهم بوكيل﴾ [الأنعام/107]، ﴿فالله خير حافظا﴾ [يوسف/64]، وقرئ: ﴿حفظا﴾ (وهي قراءة نافع وأبي جعفر وابن عامر وأبي عمرو ويعقوب وشعبة عن عاصم. انظر: الإتحاف ص 266) أي: حفظه خير من حفظ غيره، ﴿وعندنا كتاب حفيظ﴾ [ق/4]، أي: حافظ لأعمالهم فيكون ﴿حفيظ﴾ بمعنى حافظ، نحو قوله تعالى: ﴿الله حفيظ عليهم﴾ [الشورى/6]، أو معناه: محفوظ لا يضيع، كقوله تعالى: ﴿علمها عند ربي في كتاب لا يضل ربي ولا ينسى﴾ [طه/52]، والحفاظ: المحافظة، وهي أن يحفظ كل واحد الآخر، وقوله عز وجل: ﴿والذين هم على صلاتهم يحافظون﴾ [المؤمنون/9]، فيه تنبيه أنهم يحفظون الصلاة بمراعاة أوقاتها ومراعاة أركانها، والقيام بها في غاية ما يكون من الطوق، وأن الصلاة تحفظهم الحفظ الذي نبه عليه في قوله: ﴿إن الصلاة تنهى عن الفحشاء والمنكر﴾ [العنكبوت/45]، والتحفظ: قيل: هو قلة الغفلة (انظر: المجمل 1/244؛ والبصائر 2/481)، وحقيقته إنما هو تكلف الحفظ لضعف القوة الحافظة، ولما كانت تلك القوة من أسباب العقل توسعوا في تفسيرها كما ترى. والحفيظة: الغضب
الذي تحمل عليه المحافظة أي: ما يجب عليه أن يحفظه ويحميه. ثم استعمل في الغضب المجرد، فقيل: أحفظني فلان، أي: أغضبني.

##### Türkçe

- **الحفظ** bazen, onunla anlayışın kendisine ulaştırdığı şeyin sabit kaldığı nefsin heyeti için söylenir; bazen de şeyin nefiste ضبط edilmesi için (söylenir); onun zıddı **النسيان**dır; bazen de o kuvvetin استعمالı içindir; şöyle denir: **حفظت** şöyle-şöyle **حفظا**. Sonra her تفقد, تعهد ve رعاية içinde استعمال olunur. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وإنا له لحافظون﴾ [يوسف/12], ﴿حافظوا على الصلوات﴾ [البقرة/238], ﴿والذين هم لفروجهم حافظون﴾ [المؤمنون/5], ﴿والحافظين فروجهم والحافظات﴾ [الأحزاب/35], iffet hakkında kinaye olarak; ﴿حافظات للغيب بما حفظ الله﴾ [النساء/34], yani: Allah Teâlâ’nın onları حفظ etmesi sebebiyle, onların gıybetlerinde kocaların عهدini حفظ ederler; yani: onların üzerine muttali olur. Ve ﴿بما حفظ الله﴾ (ve onunla Ebû Ca‘fer el-Medenî okudu. Bkz.: الإتحاف s. 189) nasb ile okundu; yani: onlardan bir riyâ ve tasannu‘ için değil, Allah Teâlâ’nın hakkını gözetmeleri sebebiyle. Ve ﴿فما أرسلناك عليهم حفيظا﴾ [الشورى/48], yani: **حافظا**, onun sözü gibi: ﴿وما أنت عليهم بجبار﴾ [ق/45], ﴿وما أنت عليهم بوكيل﴾ [الأنعام/107]. ﴿فالله خير حافظا﴾ [يوسف/64]. Ve ﴿حفظا﴾ (ve o, Nâfi‘in, Ebû Ca‘fer’in, İbn ‘Âmir’in, Ebû ‘Amr’un, Ya‘kûb’un ve Şu‘be’nin ‘Âsım’dan rivayetiyle kıraattir. Bkz.: الإتحاف s. 266) diye okundu; yani: O’nun حفظı, başkasının حفظından daha hayırlıdır. ﴿وعندنا كتاب حفيظ﴾ [ق/4], yani: onların amelleri için **حافظ**; böylece **حفيظ**, **حافظ** manasında olur; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: ﴿الله حفيظ عليهم﴾ [الشورى/6]. Yahut manası: kaybolmayan, zayi olmayan **محفوظ**; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: ﴿علمها عند ربي في كتاب لا يضل ربي ولا ينسى﴾ [طه/52]. Ve **الحفاظ**: **المحافظة**dır; o da, her birinin diğerini حفظ etmesidir. Aziz ve Celîl olanın sözü: ﴿والذين هم على صلاتهم يحافظون﴾ [المؤمنون/9]; onda, onların namazı vakitlerini gözetmekle ve rükünlerini gözetmekle ve onu tâkatın olabileceği en son derecede yerine getirmekle حفظ ettiklerine bir تنبيه vardır; ve namazın da onları, şu sözünde kendisine تنبيه ettiği حفظ ile حفظ ettiğine (bir تنبيه vardır): ﴿إن الصلاة تنهى عن الفحشاء والمنكر﴾ [العنكبوت/45]. Ve **التحفظ**: denildi ki: o, gafletin azlığıdır (bkz.: المجمل 1/244; والبصائر 2/481). Onun hakikati ise ancak, hâfıza kuvvetinin zayıflığı sebebiyle حفظı tekellüf etmektir. O kuvvet aklın sebeplerinden olunca, onu tefsirde genişlettiler; gördüğün gibi. Ve **الحفيظة**: öfkedir; onun üzerine **المحافظة** taşır; yani: onun üzerine, kendisine vacip olan şeyi, onu حفظ etmesi ve onu himaye etmesi (taşır). Sonra sırf öfkede استعمال olundu; şöyle denildi: **أحفظني** falan, yani: beni öfkelendirdi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ف ظ
هو من الحفاظ وهم الكرام الحفظة‏.‏
واستحفظه مالاً أو سراً ‏"‏ بما استحفظوا من كتاب الله ‏"‏ وحافظ على الشيء‏.‏
وهو محافظ علـى سبحـة الضحـى‏:‏ مواظـب عليهـا ‏"‏ حافظـوا علـى الصلـوات ‏"‏ واحتفـظ بالشـيء وتحفـظ بـه‏:‏ عنـي بحفظـه واحتفـظ بمـا أعطيتـك فإن له شأناً‏.‏
وعليك بالتحفظ من الناس وهو التوقي‏.‏
وحفظه القرآن‏.‏
وهو حفيظ عليه‏:‏ رقيب‏.‏
وتقلدت بحفيظ الـدر أي بمحفوظـه ومكنونـه لنفاستـه‏.‏
وهـو مـن أهـل الحفيظـة والحفظـة وهم أهل الحفائظ والمحفظات وهي الحمية والغضب عند حفظ الحرمة‏.‏
وفي المثل‏:‏ ‏"‏ المقدرة تذهب الحفيظة ‏"‏ يضرب في وجوب العفو عند المقدرة‏.‏
وقال الحطيئة‏:‏ يسوسون أحلامـاً بعيـداً أناتهـا وإن غضبوا جاء الحفيظة والجد وقال العجاج‏:‏ وحفظة أكنها ضميري أخوك الذي لا تملك الحس نفسه وترفض عند المحفظات الكتائف ويقولون‏:‏ ألك محفظة أي حرمة تحفظك أي تغضبك يقال أحفظه كذا أي أغضبه‏.‏
واذهب في حفيظة‏:‏ في تقية وتحفظ‏.‏
قال عمر بن أبي ربيعة‏:‏ وقالت لأختيها اذهبا في حفيظة فزورا أبا الخطاب سراً فسلما ومن المجاز‏:‏ طريق حافظ‏:‏ واضح‏.‏
قال النضر‏:‏ هو البين يستقيم لك ما استقمت له مثل محز العنق فأما الطريق الذي يقود اليومين ثم ينقطع فليس بحافظ‏.‏

##### Türkçe

ح ف ظ
O, **الحفاظ**’dandır; onlar, kerem sahipleri **الحفظة**’dir.
Ve ondan, bir malı yahut bir sırrı ona emanet etti: “Allah’ın kitabından emanet edildikleri şey ile”; ve bir şey üzerine muhafaza etti.
Ve o, kuşluk tesbihi üzerine muhafaza edicidir: ona devam edicidir: “Namazlar üzerine muhafaza edin”; ve bir şeyi sakladı ve onunla sakındı: onu korumaya ihtimam gösterdi; ve sana verdiğim şeyi sakla; çünkü onun bir şanı vardır.
Ve sana, insanlardan sakınma gerekir; o, sakınmadır.
Ve onu Kur’an korudu.
Ve o, onun üzerinde **حفيظ**’tir: gözetleyici.
Ve **حفيظ** inciyi, yani onun korunmuşunu ve gizlenmişini, kıymetliliği sebebiyle boynuma taktım.
Ve o, **الحفيظة** ve **الحفظة** ehlindendir; onlar, **الحفائظ** ve **المحفظات** ehlidir; o da, hürmetin korunması sırasında hamiyet ve öfkedir.
Ve meselde: “Güç yetirme **الحفيظة**’yi giderir”; güç yetirme halinde affın vacip oluşu hakkında darb-ı mesel yapılır.
Ve **الحطيئة** dedi:
Uzak olan ağırbaşlılığını idare ederler;
Öfkelenseler **الحفيظة** ve ciddiyet gelir.
Ve **العجاج** dedi:
Ve **حفظة**; onu içime gizledi, vicdanım;
Kardeşin odur ki, duyuyu kendine malik olamaz;
Ve **المحفظات** sırasında omuzlar geri çekilir.
Ve derler: Senin bir **محفظة**’n var mı? yani seni koruyan bir hürmet; yani seni öfkelendiren. “Onu şöyle **أحفظه**” denir; yani onu öfkelendirdi.
Ve **حفيظة** içinde git: bir takiyye ve sakınma içinde.
**عمر بن أبي ربيعة** dedi:
Ve iki kız kardeşine dedi: **حفيظة** içinde gidin;
Gizlice Ebû’l-Hattâb’ı ziyaret edin de selam verin.
Ve mecazdandır: **طريق حافظ**: açık.
**النضر** dedi: O, apaçıktır; sen ona dosdoğru oldukça, o da sana dosdoğru olur; boynun oyuntusu gibi. Ama iki gün sevk eden sonra kesilen yol ise **حافظ** değildir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحفيظ : من صفات اللَّه عزّ وجلّ لا يَعْزُب عن حفظه الأَشْياء كلَّها مِثقالُ ذرّة في السموات والأرض وقد حفِظ على خلقه وعباده ما يعملون من خير أَو شرّ وقد حفِظ السمواتِ والأرضَ بقدرته ولايؤُوده حفظهما وهو العليُّ العظيم . وفي التنزيل العزيز : ﴿بل هو قرآن مَجِيد في لوح محفوظ﴾ . قال أَبو إِسحق : أَي القرآنُ في لوح محفوظ وهو أُمُّ الكتاب عند اللَّه عزّ وجلّ وقال : وقرئتْ محفوظٌ وهو من نعت قوله بل هو قرآن مجيد محفوظ في لوح . وقال عزّ وجلّ : ﴿فاللَّه خير حِافْظاً وهو أَرحم الراحمين﴾ وقرىء : خير حِفْظاً نصب على التمييز ومن قرأَ حافظاً جاز أَن يكون حالاً وجاز أن يكون تمييزاً . ابن سيده : الحِفْظ نقيض النِّسْيان وهو التعاهُد وقلَّة الغفلة . حَفِظ الشيءَ حِفْظاً ورجل حافظ من قوم حُفّاظ و حَفِيظٌ عن اللحياني . وقد عَدَّوْه فقالوا : هو حَفِيظٌ عِلمَك وعِلْمَ غيرك . وإنه لحافظُ العين أَي لايغلِبه النوم عن اللحياني وهو من ذلك لأن العين تَحْفَظُ صاحِبَها إِذا لم يغلبها النوم . الأَزهري : رجل حافِظ وقوم حُفّاظٌ وهم الذين رُزِقوا حِفْظَ ما سَمِعوا وقلما يَنْسَوْنَ شيئاً يَعُونَه . غيره : و الحافِظُ و الحَفِيظُ الموكَّل بالشيء يَحْفَظه . يقال : فلان حَفِيظُنا عليكم وحافِظُنا . و الحَفَظة : الذين يُحْصُونَ الأعمال ويكتبونها على بني آدم من الملائكة وهم الحافظون . وفي التنزيل : ﴿وإِنّ عليكم لَحافِظِين﴾ ولم يأْت في القرآن مكسَّراً . و حَفِظَ المالَ والسِّرَّ حِفْظاً : رَعاه . وقوله تعالى : ﴿وجعلنا السماء سَقْفاً مَحفوظاً﴾ قال الزجَّاج : حفِظه اللَّه من الوُقوع على الأرض إِلاَّ بإذْنه وقيل : مَحْفوظاً بالكواكب كما قال تعالى : ﴿إِنْا زَيَّنَا السماء الدنيا بزينة الكواكب و حِفْظاً من كلِّ شيطان مارِدٍ﴾ . و الاحْتِفاظُ : خصوص الحِفْظ يقال : احْتَفَظْتُ بالشيء لنفسي ويقال : استحفظْت فلاناً مالاً إِذا سَأَلتَه أَن يَحْفَظه لك و استحفظته سِرًّا واستحفظه إياه : اسْترعاه . وفي التنزيل : في أَهل الكتاب ﴿بما استُحْفِظوا من كتاب اللَّه﴾ أَي استُودِعوه وأَتُمِنُوا عليه . و احتفظ الشيءَ لنفسه : خَصَّها به . و التحفُّظ : قلَّة الغَفْلة في الأُمور والكلام والتيقُّظ من السَّقْطة كأَنه على حَذر من السُّقوط وأَنشد ثعلب : إِني لأُبْغِضُ عاشِقاً مُتَحَفِّظاًلم تَتَّهِمْه أَعْيُنٌ وقُلُوبُو المُحافَظة : المُواظَبة على الأمر . وفي التنزيل العزيز : ﴿حافِظوا على الصلوات﴾ أَي صلُّوها في أَوقاتها الأَزهري : أي واظِبوا على إِقامتها في مَواقِيتها . ويقال : حافَظ على الأمر والعَملَ وثابَرَ عليه وحارَصَ وبارَك إِذا داوَم عليه . و حَفِظْت الشيءَ حِفْظاً أَي حَرَسْته و حَفِظتُه أَيضاً بمعنى استظهرته . و المحافظة : المُراقبة . ويقال : إنه لذو حِفاظٍ وذو مُحافظة إِذا كانت له أَنفةٌ . و الحَفِيظ : المُحافِظ ومنه قوله تعالى : ﴿وما أَنا عليكم بحفيظ﴾ . ويقال : احْتفِظْ بهذا الشيء أي احْفظُه . و التحفُّظ : التيقُّظ . وتحفَّظْت الكتاب أَي استظهرْته شيئاً بعد شيء . و حفَّظْته الكتاب أَي حملْته على حفْظه . و استحفظته : سألته أن يَحْفَظَه وحكى ابن بري عن القَزَّازِ قال : استحفظته الشيءَ جعلته عنده يحفَظُه يتعدَّى إِلى مفعولين ومثله كتبت الكتاب واستكتبته الكتاب . و المُحافظة و الحِفاظ : الذَّبُّ عن المَحارِم والمَنْعُ لها عند الحُروب والاسم الحَفِيظة . و الحِفاظ : المُحافظة على العَهْد والمُحاماةُ على الحُرَم ومنعُها من العدوّ . يقال : ذُو حفِيظة . وأَهلُ الحَفائظ : أَهل الحِفاظ وهم المُحامون على عَوْراتهم الذَّابُّون عنها قال : إِنّا أُناسٌ نَلْزَمُ الحِفاظاوقيل : المُحافظة الوَفاء بالعَقْد والتمسُّكُ بالودّ . و الحَفِيظةُ : الغَضَبُ لحُرمة تُنْتَهكُ من حُرُماتك أَو جارٍ ذِي قَرابةٍ يُظلَم من ذَوِيك أَو عَهْد يُنْكَث . و الحِفْظَة و الحَفِيظة : الغَضَب والحِفاظ كالحِفْظة وأَنشد : إِنّا أُناسٌ نَمنَع الحِفاظاوقال زهير في الحَفِيظة : يَسُوسون أَحْلاماً بَعِيداً أَناتُهاوإِن غَضِبوا جاء الحَفِيظةُ والجِدُّو المُحْفِظات : الأُمور التي تُحْفِظ الرجل أي تُغْضِبه إِذا وُتِرَ في حَمِيمِه أَو في جيرانه قال القطامي : أَخُوك الذي لا تَمْلِك الحِسَّ نفسُهوتَرْفَضُّ عند المُحْفِظات الكَتائفُيقول : إذا استوْحَشَ الرجلُ من ذِي قَرابَتِه فاضْطَغَن عليه سَخِيمةً لإِساءةٍ كانت منه إِليه فأَوْحَشَتْه ثم رآه يُضام زال عن قلبه ما احتقَده عليه وغَضِب له فنَصَره وانتصَر له من ظُلْمِه . وحُرَمُ الرجلِ : مُحْفِظاتُه أَيضاً وقد أَحْفَظَه فاحتفَظ أَي أغضَبه فَغَضِب قال العُجَيْرُ السَّلُولي : بعيدٌ من الشيء القَلِيلِ احْتِفاظُهعَليك ومَنْزُورُ الرِّضا حِينَ يَغْضَبُولا يكون الإِحْفاظُ إلا بكلام قبيح من الذي تَعرَّض له وإسماعِه إِيّاه ما يَكره . الأَزهري : و الحِفْظَةُ اسم من الاحْتِفاظ عندما يُرى من حَفِيظة الرجل يقولون أَحْفَظْته حِفْظَة وقال العجَّاج : مع الجَلا ولائِحِ القَتِيرِ وحِفْظةٍ أَكَنَّها ضَمِيرِي فُسّر : على غَضْبة أَجنَّها قلبي وقال الآخر : وما العَفْوُ إِلاَّ لامْرِىءٍ ذي حَفِيظةٍ مَتى يُعْفَ عن ذَنْبٍ امرِىءِ السَّوْءِ يَلْجَجِوفي حديث حُنَيْن : أَردتُ أَن أَحْفِظَ الناسَ وأَن يُقاتلوا عن أَهليهم وأَموالهم أَي أُغضِبَهم من الحَفِيظة الغضَب . وفي الحديث أَيضاً : فبَدُرت مني كلمة أَحفَظَتْه أَي أَغضَبَتْه . وقولهم : إِنْ الحَفائظَ تُذْهِبُ الأَحْقاد أي إِذا رأَيت حَمِيمَك يُظْلَم حَمِيتَ له وإن كان عليه في قلبك حِقْد . النَّضْر : الحافظ هو الطريق البَيِّنُ المستقيم الذي لايَنْقَطِع فأما الطريق الذي يَبين مرّة ثم يَنْقطِع أَثرُه ويَمَّحِي فليس بحافِظ . و احْفاظَّتِ الجِيفةُ : انتَفخت قاله ابن سيده ورواه الأَزهري أَيضاً عن الليث ثم قال الأزهري : هذا تصحيف منكر والصواب اجْفأَظَّت بالجيم وروي عن الفراء أَنه قال : الجَفِيظ المقتول المنتفخ بالجيم قال : وهكذا قرأْت في نوادر ابن بزرج له بخطّ أبي الهيثم الذي عرفته له : اجفأَظَّت بالجيم والحاء تصحيف قال الأَزهري : وقد ذكر الليث هذا الحرف في كتاب الجيم أَيضاً قال : فظننت أَنه كان متحيراً فيه فذكره في موضعين

##### Türkçe

**الحفيظ**: Allah Teâlâ ve Azze ve Celle’nin sıfatlarındandır; göklerde ve yerde zerre ağırlığınca olan şeylerin hepsi, O’nun korumasından uzak kalmaz. Ve kulları ve ibadı üzerinde, hayırdan yahut şerden ne işlerlerse onu korumuştur. Ve gökleri ve yeri kudretiyle korumuştur; onların korunması O’na ağır gelmez; O, yücedir, büyüktür. Ve aziz tenzilde: ﴿بل هو قرآن مَجِيد في لوح محفوظ﴾. Ebû İshak dedi: Yani Kur’an, korunmuş bir levhadadır; o, Allah Teâlâ ve Azze ve Celle katında Ümmü’l-kitâb’dır. Ve dedi: **محفوظٌ** diye de okunmuştur; o, “بل هو قرآن مجيد” sözünün sıfatındandır: “korunmuş, bir levhada”. Ve Azze ve Celle dedi: ﴿فاللَّه خير حِافْظاً وهو أَرحم الراحمين﴾ ve “خير حِفْظاً” diye okunmuştur; temyiz üzere nasb edilmiştir. “حافظاً” okuyan kimse için, hâl olması da caizdir, temyiz olması da caizdir.

İbn Sîde: **الحِفْظ** unutmanın zıddıdır; o, gözetip kollama ve gafletin azlığıdır. **حَفِظ** şeyi **حِفْظاً** (korudu); ve bir adam **حافظ**tır; **حُفّاظ** kavmindendir; ve Lihyânî’den: **حَفِيظٌ**. Ve onu geçişli yaptılar; şöyle dediler: O, senin ilmini ve başkasının ilmini **حَفِيظٌ**dur. Ve o, “gözün koruyucusu”dur; yani uyku ona galip gelmez; Lihyânî’den. Ve bu, ondandır; çünkü göz, uyku ona galip gelmediği zaman sahibini korur.

Ezherî: Bir adam **حافِظ**tır; bir kavim **حُفّاظٌ**dur; onlar, işittiklerini koruma rızkı verilmiş olanlardır; kavradıkları bir şeyi pek az unuturlar. Başkası: **الحافِظُ** ve **الحَفِيظُ**, bir şeye vekil kılınan, onu koruyandır. Denir: Falan, sizin üzerinizde bizim **حَفِيظُنا**mızdır ve **حافِظُنا**mızdır. Ve **الحَفَظة**: amelleri sayıp döken ve onları Âdemoğulları üzerine yazan meleklerdir; onlar koruyuculardır. Ve tenzilde: ﴿وإِنّ عليكم لَحافِظِين﴾ ve Kur’an’da kırık çoğul olarak gelmemiştir.

Ve **حَفِظَ** malı ve sırrı **حِفْظاً**: onu gözetti. Ve O’nun sözü, Teâlâ: ﴿وجعلنا السماء سَقْفاً مَحفوظاً﴾ Zecâc dedi: Allah onu, izni olmaksızın yere düşmekten korudu. Ve denildi: yıldızlarla korunmuş; nitekim Teâlâ dedi: ﴿إِنْا زَيَّنَا السماء الدنيا بزينة الكواكب و حِفْظاً من كلِّ شيطان مارِدٍ﴾.

Ve **الاحْتِفاظُ**: korumanın hususî olanıdır. Denir: **احْتَفَظْتُ** şey ile kendim için; ve denir: **استحفظْت** falana bir malı; onu senin için korumasını ondan istediğin zaman. Ve **استحفظته** bir sırrı; ve onu ona **استحفظه**: onu gözetici kıldı. Ve tenzilde, Ehl-i kitap hakkında: ﴿بما استُحْفِظوا من كتاب اللَّه﴾ yani ona emanet edildiler ve onun üzerine güvenilir kılındılar. Ve **احتفظ** şeyi kendisi için: onu kendisine tahsis etti.

Ve **التحفُّظ**: işlerde ve sözde gafletin azlığı ve sürçmeden uyanık bulunmaktır; sanki düşmekten sakınır hâlde. Sa‘leb inşâd etti:
إِني لأُبْغِضُ عاشِقاً مُتَحَفِّظاً
لم تَتَّهِمْه أَعْيُنٌ وقُلُوبُ

Ve **المُحافَظة**: işe devamlılık göstermektir. Aziz tenzilde: ﴿حافِظوا على الصلوات﴾ yani onları vakitlerinde kılınız. Ezherî: yani onları vakitlerinde ikame etmeye devam ediniz. Ve denir: **حافَظ** iş üzerine ve amele; ve ona sebat etti, titizlik gösterdi ve devam ettiğinde bereketledi.

Ve **حَفِظْت** şeyi **حِفْظاً**: yani onu korudum. Ve onu, **حَفِظتُه** de, onu ezberledim manasındadır. Ve **المحافظة**: murakabe etmektir. Ve denir: O, **ذو حِفاظٍ** ve **ذو مُحافظة**dır; kendisinde bir izzet-i nefis olduğu zaman. Ve **الحَفِيظ**: muhafaza eden; ondan O’nun sözü, Teâlâ: ﴿وما أَنا عليكم بحفيظ﴾. Ve denir: **احْتفِظْ** bu şey ile; yani onu koru. Ve **التحفُّظ**: uyanıklık. Ve **تحفَّظْت** kitabı: onu parça parça ezberledim. Ve **حفَّظْته** kitabı: onu onu ezberlemeye sevk ettim. Ve **استحفظته**: onu korumasını ondan istedim. İbn Berrî, **القَزَّازِ**’dan nakletti; dedi: **استحفظته** şeyi: onu, onu koruması için onun yanında bıraktım; iki mef‘ûle geçişli olur; bunun benzeri: “kitabı yazdım” ve “ona kitabı yazdırdım”.

Ve **المُحافظة** ve **الحِفاظ**: savaşlarda mahremiyetleri savunmak ve onları men etmektir; ismi **الحَفِيظة**dir. Ve **الحِفاظ**: ahde muhafaza ve hürmetleri himaye ve onları düşmandan men etmektir. Denir: **ذُو حفِيظة**. Ve **أَهلُ الحَفائظ**: **أَهل الحِفاظ**dır; onlar, avretlerini himaye eden, ondan savunanlardır. Dedi:
إِنّا أُناسٌ نَلْزَمُ الحِفاظا

Ve denildi: **المُحافظة** akde vefa ve sevgiye tutunmaktır.

Ve **الحَفِيظةُ**: senin hürmetlerinden bir hürmet çiğnendiği için yahut yakın akrabadan bir komşu, seninkilerden zulme uğradığı için yahut bir ahit bozulduğu için olan öfkedir. Ve **الحِفْظَة** ve **الحَفِيظة**: öfkedir; ve **الحِفاظ** da **الحِفْظة** gibidir. Ve inşâd etti:
إِنّا أُناسٌ نَمنَع الحِفاظا

Ve Züheyr, **الحَفِيظة** hakkında dedi:
يَسُوسون أَحْلاماً بَعِيداً أَناتُها
وإِن غَضِبوا جاء الحَفِيظةُ والجِدُّ

Ve **المُحْفِظات**: adamı **تُحْفِظ** eden, yani onu öfkelendiren işlerdir; yakınında yahut komşularında bir intikamla karşılaştığı zaman. Katamî dedi:
أَخُوك الذي لا تَمْلِك الحِسَّ نفسُه
وتَرْفَضُّ عند المُحْفِظات الكَتائفُ

Der ki: Adam, akrabasından birinden ürktüğü zaman, ondan kendisine olmuş bir kötülük sebebiyle ona karşı bir kin besler; o, onu ürkütmüştür. Sonra onu ezilir görürse, ona karşı içinde biriktirdiği şey kalbinden gider; onun için öfkelenir; onu destekler ve onun zulmünden dolayı onun için intikam alır.

Ve adamın **حُرَمُ**u: onun **مُحْفِظاتُه**udur da; ve onu **أَحْفَظَه** de; böylece **احتفَظ**: yani onu öfkelendirdi, o da öfkelendi. Uceyr es-Selûlî dedi:
بعيدٌ من الشيء القَلِيلِ احْتِفاظُه
عَليك ومَنْزُورُ الرِّضا حِينَ يَغْضَبُ

Ve **الإِحْفاظُ** ancak, kendisine ilişilen kimsenin çirkin sözle ve ona hoşlanmadığı şeyi işittirmekle olur.

Ezherî: **الحِفْظَةُ**, adamın **حَفِيظة**sinden görülen şey görüldüğü zaman **الاحْتِفاظ**dan bir isimdir; derler ki: Onu **أَحْفَظْته حِفْظَة**. Ve Accâc dedi:
مع الجَلا ولائِحِ القَتِيرِ
وحِفْظةٍ أَكَنَّها ضَمِيرِي

Tefsir edildi: kalbimin gizlediği bir öfke üzere. Ve başkası dedi:
وما العَفْوُ إِلاَّ لامْرِىءٍ ذي حَفِيظةٍ
مَتى يُعْفَ عن ذَنْبٍ امرِىءِ السَّوْءِ يَلْجَجِ

Ve Huneyn hadîsinde: “İstedim ki insanları **أَحْفِظَ** edeyim ve ehilleri ve malları için savaşsınlar”; yani **الحَفِيظة** olan öfkeden onları öfkelendireyim. Ve hadîste de: “Benden bir söz aceleyle çıktı; onu **أَحفَظَتْه**”; yani onu öfkelendirdi. Ve onların sözü: “Şüphesiz **الحَفائظَ** kinleri giderir”; yani yakınını zulme uğrar görürsen onun için hamiyet gösterirsin; kalbinde ona karşı kin olsa bile.

Nadr: **الحافظ** açık, dosdoğru yoldur; kesilmez. Ama bir kere belirip sonra izi kesilen ve silinen yol, **حافِظ** değildir.

Ve **احْفاظَّتِ** leş: şişti; bunu İbn Sîde söyledi; Ezherî de bunu Leys’ten rivayet etti; sonra Ezherî dedi: Bu, münker bir tashîftir; doğrusu **اجْفأَظَّت**tir, **الجيم** ile. Ferrâ’dan rivayet edildi ki dedi: **الجَفِيظ** öldürülmüş, şişmiş olandır; **الجيم** ile. Dedi: İbn Bezrec’in nevâdirinde, tanıdığım Ebû’l-Heysem’in hattıyla, şöyle okudum: **اجفأَظَّت** **بالجيم**; **الحاء** tashîftir. Ezherî dedi: Leys, bu harfi **الجيم** kitabında da zikretmiştir; dedi: Böylece, onda şaşkın olduğunu zannettim; onu iki yerde zikretti.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ف ظ * * حَفِظَ * الشيء بالكسر حفظا حرسه وحفظه أيضا استظهره و * الحَفَظَةُ * الملائكة الذين يكتبون أعمال بني آدم و * المُحافَظَةُ * المراقبة و * الحِفَاظُ * و * المُحافَظَةُ * أيضا الأنفة و * الحَفِيظُ * المحافظ ومنه قوله تعالى ﴿وما أنا عليكم بحفيظ﴾ ويقال * احْتَفِظْ * بهذا الشيء أي احفظه و * تَحَفَّظَ * الكتاب استظهره شيئا بعد شيء و * حَفَّظَهُ * الكتاب * تحفيظا * حمله على حفظه و * اسْتَحْفَظهُ * كذا سأله أن يحفظه

##### Türkçe

* ح ف ظ * * **حَفِظَ** * şey’i (kesre ile) **حفظا**: onu korudu ve onu muhafaza etti; ayrıca onu ezberledi. Ve * **الحَفَظَةُ** *: Âdemoğullarının amellerini yazan meleklerdir. Ve * **المُحافَظَةُ** *: gözetlemedir. Ve * **الحِفَاظُ** * ve * **المُحافَظَةُ** * ayrıca: izzet-i nefistir. Ve * **الحَفِيظُ** *: muhafaza eden (kimsedir); ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿وما أنا عليكم بحفيظ﴾. Ve denilir: * **احْتَفِظْ** * bu şey ile; yani onu muhafaza et. Ve * **تَحَفَّظَ** * kitabı: onu, şeyden sonra şey (parça parça) ezberledi. Ve * **حَفَّظَهُ** * kitabı * **تحفيظا** *: onu ezberlemeye sevk etti. Ve * **اسْتَحْفَظهُ** * şöyle: ondan onu muhafaza etmesini istedi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

حفظه، كعلمه، حفظا: حرسه، كما في الصحاح.
 و حفظ القرآن: استظهره، نقله الجوهري أيضا، أي وعاه على ظهر قلب، كما في المصباح، وهو من ذلك. ومنه قول المحدثين: عرض محفوظاته على فلان.
 وحفظ المال والسر: رعاه، وحفظ الشيء حفظا فهو حفيظ عن اللحياني. ورجل حافظ من قوم حفاظ، وهم الذين رزقوا حفظ ما سمعوا، وقلما ينسون شيئا يعونه، وحافظ من قوم حفظة، محركة ككاتب وكتبة. ورجل حافظ العين أي لا يغلبه النوم عن اللحياني، وهو من ذلك، لأن العين تحفظ صاحبها إذا لم يغلبها النوم.

  والحفيظ: الموكل بالشيء يحفظه، كالحافظ، يقال: فلان حفيظ عليكم، أي حافظ. وفي الصحاح: الحفيظ: المحافظ. ومنه قوله تعالى:  وما أنا عليكم بحفيظ  . والحفيظ في الأسماء الحسنى: الذي لا يعزب عنه شيء مثقال ذرة، أي عن حفظه في السموات ولا في الأرض، تعالى شأنه، وقد حفظ على خلقه وعباده ما يعملون من خير أو شر، وقد حفظ السموات والأرض بقدرته  ولا يؤوده حفظهما وهو العلي العظيم  وفي التنزيل العزيز:  بل هو قرآن مجيد، في لوح محفوظ  وقرئ محفوظ وهو نعت للقرآن، وكذا قوله تعالى:  فالله خير حفظا  ، وقرأ الكوفيون - غير أبي بكر - :حافظا، وعلى الأول أي حفظ الله خير حفظ، وعلى الثاني فالمراد الله خير الحافظين. وقوله تعالى:  يحفظونه من أمر الله  ، أي ذلك الحفظ من أمر الله.
 وقال النضر: الحافظ: الطريق البين المستقيم الذي لا ينقطع، وهو مجاز، قال فأما الطريق الذي يبين مرة ثم ينقطع أثره فليس بحافظ.
 والحفظة، محركة: الذين يحصون أعمال العباد ويكتبونها عليهم، من الملائكة، وهم الحافظون. وفي التنزيل:  وإن عليكم لحافظين  ، وأخصر منه عبارة الجوهري: والحفظة: الملائكة الذين يكتبون أعمال بني آدم. والحفظة، بالكسر، والحفيظة: الحمية والغضب، نقله الجوهري، زاد غيره: لحرمة تنتهك من حرماتك، أو جار ذي قرابة يظلم من ذويك، أو عهد ينكث. شاهد الأول قول العجاج:
  مع الجلا ولائح القتير                      وحفظة أكنها ضميري فسر على غضبة أجنها قلبي.
 وشاهد الثانية قول الشاعر:
  وما العفو إلا لامرئ ذي حفيظةمتى يعف عن ذنب امرئ السوء يلجج وقال قريط بن أنيف:
  إذا لقام بنصري معشر خشن                      عند الحفيظة إن ذو لوثة لانا وفي التهذيب: والحفظة: اسم من الاحتفاظ عندما يرى من حفيظة الرجل، يقولون: أحفظه حفظة أي أغضبه. ومنه حديث حنين أردت أن أحفظ الناس وأن يقاتلوا عن أهليهم وأموالهم. وفي حديث آخر? فبدرت مني كلمة أحفظته، أي أغضبته فاحتفظ، أي غضب. وأنشد الجوهري للعجير السلولي:
  بعيد من الشيء القليل احتفاظهعليك، ومنزور الرضا حين يغضب أو لا يكون الاحفاظ إلا بكلام قبيح من الذي تعرض له وإسماعه إياه ما يكره.
 والمحافظة: المواظبة على الأمر، ومنه قوله تعالى:  حافظوا على الصلوات  أي صلوها في أوقاتها. وقال الأزهري: أي واظبوا على إقامتها في مواقيتها. ويقال: حافظ على الأمر، وثابر عليه، وحارص وبارك، إذا داوم عليه. وقال غيره: المحافظة: المراقبة، وهو من ذلك.
 والمحافظة: الذب عن المحارم، والمنع عند الحروب، كالحفاظ، بالكسر، وإطلاقه يوهم الفتح، وليس كذلك يقال إنه لذو حفاظ، وذو محافظة، إذا كانت له أنفة. قال رؤبة - ويروى للعجاج - :
  إنا أناس نلزم الحفـاظـا                      إذ سئمت ربيعة الكظاظا ويقال: الحفاظ: المحافظة على العهد، والوفاء بالعقد، والتمسك بالود.
 والاسم الحفيظة، قال زهير.

  يسوسون أحلاما بعيدا أنـاتـهـا                      وإن غضبوا جاء الحفيظة والجد والجمع الحفائظ، ومنه قولهم: الحفائظ تذهب الأحقاد، أي إذا رأيت حميمك يظلم حميت له، وإن كان في قلبك عليه حقد، كما في الصحاح.
 واحتفظه لنفسه: خصها به. يقال: احتفظت بالشيء لنفسي. وفي الصحاح: قال: احتفظ بهذا الشيء ?أي أحفظه والتحفظ: الإحتراز يقال تحفظ عنه أي احترز. وفي المحكم: الحفظ: نقيض النسيان، وهو التعاهد وقلة الغفلة.
 وفي العباب، والصحاح: التحفظ: التيقظ وقلة الغفلة، ولكن هكذا في النسخ بغير واو العطف. والحفظ: قلة الغفلة فشرحناه بما ذكرنا، والأولى: وقلة الغفلة، ليكون من معاني التحفظ، كما في العباب والصحاح، فتأمل.
 وفي اللسان: التحفظ: قلة الغفلة في الأمور والكلام، والتيقظ من السقطة، كأنه حذر من السقوط، وأنشد ثعلب:
  إني لأبغض عاشقا متحفظا                      لم تتهمه أعين وقـلـوب واستحفظه إياه، أي سأله أن يحفظه، كما في الصحاح، وليس فه إياه زاد الصاغاني: مالا أو سرا. وقوله تعالى:  بما استحفظوا من كتاب الله  ، أي استودعوه و ائتمنوا عليه. وحكى ابن بري عن القزاز قال: استحفظته الشيء: جعلته عنده يحفظه، يتعدى إلى مفعولين، ومثله: كتبت الكتاب واستكتبته الكتاب. واحفاظت الحية، هكذا في النسخ، وهو غلط، صوابه الجيفة احفيظاظا: انتفخت، هكذا ذكره ابن سيده في الحاء. ورواه الأزهري عن الليث في الجيم والحاء: أو الصواب بالجيم وحده، والحاء تصحيف منكر، قاله الأزهري. قال: وقد ذكر الليث هذا الحرف في باب الجيم أيضا، فظننت أنه كان متحيرا فيه، فذكره في موضعين.
 ومما يستدرك عليه: وقد يكون الحفيظ متعديا، يقال: هو حفيظ علمك وعلم غيرك.
 وتحفظت الكتاب، أي استظهرته شيئا بعد شيء، نقله الجوهري.
 والمحفظات: الأمور التي تحفظ الرجل، أي تغضبه إذا وتر في حميمه، أو في جيرانه. قال القطامي:
  أخوك الذي لا تملك الحس نفسه                      وترفض عند المحفظات الكتائف يقول: إذا استوحش الرجل من ذي قرابته، فاضطغن عليه سخيمة، لإساءة كانت منه إليه فأوحشته، ثم رآه يضام، زال عن قلبه ما احتقده عليه وغضب له، فنصره وانتصر له من ظلمه. وحرم الرجل محفظاته أيضا.
 ويقال: تقلدت بحفيظ الدر، أي بمحفوظه ومكنونه، لنفاسته. وفي المثل المقدرة تذهب الحفيظة يضرب لوجوب العفو عند المقدرة، كما في الأساس.
 والحفيظة: الخرز يعلق على الصبي. ورجل حفظة، كهمزة، أي كثير الحفظ،، نقله الصاغاني.
 والمحفوظ: الولد الصغير، مكية، والجمع محافيظ، تفاؤلا.
 والحافظ عند المحدثين معروف، إلا أبا محمد النعال الحافظ، فإنه لقب به لحفظه النعال.

##### Türkçe

**حفظه**; **علمه** gibi, **حفظا**: onu korudu; **الصحاح**’ta olduğu gibi.

Ve **حفظ القرآن**: onu ezberden okudu; **الجوهري** bunu da nakletti; yani onu kalp üstüne (ezberden) belledi; **المصباح**’ta olduğu gibi; ve o, bundandır. Ondan, muhaddislerin sözü: “**عرض محفوظاته على فلان**”.

Ve **حفظ المال والسر**: onu gözetti. Ve **حفظ الشيء حفظا فهو حفيظ**: **اللحياني**’den. Ve bir adam **حافظ**; **حفاظ** kavminden; onlar, işittiklerini muhafaza ile rızıklandırılmış kimselerdir; ve nadiren, belledikleri bir şeyi unuturlar. Ve **حافظ**; **حفظة** kavminden; harekeli; **كاتب** ve **كتبة** gibi. Ve bir adam **حافظ العين**: yani uyku ona galip gelmez; **اللحياني**’den; ve o bundandır; çünkü göz, uyku ona galip gelmezse sahibini korur.

Ve **الحفيظ**: bir şeye vekil kılınmış, onu korur; **الحافظ** gibi. Denir: “Falanca size karşı **حفيظ**”, yani **حافظ**. Ve **الصحاح**’ta: **الحفيظ**: **المحافظ**. Ondan, Yüce sözü: “**وما أنا عليكم بحفيظ**”. Ve **الحفيظ** esmâ-i hüsnâdandır: kendisinden zerre ağırlığınca hiçbir şey gizli kalmayan; yani onun korumasından, göklerde de yerde de; şânı yücedir. Ve yaratıkları ve kulları üzerinde, hayırdan veya şerden ne işlerlerse onu korumuştur. Ve gökleri ve yeri kudretiyle korumuştur: “**ولا يؤوده حفظهما وهو العلي العظيم**”. Ve aziz tenzilde: “**بل هو قرآن مجيد، في لوح محفوظ**”. Ve **محفوظ** diye de okunmuştur; o, Kur’an’ın sıfatıdır. Ve yine Yüce sözü: “**فالله خير حفظا**”; ve Kûfeliler—Ebû Bekir hariç—“**حافظا**” diye okudular. Birincisine göre: yani Allah’ın koruması, en hayırlı korumadır; ikincisine göre murad: Allah, koruyanların en hayırlısıdır. Ve Yüce sözü: “**يحفظونه من أمر الله**”; yani o koruma, Allah’ın emrindendir.

Ve **النضر** dedi: **الحافظ**: kopmayan, açık, dosdoğru yol; ve o mecazdır. Dedi: “Yol ki bir kere belirir sonra izi kesilir; o, **حافظ** değildir.”

Ve **الحفظة**—harekeli—: kulların amellerini sayıp onların üzerine yazanlar; meleklerden; ve onlar **الحافظون**’dur. Ve tenzilde: “**وإن عليكم لحافظين**”. **الجوهري**’nin ibaresi ondan daha kısadır: “**الحفظة**: Âdemoğullarının amellerini yazan melekler.” Ve **الحفظة**—kesre ile—ve **الحفيظة**: hamiyet ve öfke; **الجوهري** nakletti. Başkası artırdı: senin hürmetlerinden bir hürmet çiğnendiği için; yahut yakın akrabadan bir komşu, seninkilerden zulme uğratıldığı için; yahut bir ahit bozulduğu için. Birincinin şahidi, **العجاج**’ın sözü:

مع الجلا ولائح القتير
وحفظة أكنها ضميري فسر على غضبة أجنها قلبي.

İkincinin şahidi, şairin sözü:

وما العفو إلا لامرئ ذي حفيظةمتى يعف عن ذنب امرئ السوء يلجج

Ve **قريط بن أنيف** dedi:

إذا لقام بنصري معشر خشن
عند الحفيظة إن ذو لوثة لانا

Ve **التهذيب**’te: **الحفظة**: bir adamın **حفيظة**sinden görüldüğü vakit **الاحتفاظ**’dan bir isimdir; derler: “**أحفظه حفظة**”, yani onu öfkelendirdi. Ondan, **حنين** hadisi: “İstedim ki insanları **أحفظ** edeyim ve ehilleri ve malları için savaşsınlar.” Ve başka bir hadiste: “Benden bir söz fırladı, onu **أحفظته**”; yani onu öfkelendirdim; o da **احتفظ** etti; yani öfkelendi. Ve **الجوهري**, **العجير السلولي**’den şu beyti okuttu:

بعيد من الشيء القليل احتفاظهعليك، ومنزور الرضا حين يغضب

Veya **الاحفاظ** ancak çirkin bir sözle olur: kendisine ilişilen kimsenin ona bunu söylemesi ve ona hoşlanmadığını işittirmesiyle.

Ve **المحافظة**: işe devamlılık; ondan Yüce sözü: “**حافظوا على الصلوات**”, yani onları vakitlerinde kılın. Ve **الأزهري** dedi: yani onları vakitlerinde ikame etmeye devam edin. Ve denir: “İşe **حافظ** oldu, ona **ثابر** etti, **حارص** ve **بارك** etti”; yani ona devam etti. Başkası dedi: **المحافظة**: murakabe; ve o bundandır.

Ve **المحافظة**: haramları savunmak ve savaşlarda engel olmak; **الحفاظ** gibi—kesre ile—; ve onun kullanımı fethayı vehmettirir, öyle değildir. Denir: “O, **ذو حفاظ** ve **ذو محافظة**dır”; onda izzet-i nefis varsa. **رؤبة** dedi—**العجاج**’a da rivayet olunur—:

إنا أناس نلزم الحفـاظـا
إذ سئمت ربيعة الكظاظا

Ve denir: **الحفاظ**: ahdi muhafaza etmek, akde vefa göstermek, sevgiye tutunmaktır.

Ve isim **الحفيظة**’dir; **زهير** dedi:

يسوسون أحلاما بعيدا أنـاتـهـا
وإن غضبوا جاء الحفيظة والجد

Ve çoğulu **الحفائظ**’dir. Ondan onların sözü: “**الحفائظ تذهب الأحقاد**”; yani yakınını zulmeder görürsen onun için hamiyetlenirsin; kalbinde ona karşı kin olsa bile; **الصحاح**’ta olduğu gibi.

Ve **احتفظه لنفسه**: onu kendisine tahsis etti. Denir: “**احتفظت بالشيء لنفسي**.” Ve **الصحاح**’ta: dedi: “**احتفظ بهذا الشيء**”; yani onu koru. Ve **التحفظ**: sakınmadır; denir: “Ondan **تحفظ** etti”; yani sakındı. Ve **المحكم**’de: **الحفظ**: unutmanın zıddıdır; ve o, gözetip kollama ve gafletin azlığıdır.

Ve **العباب** ve **الصحاح**’ta: **التحفظ**: uyanıklık ve gafletin azlığıdır; fakat nüshalarda böyle, atıf vâvı olmaksızın. Ve **الحفظ**: gafletin azlığıdır; onu, zikrettiğimizle açıkladık. Daha evlâ olan: “ve gafletin azlığı”dır; ki **التحفظ**’ün mânalarından olsun; **العباب** ve **الصحاح**’ta olduğu gibi; düşün.

Ve **اللسان**’da: **التحفظ**: işlerde ve sözde gafletin azlığı ve sürçmeden uyanık olmaktır; sanki düşmekten sakınır. Ve **ثعلب** şu beyti okuttu:

إني لأبغض عاشقا متحفظا
لم تتهمه أعين وقـلـوب

Ve “Ona onu **استحفظه**”; yani ondan onu korumasını istedi; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve onda “**إياه**” yoktur. **الصاغاني** artırdı: mal veya sır. Ve Yüce sözü: “**بما استحفظوا من كتاب الله**”; yani onu emanet aldılar ve ona güvenilir kılındılar. Ve **ابن بري**, **القزاز**’dan hikâye etti; dedi: “**استحفظته الشيء**”: onu yanında, onu koruyacak şekilde kıldım; iki mef’ûle geçişli olur. Ve benzeri: “Kitabı yazdım” ve “Ona kitabı yazdırdım.” Ve “**احفاظت الحية**”: nüshalarda böyle; o yanlıştır. Doğrusu: “**الجيفة احفيظاظا**”: şişti; **ابن سيده** bunu **الحاء** maddesinde böyle zikretti. Ve **الأزهري**, **الليث**’ten **الجيم** ve **الحاء** hakkında rivayet etti: yahut doğrusu yalnız **الجيم** iledir; **الحاء** ise çirkin bir tashiftir; **الأزهري** bunu söyledi. Dedi: **الليث** bu harfi **الجيم** babında da zikretmiştir; ben de onun bunda şaşkın olduğunu sandım; onu iki yerde zikretti.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **الحفيظ** müteaddî de olabilir; denir: “O, senin ilmini ve başkasının ilmini **حفيظ**tir.”

Ve “**تحفظت الكتاب**”: yani onu parça parça ezberden okudum; **الجوهري** nakletti.

Ve **المحفظات**: adamı koruyan (yani öfkelendiren) işlerdir; yakınında yahut komşularında bir haksızlığa uğratılırsa. **القطامي** dedi:

أخوك الذي لا تملك الحس نفسه
وترفض عند المحفظات الكتائف

Yani: adam, akrabasından biri yüzünden ürkerse, ondan kendisine yapılan bir kötülük sebebiyle ona karşı bir kin taşır; sonra onu ezilir görürse, kalbinden ona karşı biriktirdiği şey gider; onun için öfkelenir; onu destekler ve ona zulmedene karşı onunla birlikte intikam alır. Ve adamın hürmeti de onun **محفظات**ıdır.

Ve denir: “**تقلدت بحفيظ الدر**”; yani onun korunmuşu ve saklısı ile; kıymetliliğinden dolayı. Ve meselde: “**المقدرة تذهب الحفيظة**”; güç yetirme halinde affın gerekliliği için darb-ı mesel yapılır; **الأساس**’ta olduğu gibi.

Ve **الحفيظة**: çocuğa asılan boncuktur. Ve bir adam **حفظة**—**همزة** gibi—: yani çok ezberleyen; **الصاغاني** nakletti.

Ve **المحفوظ**: küçük çocuk; Mekke lehçesi; çoğulu **محافيظ**; uğur sayma yoluyla.

Ve muhaddisler katında **الحافظ** mâlûmdur; ancak Ebû Muhammed **النعال الحافظ** müstesna; çünkü o, nalınları ezberlemesi sebebiyle bununla lakaplandırılmıştır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَفِظَهُ
1 حَفِظَهُ حافظ حفظ حفظه حفظة , (S, Mgh, Msb, K,) aor. حَفَظَ , (K,) inf. n. حِفْظُ, (S, Mgh, Msb,) He kept it, preserved it, guarded it, protected it, or took care of it; (S, K;) namely, a thing; (S;) he prevented it from perishing, or becoming lost; (Mgh, Msb;) namely, a thing, (Mgh,) or property &c.; (Msb;) and hence the saying, (Mgh,) حِفْظٌ is the contr. of نِسْيَانٌ; (M, Mgh;) i. e., it signifies the taking care, being careful; (M;) being mind ful, regardful, attentive, or considerate: (M, K:) [see also 5:] and بِهِ ↓ احتفظ signifies the same as حَفِظَهُ. (S, Msb.) [Hence,] you say, حَفِظَ المَالَ He kept and tended, or pastured and defended, the camels or the like. (K.) [And حَفِظَ حُرْمَةَ صَاحِبِهِ He was regardful of everything entitled to reverence, respect, honour, or defence, in the character and appertenances of his companion, or friend.] And حَفِظَ السِّرَّ He kept the secret. (TA.) [And حَفِظَ يَمِينَهُ He kept his oath: but this has also another meaning, as will be seen below.] And حَفِظَ القُرْآنَ He kept, or retained, the Kur-لn in his mind, or memory; got it, knew it, or learned it, by heart. (S, * Msb, K.) [See also 5.] And حَفِظَ عِنْ فُلَانٍ [He learned by heart from such a one: and, followed by an accus. case, the same; or he retained in his memory, as learned, or heard, from such a one; or he remembered to have heard from such a one]. (TA &c. passim.) And one says of God, قَدْ حَفِظَ عَلَى خَلْقِهِ وَعِبَادِهِ مَا يَعْمَلُونَ مِنْ خَيْرٍ أَوْ شَرٍّ [He hath preserved from oblivion, for, or against, his creatures and his servants, what they do of good or evil]. (TA.) ― -b2- Also He kept it from being used, or employed, on, or for, ordinary, mean, or vile, occasions, or purposes. (Mgh, Msb.) You say, فُلَانٌ يَحْفَظُ نَفْسَهُ وَلِسَانَهُ Such a one keeps himself and his tongue from ordinary, mean, or vile, employment, in that which does not concern him. (Mgh.) And hence the saying in the Kur [v. 91], وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ, accord. to one of the modes of interpreting it; i. e. And keep ye your oaths from being used, or uttered, on, or for, ordinary, mean, or vile, occasions, or purposes; agreeably with what is said in ii. 224 of the Kur, where ordinary and frequent swearing by God is forbidden. (Mgh.) [Another meaning of which this phrase is susceptible has been shown above.]

حَفَّظْتُهُ الكِتَابَ
2 حَفَّظْتُهُ الكِتَابَ حفظته الكتاب I incited him, or urged him, [or made him,] to commit to memory, or learn by heart, the book: (S:) and [in like manner,] الحَدِيثَ ↓ أَحْفَظْتُهُ I made him to retain the narration, or tradition, in his mind, or memory; or to know it, or learn it, by heart. (TA in art. زكت.)

مُحَافَظَةٌ
3 مُحَافَظَةٌ محافظ محافظه محافظة The defending of those persons, or things, that are sacred, or inviolable, or that one is bound to respect or honour, and to defend, (K, TA,) on the occasions of wars; (TA;) as also حِفَاظٌ. (K, TA.) You say, حافظ حَرِيمَهُ He defended his wife, or wives, or the like. (TK.) [And hence,] you say, اـِنَّهُ لَذُو حِفَاظٍ, and ذُو مُحَافَظَةٍ, meaning Verily he is disdainful, or scornful. (S, TA.) ― -b2- The being mindful, watchful, observant, or regardful: (S, and TA in art. رعى:) [see also 5:] or the keeping, attending, or applying oneself, constantly, perseveringly, or assiduously, (K, TA,) to a thing, or an affair. (TA.) You say, حافظ عَلَى الأَمْرِ, (TA,) or على الشَّىْءَ, inf. n. محافظة, (Msb,) He kept, attended, or applied himself, constantly, &c., to the thing, or affair. (TA.) And hence the saying in the Kur [ii. 239], حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ Perform ye the prayers in their proper times: or, accord. to Az, keep ye, attend ye, or apply yourselves, constantly, or perseveringly, to the performance of the prayers in their proper times. (TA.) ― -b3- حِفَاظٌ, is also explained as signifying The being mindful, or observant, of a covenant, and the keeping, or fulfilling, of a promise, with forgiveness, and holding fast to love or affection. (TA.)

4 أَحْفَظَ see 2. -A2- احفظهُ, (S, K, TA,) and احفظهُ حِفْظَةً, inf. n. اـِحْفَاظٌ, [He made him to conceive what is termed حِفْظَة, or حَفِيظَة;] he angered him; made him angry: (S, K, TA:) and in the same sense it is said of a speech, or word: (TA:) or only he angered him by evil, or foul, speech, (K, TA,) and making him to hear what he disliked, or hated. (TA.)

تحفّظ
5 تحفّظ أحفظ حفظ تحفظ He guarded himself; syn. اِحْتَرَزَ (K, TA,) or تَحَرَّزَ, (Msb,) and تَحَرَّسَ, and اِحْتَرَسَ, (S and Msb and K in art. حرس,) مِنْهُ from him, or it, (S in art. حرس, &c.,) or عَنهُ. (TA.) He was, or became, careful, mindful, attentive, or considerate; (TA;) watchful, vigilant, or heedful; (S, O, L, TA;) in affairs, and speech, and to avoid a slip, or fault; as though he were cautious, or careful, or fearful, of falling. (L, TA.) [See also 1, and 3.] -A2- [In the last of the senses explained above, it is also trans.: you say, تحفَظ أَمْرَهُ He was careful, mindful, &c., of his affair, or case: see Bd in xxxiii. 52.] ― -b2- تَحَفَّظْتُ الكِتَابَ I learned the book by heart, one part, or thing, after another. (S, TA.) [See also حَفِظَ القُرْآنَ, in the first paragraph.]

احتفظ بِهِ
8 احتفظ بِهِ احتفظ به احتفظ بة : see 1. ― -b2- احتفظهُ لِنَفْسِهِ, (K,) and احتفظ بِهِ لنفسه, (TA,) He appropriated it, took it, or chose it, to, or for, himself. (K, TA.) -A2- احتفظ [He conceived, or became affected with, what is termed حِفْظَة, or حَفِيظَة;] he became angered, or angry: (S, K:) or he became angered by evil, or foul, speech. (K.)

استحفظهُ
10 استحفظهُ أستحفظه استحفظه استحفظة ٱستحفظ ٱستحفظه , (S, Kz, Sgh, Msb, K,) followed by اـِيَّاهُ, (K,) or الشَّىْءَ, (Kz, Msb,) or مَالًا, or سِرًّا, (Sgh,) [but in the S, nothing follows it,] He asked him to keep, preserve, guard, or take care of, or to preserve from perishing or becoming lost, or to be careful of, or mindful of, or attentive to, (S, Sgh, Msb, K,) it, (S, K,) or the thing, (Msb,) or property, or a secret: (Sgh:) or he placed the thing with him for him to keep it, preserve it, guard it, or take care of it, &c.: (Kz:) or he intrusted him with the thing; intrusted it to him; or gave it to him in trust, or as a deposite. (Msb.) It is said in the Kur [v. 48], بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللّٰهِ, meaning By that which they have been required to keep, &c., of the Book of God: (Msb:) or by that with which they have been intrusted, of the Book of God. (Msb, TA.)

حِفْظٌ
حِفْظٌ حفظ inf. n. of 1 [q. v.]. (S, Mgh, Msb.) ― -b2- See also حَافِظٌ, last sentence but one.

حِفْظَةٌ
حِفْظَةٌ حافظ حفظ حفظه حفظة : see حَفِيظَةٌ.

رَجُلٌ حُفَظَةٌ
رَجُلٌ حُفَظَةٌ رجل حفظه رجل حفظة A man of much حِفْظ [app. meaning retention in the mind, or memory: see 1]. (Sgh.)

حَفِيظٌ
حَفِيظٌ حفيظ : see حَافِظٌ, in seven places: ― -b2- and see مَحْفُوظٌ.

حَفِيظَةٌ
حَفِيظَةٌ حفيظ حفيظه حفيظة The defence of those persons, or things, that are sacred, or inviolable, or that one is bound to respect or honour, and to defend; a subst. from 3, in the first of the senses mentioned above: (K, TA:) pl. حَفَائِظُ. (TA.) Hence the saying, الحَفَائِظُ تُذْهِبُ الأَحْقَادَ, (TA,) or تَنْقُضُ الأَحْقَادَ, (S,) [The acts of defending those whom one is bound to respect or honour, and to defend, put away, or annul, rancorous feelings;] i. e., when thou seest thy relation, or kinsman, wronged, thou defendest him, though rancour be in thy heart. (S, TA.) ― -b2- Also, and ↓ حِفْظَةٌ, Indignation, and anger, (S, K, TA,) by reason of violence, or injury, done to something which one is bound to honour or respect, and to defend, or of wrong done to a relation, or kinsman, in one's neighbourhood, or of the breach of a covenant. (TA.) It is said in a prov., المَقْدِرَةُ تُذْهِبُ الحَفِيظَةَ [Power to revenge dispels anger, or indignation, &c.]; meaning that it is incumbent to forgive when one has power [to revenge]. (A, TA.) -A2- An amulet, or a charm, bearing an inscription, which is hung upon a child, to charm against the evil eye &c. (TA.)

حَافِظٌ
حَافِظٌ حافظ and ↓ حَفِيظٌ Keeping, preserving, guarding, or taking care of, a thing; or a keeper, preserver, &c.: keeping and tending, or pasturing and defending, camels or the like; or a keeper and tender thereof: (K:) keeping a secret [and an oath]: (TA:) keeping, or retaining, the Kur-لn [&c.] in the mind, or memory; knowing it, or learning it, by heart: (K:) intrusted with a thing, (K, TA,) to keep it, preserve it, guard it, or take care of it: (TA:) [careful, mindful, attentive, or considerate: (see 1:)] and the latter, a keeper, or person mindful, of the ordinances prescribed by God: (Bd and Jel in l. 31:) pl. of the former حَفَظَةٌ and حُفَّاظٌ: (Msb, K:) the latter pl. particularly applied to persons endowed with a faculty of retaining in the mind what they have heard, and seldom forgetting what they learn by heart. (TA.) You say, ↓ فُلَانٌ حَفِيظُنَا عَلَيْكُمْ i. e. حَافِظُنَا [Such a one is our keeper over you]. (TA.) It is said in the S that ↓ حَفِيظٌ is syn. with ↓ مُحَافِظٌ; [but this seems to be a mistranscription for حَافِظٌ;] and hence (it is there added) the saying in the Kur [vi. 104, and xi. 88], ↓ وَمَا أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ [And I am not a defender, or a watcher, or, as I rather think, a keeper, over you]. (TA.) You say also, رَجُلٌ حَافِظٌ لِدِينِهِ وَأَمَانَتِهِ وَيَمِينِهِ [A man who is a keeper, &c., of his religion and his deposite and his oath]; and ↓ حَفِيظٌ likewise: (Msb:) but حَافِظٌ لِيَمِينِهِ signifies also who keeps his oath from being used, or uttered, on, or for, ordinary, mean, or vile, occasions, or purposes. (Mgh.) And رَجُلٌ حَافِظُ العَيْنِ A man whom sleep does not overcome: (Lh, K:) because the eye guards the person when sleep does not overcome it. (TA.) ↓ الحَفِيظُ is also a name of God; meaning [The Preserver of all things;] He from whose preservation nothing is excluded, (K, * TA,) not even a thing of the weight of a ذَرَّة [q. v.], (TA,) in the heavens, nor on the earth; (K, TA;) who preserves from oblivion, for, or against, his creatures and his servants, what they do of good or evil; who preserves the heavens and the earth by his power, and whom the preservation of both does not burden. (TA.) And الحَفَظَةُ is an appellation of The recording angels, who write down the actions of the sons of Adam, or mankind; (S, K;) as also الحَافِظُونَ. (K.) ↓ حَفِيظٌ is sometimes trans.; as in the saying, هُوَ حَفِيظٌ عِلْمَكَ وَعِلْمَ غَيْرِكَ [He knows by heart thy science, and the science of others beside thee]. (TA.) [القُوَّةُ الحَافِظَةُ, and simply الحَافِظَةُ, signify The retentive faculty of the mind; retentiveness of mind; or memory; as also ↓ الحَفْظُ, for حِفْظُ القَلْبِ.] ― -b2- حَافِظٌ also signifies (tropical:) A distinct and direct road; (En-Nadr, K, TA;) not one that is apparent at one time and then ceases to be traceable. (En-Nadr, TA.)

مُحْفِظَاتٌ
مُحْفِظَاتٌ محفظات محفظة Things that anger a man, when he has his kinsman, or neighbour, slain. (TA.) ― -b2- And مُحْفِظَاتُ رَجُلٍ A man's women and others whom he protects, and for whose defence he fights [when required to do so: because they occasion his being angered when they are injured]. (TA.)

مَحْفُوظٌ
مَحْفُوظٌ محفوظ Kept, preserved, guarded, or taken care of, because of the high estimation in which it is held; as also ↓ حَفِيظٌ. (TA.) It is said in the Kur [lxxxv. 21 and 22], بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ فِى لَوْحٍ مَحْفُوظٍ (TA) [Nay, it is a glorious Kur-لn, written upon a tablet preserved] from the devils and from the alteration of anything thereof: (Jel:) or, accord. to one reading, مَحْفُوظٌ, this epithet being thus made to relate to the Kur-لn. (TA.) ― -b2- [Hence, as an epithet in which the quality of a subst. predominates, and then as a subst.,] A young child; in the dial. of Mekkeh; as a term of good omen: pl. مَحَافِيظُ. (TA.) ― -b3- [Also Kept, or retained, in the mind, or memory; known, or learned, by heart. Hence the phrase,] عَرَضَ مَحْفُوظَاتِهِ عَلَى فُلَانٍ He showed the things which he kept, or retained, in his mind, or memory, or which he knew, or had learned, by heart, to such a one. (TA.)

مُحَافِظٌ
مُحَافِظٌ محافظ : see حَافِظٌ.

##### Türkçe

**حَفِظَهُ**
1 **حَفِظَهُ** حافظ حفظ حفظه حفظة, (S, Mgh, Msb, K,) muzâri‘i **حَفَظَ**, (K,) mastar ismi **حِفْظُ**, (S, Mgh, Msb,) Onu tuttu, muhafaza etti, korudu, himaye etti yahut ona baktı; (S, K;) yani bir şeyi; (S;) onu helâk olmaktan yahut kaybolmaktan men etti; (Mgh, Msb;) yani bir şeyi, (Mgh,) yahut mal vb.’yi; (Msb;) ve bundan dolayı şu söz (Mgh): **حِفْظٌ**’un zıddı **نِسْيَانٌ**’dır; (M, Mgh;) yani, o, ihtimam göstermeyi, dikkatli olmayı ifade eder; (M;) uyanık olmak, gözetmek, dikkat etmek yahut itina etmek: (M, K:) [bk. ayrıca 5:] ve **بِهِ** ile aşağıdaki **احتفظ** **حَفِظَهُ** ile aynı manaya gelir. (S, Msb.) [Bundan dolayı,] şöyle dersin: **حَفِظَ المَالَ** Develeri yahut benzerini tuttu ve gözetti, yahut otlattı ve savundu. (K.) [Ve **حَفِظَ حُرْمَةَ صَاحِبِهِ** Yoldaşının yahut dostunun şahsiyetinde ve eklentilerinde hürmete, saygıya, şerefe yahut savunmaya hak sahibi olan her şeye riayet etti.] Ve **حَفِظَ السِّرَّ** Sırrı sakladı. (TA.) [Ve **حَفِظَ يَمِينَهُ** Yeminini tuttu: fakat bunun aşağıda görüleceği üzere başka bir manası da vardır.] Ve **حَفِظَ القُرْآنَ** Kur’ân’ı zihninde yahut hafızasında tuttu yahut muhafaza etti; onu ezberledi, bildi yahut hıfzetti. (S, * Msb, K.) [Bk. ayrıca 5.] Ve **حَفِظَ عِنْ فُلَانٍ** [Falancadan ezberledi: ve mansûb hâl ile geldiğinde de aynı; yahut falancadan öğrenilmiş yahut işitilmiş olarak hafızasında tuttu; yahut falancadan işittiğini hatırladı]. (TA vb. yer yer.) Ve Allah hakkında şöyle denir: **قَدْ حَفِظَ عَلَى خَلْقِهِ وَعِبَادِهِ مَا يَعْمَلُونَ مِنْ خَيْرٍ أَوْ شَرٍّ** [Yaratıkları ve kulları için yahut aleyhlerine, onların hayır yahut şerden yaptıklarını unutulmaktan muhafaza etmiştir]. (TA.) ― -b2- Ayrıca onu, âdî, bayağı yahut alçak vesilelerde yahut maksatlarda kullanılmaktan yahut sarf edilmekten korudu. (Mgh, Msb.) Şöyle dersin: **فُلَانٌ يَحْفَظُ نَفْسَهُ وَلِسَانَهُ** Böyle biri, kendisini ve dilini, kendisini ilgilendirmeyen şeyde âdî, bayağı yahut alçak bir meşguliyetten korur. (Mgh.) Ve bundan dolayı Kur’ân’daki söz [bk. 91], **وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ**, onu tefsir etme tarzlarından birine göre; yani: yeminlerinizi âdî, bayağı yahut alçak vesilelerde yahut maksatlarda kullanılmaktan yahut söylenmekten koruyun; Kur’ân’ın ii. 224’ünde Allah’a sıradan ve çokça yemin etmenin yasaklanmasıyla uyumlu olarak. (Mgh.) [Bu ibarenin kabul edebileceği başka bir mana yukarıda gösterilmiştir.]

**حَفَّظْتُهُ الكِتَابَ**
2 **حَفَّظْتُهُ الكِتَابَ** حفظته الكتاب Ona kitabı ezberlemeye sevk ettim yahut onu buna teşvik ettim, [yahut onu] kitabı ezberlemeye zorladım: (S:) ve [aynı şekilde,] **الحَدِيثَ** ile aşağıdaki **أَحْفَظْتُهُ** Ona rivayeti yahut hadisi zihninde yahut hafızasında tutturttum; yahut onu ezberlettim. (TA, md. زكت’te.)

**مُحَافَظَةٌ**
3 **مُحَافَظَةٌ** محافظ محافظه محافظة Savaş hâllerinde, mukaddes yahut dokunulmaz olan, yahut saygı yahut hürmet gösterilmesi ve savunulması gereken kimseleri yahut şeyleri savunma: (K, TA,) (TA;) ve ayrıca **حِفَاظٌ** da böyledir. (K, TA.) Şöyle dersin: **حافظ حَرِيمَهُ** Karısını yahut karılarını yahut benzerini savundu. (TK.) [Ve bundan dolayı,] şöyle dersin: **اـِنَّهُ لَذُو حِفَاظٍ**, ve **ذُو مُحَافَظَةٍ**, manası: Şüphesiz o, kibirli yahut küçümseyicidir. (S, TA.) ― -b2- Uyanık olma, gözetme, gözlemleme yahut riayet etme: (S, ve TA md. رعى’da:) [bk. ayrıca 5:] yahut bir şeye yahut bir işe sürekli, sebatla yahut ısrarla devam etme, ona bakma yahut kendini ona verme. (K, TA,) (TA.) Şöyle dersin: **حافظ عَلَى الأَمْرِ**, (TA,) yahut **على الشَّىْءَ**, mastar ismi **محافظة**, (Msb,) O şeye yahut işe sürekli vb. devam etti, ona baktı yahut kendini ona verdi. (TA.) Ve bundan dolayı Kur’ân’daki söz [ii. 239], **حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ** Namazları vakitlerinde eda edin: yahut Ez’e göre, namazları vakitlerinde edaya sürekli yahut sebatla devam edin, ona bakın yahut kendinizi ona verin. (TA.) ― -b3- **حِفَاظٌ**, ayrıca, ahde riayet etmek ve vaadi bağışlama ile tutmak yahut yerine getirmek ve sevgi yahut muhabbeti sıkıca tutmak manasında da açıklanır. (TA.)

4 **أَحْفَظَ** bk. 2. -A2- **احفظهُ**, (S, K, TA,) ve **احفظهُ حِفْظَةً**, mastar ismi **اـِحْفَاظٌ**, [onu **حِفْظَة** yahut **حَفِيظَة** denilen şeyi tasavvur eder hâle getirdi;] onu öfkelendirdi; onu kızdırdı: (S, K, TA:) ve aynı manada bir söz yahut kelime hakkında da söylenir: (TA:) yahut yalnızca onu kötü yahut çirkin sözle öfkelendirdi, (K, TA,) ve ona hoşlanmadığı yahut nefret ettiği şeyi işittirdi. (TA.)

**تحفّظ**
5 **تحفّظ** أحفظ حفظ تحفظ Kendini korudu; eş anlamlısı **اِحْتَرَزَ** (K, TA,) yahut **تَحَرَّزَ**, (Msb,) ve **تَحَرَّسَ**, ve **اِحْتَرَسَ**, (S ve Msb ve K, md. حرس’te,) **مِنْهُ** ondan yahut ondan (şeyden), (S md. حرس’te, vb.,) yahut **عَنهُ**. (TA.) Dikkatli oldu, uyanık oldu, itinalı oldu yahut mülahazalı oldu; (TA;) gözetleyici, tetikte yahut sakınan oldu; (S, O, L, TA;) işlerde ve sözde, ve bir sürçmeden yahut hatadan kaçınmakta; sanki düşmekten sakınan yahut dikkat eden yahut korkan gibidir. (L, TA.) [Bk. ayrıca 1 ve 3.] -A2- [Yukarıda açıklanan manaların sonuncusunda müteaddî de olur: şöyle dersin, **تحفَظ أَمْرَهُ** Onun işi yahut hâli hakkında dikkatli oldu, uyanık oldu vb.: bk. Bd, xxxiii. 52’de.] ― -b2- **تَحَفَّظْتُ الكِتَابَ** Kitabı, parça parça yahut şey şey, ezberledim. (S, TA.) [Bk. ayrıca birinci paragrafta **حَفِظَ القُرْآنَ**.]

**احتفظ بِهِ**
8 **احتفظ بِهِ** احتفظ به احتفظ بة: bk. 1. ― -b2- **احتفظهُ لِنَفْسِهِ**, (K,) ve **احتفظ بِهِ لنفسه**, (TA,) Onu kendine ayırdı, onu kendisi için aldı yahut seçti. (K, TA.) -A2- **احتفظ** [**حِفْظَة** yahut **حَفِيظَة** denilen şeyi tasavvur etti yahut ondan etkilendi;] öfkelendi yahut kızdı: (S, K:) yahut kötü yahut çirkin söz sebebiyle öfkelendi. (K.)

**استحفظهُ**
10 **استحفظهُ** أستحفظه استحفظه استحفظة ٱستحفظ ٱستحفظه, (S, Kz, Sgh, Msb, K,) ardından **اـِيَّاهُ**, (K,) yahut **الشَّىْءَ**, (Kz, Msb,) yahut **مَالًا**, yahut **سِرًّا**, (Sgh,) [fakat S’de ardından bir şey gelmez,] Ondan, onu, yahut şeyi, yahut malı, yahut sırrı, tutmasını, muhafaza etmesini, korumasını yahut ona bakmasını, yahut helâk olmaktan yahut kaybolmaktan muhafaza etmesini, yahut ona dikkat etmesini, uyanık olmasını, ona itina etmesini yahut ona dikkat kesilmesini istedi: (S, Sgh, Msb, K,) (S, K,) (Msb,) (Sgh:) yahut şeyi onun yanında, onu tutması, muhafaza etmesi, koruması yahut ona bakması vb. için bıraktı: (Kz:) yahut onu o şeye emanet etti; onu ona emanet bıraktı; yahut onu ona emanet yahut vedia olarak verdi. (Msb.) Kur’ân’da [v. 48] şöyle denir: **بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللّٰهِ**, manası: Allah’ın Kitabından, kendilerinden muhafaza etmeleri vb. istenen şey sebebiyle: (Msb:) yahut Allah’ın Kitabından, kendilerine emanet edilen şey sebebiyle. (Msb, TA.)

**حِفْظٌ**
**حِفْظٌ** حفظ 1’in mastar ismidir [bk.]. (S, Mgh, Msb.) ― -b2- Ayrıca **حَافِظٌ**’a da bak, sondan bir önceki cümle.

**حِفْظَةٌ**
**حِفْظَةٌ** حافظ حفظ حفظه حفظة: bk. **حَفِيظَةٌ**.

**رَجُلٌ حُفَظَةٌ**
**رَجُلٌ حُفَظَةٌ** رجل حفظه رجل حفظة Çokça **حِفْظ** sahibi bir adam [görünüşe göre zihinde yahut hafızada tutma manasında: bk. 1]. (Sgh.)

**حَفِيظٌ**
**حَفِيظٌ** حفيظ: yedi yerde **حَافِظٌ**’a bak: ― -b2- ve **مَحْفُوظٌ**’a da bak.

**حَفِيظَةٌ**
**حَفِيظَةٌ** حفيظ حفيظه حفيظة Mukaddes yahut dokunulmaz olan, yahut saygı yahut hürmet gösterilmesi ve savunulması gereken kimseleri yahut şeyleri savunma; yukarıda zikredilen manaların birincisinde, 3’ten bir isim: (K, TA:) çoğulu **حَفَائِظُ**. (TA.) Bundan dolayı şu söz: **الحَفَائِظُ تُذْهِبُ الأَحْقَادَ**, (TA,) yahut **تَنْقُضُ الأَحْقَادَ**, (S,) [Saygı yahut hürmet gösterilmesi ve savunulması gerekenleri savunma fiilleri kin duygularını giderir yahut bozar]; yani, akrabanı yahut hısmını zulme uğramış görürsen, kalbinde kin olsa bile onu savunursun. (S, TA.) ― -b2- Ayrıca, ve aşağıdaki **حِفْظَةٌ**, Şiddet yahut zarar sebebiyle, kişinin hürmet etmesi yahut saygı göstermesi ve savunması gereken bir şeye yapılmış olan şey yüzünden, yahut kişinin civarında bir akrabaya yahut hısma yapılmış haksızlık yüzünden, yahut bir ahdin bozulması yüzünden, hiddet ve öfke. (TA.) Bir darb-ı meselde şöyle denir: **المَقْدِرَةُ تُذْهِبُ الحَفِيظَةَ** [İntikam almaya güç yetirmek öfkeyi yahut hiddeti vb. giderir]; manası: güç sahibi olunduğunda affetmek vaciptir. (A, TA.) -A2- Üzerinde yazı bulunan, çocuğa nazara vb. karşı asılması için asılan muska yahut tılsım. (TA.)

**حَافِظٌ**
**حَافِظٌ** حافظ ve aşağıdaki **حَفِيظٌ** Bir şeyi tutan, muhafaza eden, koruyan yahut ona bakan; yahut tutucu, muhafaza edici vb.: develeri yahut benzerini tutup gözeten, yahut otlatıp savunan; yahut onların koruyucusu ve gözeticisi: (K:) bir sırrı [ve bir yemini] saklayan: (TA:) Kur’ân’ı [vb.’yi] zihinde yahut hafızada tutan; onu bilen yahut ezberleyen: (K:) bir şeyle emanet edilmiş olan, (K, TA,) onu tutmak, muhafaza etmek, korumak yahut ona bakmak için: (TA:) [dikkatli, uyanık, itinalı yahut mülahazalı: (bk. 1:)] ve ikincisi, Allah’ın farz kıldığı hükümleri gözeten kimse: (Bd ve Jel, l. 31’de:) birincinin çoğulu **حَفَظَةٌ** ve **حُفَّاظٌ**: (Msb, K:) ikincinin çoğulu ise özellikle, işittiklerini zihinde tutma meleke­sine sahip olup ezberlediklerini nadiren unutan kimselere uygulanır. (TA.) Şöyle dersin: aşağıdaki **فُلَانٌ حَفِيظُنَا عَلَيْكُمْ** yani **حَافِظُنَا** [Falanca sizin üzerinize bizim koruyucumuzdur]. (TA.) S’de şöyle denir ki aşağıdaki **حَفِيظٌ**, aşağıdaki **مُحَافِظٌ** ile eş anlamlıdır; [fakat bu, **حَافِظٌ** yerine yazılmış bir yanlış yazım gibi görünür;] ve bundan dolayı (orada eklenir) Kur’ân’daki söz [vi. 104 ve xi. 88], aşağıdaki **وَمَا أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ** [Ve ben sizin üzerinize bir savunucu yahut bir gözetleyici, yahut benim daha doğru gördüğüm üzere bir koruyucu değilim]. (TA.) Yine şöyle dersin: **رَجُلٌ حَافِظٌ لِدِينِهِ وَأَمَانَتِهِ وَيَمِينِهِ** [Dini, emaneti ve yemini için koruyucu vb. olan bir adam]; ve aşağıdaki **حَفِيظٌ** da böyledir: (Msb:) fakat **حَافِظٌ لِيَمِينِهِ** ayrıca, yeminini âdî, bayağı yahut alçak vesilelerde yahut maksatlarda kullanılmaktan yahut söylenmekten koruyan manasına da gelir. (Mgh.) Ve **رَجُلٌ حَافِظُ العَيْنِ** Uykunun galip gelmediği bir adam: (Lh, K:) çünkü uyku galip gelmediğinde göz kişiyi korur. (TA.) Aşağıdaki **الحَفِيظُ** Allah’ın isimlerindendir; manası: [Her şeyi muhafaza eden;] muhafazasından hiçbir şeyin hariç kalmadığı, (K, * TA,) göklerde de yerde de, (K, TA;) hatta ağırlığı **ذَرَّة** [bk.] kadar olan bir şeyin bile (TA) hariç kalmadığı; yaratıkları ve kulları için yahut aleyhlerine, onların hayır yahut şerden yaptıklarını unutulmaktan muhafaza eden; gökleri ve yeri kudretiyle muhafaza eden ve ikisinin muhafazası kendisine ağır gelmeyen. (TA.) Ve **الحَفَظَةُ**, Âdemoğullarının yahut insanların amellerini yazan kayıt meleklerinin lakabıdır; (S, K;) ve ayrıca **الحَافِظُونَ** da böyledir. (K.) Aşağıdaki **حَفِيظٌ** bazen müteaddî olur; şu sözde olduğu gibi: **هُوَ حَفِيظٌ عِلْمَكَ وَعِلْمَ غَيْرِكَ** [O, senin ilmini ve senden başka olanların ilmini ezbere bilir]. (TA.) [**القُوَّةُ الحَافِظَةُ**, ve yalnızca **الحَافِظَةُ**, zihnin tutucu kuvveti; zihnin tutuculuğu; yahut hafıza manasına gelir; ve ayrıca aşağıdaki **الحَفْظُ** da, **حِفْظُ القَلْبِ** yerine böyledir.] ― -b2- **حَافِظٌ** ayrıca (mecazen:) Açık ve dosdoğru bir yol manasına gelir; (En-Nadr, K, TA;) bir vakit görünen sonra izi kaybolan türden olmayan. (En-Nadr, TA.)

**مُحْفِظَاتٌ**
**مُحْفِظَاتٌ** محفظات محفظة Bir adamın, akrabası yahut komşusu öldürüldüğünde, onu öfkelendiren şeyler. (TA.) ― -b2- Ve **مُحْفِظَاتُ رَجُلٍ** Bir adamın kadınları ve koruduğu diğerleri; ve savunmaları için (gerektiğinde) savaştığı kimseler [çünkü incitildiklerinde onun öfkelenmesine sebep olurlar]. (TA.)

**مَحْفُوظٌ**
**مَحْفُوظٌ** محفوظ Yüksek değer verildiği için tutulmuş, muhafaza edilmiş, korunmuş yahut bakılmış; ve ayrıca aşağıdaki **حَفِيظٌ** da böyledir. (TA.) Kur’ân’da [lxxxv. 21 ve 22] şöyle denir: **بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ فِى لَوْحٍ مَحْفُوظٍ** (TA) [Hayır, o, şeytanlardan ve ondan herhangi bir şeyin değiştirilmesinden korunmuş bir levhada yazılı yüce bir Kur’ân’dır]: (Jel:) yahut bir kıraate göre **مَحْفُوظٌ**, bu sıfat böylece Kur’ân’a nispet edilmiş olur. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı, isim niteliğinin baskın geldiği bir sıfat olarak, sonra da isim olarak,] Mekke lehçesinde, uğur için kullanılan bir tabir olarak, küçük çocuk; çoğulu **مَحَافِيظُ**. (TA.) ― -b3- [Ayrıca zihinde yahut hafızada tutulmuş; ezbere bilinen yahut ezberlenmiş. Bundan dolayı şu ibare:] **عَرَضَ مَحْفُوظَاتِهِ عَلَى فُلَانٍ** Zihninde yahut hafızasında tuttuğu, yahut ezbere bildiği yahut ezberlemiş olduğu şeyleri falancaya arz etti. (TA.)

**مُحَافِظٌ**
**مُحَافِظٌ** محافظ: bk. **حَافِظٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَفِظَ
حَفِظَ A ( n. ac. حِفْظ 2 ),
a.  Kept, guarded, kept watch over, took care of, was mindful of.

b.  Knew or learned by heart, committed to memory.

c.  [ 'An ], Kept, preserved from.

حَفَّظَ
حَفَّظَ II ,
a.  Made to learn by heart,

حَاْفَظَ
حَاْفَظَ III ,
a.  Defended, proctected.

b.  [ 'Ala ], Was attentive to; observed, was observant of.

أَحْفَظَ
أَحْفَظَ IV ,
a.  Angered, irritated.

تَحَفَّظَ
تَحَفَّظَ V ,
a.  Was circumspect, vigilant, careful.

b.  [ Min ], Kept himself from, was on his guard against.

c.  Committed to memory.

اِحْتَفَظَ
اِحْتَفَظَ VIII
a.  [ Bi ], Kept, guarded.

b.  [ acc. &  La ], Took, appropriated for ( himself ).

اِسْتَحْفَظَ
اِسْتَحْفَظَ X ,
a.  Asked to keep, take care of, intrusted to.

حِفْظ
حِفْظ 2 ,
a.  Attention, vigilance, care; watch, guard; preservation.

b.  Memory.

c.  Observance, keeping ( law ).

حِفْظَة
حِفْظَة 2t ,
a.  see 25t .

حُفَظَة
حُفَظَة 9t ,
a.  Having a retentive memory.

حَاْفِظ
حَاْفِظ 21 , ( pl. حَفَظَة 4t ,  حُفَّاْظ 29 ),
a.  Guardian, keeper, preserver.

b.  Knowing by heart; having a retentive memory.

c.  ( pl. حَفَظَة 4t &  reg. ), The Watchers or Guardians: the Angels.

d.  [ art. ], Preserver, keeper, guardian ( God ).

حَاْفِظَة
حَاْفِظَة 21t ,
a.  Memory.

حَفِيْظ
حَفِيْظ 25 ,
a.  see 21 .

حَفِيْظَة
حَفِيْظَة 25t , ( pl. حَفَاْئِظُ 46 ),
a.  Protection.

b.  Amulet, charm.

حَاْفَظَ
N. Ag. حَاْفَظَ III ,
a.  Keeper, preserver, protector.

##### Türkçe

**حَفِظَ**
**حَفِظَ** A ( i. ac. **حِفْظ** 2 ),
a.  Sakladı, korudu, gözetledi, bakımını üstlendi, dikkatli oldu.

b.  Ezbere bildi veya öğrendi, hafızaya aldı.

c.  [ **'An** ], -den sakladı, -den korudu.

**حَفَّظَ**
**حَفَّظَ** II ,
a.  Ezberletti,

**حَاْفَظَ**
**حَاْفَظَ** III ,
a.  Savundu, korudu.

b.  [ **'Ala** ], -e dikkat etti; gözetti, riayetkâr oldu.

**أَحْفَظَ**
**أَحْفَظَ** IV ,
a.  Öfkelendirdi, kızdırdı.

**تَحَفَّظَ**
**تَحَفَّظَ** V ,
a.  İhtiyatlı oldu, uyanık oldu, dikkatli oldu.

b.  [ **Min** ], kendini -den alıkoydu, -e karşı tetikte oldu.

c.  Hafızaya aldı.

**اِحْتَفَظَ**
**اِحْتَفَظَ** VIII
a.  [ **Bi** ], sakladı, korudu.

b.  [ acc. &  **La** ], (kendisi için) aldı, kendine ayırdı.

**اِسْتَحْفَظَ**
**اِسْتَحْفَظَ** X ,
a.  Saklamasını, bakımını üstlenmesini istedi, ona emanet etti.

**حِفْظ**
**حِفْظ** 2 ,
a.  Dikkat, uyanıklık, özen; nöbet, muhafaza; koruma.

b.  Hafıza.

c.  Riayet, (kanunu) gözetme.

**حِفْظَة**
**حِفْظَة** 2t ,
a.  25t’ye bak.

**حُفَظَة**
**حُفَظَة** 9t ,
a.  Güçlü hafızaya sahip.

**حَاْفِظ**
**حَاْفِظ** 21 , ( pl. **حَفَظَة** 4t ,  **حُفَّاْظ** 29 ),
a.  Muhafız, koruyucu, muhafaza eden.

b.  Ezbere bilen; güçlü hafızaya sahip.

c.  ( pl. **حَفَظَة** 4t &  reg. ), Gözetleyiciler yahut Muhafızlar: melekler.

d.  [ art. ], Koruyan, muhafaza eden, muhafız (Tanrı).

**حَاْفِظَة**
**حَاْفِظَة** 21t ,
a.  Hafıza.

**حَفِيْظ**
**حَفِيْظ** 25 ,
a.  21’e bak.

**حَفِيْظَة**
**حَفِيْظَة** 25t , ( pl. **حَفَاْئِظُ** 46 ),
a.  Koruma.

b.  Muska, tılsım.

**حَاْفَظَ**
N. Ag. **حَاْفَظَ** III ,
a.  Muhafaza eden, koruyan, himaye eden.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

حفظ
حَفِظََ - يَحْفَظُ - حِفْظ - حَافِظ - حَافِظُوْن - حَافِظَة - حَافِظات - حَفِيْظ - حَفَظَة - مَحْفوْظ - حَافَظ َ - يُحافِظُ - اسْتَحْفَظَ - يَسْتَحْفِظُ ، اسْتُحْفِظَ - يُسْتَحْفَظُ

حَفِظَ- يَحْفَظُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: أبقى الشيء ومكوناته سليمة بدون تغير في التركيب والوظيفة في مكان معلوم
﴿ونحفظ أخانا﴾
﴿ويحفظوا فروجهم﴾
﴿واحفظوا أيمانكم﴾
حَفِظََ - يَحْفَظُُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً + من شيء أو أمر
﴿وحفظناها من كل شيطان رجيم﴾
﴿له معقبات من بين يديه ومن خلفه يحفظونه من أمر الله﴾
حَفِظََ - يَحْفَظُ + كائن + لـِ كائن: التقدير: حَفِظََ - يَحْفَظُ + كائن + لـِ كائن + شيئاً أو أمراً هاماً يخصه
﴿وكنا لهم حافظين﴾:
﴿إنا نحن نزلنا الذكر وإنا له لحافظون﴾
﴿وما شهدنا إلا بما علمنا وما كنا للغيب حافظين﴾
﴿والحافظون لحدود الله﴾
﴿فالصالحات قانتات حافظات للغيب﴾
حَفِظََ - يَحْفَظُ + كائن + على كائن: التقدير: حَفِظََ - يَحْفَظُ + كائن + على كائن + شيئاً أو أمراً هاماً يخصه
﴿إن كل نفس لما عليها حافظ﴾
﴿وما أرسلوا عليهم حافظين﴾
﴿وإن عليكم لحافظين﴾
حِفْظ: على وزن " فـِعل" اسم فعل " حَفِظََ - يَحْفَظُ ": إبقاء الشيء ومكوناته سليمة بدون تغير في التركيب والوظيفة في مكان معلوم
حَافِظ: اسم فاعل من " حَفِظََ - يَحْفَظُ ": مَنْ " يَحْفَظُ ": من يبقي الشيء ومكوناته سليمة بدون تغير في التركيب والوظيفة في مكان معلوم
حافِظُوْن: جمع " حَافِظ"
حَافِظَة: مؤنث " حَافِظ "
حَافِظات: جمع " حَافِظَة "
حَفِيْظ: عل وزن "فـَعيل": اسم فاعل مبالغة من " حَفِظََ - يَحْفَظُ ": كثير وقوي الحفظ: المكلف بإبقاء الشيء ومكوناته سليمة بدون تغير في التركيب والوظيفة في مكان معلوم
حَفَظَة: جمع " حَفِيْظ "
مَحْفُوْظ: اسم مفعول من " حَفِظََ - يَحْفَظُ ": الشيء الذي تبقى مكوناته سليمة بدون تغير في التركيب والوظيفة في مكان معلوم
حَافَظَ - يُحَافِظُ: على وزن " فاعَل " من" حَفِظََ - يَحْفَظُ ": يقوم بفعل " حَفِظََ - يَحْفَظُ " بشكل متبادل مع آخر: يقوم كل من الفاعلَين بحفظ الآخر
حَافَظَ - يُحافِظُ + كائن + على " فِعْل أو عمل ": تعامل مع الفعل أو العمل وكأنه كائن آخر يبادله فعل " الحفظ ": فهو يحرص على بقاء واستمرار الفعل في العمل، وينظر للفعل على أنه يبادله ذلك الالتزام: أي يحرص على بقاء واستمرار قيامه بالفعل بشكل التزام متبادل نحوه
﴿والذين هم على صلاتهم يحافظون﴾
﴿حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى﴾
اسْتَحْفَظَ- يَسْتَحْفِِظُ: طلب وتمنى (من نفسه أو من آخر) أن يحفظ شيئاً: أن يُبقي شيئاً بحال سليم لا يتغير شيء من مكوناته وتركيبه
استُحْفِظ َ - يُسْتَحْفَظُ : مبني للمجهول من " اسْتَحْفَظَ - يَسْتَحْفِظُ "
بما استحفظوا من كتاب الله:  بما عهد إليهم به من كتاب الله ليحفظوه من التبديل والتحريف ( ويفهم ضمناً بأن ذلك يعني أن يعملوا به من غير تحريف ولا تبديل)
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اللزوم لأجل الحفظ والرعاية والحماية "، وهي:
كَلَأَ - يَكْلَأُ، حَفِظَ َ- يَحْفَظُ، رَعَى - يَرْعَى، قَسَّ - يَقُسُّ، جَارَ - يَجِيْرُ، حَاذَ - يَحُوْذُ
حفظ - يحفظ
 	﴿وحفظناها من كل شيطان رجيم(17)﴾ الحجر
 	﴿له معقبات من بين يديه ومن خلفه يحفظونه من أمر الله إن الله لا يغير ما بقوم حتى يغيروا ما بأنفسهم وإذا أراد الله بقوم سوءا فلا مرد له وما لهم من دونه من وال (11)﴾ الرعد
 	﴿ولما فتحوا متاعهم وجدوا بضاعتهم ردت إليهم قالوا ياأبانا ما نبغي هذه بضاعتنا ردت إلينا ونمير أهلنا ونحفظ أخاناونزداد كيل بعير ذلك كيل يسير(65)﴾ يوسف
 	﴿قل للمؤمنين يغضوا من أبصارهم ويحفظوا فروجهم ذلك أزكى لهم إن الله خبير بما يصنعون(30)﴾ النور ﴿وقل للمؤمنات يغضضن من أبصارهن ويحفظن فروجهن ولا يبدين زينتهن إلا ما ظهر منها وليضربن بخمرهن على جيوبهن ولا يبدين زينتهن إلا لبعولتهن أو آبائهن أو آباء بعولتهن أو أبنائهن أو أبناء بعولتهن أو إخوانهن أو بني إخوانهن أو بني أخواتهن أو نسائهن أو ما ملكت أيمانهن أو التابعين غير أولي الإربة من الرجال أو الطفل الذين لم يظهروا على عورات النساء ولا يضربن بأرجلهن ليعلم ما يخفين من زينتهن وتوبوا إلى الله جميعا أيها المؤمنون لعلكم تفلحون(31)﴾ النور
 	﴿لا يؤاخذكم الله باللغو في أيمانكم ولكن يؤاخذكم بما عقدتم الأيمان فكفارته إطعام عشرة مساكين من أوسط ما تطعمون أهليكم أو كسوتهم أو تحرير رقبة فمن لم يجد فصيام ثلاثة أيام ذلك كفارة أيمانكم إذا حلفتم واحفظوا أيمانكمكذلك يبين الله لكم آياته لعلكم تشكرون(89)﴾ المائدة
 	﴿الرجال قوامون على النساء بما فضل الله بعضهم على بعض وبما أنفقوا من أموالهم فالصالحات قانتات حافظات للغيب بما حفظ الله واللاتي تخافون نشوزهن فعظوهن واهجروهن في المضاجع واضربوهن فإن أطعنكم فلا تبغوا عليهن سبيلا إن الله كان عليا كبيرا(34)﴾ النساء
حفظ
 ﴿الله لا إله إلا هو الحي القيوم لا تأخذه سنة ولا نوم له ما في السماوات وما في الأرض من ذا الذي يشفع عنده إلا بإذنه يعلم ما بين أيديهم وما خلفهم ولا يحيطون بشيء من علمه إلا بما شاء وسع كرسيه السماوات والأرض ولا يئوده حفظهما وهو العلي العظيم(255)﴾ البقرة
 	﴿وحفظا من كل شيطان مارد (7)﴾ الصافات ﴿فقضاهن سبع سماوات في يومين وأوحى في كل سماء أمرها وزينا السماء الدنيا بمصابيح وحفظا ذلك تقدير العزيز العليم(12)﴾ فصلت
محفوظ
 ﴿في لوح محفوظ (22)﴾ البروج
 	﴿وجعلنا السماء سقفا محفوظا وهم عن آياتها معرضون(32)﴾ الأنبياء
حافظ - حافظون
 ﴿قال هل آمنكم عليه إلا كما أمنتكم على أخيه من قبل فالله خير حافظا وهو أرحم الراحمين(64)﴾ يوسف
 	﴿ومن الشياطين من يغوصون له ويعملون عملا دون ذلك وكنا لهم حافظين(82)﴾ الأنبياء
 	﴿إنا نحن نزلنا الذكر وإنا له لحافظون(9)﴾ الحجر
 	﴿وإن عليكم لحافظين (10)﴾ الإنفطار ﴿إن كل نفس لما عليها حافظ (4)﴾ الطارق
 	﴿وما أرسلوا عليهم حافظين (33)﴾ المطففين
 	﴿والذين هم لفروجهم حافظون(5)﴾ المؤمنون ﴿والذين هم لفروجهم حافظون (29)﴾ المعارج
 	﴿إن المسلمين والمسلمات والمؤمنين والمؤمنات والقانتين والقانتات والصادقين والصادقات والصابرين والصابرات والخاشعين والخاشعات والمتصدقين والمتصدقات والصائمين والصائمات والحافظين فروجهم والحافظات والذاكرين الله كثيرا والذاكرات أعد الله لهم مغفرة وأجرا عظيما(35)﴾ الأحزاب
 	﴿الرجال قوامون على النساء بما فضل الله بعضهم على بعض وبما أنفقوا من أموالهم فالصالحات قانتات حافظات للغيب بما حفظ الله واللاتي تخافون نشوزهن فعظوهن واهجروهن في المضاجع واضربوهن فإن أطعنكم فلا تبغوا عليهن سبيلا إن الله كان عليا كبيرا(34)﴾ النساء
 	﴿التائبون العابدون الحامدون السائحون الراكعون الساجدون الآمرون بالمعروف والناهون عن المنكر والحافظون لحدود الله وبشر المؤمنين(112)﴾ التوبة
 	﴿ارجعوا إلى أبيكم فقولوا ياأبانا إن ابنك سرق وما شهدنا إلا بما علمنا وما كنا للغيب حافظين (81)﴾ يوسف
 	﴿أرسله معنا غدا يرتع ويلعب وإنا له لحافظون(12)﴾ يوسف ﴿فلما رجعوا إلى أبيهم قالوا ياأبانا منع منا الكيل فأرسل معنا أخانا نكتل وإنا له لحافظون (63)﴾ يوسف
حفيظ - حفظة
 ﴿قد علمنا ما تنقص الأرض منهم وعندنا كتاب حفيظ(4)﴾ ق
 	﴿فإن تولوا فقد أبلغتكم ما أرسلت به إليكم ويستخلف ربي قوما غيركم ولا تضرونه شيئا إن ربي على كل شيء حفيظ(57)﴾ هود ﴿وما كان له عليهم من سلطان إلا لنعلم من يؤمن بالآخرة ممن هو منها في شك وربك على كل شيء حفيظ (21)﴾ سبأ
 	﴿والذين اتخذوا من دونه أولياء الله حفيظ عليهم وما أنت عليهم بوكيل(6)﴾ الشورى
 	﴿قال اجعلني على خزائن الأرض إني حفيظ عليم(55)﴾ يوسف
 	﴿هذا ما توعدون لكل أواب حفيظ (32)﴾ ق
 	﴿من يطع الرسول فقد أطاع الله ومن تولى فما أرسلناك عليهم حفيظا(80)﴾ النساء ﴿فإن أعرضوا فما أرسلناك عليهم حفيظا إن عليك إلا البلاغ وإنا إذا أذقنا الإنسان منا رحمة فرح بها وإن تصبهم سيئة بما قدمت أيديهم فإن الإنسان كفور(48)﴾ الشورى
 	﴿ولو شاء الله ما أشركوا وما جعلناك عليهم حفيظا وما أنت عليهم بوكيل(107)﴾ الأنعام
 	﴿قد جاءكم بصائر من ربكم فمن أبصر فلنفسه ومن عمي فعليها وما أنا عليكم بحفيظ (104)﴾ الأنعام ﴿بقية الله خير لكم إن كنتم مؤمنين وما أنا عليكم بحفيظ (86)﴾ هود
 	﴿وهو القاهر فوق عباده ويرسل عليكم حفظة حتى إذا جاء أحدكم الموت توفته رسلنا وهم لا يفرطون(61)﴾ الأنعام ﴿له معقبات من بين يديه ومن خلفه يحفظونه من أمر الله إن الله لا يغير ما بقوم حتى يغيروا ما بأنفسهم وإذا أراد الله بقوم سوءا فلا مرد له وما لهم من دونه من وال (11)﴾ الرعد
يحافظ
 ﴿والذين هم على صلواتهم يحافظون(9)﴾ المؤمنون ﴿والذين هم على صلاتهم يحافظون (34)﴾ المعارج ﴿وهذا كتاب أنزلناه مبارك مصدق الذي بين يديه ولتنذر أم القرى ومن حولها والذين يؤمنون بالآخرة يؤمنون به وهم على صلاتهم يحافظون(92)﴾ الأنعام
 	﴿حافظوا على الصلوات والصلاة الوسطى وقوموا لله قانتين(238)﴾ البقرة
استحفظوا
 ﴿إنا أنزلنا التوراة فيها هدى ونور يحكم بها النبيون الذين أسلموا للذين هادوا والربانيون والأحبار بما استحفظوا من كتاب الله وكانوا عليه شهداء فلا تخشوا الناس واخشوني ولا تشتروا بآياتي ثمنا قليلا ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الكافرون (44)﴾ المائدة
مختار الصحاح
● [حفظ] ح ف ظ: حَفِظَ الشيء بالكسر حفظا حرسه وحفظه أيضا استظهره و الحَفَظَةُ الملائكة الذين يكتبون أعمال بني آدم و المُحافَظَةُ المراقبة و الحِفَاظُ و المُحافَظَةُ أيضا الأنفة و الحَفِيظُ المحافظ ومنه قوله تعالى ﴿وما أنا عليكم بحفيظ﴾ ويقال احْتَفِظْ بهذا الشيء أي احفظه و تَحَفَّظَ الكتاب استظهره شيئا بعد شيء و حَفَّظَهُ الكتاب تحفيظا حمله على حفظه و اسْتَحْفَظهُ كذا سأله أن يحفظه
الراغب
حفظ
- الحفظ يقال تارة لهيئة النفس التي بها يثبت ما يؤدي إليه الفهم، وتارة لضبط الشيء في النفس، ويضاده النسيان، وتارة لاستعمال تلك القوة، فيقال: حفظت كذا حفظا، ثم يستعمل في كل تفقد وتعهد ورعاية، قال الله تعالى: }وإنا له لحافظون﴿[يوسف/12]،﴾حافظوا على الصلوات﴿[البقرة/238]،﴾والذين هم لفروجهم حافظون﴿[المؤمنون/5]،﴾والحافظين فروجهم والحافظات﴿[الأحزاب/35]، كناية عن العفة﴾حافظات للغيب بما حفظ الله﴿[النساء/34]، أي: يحفظن عهد الأزواج عند غيبتهن بسبب أن الله تعالى يحفظهن، أي: يطلع عليهن، وقرئ:﴾بما حفظ الله﴿(وبها قرأ أبو جعفر المدني. انظر: الإتحاف ص 189) بالنصب، أي: بسبب رعايتهن حق الله تعالى لا لرياء وتصنع منهن، و﴾فما أرسلناك عليهم حفيظا﴿[الشورى/48]، أي: حافظا، كقوله:﴾وما أنت عليهم بجبار﴿[ق/45]،﴾وما أنت عليهم بوكيل﴿[الأنعام/107]،﴾فالله خير حافظا﴿[يوسف/64]، وقرئ:﴾حفظا﴿(وهي قراءة نافع وأبي جعفر وابن عامر وأبي عمرو ويعقوب وشعبة عن عاصم. انظر: الإتحاف ص 266) أي: حفظه خير من حفظ غيره،﴾وعندنا كتاب حفيظ﴿[ق/4]، أي: حافظ لأعمالهم فيكون﴾حفيظ﴿بمعنى حافظ، نحو قوله تعالى:﴾الله حفيظ عليهم﴿[الشورى/6]، أو معناه: محفوظ لا يضيع، كقوله تعالى:﴾علمها عند ربي في كتاب لا يضل ربي ولا ينسى﴿[طه/52]، والحفاظ: المحافظة، وهي أن يحفظ كل واحد الآخر، وقوله عز وجل:﴾والذين هم على صلاتهم يحافظون﴿[المؤمنون/9]، فيه تنبيه أنهم يحفظون الصلاة بمراعاة أوقاتها ومراعاة أركانها، والقيام بها في غاية ما يكون من الطوق، وأن الصلاة تحفظهم الحفظ الذي نبه عليه في قوله:﴾إن الصلاة تنهى عن الفحشاء والمنكر{ [العنكبوت/45]، والتحفظ: قيل: هو قلة الغفلة (انظر: المجمل 1/244؛ والبصائر 2/481)، وحقيقته إنما هو تكلف الحفظ لضعف القوة الحافظة، ولما كانت تلك القوة من أسباب العقل توسعوا في تفسيرها كما ترى. والحفيظة: الغضب الذي تحمل عليه المحافظة أي: ما يجب عليه أن يحفظه ويحميه. ثم استعمل في الغضب المجرد، فقيل: أحفظني فلان، أي: أغضبني.
مقاييس اللغة:
(حفظ) الحاء والفاء والظاء أصلٌ واحد يدلُّ على مراعاةِ الشيء. يقال حَفِظْتُ الشيءَ حِفْظاً. والغَضَبُ: الحفيظة؛ وذلك أنّ تلك الحالَ تدعو إلى مراعاة الشيء. يقال للغَضَب الإحفاظ؛ يقال أحفَظَنِي أي أغضَبَني. والتحفظ: قلّة الغَفلة. والحِفاظ: المحافَظة على الأمور.
القاموس المحيط:
حَفِظَه، كعَلِمَه حَرَسَه، القرآنَ اسْتَظْهَرَه، المالَ رَعاهُ، فهو حَفيظٌ وحافِظٌ، من حُفَّاظٍ وحَفَظَةٍ. ورجُلٌ حافِظُ العينِ لا يَغْلِبُه النَّوْمُ. والحَفيظُ المُوَكَّلُ بالشيءِ، كالحافِظِ، في الأسْماءِ الحُسْنَى الذي لا يَعْزُبُ عنه شيءٌ في السَّمواتِ ولا في الأرضِ، تعالى شأنُه. والحافِظُ الطريقُ البَيِّنُ المُسْتقيمُ. والحَفَظَةُ، محركةً الذينَ يُحْصونَ أعمالَ العِباد من الملائكةِ، وهُمُ الحافِظونَ. والحِفْظةُ، بالكسر، والحَفيظةُ الحَمِيَّةُ، والغَضَبُ. وأحْفَظَه أغْضَبه فاحْتَفَظَ، أو لا يكونُ إلاَّ بِكلامٍ قَبيحٍ. والمُحافَظَةُ المُواظَبةُ، والذَّبُّ عن المَحارِمِ، كالحِفاظِ، والاسْمُ الحَفيظَةُ.
واحْتَفَظَه لنفسِه: خَصَّها به. والتَّحَفُّظُ: الاحْتِرازُ. والحِفْظُ: قلَّةُ الغَفْلَةِ. واسْتَحْفَظَه إيَّاه: سألَه أنْ يَحْفَظَه. واحفاظَّتِ الحَيَّةُ: انْتَفَختْ، أو الصوابُ بالجيم.
تاج العروس:
ح ف ظ
حَفِظَهُ كعَلمِهُ حِفْظَاً : حَرَسَه كما في الصّحاح
و حَفِظَ القُرْآنَ : اسْتَظْهَرَهُ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ أَيضاً أَي وَعَاهُ على ظَهْرِ قَلْبٍ كما في المِصْبَاح وهو من ذلِكَ . ومنهُ قَوْلُ المُحَدِّثين : عَرَض مَحْفُوظَاتهِ علَى فُلانٍ
وحَفِظَ المَالَ والسِّرَّ : رَعاهُ وحَفِظَ الشَّيْءَ حِفْظاً فهو حَفِيظٌ عن اللِّحْيَانِيّ . ورَجُلٌ حافِظٌ مِنْ قَوْمٍ حُفَّاظٍ وهُمْ الَّذِينَ رُزِقُوا حِفْظَ ما سَمِعُوا وقَلَّمَا يَنْسَوْنَ شَيْئاً يَعُونَهُ وحافِظٌ من قَوْمٍ حَفَظَةٍ مُحَرَّكة ككَاتِبٍ وكَتَبةٍ . ورَجُلٌ حَافِظُ العَيْنِ أَيْ لا يَغْلِبُه النَّوْمُ عن اللِّحْيَانيّ وهو من ذلِكَ لأَنَّ العَيْنَ تَحْفَظُ صاحِبَها إِذا لَمْ يَغْلِبْهَا النَّوْمُ
والحَفِيظُ : المُوَكَّلُ بالشَّيْءِ يَحْفَظُه كالحَافِظِ يُقَالُ : فُلانٌ حَفِيظٌ عَلَيْكم أَي حافِظٌ . وفي الصّحاح : الحَفِيظُ : المُحافِظُ . ومِنْهُ قَوْلُه تَعالَى : " وما أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ " . والحَفِيظُ في الأَسْمَاءِ الحُسْنَى : الَّذِي لا يَعْزُب عَنْهُ شَيْءٌ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ أَي عن حِفْظِهِ في السَّمواتِ ولا فِي الأرْضِ تَعالَى شَأْنُهُ وقد حَفِظَ على خَلْقِهِ وعِبَادِه ما يَعْمَلُون مِنْ خَيْرٍ أَو شَرٍّ وقد حَفِظَ السَّمواتِ والأَرْضَ بِقُدْرَتِهِ " ولا يَؤُودُه حِفْظُهُمَا وَهُوَ العَليُّ العَظِيمُ " وفي التَّنْزِيل العَزِيز : " بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ " وقُرِئَ مَحْفُوظٌ وهو نَعْتٌ لِلقُرْآن وكَذا قَوْلُه تَعَالَى : " فاللهُ خَيْرٌ حِفْظاً " وقَرَأَ الكُوفِيُّون - غَيْرَ أَبِي بَكْرٍ - : حافِظاً وعَلَى الأَوَّلِ أَي حِفْظُ اللهِ خَيْرُ حِفْظٍ وعَلَى الثّاني فالمُرَادُ اللهُ خَيْرُ الحَافِظِينَ . وقَوْلُه تَعَالَى : " يَحْفَظُونَه مِنْ أَمْرِ الله " أَي ذلِكَ الحِفْظ من أَمْرِ الله
وقال النَّضْرُ : الحافِظُ : الطَّرِيقُ البَيِّنُ المُسْتَقِيمُ الَّذِي لا يَنْقَطِعُ وهو مَجَازٌ قال فأَمَّا الطَّرِيقُ الَّذِي يَبِينُ مَرَّةً ثمَّ يَنْقَطعُ أَثَرُهُ فَلَيْسَ بحَافِظٍ
والحَفَظَةُ مُحَرَّكَةً : الَّذِينَ يُحْصُونَ أَعْمَالَ العِبَادِ ويَكْتُبُونَها عَلَيْهِم مِنَ المَلائكَة وهم الحافِظُونَ . وفي التَّنْزِيلِ : " وإِنَّ عَلَيْكُمْ لَحَافِظِينَ " وأَخْصَرُ مِنْهُ عِبَارَةُ الجَوْهَرِيّ : والحَفَظَةُ : المَلائكَةُ الَّذِين يَكْتُبُونَ أَعْمَالَ بَنِي آدَم . والحِفْظَةُ بالكَسْرِ والحَفِيظَةُ : الحَمِيَّةُ والغَضَبُ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ زادَ غَيْرُه : لحُرْمَةٍ تُنْتَهَكُ مِنْ حُرُمَاتِكَ أَو جَارٍ ذِي قَرَابَةٍ يُظْلَمُ مِنْ ذَوِيكَ أَو عَهْدٍ يُنْكَثُ . شاهِدُ الأَوَّلِ قَوْلُ العَجّاج :
معَ الجلاَ ولائِحِ القَتِيرِ ... وحِفْظَةٍ أَكَنَّها ضَميرِي فُسِّرَ على غَضْبَةٍ أَجَنَّها قَلْبِي
وشاهِدُ الثّانِيَةِ قَوْلُ الشاعِرِ :
" وما العَفْوُ إِلاَّ لامْرِئٍ ذِي حَفِيظَةٍمَتَى يُعْفَ عَنْ ذَنْبِ امْرئِ السَّوْءِ يَلْجَجِ وقال قُرَيْطُ بنُ أُنَيْفٍ :
إِذاً لَقَامَ بِنَصْرِي مَعْشَرٌ خُشُنٌ ... عِنْدَ الحَفِيظَةِ إِنْ ذُو لُوثَةٍ لاَنا وفي التَّهْذِيبِ : والحِفْظَةُ : اسْمٌ من الاحْتِفَاظِ عِنْدَمَا يُرَى مِنْ حَفِيظَة الرَّجُلِ يَقُولُونَ : أَحْفَظَه حِفْظَةً أَي أَغْضَبَهُ . ومنه حَدِيثُ حُنَيْنٍ أَرَدْتُ أَنْ أُحْفِظَ النَّاسَ وأَنْ يُقَاتِلُوا عن أَهْلِيهِم وأَمْوَالِهِم . وفي حَدِيث آخَرَ ؟ فَبَدَرَت مِنّي كَلِمَةٌ أَحْفَظَتْهُ أَي أَغْضَبَتْهُ فاحْتَفَظَ أَيْ غَضِبَ . وأَنْشَدَ الجَوْهَرِيّ لِلْعُجَيْرِ السَّلُولِيّ :
" بَعِيدٌ من الشَّيْءِ القَلِيلِ احْتِفاظُهُعَلَيْكَ ومَنْزُورُ الرَِّضَا حِينَ يَغْضَبُ أَوْ لا يَكُونُ الاِحْفَاظُ إِلاّ بِكَلامٍ قَبِيحٍ مِنَ الَّذِي تَعَرَّضَ لَهُ وإِسْمَاعِهِ إِيَّاه ما يَكْرَهُْ
والمُحَافَظَةُ : المُوَاظَبَةُ على الأَمْرِ ومِنْهُ قَوْلُه تَعَالَى : " حافِظُوا على الصَّلَوَاتِ " أَيْ صَلُّوها في أَوْقَاتِها . وقال الأَزْهَرِيّ : أَيْ واظِبُوا على إِقَامَتِهَا في مَوَاقِيتِهَا . ويُقَالُ : حافَظَ عَلَى الأَمْرِ وثَابَرَ عَلَيْه وحَارَص وبَارَك إِذا داوَمَ عَلَيْه . وقال غَيْرُه : المُحَافَظَةُ : المُرَاقَبَةُ وهو من ذلِكَ
والمُحَافَظَةُ : الذَبُّ عَنِ المَحَارِمِ والمَنْعِ عِنْدَ الحُرُوبِ كالحِفاظِ بالكَسْرِ وإِطْلاقُهُ يُوهِمُ الفَتْحَ ولَيْسَ كَذِلِكَ يقال إنه لذو حفاظ وذو محافظة إِذَا كانَتْ له أَنَفَةٌ . قالَ رُؤْبَةُ - ويُرْوَى للعَجّاجِ - :
إِنَّا أُناسٌ نَلْزَمُ الحِفَاظا ... إِذْ سَئِمَتْ رَبِيعَةُ الكِظَاظَا ويُقَالُ : الحِفَاظُ : المُحَافَظَةُ على العَهْدِ والوَفَاءُ بالعَقْدِ والتَّمَسُّكُ بالوُدِّ
والاسْمُ الحَفيظَةُ قال َ زُهَيْر
يَسُوسُونَ أَحْلاماً بَعِيداً أَناتُهَا ... وإِنْ غَضِبُوا جاءَ الحَفِيظَةُ والجِدُّ والجَمْعُ الحَفائظُ ومنه قَوْلُهم : الحَفائِظُ تُذْهِبُ الأَحْقَادُ أَيْ إِذا رَأَيْتَ حَمِيمَكَ يُظْلَمُ حَمِيتَ لَهُ وإِنْ كانَ في قَلْبِكَ عَلَيْهِ حِقْدٌ كما في الصّحاح
واحْتَفَظَهُ لنَفْسِهِ : خَصَّها بهِ . يُقَالُ : احْتَفَظْتُ بالشَيْءِ لِنَفْسِي . وفي الصّحاح : ُقَال : احْتَفِظْ بِهَذا الشَّيْءِ ؟ أي أحفظه والتحفظ : الإحتراز يقال تحفظ عنه أَيْ احْتَرَز . وفي المُحْكَمِ : الحِفْظُ : نَقِيضُ النِّسْيَان وهو التَّعاهُدُ وقِلَّةُ الغَفْلَةِ
وفي العُبَاب والصّحاحِ : التَّحَفُّظُ : التَّيَقُّظُ وقِلَّةُ الغَفْلَةِ ولكِنْ هكَذَا في النَّسَخِ بِغَيْرِ وَاوِ العَطْفِ . والحِفْظُ : قِلُّةُ الغَفْلَةِ فَشَرَحْناهُ بِمَا ذَكَرْنَا والأَوْلَى : وقِلِّة الغَفْلَة ليَكُونَ مِنْ مَعَانِي التَّحَفُّظِ كما في العُبَابِ والصّحاح فتَأَمَّل
وفي اللِّسَانِ : التَّحَفُّظُ : قِلَّةُ الغَفْلَةِ في الأُمُورِ والكَلامِ والتَّيُقُّظ مِنْ السَّقْطَةِ كَأَنَّهُ حَذِرٌ مِنَ السُّقُوطِ وأَنْشَدَ ثَعْلَبٌ :
إِنِّي لأُبْغِضُ عاشقاً مُتَحفِّظاً ... لمْ تَتَّهِمْهُ أَعْيُنٌ وقُلُوبُ واسْتَحْفَظَهُ إِياهُ أَي سَأَلَه أَنْ يَحْفَظَهُ كما في الصّحاح ولَيْسَ فِه إِيّاه زَادَ الصّاغَانِيُّ : مالاً أَوْ سِرّاً . وقَوْلُه تَعالَى : " بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ الله " أَيْ اسْتُودِعُوه و ائْتُمِنُوا عَلَيْه . وحَكَى ابنُ بَرِّيّ عن القَزَّازِ قال : اسْتَحْفَظْتُه الشَّيْءِ : جَعَلْتُه عِنْدَهُ يَحْفَظُهُ يَتَعدَّى إِلى مَفْعُولَيْنِ ومِثْلُه : كَتَبْتُ الكِتَابَ واسْتَكْتَبْتُه الكِتابَ . واحْفاظَّتِ الحَيَّةُ هكذا في النُّسَخِ وهو غَلَطٌ صَوابُهُ الجِيفَةُ احْفِيظاظاً : انْتَفَخَت هكذا ذَكَرَهُ ابنُ سِيدَه في الحَاءِ . ورَوَاه الأَزْهَرِيُّ عن اللَّيْثِ في الجِيمِ والحَاءِ : أَو الصَّوابُ بالجِيمِ وَحْدَهُ والحاءُ تَصْحِيفٌ مُنْكَرٌ قالَه الأَزْهَرِيُّ . قال : وقدْ ذَكَرَ اللَّيْثُ هذَا الحَرْفَ في بابِ الجِيم أَيضاً فَظَنَنْتُ أَنَّه كانَ مُتَحَيِّراً فيه فذَكَرهُ في مَوْضِعَين
وممّا يُسْتَدْرَكُ عليه : وقَدْ يَكُونُ الحَفِيظُ مُتَعَدِّياً يُقَال : هُوَ حَفِيظٌ عِلْمَكَ وعِلْمَ غَيْرِكَ
وتَحَفَّظْتُ الكِتَابَ أَي اسْتَظْهَرْتُهُ شَيْئاً بَعْدَ شَيْءٍ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ
والمُحْفِظاتُ : الأُمُورُ الَّتِي تُحْفِظُ الرَّجُلَ أَي تُغْضِبُهُ إِذا وُتِرَ في حَمِيمِهِ أَو في جِيرانِهِ . قال القَطَامِيُّ :
أَخُوكَ الَّذِي لا تَمْلِكُ الحِسَّ نَفْسُهُ ... وتَرْفَضُّ عِنْدَ المُحْفِظات الكتائفُ يَقُولُ : إِذا اسْتَوْحَشَ الرَّجُلُ مِنْ ذِي قَرَابَتِهِ فاضْطَغَنَ عليه سَخِيمَةً لإِساءَةٍ كانَتْ مِنْهُ إِلَيْه فَأَوْحَشَتْهُ ثُمَّ رَآه يُضامُ زَالَ عن قَلْبِهِ ما احْتَقَدَهُ عَلَيْهِ وغَضِبَ لَهُ فَنَصَرَهُ وانْتَصَرَ لَهُ مِنْ ظُلْمه . وحُرَم الرَّجُل مُحْفِظاتُه أَيضاً
ويُقَالُ : تَقَلَّدَتْ بحَفِيظِ الدُّرِّ أَي بمَحْفُوظِهِ ومَكْنُونِه لنَفاسَتِهِ . وفي المَثَلِ المَقْدِرةُ تُذْهِبُ الحَفِيظَةَ يُضْرَبُ لِوُجُوب العَفْوِ عند المَقْدرَةِ كما في الأَساسِ
والحَفِيظَةُ : الخَرَزُ يُعَلَّقُ على الصَّبِيّ . ورَجُلٌ حُفَظَةٌ كهُمَزة أَيْ كَثِيرُ الحِفْظِ نَقَلَهُ الصّاغَانِيُّ
والمَحْفُوظُ : الوَلَدُ الصَّغِيرُ مَكِّيّة والجَمْعُ مَحَافِيظُ تَفاؤُلا
والحَافِظُ عِنْدَ المُحَدِّثِينَ مَعْرُوفٌ إِلاَّ أبا مُحَمَّدٍ النَّعّالَ الحافِظَ فإِنَّهُ لُقِّبَ به لحِفْظِهِ النِّعالَ

_Türkçe çeviri henüz yok_
