# حفن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%81%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حفن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حفن

الحَفْنُ: أَخذُكَ الشيءَ براحة كَفِّكَ والأَصابعُ مضمومةٌ، وقد حَفَنَ له بيده حَفْنةً. وحَفَنْتُ لفلان حَفْنَةً: أَعطيتُه قليلاً، وملْءُ كلِّ كفٍّ حَفْنةٌ؛ ومنه قول أَبي بكر، رضي الله عنه، في حديث الشَّفاعةِ: إنما نحن حَفْنَةٌ من حَفَناتِ الله؛ أَراد إنَّا على كَثرتِنا قليلٌ يوم القيامة عند الله كالحَفْنةِ أَي يسير بالإضافة إلى مُلْكِه ورحمته، وهي مِلْءُ الكَفِّ على جهة المجاز والتمثيل، تعالى الله عز وجل عن التشبيه؛ وهو كالحديث الآخر: حَثْية من حَثَياتِ رَبِّنا. الجوهري: الحَفْنةُ مِلْءُ الكَفَّين من طعام. وحَفَنْتُ الشيء إذا جَرَفْتَه بكِلْتَا يديك، ولا يكون إلا من الشيء اليابس كالدقيق ونحوه. وحَفَن الماءَ على رأْسه: أَلقاه بحَفْنَتِه؛ عن ابن الأَعرابي. وحَفَنَ له من ماله حَفْنةً: أَعطاه إياها. ورجل مِحْفَنٌ: كثير الحَفْنِ. قال ابن سيده: يجوز أَن يكون من الأَول ومن الثاني. واحتَفَنَ الشيءَ: أَخذَه لنفسه. ويقال: حَفَنَ للقوم وحَفَا المالَ إذا أَعطى كل واحد منهم حَفْنةً وحَفْوَةً. واحْتَفَنَ الرجلَ احتِفاناً: اقْتَلَعه من الأَرض. والحُفْنةُ، بالضم: الحُفْرَةُ يَحْفِرُها السيلُ في الغَلْظِ في مَجرَى الماء، وقيل: هي الحُفْرَةُ أَينما كانت، والجمع الحُفَنُ؛ وأَنشد شمر:
هل تَعْرِفُ الدارَ تعَفَّتْ بالحُفَنْ.
قال: وهي قَلْتاتٌ يحتفرها الماء كهيئة البِرَك. وقال ابن السكيت: الحُفَنُ نُقَرٌ يكون الماء فيها، وفي أَسفلها حَصىً
وترابٌ؛ قال: وأَنشدني الإياديُّ لعديّ بن الرِّقاعِ العامِليِّ: بِكْر يُرَبِّثُها آثارُ مُنْبَعِقٍ،
تَرَى به حُفَناً زُرْقاً وغُدْرانا.
وكان مِحْفَنٌ أَبا بَطْحاءَ، نسب إليه الدوابُّ البَطْحاوِيَّة. والحَفّانُ: فِراخُ النعام، وهو من المضاعف وربما سَمَّوا صغارَ الإبل حَفّاناً، والواحدة حَفّانة للذكر والأُنثى جميعاً؛ وأَنشد ابن بري: والحَشْوُ من حَفّانِها كالحَنْظَلِ
وشاهدُه لفِراخِ النعام قولُ الهُذَليِّ:
وإلاَّ النَّعامَ وحَفَّانَه،
وطُغْياً مع اللَّهَقِ الناشِطِ
وبنو حُفَينٍ: بطن. وفي الحديث: أَن المُقَوْقِسَ أَهدَى إلى رسول الله، صلى الله عليه وسلم، مارِيَةَ من حَفْنٍ؛ هي بفتح الحاء وسكون الفاء والنون، قرية من صعيد مصر، ولها ذكر في حديث الحسن بن عليٍّ مع معاوية.

### Türkçe

**الحَفْنُ**: Senin şeyi avuç içiyle ve parmaklar bitişik olduğu hâlde almandır; ve gerçekten o, eliyle onun için bir **حَفْنةً** aldı. Ve “Ben falan kimse için bir **حَفْنَةً** aldım”: ona az verdim; ve her avucun dolusu bir **حَفْنةٌ**dir. Bundan, Ebû Bekir’in, Allah ondan razı olsun, **الشَّفاعةِ** hadîsinde sözü: “Biz ancak Allah’ın **حَفَناتِ**ından bir **حَفْنَةٌ**yiz”; istedi ki: biz, çokluğumuza rağmen, kıyamet günü Allah katında **الحَفْنةِ** gibi azız; yani O’nun mülküne ve rahmetine nispetle azdır; ve o, mecaz ve temsil yönüyle avucun dolusudur; Allah Teâlâ Azze ve Celle teşbihten yücedir. Ve o, diğer hadîs gibidir: “Rabbimizin **حَثْياتِ**ından bir **حَثْية**.” el-Cevherî: **الحَفْنةُ** iki avucun dolusu yemektir. Ve “Ben şeyi **حَفَنْتُ**” — onu iki elinle sıyırıp aldığın zaman; ve ancak un ve benzeri gibi kuru şeyden olur. Ve “O, suyu başının üzerine **حَفَنَ**”: onu **حَفْنَتِه** ile attı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve “O, malından onun için bir **حَفْنةً** **حَفَنَ**”: onu ona verdi. Ve **مِحْفَنٌ** adam: **الحَفْنِ**i çok olan. İbn Sîde dedi: birinciden de ikinciden de olması câizdir. Ve “O, şeyi **احتَفَنَ**”: onu kendisi için aldı. Ve denilir: “O, kavim için **حَفَنَ** ve malı **حَفَا**” — onların her birine bir **حَفْنةً** ve bir **حَفْوَةً** verdiği zaman. Ve “Adamı **احْتَفَنَ** **احتِفاناً**”: onu yerden söküp çıkardı. Ve **الحُفْنةُ** (ضم ile): selin, suyun akış yerinde sert zeminde kazdığı çukurdur; ve denildi: nerede olursa olsun çukurdur; çoğulu **الحُفَنُ**dur. Şemmer inşâd etti:
هل تَعْرِفُ الدارَ تعَفَّتْ بالحُفَنْ.
Dedi: ve o, suyun, havuzlar biçiminde kazdığı küçük su birikintileridir. İbnü’s-Sikkît dedi: **الحُفَنُ** içinde su bulunan oyuklardır; ve alt tarafında çakıl ve toprak vardır. Dedi: el-İyâdî bana, ‘Adiyy b. er-Riqâ‘ el-‘Âmilî’nin şu beytini inşâd etti:
بِكْر يُرَبِّثُها آثارُ مُنْبَعِقٍ،
تَرَى به حُفَناً زُرْقاً وغُدْرانا.
Ve **مِحْفَنٌ**, Ebâ Batḥâ’ idi; ona **البَطْحاوِيَّة** binek hayvanları nisbet edildi. Ve **الحَفّانُ**: devekuşu yavruları; ve o, müzâaf köktendir; ve bazen deve yavrularına da **حَفّاناً** adını verdiler; tekili, erkek ve dişi için birlikte **حَفّانة**dır. İbn Berrî inşâd etti:
والحَشْوُ من حَفّانِها كالحَنْظَلِ
Ve onun, devekuşu yavrularına delil olanı, el-Hüzelî’nin sözü:
وإلاَّ النَّعامَ وحَفَّانَه،
وطُغْياً مع اللَّهَقِ الناشِطِ
Ve **بنو حُفَينٍ**: bir batın (kabile kolu). Ve hadîste: **المُقَوْقِسَ**’in, Resûlullah’a, صلى الله عليه وسلم, **حَفْنٍ**’den Mâriye’yi hediye ettiği; o, **الحاء**’ın fethi, **الفاء**’ın sükûnu ve **النون** ile (okunur); Mısır’ın Sa‘îd’inden bir köydür; ve Hasan b. Ali’nin Muâviye ile olan hadîsinde onun zikri vardır.
