# حقد (ح-ق-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%82%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ق - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والقاف والدال معهما
ق ح د، ح ق د، ق د ح، ح د ق، د ح ق، مستعملات
قحد:
القَحَدة: ما بينَ المأْنَتَيْن من شَحْم السَّنام. ناقةٌ مِقحاد: ضَخْمةُ القَحَدة، قال:
المُطْعِمُ القَوْمِ الخِفافِ الأَزوادْ		من كُلِّ كَوماءَ شَطُوطٍ مِقحادْ
حقد:
الحِقْدُ: الاسمُ، والحَقْدُ: الفِعلُ، حَقَدَ يَحقِدُ حَقْداً، وهو إمساكُ العَداوة في القلب والتَرَبُّصُ بفُرصتها.
قدح:
القَدّاح: مُتَّحِذُ الأقداح، وصنَعْتُه القِداحة. والقدّاح: أرْادٌ رَخْصةٌ من الفِسْفِسة، والواحد قَدّاحة. وأراد بالأَرآد جمعَ رُؤد وهو نَعْمةُ الشَّباب وغَضارتُه وأوَّليَّتُه ورَوْنَقُه. والمِقْدَح: الحديدة التي يُقْدَحُ بها. والقدّاح: الحَجَر الذي تُورَى منه النّارُ، قال روبة:
والمَرْوَ ذا القَدّاحِ مَضبُوَح الفِلَقْ
والقَدْحُ: فِعلُ القادِحِ بالزَّنْد وبالقدّاح ليُوري. والقَدْح: أُكّالٌ يَقَع في الشَّجَر وفي الأسنان. والقادِحةُ: الدُودة التي تأكُلُ الشَجَرَة والسِنَّ، قال اَلطِرِمّاح:
بَريٌء من العَيْبِ والقادِحهْ
وقال جميل:
رَمَى اللهُ في عَيْنَيْ بُثَيْنَةَ بالقَذَى		وفي الغُرِّ من أنيابِها بالقَوادِحِ

القِدْحة: اسم مُششتَقٌّ من الاقتداح بالزَّنْد. وفي الحديث: لو شاءَ اللهُ لجَعَلَ للنّاس قِدْحة ظُلْمةٍ كما جَعَلَ لهم قِدْحَة نورٍ. والإنسانُ يقتَدِحُ الأمرَ إذا نَظَرَ فيه ودَبَّر، قال عمرو بن العاص:
يا قاتَلَ اللهُ وَرْدانـاً وقِـدحـتَـه		أبدى لعمرُكَ ما في النفس وَردانُ
والقَديحُ: ما يَبْقَى في أسفل القِدْر فيُعْرَف بجَهْد، قال النابغة:
يَظَلُّ الإِماءُ يَبْتَدِرْنَ قَديحَهـا		كما ابتدَرَتْ كلبٌ مياهَ قراقِر
والمِقْدَحة: المِغرفة. والقِدْح: السَّهْمُ قبل أن يُراش ويُنصَل، وجمعُه قِداح.
حدق:
حَدَقَةُ العَيْن في الظاهر هي سواد العَيْن، وفي الباطن خَرَزَتُها، وتَجْمَع على حَدَق وحِداق أيضاً، قال أبو ذؤيب:
فالعَيْنُ بعدَهُمُ كأنَّ حِداقَها سُمِلَتْ		بشَوْكٍ فهـي عُـورٌ تـدْمَـعُ
والحديقةُ: أرضٌ ذاتُ شَجَر مُثْمِر، والجميع: الحَدائق. والحديقة من الرياض: ما أَحدَقَ بها حاجِزٌ أو أرضٌ مُرتفعة، قال عنترة:
فَتَرْكنَ كلَّ حَديقةٍ كالدِرْهَم
يعني في بَياضه واستدارته. والتَحديقُ: شدَّة النَظَر. وكُلُّ بشيءٍ استدارَ بشيءٍ فقد أَحدَقَ به.
دحق:
الدَّحْقُ: أن تقصُرَ يَدُ الرجُل وتناولُه عن الشَّيء، تقول: دَحَقْتُ يدَه عنه. وتقول: أدحَقَه الله: أي باعَدَه عن كلِّ خيَر. ورجل دَحيق مُدْحَق: مُنَحًّى عن الناس والخير، قال يصف العَيْرَ المغلُوب:
والدحيقَ العاملا
يَعني الذي قد أُخرجَ عن الحميرز تقول: دَحَقَتِ الرَّحِمُ: إذا رَمَتْ بالماء ولم تقبَلْه، قال النابغة:
لم يُحرمَوا حُسنَ الغذاء وأُمُّهُمْ		دَحَقَتْ عليك بناتقٍ مِذكـارِ
يَعني بامرأةٍ ناتقٍ مِذكارٍ. وقولُه: دَحَقَتْ عليك: فَضَلَتْ عليك بأولادٍ، أي على الذي يُفاخره.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **القاف** ve **الدال** onlarla birlikte

ق ح د، ح ق د، ق د ح، ح د ق، د ح ق، kullanılanlar

قحد:
**القَحَدة**: hörgücün yağından iki **مأْنَة** arasındaki şey. **مِقحاد** deve: **القَحَدة**’si iri olan. Dedi ki:
Hafif azıklı kavmi doyuran,		her bir **كوماء** **شَطُوط** **مِقحاد**’dan.

حقد:
**الحِقْدُ**: isim; **الحَقْدُ**: fiil. **حَقَدَ** **يَحقِدُ** **حَقْداً**: o, kalpte düşmanlığı tutmak ve onun fırsatını kollamaktır.

قدح:
**القَدّاح**: **الأقداح**’ı edinen; onun sanatı **القِداحة**’dır. Ve **القدّاح**: **الفِسْفِسة**’den ucuz **أرْاد**’dır; teki **قَدّاحة**’dır. Ve **الأَرآد** ile, **رُؤد**’un çoğulunu kastetti; o, gençliğin yumuşaklığı, tazeliği, ilkliği ve parlaklığıdır. Ve **المِقْدَح**: kendisiyle **يُقْدَحُ** olunan demirdir. Ve **القدّاح**: ondan ateş çıkarılan taştır; Rوبة dedi ki:
Ve çakmaktaşı, **القَدّاح** sahibi, yarılmış parçalı.

Ve **القَدْحُ**: **القادِح**’in **الزَّنْد** ile ve **القدّاح** ile ateş çıkarmak için yaptığı fiildir. Ve **القَدْح**: ağaçta ve dişlerde düşen bir yiyicidir. Ve **القادِحةُ**: ağacı ve dişi yiyen kurtçuktur; **اَلطِرِمّاح** dedi ki:
Ayıptan ve **القادِحهْ**’den beri.

Ve Cemîl dedi ki:
Allah, **بُثَيْنَة**’nin iki gözüne **القَذَى** ile,		ve onun dişlerinin beyazlarında **القَوادِحِ** ile attı.

**القِدْحة**: **الزَّنْد** ile **الاقتداح**’tan türetilmiş bir isimdir. Ve hadiste: Allah dileseydi, insanlara bir **قِدْحة** karanlık kılardı; onlara bir **قِدْحَة** nur kıldığı gibi. Ve insan, işe baktığı ve tedbir ettiği zaman işi **يقتَدِحُ** eder; Amr b. el-Âs dedi ki:
Allah **وَرْدانـاً**’ı ve onun **قِـدحـتَـه**’sini öldürsün;		yemin olsun, **وَردانُ** nefiste olanı ortaya koydu.

Ve **القَديحُ**: tencerenin dibinde kalan, güçlükle bilinen şeydir; en-Nâbiga dedi ki:
Cariyeler onun **قَديحَهـا**’sına koşuşup yarışırlar,		**كلب**’in **قراقِر** sularına koşuşup yarıştığı gibi.

Ve **المِقْدَحة**: kepçedir. Ve **القِدْح**: tüylendirilip demirlenmeden önce oktur; onun çoğulu **قِداح**’tır.

حدق:
Gözün dışta **حَدَقَةُ العَيْن**’i, gözün siyahlığıdır; içte ise onun boncuğudur. Ve **حَدَق** ve **حِداق** üzerine de toplanır. Ebû Züeyb dedi ki:
Göz, onlardan sonra, sanki onun **حِداقَها**’sı sürülmüş,		dikenle; o yüzden o, kördür, yaşarır.

Ve **الحديقةُ**: meyve veren ağaçlı bir arazidir; hepsi: **الحَدائق**. Ve bahçelerden **الحديقة**: onu bir engelin kuşattığı yahut yüksek bir arazinin (kuşattığı) şeydir; Antara dedi ki:
Her bir **حَديقة**’yi dirhem gibi bırakırlar.

Onun beyazlığında ve yuvarlaklığında demektir. Ve **التَحديقُ**: bakışın şiddetidir. Ve her kim bir şeyle bir şeyin etrafını yuvarlakça çevirirse, muhakkak ona **أَحدَقَ** etmiştir.

دحق:
**الدَّحْقُ**: adamın elinin kısa kalması ve onun bir şeye uzanışının ondan geri kalmasıdır; dersin ki: Onun elini ondan **دَحَقْتُ**. Ve dersin ki: Allah onu **أدحَقَه**: yani onu her hayırdan uzaklaştırdı. Ve **دَحيق مُدْحَق** adam: insanlardan ve hayırdan uzaklaştırılmıştır; yenilmiş yaban eşeğini vasfederken dedi ki:
Ve **الدحيقَ العاملا**.

Yani, eşeklerden çıkarılmış olan. Dersin ki: Rahim **دَحَقَتِ**: suyu attığı ve onu kabul etmediği zaman. en-Nâbiga dedi ki:
Güzel gıdadan mahrum edilmediler; hâlbuki anneleri,		sana **بناتقٍ مِذكـارِ** ile **دَحَقَتْ**.

Yani, **ناتقٍ مِذكارٍ** bir kadınla. Ve onun sözü: **دَحَقَتْ عليك**: sana evlatlarla üstün geldi; yani, onunla övündüğü kimseye karşı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الحِقْدُ: الضِغْن، والجمع أَحْقادٌ. وتقول: حَقَدَ عليه يَحْقِد حِقْداً، وحَقِد عليه بالكسر حَقَداً لغة. وأَحْقَدَهُ غيره. ورجل حَقود. وأَحْقَدَ القومُ، إذا طلبوا من المَعْدِن شيئاً فلم يجدوا.

##### Türkçe

**الحِقْدُ**: kin; çoğulu **أَحْقادٌ**. Ve dersin ki: **حَقَدَ عليه يَحْقِد حِقْداً**; ve **حَقِد عليه** (kesre ile) **حَقَداً** (bir lehçe olarak). Ve başkası onu **أَحْقَدَهُ**. Ve (o) kinci bir adamdır: **حَقود**. Ve kavim **أَحْقَدَ** etti; yani madenden bir şey istedikleri zaman da bulamadıkları zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الحاء والقاف والدال
حقد ، حدق ، قدح ، قحد ، دحق : مستعملات .
قحد : قال الليث : القَحَدَةُ : ما بين المأْنَتَيْن من شَحْم السنام . وناقَةٌ مِقْحَاد : ضخمة القَحَدَة وأنشد : مِن كلِّ كَوْمَاءَ شَطُوطٍ مِقْحَادْ أبو عُبَيد عن الأصمعيِّ : المِقْحَاد : النَّاقةُ العظيمة السَّنام : ويقال للسَّنام : القَحَدَة ، قال : والشَّطُوطُ : العظيمة جَنْبَتَي السَّنَام . ثعلب عن ابن الأعرابيِّ قال : المَحْقِدُ
والمَحفِدُ والمحْتدُ والمَحْكِدُ كله الأصل ، قلت : وليس في ( كتاب أبي تُرَاب ) المَحْقِد مع المَحْتِد وذُكر عن ابن الأعرابي : المَحْفِدُ : أصل السَّنامِ بالفاء وعن أبي نَصْر مثله . شمر عن ابن الأعرابي : القَحَّاد : الرجل الفَرْدُ الذي لا أخ له ولا ولد . ويقال : واحدٌ قاحِدٌ وصَاخِدٌ وهو الصُّنْبُور . قلت : وروى أبو عمرو عن أبي العباس هذا الحرف بالفاء فقال : واحِدٌ فَاحِدٌ ، قلت : والصوابُ ما روى شمر عن ابن الأعرابي . أبو عُبيد : قَحَدت النَّاقة وأقْحَدَتْ : صارت مِقْحَاداً . حقد : شمر عن ابن الأعرابي : حَقِدَ المَعْدِنُ وأَحْقَدَ إذا لم يَخْرُجْ منه شيء وذهبت منالَتُه . الليث : الحِقْد : إمساكُ العداوة في القلب والتَربُّص بِفُرْصتها ، تقولُ : حقَد يَحْقِدُ على فلان حَقْداً فهو حاقِدٌ فالحَقْدُ الفعل ، والحِقْدُ الاسم . قلت : ويقال : رجل حَقودٌ . ومَعْدِن حاقِدٌ إذا لم يُنل شيئاً . وجَمْع الحِقْد أحْقَادٌ . قدح : الليث : القَدَحُ : من الآنية معروف . وجمعه أَقْدَاحٌ ، ومُتَّخِذه القَدَّاح ، وصناعتُه القِداحةُ . والقِدْحُ : قِدْح السَّهْم وجَمْعُه قِداح ، وَصانِعُه قَدَّاح أيضاً . قال : والْقَدَّاح : أُرْآدٌ رَخْصة من الفِسْفِسَة . الواحدة قَدَّاحة . قال والقَدَّاح : الحجر الذي يُورَى منه النار . وقال رُؤْبة : والْمَرْوَذَ القَدّاح مَضْبوحَ الفِلَق والقَدْحُ : قَدحُك بالزنْد وبالْقَدَّاحِ لِتُورِي والمِقْدَح : الحديدة التي يُقْدَح بها . والقَدْحُ : فِعْلُ القادح ، وقد قَدَحَ يَقْدَحُ ، وقال الأصمعي : يقال للتي تُضْرب فيخرج منها النارُ قَدّاحة . وقال الليث : القَدْح : أُكَالٌ يقع في الشجر والأسنان . والقادِحة : الدُّودَة التي تأكل الشجر والسِّنَّ ، تقول : قد أسْرَعت في أسنانه القَوادِح ، وقال الأصمعي : يقال : وقع القادحُ في خشبة بَيتِه يعني الآكل . ويُقال : عودٌ قد قُدح فيه إذا وَقع فيه القادحُ ، وقال جميل : رمى الله في عَيْنَي بُثَيْنَةَ بالقَذَى وفي الغُرِّ من أنيابِها بالقَوادِح وقال الليث : القِدْحَةُ : اسم مشتقٌ مِن اقتداح النار بالزنْد . وفي الحديث : ( لو شاء الله لجعل للنَّاسِ قِدْحَةَ ظُلْمَة كما جعل لهم قِدحة نُور ) . قال : والإنسان يَقْتَدِحُ الأمرَ إذا نظر فيه وَدَبَّرَه ، ويروى هذا البيتُ لعمرو بن العاص : يا قاتَل الله وَرْدَاناً وقِدْحَتَه أَبْدَى لعَمْرُكَ مافي النفس وَرْدَانُ وَوَرْدَان : غُلاَمٌ كان لعمرو بن العاص وكان حَصِيفاً ، فاسْتشارَه عَمْرو في أمر عليّ ح وأمر مُعاوية ، فأجابه وَرْدَان بما كان في نفسه ، وقال له : الآخرةُ مع علِيّ
والدنيا مع معاوية ، وما أراك تختار على الدنيا ، فقال عمرو : هذا البيت . ومن رواه : وقَدْحَتَه أَرَاد به مَرَّة واحِدَة . وقال الليث : القَدِيحُ : ما يبقى من أسفل القِدْر فيُغْرَفُ بجهد . وقال النابغةُ : فظل الإمَاءُ يَبْتَدِرْنَ قدِيحَها كما ابْتَدَرَتْ كَلْبٌ مياه قَراقِر وقال الأصمعي : يقال : قَدَحَ يَقْدَحُ قَدْحاً إذا ما غَرَف . ويقال : أعْطِني قُدْحَةً من مَرقتك أي غُرفة . والمِقْدحُ : ما يُغْرَفُ به ، وأنشد . لنَا مِقْدَحٌ منها وللجَارِ مِقْدح . ويقال : هو يَبْذُل قَدِيح قِدْرِه يعني ما غُرِف منها ، قال : والمِقْدحَة : المِغْرفة . قال : ويقال : قَدَحَ في القِدْح يَقْدَحُ وذلك إذَا خَزَقَ في السَّهْم بِسِنْخ النّصْل . وفي الحديث ( أَنَّ عُمَر كان يُقَوِّمُهُم في الصفّ كما يُقوِّمُ القَدَّاح القِدْحَ ) . قال : وأول ما يُقطع السهمُ ويُقْتَضَبُ يُسمى قِطْعاً ، والجميع الْقُطُوعُ ، ثم يُبْرَى فَيسمّى بَرِيّاً ، وذلك قبل أن يُقَوَّمَ ، فإذا قُوِّم وأنَّى له أن يُرَاش ويُنْصَل فهو القِدْح ، فَإِذَا رِيشَ ورُكِّبُ نَصْلُه صار سهماً . الأصمعي : قَدَّح فلانٌ فرسَه إذا ضَمَّره فهو مُقْدَّح . وَقَدَّحَت عَيْنُه إذا غارَتْ فهي مُقَدَّحَة . وقال أبو عُبيدة : ويقال : قَدَحَ في سَاقه إذا ما عَمِل في شيء يكرهه . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : تقول : فلان يَفُتُّ في عَضُد فلان ويَقْدَح في ساقه . قال : والعَضُد : أَهلُ بَيْته ، وسَاقُه : نَفسُه . وأما قول الشاعر : ولأنْت أَطْيَشُ حين تَغْدو سادِراً رَعِشَ الجَنَانِ من الْقَدُوحِ الأقْدَح فإنه أراد قول العرب : هو أَطْيَشُ من ذباب وكل ذباب أقدحُ ، ولا تراهُ إلا وكأنه يقدَحُ بيديه ، كما قال عنترة : هَزِجاً يَحُكُّ ذِرَاعه بذراعه قَدْحَ المُكِبّ على الزِّناد الأَجْذَم ويقال في مَثَل : ( صَدَقني وَسْمُ قِدْحه ) أي قال الحقَّ . قال أبو زيد : ويقولون : أبصِرْ وَسْمَ قِدْحِك أي اعْرِف نفسك وأنشد : ولَكن رَهْطُ أُمِّكَ من شُيَيْم فأبْصِرْ وَسمِ قِدْحِكَ في القِدَاح وقال أبو زيد : من أَمْثالهم ( إِقْدَحْ بِدِفْلَى في مَرْخ ) . مثل يُضْرَب للرجل الأديب الأريب ، قلت : وزنادُ الدِّفْلَى والْمَرخ كثيرة النار لا تَصْلِد . أبو عُبيد قال : القَادِحُ الصَّدْعُ في العود . حدق : قال الليث : الْحَدقُ : جماعة الحَدَقَةَ ، وهي في الظاهر سوادُ العيْنِ ، وفي الباطن خَرَزَتُها وتُجمعُ على الحِدَاقِ . وقال أبو ذُؤَيْب : فالعين بعدهم كأن حِدَاقها وقال غير الليث : السواد الأَعْظَمُ في العين هو الحَدَقة والأصغر هو النّاظِرُ وفيه إنسان العَيْنِ ، وإنما النَّاظر كالمِرْآةِ إذا استقْبَلْتَها
رأيت فيها شَخْصَك . وقال الفرَّاء في قول الله : ( وَنَخْلاً وَحَدَآئِقَ غُلْباً ) ( عَبَسَ : 30 ) قال : كل بستان كان عليه حائِطٌ فهو حديقة وما لم يكن عليه حائط لم يُقَلْ له حَدِيقة . وقال الزَّجّاج : الحدائقُ : البساتين والشجر المُلْتَفّ ، وقال الليث : الحَدِيقة : أرض ذات شجر مثمر ، والحديقة من الرياض : كل رَوْضَة قد أَحْدَقَ بها حاجز أو أرض مُرْتَفِعة . وقال عَنْتَرَةُ : فَتَرَكْنَ كل حَدِيقةٍ كالدرهم قال : وكل شيء اسْتدار بشيء فقد أَحْدَق به ، وتقول : عليه شامةٌ سَوْداءُ قد أَحْدَقَ بها بياض . قال : والتَّحْدِيق : شدة النظر . ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للباذِنْجَان الحَدَقُ وَالمَغْدُ . غيره : حَدَقَ فُلانٌ الشيء بِعَيْنِه يَحْدِقُه حَدْقاً إذا نظر إليه ، وَحَدَقَ الميِّتُ إذا فتح عيْنه وطرِف بها ، والحُدُوق : المصدر ، ورأيت المَيِّتَ يَحْدِقُ يَمْنَةً ويَسْرَةً أي يفتح عَيْنيه ويَنْظُر . وقال ابن شميل : حَدِيقُ الرَّوْضِ : ما أَعْشَبَ به والتَفّ . يقال : رَوْضَة بني فلان ما هي إلا حديقةٌ ما يجوز فيها شيء ، وقد أَحْدَقَتِ الرَّوْضَةُ عُشْباً ، وإذا لم يكن فيها عُشْبٌ فهي رَوْضَة . والحديقةُ : أرْض ذات شجر مُثْمِر . وكل شيء أحاط بشيء فقد أَحْدَقَ به . دحق : العرب تسمي العَيْر الذي غلب على عانَته دَحِيقاً . وقال ابن المُظفَّر : الدَّحْقُ : أن تَقصُر يَدُ الرَّجُل وتناوُلُه عن الشيء ، تقول : دَحَقْتُ يَدَ فُلان عن فلان ، وقد أَدْحَقَه الله أي باعده عن كل خَيْر ، ورجل دَحِيق مُدْحَق : مُنحّى عن النَّاس والخَيْر . قال : وَدَحَقَت الرَّحم إذا رَمَتْ بالماء فلم تقبله . وقال النَّابِغَة : دَحَقت عليك بِناتقٍ مِذْكارِ الأصمعي : الدَّحُوق من الإبل : التي يخرج رَحِمُها بعد نِتَاجِها . وقال ابن هانىء : الدَّاحِق من النساء : المُخْرِجَةُ رَحِمَها شَحْماً ولحماً . رواه شمر . وقال الأصمعي : تقول العربُ : قَبَّحَه الله وأمًّا رَمَعَتْ به ، ودَحَقَتْ به ، ودَمصت به ، بمعنى واحد . عمرو عن أبيه قال : الدَّحُوقُ من النِّسَاء : ضدُّ المَقَاليت وهنَّ المُتْمِئات .

##### Türkçe

**باب الحاء والقاف والدال**
**حقد** ، **حدق** ، **قدح** ، **قحد** ، **دحق** : kullanımdadırlar.

**قحد** : el-Leys dedi: **القَحَدَةُ**: hörgücün yağından iki **المأْنَتَيْن** arasındaki şeydir. Ve **ناقَةٌ مِقْحَاد**: **القَحَدَة**’si iri olan (dişi deve). Ve şu beyti okudu:
مِن كلِّ كَوْمَاءَ شَطُوطٍ مِقْحَادْ
Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **المِقْحَاد**: hörgücü büyük olan dişi deve; ve hörgüce **القَحَدَة** denir, dedi. Ve dedi: **الشَّطُوطُ**: hörgücün iki yan tarafı büyük olan. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **المَحْقِدُ**
ve **المَحفِدُ** ve **المَحْتدُ** ve **المَحْكِدُ**: hepsi asıldır. Dedim: (Ebû Türâb’ın kitabı)’nda **المَحْقِد** , **المَحْتِد** ile birlikte yoktur; ve İbnü’l-A‘râbî’den zikredildi: **المَحْفِدُ**: **الفاء** ile, hörgücün aslıdır. Ebû Nasr’dan da bunun benzeri. Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: **القَحَّاد**: kardeşi ve çocuğu olmayan tek adam. Ve denir: **واحدٌ قاحِدٌ** ve **صَاخِدٌ**; o da **الصُّنْبُور**’dur. Dedim: Ebû Amr, Ebü’l-Abbâs’tan bu harfi **الفاء** ile rivayet etti de şöyle dedi: **واحِدٌ فَاحِدٌ**. Dedim: doğru olan, Şemmer’in İbnü’l-A‘râbî’den rivayet ettiğidir. Ebû Ubeyd: **قَحَدت** dişi deve ve **أقْحَدتْ**: **مِقْحَاداً** oldu.

**حقد** : Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: **حَقِدَ** maden ve **أَحْقَدَ**: ondan hiçbir şey çıkmadığı ve elde edilişi gittiği zaman. el-Leys: **الحِقْد**: düşmanlığı kalpte tutmak ve fırsatını kollamak; dersin ki: **حقَد يَحْقِدُ** falana karşı **حَقْداً**; o hâlde o **حاقِدٌ**’dir; böylece **الحَقْدُ** fiildir, **الحِقْدُ** isimdir. Dedim: ve denir: **رجل حَقودٌ**. Ve **مَعْدِن حاقِدٌ**: ondan bir şey elde edilmediği zaman. Ve **الحِقْد**’in çoğulu **أحْقَادٌ**’dır.

**قدح** : el-Leys: **القَدَحُ**: kaplardan bilinen (bir kap). Çoğulu **أَقْدَاحٌ**; onu yapan **القَدَّاح**; sanatı **القِداحةُ**. Ve **القِدْحُ**: okun **قِدْح**’ı; çoğulu **قِداح**; yapanı da **قَدَّاح**. Dedi: ve **الْقَدَّاح**: **الفِسْفِسَة**’den ucuz **أُرْآدٌ**’dur; teki **قَدَّاحة**. Dedi: ve **القَدَّاح**: kendisinden ateş çıkarılan taştır. Rü’be dedi:
والْمَرْوَذَ القَدّاح مَضْبوحَ الفِلَق
Ve **القَدْحُ**: ateş çıkarmak için **الزَّنْد** ile ve **الْقَدَّاحِ** ile senin vurmandır. Ve **المِقْدَح**: kendisiyle **يُقْدَح** olunan demir parçadır. Ve **القَدْحُ**: **القادح**’ın fiilidir; ve gerçekten **قَدَحَ يَقْدَحُ**. el-Asmaî dedi: kendisine vurulan da ondan ateş çıkan şeye **قَدّاحة** denir. el-Leys dedi: **القَدْح**: ağaçlarda ve dişlerde meydana gelen bir **أُكَالٌ**’dır. Ve **القادِحة**: ağacı ve dişi yiyen kurtçuktur; dersin ki: dişlerinde **القَوادِح** çabuklaştı. el-Asmaî dedi: denir: **وقع القادحُ في خشبة بَيتِه**; yani yiyen (kurt). Ve denir: içinde **القادح** vuku bulduğunda **عودٌ قد قُدح فيه**. Cemîl dedi:
رمى الله في عَيْنَي بُثَيْنَةَ بالقَذَى
وفي الغُرِّ من أنيابِها بالقَوادِح
el-Leys dedi: **القِدْحَةُ**: **الزَّنْد** ile ateş çıkarma (**اقتداح**)dan türemiş bir isimdir. Hadiste: (Allah dileseydi insanlara, onlara **قِدْحَةَ نُور** yaptığı gibi, **قِدْحَةَ ظُلْمَة** yapardı). Dedi: insan, bir işe baktığı ve onu tedbir ettiği zaman işi **يَقْتَدِحُ**. Bu beyit Amr b. el-Âs’a rivayet edilir:
يا قاتَل الله وَرْدَاناً وقِدْحَتَه
أَبْدَى لعَمْرُكَ مافي النفس وَرْدَانُ
Ve **وَرْدَان**: Amr b. el-Âs’ın bir kölesiydi ve akıllıydı; Amr, Ali h hakkındaki işte ve Muâviye işinde ona danıştı; **وَرْدَان** ona, içinde olanla cevap verdi ve ona dedi: âhiret Ali ile, dünya Muâviye ile; ve seni dünyanın üzerine (başka bir şeyi) seçer görmüyorum. Bunun üzerine Amr: bu beyit (dedi). Onu **وقَدْحَتَه** diye rivayet eden: onunla bir tek seferi kastetti. el-Leys dedi: **القَدِيحُ**: tencerenin altından kalan, güçlükle kepçelenen şeydir. en-Nâbiga dedi:
فظل الإمَاءُ يَبْتَدِرْنَ قدِيحَها
كما ابْتَدَرَتْ كَلْبٌ مياه قَراقِر
el-Asmaî dedi: kepçelediği zaman **قَدَحَ يَقْدَحُ قَدْحاً** denir. Ve denir: çorbadan bana bir **قُدْحَةً** ver; yani bir kepçe dolusu. Ve **المِقْدحُ**: kendisiyle kepçelenen şeydir; ve şu beyti okudu:
لنَا مِقْدَحٌ منها وللجَارِ مِقْدح
Ve denir: o, tenceresinin **قَدِيح**’ini bağışlar; yani ondan kepçeleneni. Dedi: ve **المِقْدحَة**: kepçedir. Dedi: ve denir: okun içine, **النّصْل**’ın **سِنْخ**’ı ile deldiği zaman, **قَدَحَ في القِدْح يَقْدَحُ**. Hadiste: (Ömer, onları safta, **القَدَّاح**’ın **القِدْح**’ı doğrulttuğu gibi doğrulturdu). Dedi: okun ilk kesilip yontulmasına **قِطْعاً** denir; hepsi **الْقُطُوعُ**; sonra yontulur da **بَرِيّاً** diye adlandırılır; bu, doğrultulmadan öncedir. Doğrultulunca ve ona tüy takılıp uç takılması yaklaşınca o **القِدْح**’tır; tüy takılıp ucu yerleştirilince ok (**سهماً**) olur. el-Asmaî: bir kimse atını zayıflatıp incelttiğinde **قَدَّح** eder; o hâlde o **مُقْدَّح**’tır. Ve gözü çöktüğünde **قَدَّحَت عَيْنُه**; o hâlde o **مُقَدَّحَة**’dir. Ebû Ubeyde dedi: hoşlanmadığı bir şeyde çalıştığında **قَدَحَ في سَاقه** denir. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dersin ki: falan, falanın **عَضُد**’ünde gevşetir ve onun **سَاق**’ında **يَقْدَح** eder. Dedi: **العَضُد**: onun ev halkıdır; **سَاقُه**: kendisidir. Şairin sözüne gelince:
ولأنْت أَطْيَشُ حين تَغْدو سادِراً
رَعِشَ الجَنَانِ من الْقَدُوحِ الأقْدَح
o, Arapların sözünü kastetti: o, sinekten daha şaşkındır; her sinek **أقدحُ**’tır; onu ancak sanki iki eliyle **يقدَحُ** ediyormuş gibi görürsün; Antara’nın dediği gibi:
هَزِجاً يَحُكُّ ذِرَاعه بذراعه
قَدْحَ المُكِبّ على الزِّناد الأَجْذَم
Bir meselde denir: ( **صَدَقني وَسْمُ قِدْحه** ) yani doğruyu söyledi. Ebû Zeyd dedi: ve derler: **أبصِرْ وَسْمَ قِدْحِك**; yani kendini bil. Ve şu beyti okudu:
ولَكن رَهْطُ أُمِّكَ من شُيَيْم
فأبْصِرْ وَسمِ قِدْحِكَ في القِدَاح
Ebû Zeyd dedi: atasözlerindendir: ( **إِقْدَحْ بِدِفْلَى في مَرْخ** ). Edebli, zeki adam hakkında darb-ı meseldir. Dedim: **الدِّفْلَى** ve **الْمَرخ**’un çakmak taşı çok ateşlidir; sertleşip kayganlaşmaz. Ebû Ubeyd dedi: **القَادِحُ**: dalda yarıktır.

**حدق** : el-Leys dedi: **الْحَدقُ**: **الحَدَقَة**’nın topluluğudur; o, dışta gözün siyahlığıdır; içte ise onun boncuğudur; **الحِدَاقِ** üzerine toplanır. Ebû Züeyb dedi:
فالعين بعدهم كأن حِدَاقها
el-Leys’ten başkası dedi: gözdeki daha büyük siyahlık **الحَدَقة**’dır; daha küçük olan **النّاظِرُ**’dür; onda **إنسان العَيْنِ** vardır. **النَّاظر** ancak, karşısına geçtiğinde içinde suretini gördüğün ayna gibidir. el-Ferrâ, Allah’ın sözü hakkında: ( **وَنَخْلاً وَحَدَآئِقَ غُلْباً** ) (Abese: 30) dedi: üzerinde duvar olan her bostan **حديقة**’dır; üzerinde duvar olmayan için **حديقة** denmez. ez-Zeccâc dedi: **الحدائقُ**: bostanlar ve birbirine girmiş ağaçtır. el-Leys dedi: **الحَدِيقة**: meyveli ağaçlı bir topraktır; ve çayırlardan **الحديقة**: etrafını bir engelin veya yüksek bir toprağın kuşattığı her **رَوْضَة**. Antara dedi:
فَتَرَكْنَ كل حَدِيقةٍ كالدرهم
Dedi: bir şey bir şeyle yuvarlaklaşıp çevrelendiğinde ona gerçekten **أَحْدَقَ** etmiştir. Ve dersin: üzerinde siyah bir ben vardır; onun etrafını bir beyazlık gerçekten **أَحْدَقَ** etmiştir. Dedi: **التَّحْدِيق**: bakışın şiddetidir. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: patlıcana **الحَدَقُ** ve **المَغْدُ** denir. Başkası: bir kimse bir şeye gözüyle baktığında **حَدَقَ** eder; **يَحْدِقُه حَدْقاً**; ve ölü, gözünü açıp onunla kırptığında **حَدَقَ** eder; **الحُدُوق**: mastardır. Ve ölüyü sağa sola **يَحْدِقُ** eder gördüm; yani iki gözünü açar ve bakar. İbn Şümeyl dedi: **حَدِيقُ الرَّوْضِ**: onunla ot bitip sıklaşan şeydir. Denir: falanoğullarının çayırı ancak bir **حديقةٌ**’dır; içinde hiçbir şey geçmez. Ve çayır, otla gerçekten **أَحْدَقَت**; içinde ot yoksa o **رَوْضَة**’dir. Ve **الحديقةُ**: meyveli ağaçlı bir topraktır. Ve her şey bir şeyi kuşattığında ona gerçekten **أَحْدَقَ** etmiştir.

**دحق** : Araplar, sürüsüne galip gelmiş erkek eşeğe **دَحِيقاً** adını verir. İbnü’l-Muzaffer dedi: **الدَّحْقُ**: adamın elinin ve uzanışının bir şeyden kısa kalmasıdır; dersin: falanın elini falandan **دَحَقْتُ**; ve Allah onu **أَدْحَقَه**; yani onu her hayırdan uzaklaştırdı. Ve **رجل دَحِيق مُدْحَق**: insanlardan ve hayırdan uzaklaştırılmıştır. Dedi: ve rahim, suyu atıp onu kabul etmediğinde **وَدَحَقَت الرَّحم**. en-Nâbiga dedi:
دَحَقت عليك بِناتقٍ مِذْكارِ
el-Asmaî: develerden **الدَّحُوق**: doğumundan sonra rahmi çıkan (dişi)dir. İbn Hânî’ dedi: kadınlardan **الدَّاحِق**: rahmini yağ ve et olarak çıkarandır. Şemmer onu rivayet etti. el-Asmaî dedi: Araplar der: Allah onu çirkin kılsın; ve onunla **رَمَعَتْ** bir anne; ve onunla **دَحَقَتْ**; ve onunla **دَمصت**; tek bir mânâdadır. Amr, babasından dedi: kadınlardan **الدَّحُوقُ**: **المَقَاليت**’in zıddıdır; onlar **المُتْمِئات**’tir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والقاف وما يثلثهما)
  (حقل) الحاء والقاف واللام أصلٌ واحد، وهو الأرض وما قاربه. فالحَقْل: القَرَاح الطيِّب. ويقال: "لا يُنبت البَقْلةَ إلا الحَقْلة". وحَقِيلٌ: موضع. قال:
  * مِن ذِي الأبارق إذْ رعَيْنَ حَقِيلا([1]) *
  والمُحاقلة التي نُهِي عنها([2]): بيعُ الزّرعِ في سنبُله بحنطةٍ أو شعير.
ومن الباب قولهم: حَقِل الفرسُ، في قول بعضهم، إذا أصابَه وجَعٌ في بطْنه من أكل التراب. والأصل الأرض.
  ويقال حَوْقَل الشَّيْخ، إذا اعتمد بيديه على خَصره إذا مشى؛ وهي الحوقلة. وكأنَّ ذلك مأخوذٌ من قُربِهِ من الأرض. وأمّا قولهم للقارورة حَوقَلَة، فالأصل الحَوْجَلَة. ولعل الجيم أبدِلت قافا.
  (حقم) الحاء والقاف والميم لا أصلٌ ولا فرع. يقولون: الحَقْم طائر([3]).
  (حقن) الحاء والقاف *والنون أصلٌ واحد، وهو جَمْع الشيء. يقال لكلّ شيءٍ [جُمِعَ([4])] وشُدَّ حقين. ولذلك سُمِّي حابسُ اللبن حاقنا. ويقال اللبن الحَقِين الذي صُبَّ حليبُه على رائِبه. والحواقن: ما سفَل عن البطن. وقال قوم: الحاقنتان ما تحت الترقوَتَين.
  (حقو) الحاء والقاف والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو بعضُ أعضاء البدن. فالحَِقْو الخَصْر ومَشَدّ الإزار. ولذلك سمِّي ما استدقّ من السهم مما يلي الرّيشَ حَقواً. فأمّا الحديث "أن رسولَ الله صلى الله عليه وآله وسلم أعطى النساء اللواتي غَسَّلْنَ ابنَتَه حَقْوَةً" فجاء في التفسير أنّه الإزار، وجمعه حِقِيّ، فهذا إنما سمِّي حِقواً لأنه يشدّ به الحَِقْو. وأما الحَقْوة فوجعٌ يصيب الإنسانَ في بطنه؛ يقال منه حُقِيَ الرّجلُ فهو مَحْقوٌّ.
  (حقب) الحاء والقاف والباء أصلٌ واحد، وهو يدلّ على الحبْس. يقال حَقِب العام، إذا احتبس مطرُه. وحَقِب البعيرُ، إذا احتبسَ بولُه.
  ومن الباب الحَقَبُ: حبلٌ يُشَدّ به الرحْلُ إلى بطْن البعير، كي لا يجتذبه التَّصدير. فأمّا الأحقبُ، وهو حِمار الوحش، فاختُلِف في معناه، فقال قوم: سمِّي بذلك لبياض حَِقْويه. وقال آخرون: لدقّة حِقوَيه. والأنثى حَقْباء. فإنْ كان هذا من الباب فلأنه مكانٌ يشد بحِقاب، وهو حبلٌ. ويقال للأنثى حَقباء. قال:
  * كأنّها حَقْباء بلقاءُ الزّلَقْ([5]) *
  ومن الباب الحقيبة، وهي معروفة. ومنه احتقب فلانٌ الإثم، كأنه جمعَه في حقيبةٍ. واحتقَبَه من خَلفه: ارتدفَه. والمُحْقَِب: المُرْدَفِ. فأمّا الزمان فهو حِقْبة والجمع حِقَب. والحُقْبُ ثمانون عاماً، والجمع أحقاب، وذلك لما يجتمع فيه من السّنين والشّهورِ. ويقال إنَّ الحِقابَ جبلٌ. ويقال للقارَةِ الطويلة في السماء حقباء. قال:
  * قد ضَمَّها والبَدَن الحِقابُ([6]) *
  (حقد) الحاء والقاف والدال أصلان: أحدهما الضِّغن، والآخر ألاَّ يُوجد ما يطلب.
  فالأوّل الحِقْد، ويجمع على الأحقاد. والآخَر قولُهم أحقَدَ القومُ، إذ طلبوا الذَّهَبةَ في المعدِن فلم يجدُوها.
  (حقر) الحاء والقاف والراء أصلٌ واحد، استصغارُ الشيء. يقال شيءٌ حقير، أي صغير. وأنا أحتقرهُ: أي أستصغره. فأمّا قولهم لاسم السماء "حاقورة([7])" فما أراه صحيحاً. وإن كان فلعلّه اسم مأخوذٌ كذا من غير اشتقاق.
  (حقط) الحاء والقاف والطاء ليس أصلاً، ولا أحسب الحَيْقُطانَ، وهو ذكر الدُّرَّاج، صحيحاً.
  (حقف) الحاء والقاف والفاء أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على مَيَل الشيء وعِوَجه: يقال احقوقَف الشيءُ، إذا مال، فهو مُحْقَوْقِفٌ وحَاقِفٌ. ومن ذلك الحديث: "أنه مرَّ بظبيٍ حاقِفٍ في ظلِّ شجرة" فهو الذي قد انحنى وتثنَّى في نَوْمِه. ولهذا قيل للرَّمل المنحني حِقْف، والجمع أحقاف. قال:
فلما أجزْنَا ساحةَ الحيِّ وانتحى *** بنا بَطْنُ خبتٍ ذي حِقافٍ عَقَنْقَلِ([8])  ويروى: "ذي قِفاف". وقال آخر:
  * سَمَاوةَ الهِلالِ حَتى احقوقَفا([9]) *
----------------------------------------------------------------------
([1]) سبق الكلام على البيت في (برق). وصدره: * وأفضن بعد كظومهن بحرة *
([2]) في الأصل: "عن".
([3]) في اللسان: "ضرب من الطير يشبه الحمام. وقيل هو الحمام. يمانية".
([4]) التكملة من المجمل.
([5]) البيت لرؤبة في ديوانه 104 واللسان (حقب، زلق).
([6]) من رجز في اللسان (حقب)، وصواب روايته: "وضمها"؛ لأن قبله:
* قد قلت لما جدت العقاب *
    وجاء إنشاده على الصواب في المجمل.
([7]) لم تذكر في اللسان. وفي القاموس أنها  السماء الرابعة.
([8]) لامرئ القيس، في معلقته.
([9]) للعجاج ديوانه 84 والمجمل واللسان (حقف).
ـ

##### Türkçe

(حâ ve قâf ve bunların üçlü kılındıklarının bâbı)
  (حقل) **الحاء** ve **القاف** ve **اللام** tek bir asıldır; o da yer ve ona yakın olandır. Şu halde **الحَقْل**: iyi **القَرَاح**’tır. Ve denir: “**لا يُنبت البَقْلةَ إلا الحَقْلة**”. Ve **حَقِيلٌ**: bir yer. Dedi ki:
  * **مِن ذِي الأبارق إذْ رعَيْنَ حَقِيلا**([1]) *
  Ve kendisinden nehyedilen **المُحاقلة**([2]): ekini başağında iken buğday yahut arpa ile satmaktır.
Ve bâbdan onların sözü: **حَقِل** at, bazılarının sözüne göre, toprağı yemekten karnında bir ağrı isabet ettiğinde. Asıl yer’dir.
  Ve denir: **حَوْقَل** ihtiyar, yürüdüğünde elleriyle beline dayandığında; o **الحوقلة**’dir. Sanki bu, yer’e yakınlığından alınmıştır. Ama onların şişeye **حَوقَلَة** demeleri; asıl **الحَوْجَلَة**’dir. Ve belki **الجيم** **قاف** olarak değiştirilmiştir.
  (حقم) **الحاء** ve **القاف** ve **الميم** ne asıl ne de fer‘dir. Derler: **الحَقْم** bir kuştur([3]).
  (حقن) **الحاء** ve **القاف** *ve **والنون** tek bir asıldır; o da şeyin toplanmasıdır. Her şey için, [toplandı([4])] ve bağlandı ise **حقين** denir. Bu yüzden sütün hapsedeni **حاقنا** diye adlandırıldı. Ve denir: **اللبن الحَقِين** ki sütü, ekşimişinin üzerine dökülmüştür. Ve **الحواقن**: karından aşağıda olan şeylerdir. Bir kavim dedi: **الحاقنتان** iki köprücük kemiğinin altındakilerdir.
  (حقو) **الحاء** ve **القاف** ve illetli harf tek bir asıldır; o da bedenin uzuvlarından bir kısmıdır. Şu halde **الحَِقْو** bel ve izarın bağlandığı yerdir. Bu yüzden okun, tüy tarafına yakın olan incelmiş kısmına **حَقواً** denildi. Ama hadis: “Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم, kızını yıkayan kadınlara bir **حَقْوَةً** verdi” tefsirde onun izar olduğu geldi; çoğulu **حِقِيّ**’dir; bu ancak **حِقواً** diye adlandırıldı, çünkü onunla **الحَِقْو** bağlanır. Ama **الحَقْوة** insana karnında isabet eden bir ağrıdır; ondan: **حُقِيَ** adam, o halde o **مَحْقوٌّ**’dur, denir.
  (حقب) **الحاء** ve **القاف** ve **الباء** tek bir asıldır; o da hapsetmeye delalet eder. Denir: **حَقِب** yıl, yağmuru hapsolduğunda. Ve **حَقِب** deve, idrarı hapsolduğunda.
  Ve bâbdan **الحَقَبُ**: devenin karnına semeri bağlamakla bağlanan iptir; ki **التَّصدير** onu çekip götürmesin. Ama **الأحقبُ**, o yaban eşeğidir; manasında ihtilaf edildi: bir kavim dedi: iki **حَِقْو**’sunun beyazlığından dolayı bununla adlandırıldı. Başkaları dedi: iki **حِقوَيه**’nin inceliğinden dolayı. Dişisi **حَقْباء**’dır. Eğer bu bâbdan ise, ancak o, **حِقاب** ile bağlanan bir yerdir; o da bir iptir. Ve dişiye **حَقباء** denir. Dedi ki:
  * **كأنّها حَقْباء بلقاءُ الزّلَقْ**([5]) *
  Ve bâbdan **الحقيبة**; o bilinir. Ve ondan: falan günahı **احتقب** etti; sanki onu bir **حقيبة** içinde toplamış gibidir. Ve onu arkasından **احتقَبَه**: onu terkisine aldı. Ve **المُحْقَِب**: terkisine alan. Ama zaman ise **حِقْبة**’dir; çoğulu **حِقَب**’dır. Ve **الحُقْبُ** seksen yıldır; çoğulu **أحقاب**’dır; bu, içinde yıllar ve aylar toplandığı içindir. Ve denir ki **الحِقابَ** bir dağdır. Ve gökte uzun kara buluta **حقباء** denir. Dedi ki:
  * **قد ضَمَّها والبَدَن الحِقابُ**([6]) *
  (حقد) **الحاء** ve **القاف** ve **الدال** iki asıldır: biri kin; diğeri, istenen şeyin bulunmamasıdır.
  Birincisi **الحِقْد**’dır; **الأحقاد** üzerine cem‘ olunur. İkincisi onların sözü: **أحقَدَ** kavim, madende altını aradıklarında da onu bulamadıklarında.
  (حقر) **الحاء** ve **القاف** ve **الراء** tek bir asıldır: şeyin küçük görülmesi. Denir: **حقير** bir şey; yani küçük. Ve ben onu **أحتقرهُ**: yani onu küçük görürüm. Ama göğün ismine “**حاقورة**([7])” demeleri; onu sahih görmüyorum. Eğer ise, belki de iştikaksız olarak başka bir yerden böyle alınmış bir isimdir.
  (حقط) **الحاء** ve **القاف** ve **الطاء** asıl değildir; ve ben **الحَيْقُطانَ**’ı, o **الدُّرَّاج** erkeğidir, sahih saymıyorum.
  (حقف) **الحاء** ve **القاف** ve **الفاء** tek bir asıldır; o da şeyin meyline ve eğriliğine delalet eder: denir **احقوقَف** şey, eğildiğinde; o halde o **مُحْقَوْقِفٌ** ve **حَاقِفٌ**’tir. Ve bundan hadis: “Bir ağacın gölgesinde **حاقِفٍ** bir ceylana uğradı” yani uykusunda eğilmiş ve bükülmüş olandır. Bunun için eğri kuma **حِقْف** denildi; çoğulu **أحقاف**. Dedi ki:
فلما أجزْنَا ساحةَ الحيِّ وانتحى *** بنا بَطْنُ خبتٍ ذي **حِقافٍ** عَقَنْقَلِ([8])  Ve rivayet olunur: “**ذي قِفاف**”. Başkası dedi:
  * **سَمَاوةَ الهِلالِ حَتى احقوقَفا**([9]) *
----------------------------------------------------------------------
([1]) Beyit hakkında söz daha önce (برق)’ta geçti. Ve onun صدر’ı: * وأفضن بعد كظومهن بحرة *
([2]) Asılda: “عن”.
([3]) Lisân’da: “Güvercine benzeyen kuş türü. Ve denildi ki o güvercindir. Yemenî”.
([4]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([5]) Beyit, Dîvân’ında 104’te Ru’be’nindir ve Lisân (حقب، زلق).
([6]) Lisân (حقب)’da bir recez’dendir; ve rivayetinin doğrusu: “وضمها”dır; çünkü ondan önce:
* قد قلت لما جدت العقاب *
    Ve el-Mücmel’de doğru üzere inşâd edildi.
([7]) Lisân’da zikredilmedi. Ve Kâmûs’ta onun dördüncü gök olduğu.
([8]) İmru’ul-Kays’ındır, Muallaka’sında.
([9]) el-Acçâc’ındır; Dîvân’ı 84 ve el-Mücmel ve Lisân (حقف).
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ق د
حقد عليه يحقد إذا أمسك العداوة في قلبه يتربص فرصة الإيقاع به من حقد المعدن وأحقد إذا لم يخرج منه شيء‏.‏
وفي قلبه حقد وفي قلوبهم أحقاد وحقود وقلبه حاقد على أخيه ومحتقد‏.‏
وتقول‏:‏ رئيس القوم محسود أو حاسد ومحقود عليه أو حاقد‏.‏
وفلان حقود وحسود‏.‏
وتحاقدوا وهم متحاقدون‏.‏

##### Türkçe

ح ق د
**حقد** ona **يحقد**: kalbinde düşmanlığı tutup (saklayıp) ona karşı (kötülük) fırsatı kolladığı zaman; (tıpkı) madenin **حقد**’i gibi. Ve **أحقد**: ondan hiçbir şey çıkmadığı zaman.

Ve onun kalbinde **حقد** vardır; ve onların kalplerinde **أحقاد** ve **حقود** vardır. Ve onun kalbi kardeşine karşı **حاقد**’dır ve **محتقد**’dır.

Ve dersin ki: Kavmin reisi **محسود** yahut **حاسد**’dır; ve kendisine karşı **محقود عليه** yahut **حاقد** (olunmuş)tur.

Ve falan **حقود** ve **حسود**’dur.

Ve **تحاقدوا**; ve onlar **متحاقدون**’dur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحِقْدُ: إِمساك العداوة في القلب والتربص لِفُرْصَتِها. والحِقْدُ: الضِّغْنُ، والجمع أَحقاد وحُقود، وهو الحقِيدَةُ، والجمع حقائد؛ قال أَبو صخر الهذلي:
وعَدِّ إِلى قوم تَجِيشُ صُدورُهم
بِغِشِّيَ، لا يُخْفُونَ حَمْلَ الحَقائِدِ
وحَقَدَ عليَّ يَحْقِدُ حَقْداً وحَقِد، بالكسر، حَقَداً وحِقْداً فيهما فهو حاقد، فالحَقْدُ الفعل، والحِقْدُ الاسم. وتَحَقَّدَ كَحَقَدَ؛ قال جرير:
يا عَدْنَ إِنَّ وِصالهنَّ خِلابَة،
ولقد جَمَعْنَ مع البِعادِ تَحَقُّدَا
ورجل حقود: كثير الحقد على ما يوجب هذا الضرب من الأَمثلة. وأَحقَدَه الأَمرُ: صَيَّرَه حاقداً وأَحقده غيره. وحَقِدَ المطرُ حَقَداً وأَحقد: احتبس، وكذلك المعدن إِذا انقطع فلم يُخرج شيئاً. قال ابن الأَعرابي: حَقِدَ المعدنُ وأَحقَدَ إِذا لم يخرج منه شيء وذهبت مَنالته. ومعدن حاقد إِذا لم يُنل شيئاً. الجوهري: وأَحقد القومُ إِذا طلبوا من المعدن شيئاً فلم يجدوا؛ قال: وهذا الحرف نقلته من كلام ولم أَسمعه. والمَحْقِدُ: الأَصل؛ عن ابن الأَعرابي.

##### Türkçe

**الحِقْدُ**: Kalpte düşmanlığı tutmak ve onun fırsatını kollamak.

Ve **الحِقْدُ**: **الضِّغْنُ**; çoğulu **أَحقاد** ve **حُقود**; o, **الحقِيدَةُ**’dir; çoğulu **حقائد**; dedi ki:
أَبو صخر الهذلي:
وعَدِّ إِلى قوم تَجِيشُ صُدورُهم
بِغِشِّيَ، لا يُخْفُونَ حَمْلَ الحَقائِدِ

Ve **حَقَدَ** bana karşı, **يَحْقِدُ** **حَقْداً** ve **حَقِد** (kesre ile), **حَقَداً** ve **حِقْداً**; ikisi de onda; o hâlde o **حاقد**’dır. Şu hâlde **الحَقْدُ** fiildir, **الحِقْدُ** ise isimdir. Ve **تَحَقَّدَ** tıpkı **حَقَدَ** gibi; dedi ki:
جرير:
يا عَدْنَ إِنَّ وِصالهنَّ خِلابَة،
ولقد جَمَعْنَ مع البِعادِ تَحَقُّدَا

Ve **حقود** adam: bu türden örnekleri gerektiren şeye karşı kini çok olan.

Ve **أَحقَدَه** iş: onu **حاقد** kıldı; ve başkası da onu **أَحقده**. Ve **حَقِدَ** yağmur **حَقَداً** ve **أَحقد**: tutuldu; aynı şekilde maden de, kesildiği zaman da artık bir şey çıkarmadığı vakit. İbn
الأَعرابي dedi: **حَقِدَ** maden ve **أَحقَدَ**, ondan bir şey çıkmadığı ve elde edilişi gittiği zaman.

Ve **حاقد** maden: ondan bir şey elde edilmediği zaman. الجوهري: Ve kavim **أَحقد** etti, madenden bir şey istedikleri zaman da bulamadıkları vakit; dedi ki: Ve bu harfi bir sözden naklettim, onu işitmedim.

Ve **المَحْقِدُ**: asıl; İbn الأَعرابي’den.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ق د * * الحِقْدُ * الضغن والجمع * أحقاد * وقد * حَقَد * عليه يحقد بالكسر * حِقْداً * بكسر الحاء و * حَقِدَ * من باب طرب لغة فيه ورجل * حَقودٌ * بفتح الحاء

##### Türkçe

* ح ق د * * **الحِقْدُ** * kin; çoğulu * **أحقاد** *; ve muhakkak **حَقَد** ona karşı kin tutar, kesre ile “yahkidu”; **حِقْداً** (حاء’nın kesresiyle); ve **حَقِدَ** “ṭariba” bâbından, onda bir lugat (varyant)tır; ve adam **حَقودٌ** (حاء’nın fethasıyla).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

حقد عليه، كضرب، وفرح، حقدا، بالكسر وحقدا، بالفتح، وهذه عن الصاغاني وحقدا، محركة مصدر حقد كفرح، وحقيدة، فهو حاقد: أمسك عداوته في قلبه وتربص لفرصتها. وقيل: الحقد الفعل، والحقد الاسم، كتحقد، قال جرير:
  باعدن إن وصالهن خـلابة                      ولقد جمعن مع البعاد تحقدا والحقود، كصبور: الكثير الحقد، أي الضغن، على ما يوجب هذا الضرب من الأمثلة. وجمع الحقد أحقاد وحقود وحقائد، قال أبو صخر الهذلي:
  وعد إلى قوم تجيش صدورهم                      بغشى لا يخفون حمل الحقائد وأحقده الأمر صيره حاقدا، وأحقده غيره. وحقد المطر، كفرح، واحتقد، وأحقد: احتبس. وكذلك المعدن إذا انقطع فلم يخرج شيئا. قال ابن الأعرابي: حقد المعدن، وأحقد، إذا لم يخرج منه شيء، وذهبت منالته. ومعدن حاقد ومحقد، إذا لم ينل شيئا. وحقدت الناقة حقدا امتلأت شحما، نقله الصاغاني. وقال الجوهري: أحقدوا: طلبوا من المعدن شيئا فلم يجدوه، قال: وهذا الحرف نقلته من كلام، ولم أسمعه. والمحقد كمجلس: الأصل، وهو المحتد والمحفد المحكد.
 ومما يستدرك عليه: حقدت السماء وحقبت، إذا لم يكن فيها قطر. والحقود والمحقد: الناقة التي تلقي ولدها. وعليه شعر، نقله الصاغاني.

##### Türkçe

**حقد** ona karşı, **ضرب** gibi ve **فرح** gibi, **حقدا** (kesre ile) ve **حقدا** (fetha ile); bu, **الصاغاني**’dendir; ve **حقدا** (harekeli), **حقد**’ın **فرح** gibi mastarıdır; ve **حقيدة**; o hâlde o **حاقد**’dır: düşmanlığını kalbinde tuttu ve onun fırsatını kolladı. Ve denildi: **الحقد** fiildir, **الحقد** isimdir; **تحقد** gibi. **جرير** dedi ki:
  Uzaklaşırlar; çünkü onların kavuşması aldatıcıdır;                      ve gerçekten uzaklaşma ile birlikte **تحقدا** topladılar. Ve **الحقود**, **صبور** gibi: çok **الحقد** sahibi; yani **الضغن**; bu türden örneklerin gerektirdiği üzere. Ve **الحقد**’ın çoğulu **أحقاد** ve **حقود** ve **حقائد**’dir. **أبو صخر الهذلي** dedi ki:
  Dön, göğüsleri kaynayan bir kavme;                      bir **بغشى** ile; **حمل الحقائد**’i gizlemezler. Ve **أحقده** iş, onu **حاقدا** kıldı; ve **أحقده** başkası. Ve **حقد** yağmur, **فرح** gibi; ve **احتقد**; ve **أحقد**: tutuldu. Ve maden de böyledir; kesildiği zaman, bir şey çıkarmadığı (zaman). **ابن الأعرابي** dedi: **حقد** maden ve **أحقد**; ondan bir şey çıkarmadığı ve elde edilişi gittiği zaman. Ve **معدن حاقد** ve **محقد**: bir şey elde etmediği zaman. Ve **حقدت** dişi deve **حقدا**: yağ ile doldu; onu **الصاغاني** nakletti. Ve **الجوهري** dedi: **أحقدوا**: madenden bir şey istediler de bulmadılar; dedi ki: ve bu harfi bir sözden naklettim, onu işitmedim. Ve **المحقد** **مجلس** gibi: asıl; ve o **المحتد** ve **المحفد** **المحكد**’dir.
 Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **حقدت السماء** ve **حقبت**: içinde damla olmadığı zaman. Ve **الحقود** ve **المحقد**: yavrusunu atan dişi deve. Ve onun üzerine bir şiir vardır; onu **الصاغاني** nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَقَدَ عَلَيْهِ
1 حَقَدَ عَلَيْهِ حقد عليه حقد علية , (S, A, L, Msb, K,) aor. حَقِدَ ; and حَقِدَ عليه, aor. حِقْدٌ; inf. n. (of the former, S, or of both, L, TA) حِقْدٌ, (S, L, Msb, * K,) or this is a simple subst., (L,) and (of the former, L, or of both, TA) حَقْدٌ (L, K) and (of the latter, S, L) حَقَدٌ (S, L, K) and [app. of both, or perhaps this is a simple subst.,] حَقِيدَةٌ; (K;) and ↓ تحقّد; (L, K;) [and ↓ احتقد; (see حَاقِدٌ;)] He bore rancour, malevolence, malice, or spite, (ضِغْن,) against him; (S, L;) he hid enmity, and violent hatred, against him in his heart; (Msb;) he retained, or held fast, enmity against him in his heart, watching for an opportunity to indulge it or exercise it (A, L, K) speedily. (A.) [Accord. to the A, this signification is from the one here next following.] ― -b2- حَقَدَ, (IAar, A, L,) or حَقِدَ, (K,) inf. n. حَقَدٌ; (L;) and ↓ احقد, (IAar, A, L,) and ↓ احتقد, (K,) or both these augmented forms; (TA;) It (a mine) ceased to yield anything; (IAar, L, K;) or yielded nothing: (A:) and it (rain) withheld itself. (IAar, L, K.) ― -b3- حَقِدَتْ, (K, TA,) inf. n. حَقَدٌ; (TA;) or حَقَدَتْ; (CK;) or ↓ احقدت; (so in a MS. copy of the K;) She (a camel) became full of fat. (K.)

احقدهُ
4 احقدهُ احقده احقدة أحقد أحقده حقد He, (a person, S, L,) or it, (a thing, L,) caused him to bear rancour, malevolence, malice, or spite, (ضِغْن,) [against another;] (S, L;) [caused him to hide enmity, and violent hatred, in his heart; (see 1;)] caused him to retain, or hold fast, enmity in his heart, watching for an opportunity to indulge it or exercise it [speedily]. (L, K.) -A2- احقد, intrans.: see 1, in two places. ― -b2- احقدوا They sought to obtain something from a mine and found it not. (S, K: copied by J from a book, but not heard by him.)

5 تَحَقَّدَ see 1.

تحاقدوا
6 تحاقدوا تحاقد تحاقدوا [They bore mutual rancour, malevolence, malice, or spite; they hid mutual enmity, and violent hatred, in their hearts; (see 1;)] they retained, or held fast, mutual enmity in their hearts, watching for opportunities to indulge it or exercise it speedily. (A.)

8 اـِحْتَقَدَ see 1, in two places.

حِقْدٌ
حِقْدٌ حقد (S, A, L, Msb, K) and ↓ حَقِيدَةٌ (L, K) Rancour, malevolence, malice, or spite; syn. ضِغْنٌ; (S, A, L;) concealment of enmity, and violent hatred, in the heart; (Msb;) retention of enmity in the heart, with watchfulness for an opportunity to indulge it or exercise it [speedily: see 1]: (L, K:) pl. of the former أَحْقَادٌ [a pl. of pauc.] (S, A, L, Msb, K) and حقُوُدٌ (A, L, K) and (of the latter, L) حَقَائِدُ. (L, K.)

حَقِدُ
حَقِدُ حقد : see حَاقِدٌ.

حَقُودٌ
حَقُودٌ حقد حقود (S, A, L, K) A man [very rancorous, malevolent, malicious, or spiteful; wont to hide enmity, and violent hatred, in his heart;] wont often, or to a great degree, to retain, or hold fast, enmity in his heart, watching for opportunities to indulge it or exercise it [speedily]. (L, K.)

حَقِيدَةٌ
حَقِيدَةٌ حقيده حقيدة : see حِقْدٌ.

حَاقِدٌ
حَاقِدٌ حاقد (A, L) and ↓ حَقِدٌ (Ham p. 516) [Bearing rancour, malevolence, malice, or spite; hiding enmity, and violent hatred, in the heart;] retaining, or holding fast, enmity in the heart, and watching for an opportunity to indulge it or exercise it [speedily]; applied to a man; (L;) and in like manner to a heart, as also ↓ مُحْتَقِدٌ. (A.)

مَحْقِدٌ
مَحْقِدٌ محقد Origin; syn. أَصْلٌ; (IAar;) i. q. مَحْتِدٌ (K) and مَحْفِدٌ and مَحْكِدٌ. (TA.)

مَحْقُودٌ عَلَيْهِ
مَحْقُودٌ عَلَيْهِ محقود عليه محقود علية A man [against whom rancour, malevolence, malice, or spite, is borne; against whom enmity, and violent hatred, are hidden in the heart;] against whom enmity is retained in the heart, or hearts, with watchfulness for an opportunity to indulge it or exercise it speedily. (A.)

مُحْتَقِدٌ
مُحْتَقِدٌ محتقد : see حَاقِدٌ.

##### Türkçe

**حَقَدَ عَلَيْهِ**
1 **حَقَدَ عَلَيْهِ** (S, A, L, Msb, K,) muzâri‘ı **حَقِدَ**; ve **حَقِدَ عليه**, muzâri‘ı **حِقْدٌ**; mastar (birincinin, S, yahut ikisinin, L, TA) **حِقْدٌ**, (S, L, Msb, * K,) yahut bu basit bir isimdir, (L,) ve (birincinin, L, yahut ikisinin, TA) **حَقْدٌ** (L, K) ve (ikincinin, S, L) **حَقَدٌ** (S, L, K) ve [görünüşe göre ikisinin, yahut belki bu basit bir isimdir,] **حَقِيدَةٌ**; (K;) ve ↓ **تحقّد**; (L, K;) [ve ↓ **احتقد**; (bk. **حَاقِدٌ**;)] O, ona karşı kin, kötülük, fesat, yahut garez (**ضِغْن**) taşıdı; (S, L;) kalbinde ona karşı düşmanlığı ve şiddetli nefreti gizledi; (Msb;) kalbinde ona karşı düşmanlığı muhafaza etti yahut sıkı tuttu, onu tatmin etmek yahut icra etmek için bir fırsat kollayarak (A, L, K) çabucak. (A.) [A’ya göre, bu anlam burada hemen sonra gelen anlamdandır.] ― -b2- **حَقَدَ**, (IAar, A, L,) yahut **حَقِدَ**, (K,) mastar **حَقَدٌ**; (L;) ve ↓ **احقد**, (IAar, A, L,) ve ↓ **احتقد**, (K,) yahut bu iki artırılmış şeklin ikisi; (TA;) O (bir maden) herhangi bir şey vermeyi kesti; (IAar, L, K;) yahut hiçbir şey vermedi: (A:) ve o (yağmur) kendini tuttu. (IAar, L, K.) ― -b3- **حَقِدَتْ**, (K, TA,) mastar **حَقَدٌ**; (TA;) yahut **حَقَدَتْ**; (CK;) yahut ↓ **احقدت**; (K’nın bir yazma nüshasında böyle;) O (bir dişi deve) yağ ile dolu oldu. (K.)

**احقدهُ**
4 **احقدهُ** (bir kimse, S, L,) yahut o (bir şey, L,) ona kin, kötülük, fesat, yahut garez (**ضِغْن**) taşıttı, [başkasına karşı;] (S, L;) [ona kalbinde düşmanlığı ve şiddetli nefreti gizlettirdi; (bk. 1;)] ona kalbinde düşmanlığı muhafaza ettirdi yahut sıkı tutturdu, onu tatmin etmek yahut icra etmek için bir fırsat kollayarak [çabucak]. (L, K.) -A2- **احقد**, lâzım: bk. 1, iki yerde. ― -b2- **احقدوا** Bir madenden bir şey elde etmeyi istediler de onu bulmadılar. (S, K: J tarafından bir kitaptan kopya edilmiştir, fakat o tarafından işitilmemiştir.)

5 **تَحَقَّدَ** bk. 1.

**تحاقدوا**
6 **تحاقدوا** [Karşılıklı kin, kötülük, fesat, yahut garez taşıdılar; kalplerinde karşılıklı düşmanlığı ve şiddetli nefreti gizlediler; (bk. 1;)] kalplerinde karşılıklı düşmanlığı muhafaza ettiler yahut sıkı tuttular, onu tatmin etmek yahut icra etmek için fırsatlar kollayarak çabucak. (A.)

8 **اـِحْتَقَدَ** bk. 1, iki yerde.

**حِقْدٌ**
**حِقْدٌ** (S, A, L, Msb, K) ve ↓ **حَقِيدَةٌ** (L, K) Kin, kötülük, fesat, yahut garez; eş anlamlısı **ضِغْنٌ**; (S, A, L;) kalpte düşmanlığın ve şiddetli nefretin gizlenmesi; (Msb;) kalpte düşmanlığın muhafazası, onu tatmin etmek yahut icra etmek için bir fırsat kollamakla [çabucak: bk. 1]: (L, K:) birincinin çoğulu **أَحْقَادٌ** [azlık çoğulu] (S, A, L, Msb, K) ve **حقُوُدٌ** (A, L, K) ve (ikincinin, L) **حَقَائِدُ**. (L, K.)

**حَقِدُ**
**حَقِدُ**: bk. **حَاقِدٌ**.

**حَقُودٌ**
**حَقُودٌ** (S, A, L, K) Bir adam [çok kinli, kötü niyetli, fesatçı, yahut garezli; kalbinde düşmanlığı ve şiddetli nefreti gizlemeye alışkın;] kalbinde düşmanlığı sık sık, yahut büyük ölçüde, muhafaza etmeye yahut sıkı tutmaya alışkın, onu tatmin etmek yahut icra etmek için fırsatlar kollayarak [çabucak]. (L, K.)

**حَقِيدَةٌ**
**حَقِيدَةٌ**: bk. **حِقْدٌ**.

**حَاقِدٌ**
**حَاقِدٌ** (A, L) ve ↓ **حَقِدٌ** (Ham p. 516) [Kin, kötülük, fesat, yahut garez taşıyan; kalpte düşmanlığı ve şiddetli nefreti gizleyen;] kalpte düşmanlığı muhafaza eden yahut sıkı tutan ve onu tatmin etmek yahut icra etmek için bir fırsat kollayan [çabucak]; bir adama uygulanır; (L;) ve aynı şekilde bir kalbe de, ayrıca ↓ **مُحْتَقِدٌ**. (A.)

**مَحْقِدٌ**
**مَحْقِدٌ** Menşe; eş anlamlısı **أَصْلٌ**; (IAar;) **مَحْتِدٌ** ile aynı anlamdadır (K) ve **مَحْفِدٌ** ve **مَحْكِدٌ**. (TA.)

**مَحْقُودٌ عَلَيْهِ**
**مَحْقُودٌ عَلَيْهِ** Bir adam [kendisine karşı kin, kötülük, fesat, yahut garez taşınan; kendisine karşı düşmanlığın ve şiddetli nefretin kalpte gizlendiği;] kendisine karşı düşmanlığın kalpte yahut kalplerde muhafaza edildiği, onu tatmin etmek yahut icra etmek için bir fırsat kollamakla çabucak. (A.)

**مُحْتَقِدٌ**
**مُحْتَقِدٌ**: bk. **حَاقِدٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَقَدَ
حَقَدَ I ( n. ac. حِقْد 2 )
a.  [ 'Ala ], Bore, cherished rancour, malice, spite against.

حَقِدَ
حَقِدَ A ( n. ac. حَقَد 4 ),
a.  Withheld itself ( rain ).

b.  Ceased to yield ( mine ).

أَحْقَدَ
أَحْقَدَ IV ,
a.  Caused to bear malice.

b.  Found empty ( a mine ).

تَحَقَّدَ
تَحَقَّدَ V
a.  [ 'Ala ],  see I (a) .

اِحْتَقَدَ
اِحْتَقَدَ VIII ,
a.  Withheld itself ( rain ).

حِقْد
حِقْد 2 , ( pl. حُقُوْد 27 ,  أَحْقَاْد 38 ),
a.  Malice, rancour; spite; grudge.

حَقِد
حَقِد 5 ,  حَاْقِد 21 ,
a.  Malicious, rancorous, malevolent, spiteful.

حَقِيْدَة
حَقِيْدَة 25t , ( pl. حَقَاْئِدُ 46 ),
a.  see 2 .

حَقُوْد
حَقُوْد 26 ,
a.  see 5 .

##### Türkçe

**حَقَدَ**
**حَقَدَ** I (mastar: **حِقْد** 2)
a. [ **'Ala** ], -e karşı kin besledi; saklı hınç, kötülük, garez taşıdı.

**حَقِدَ**
**حَقِدَ** A (mastar: **حَقَد** 4),
a. Kendini tuttu (yağmur).

b. Ürün vermeyi kesti (maden ocağı).

**أَحْقَدَ**
**أَحْقَدَ** IV,
a. Kin besletmeye sebep oldu.

b. Boş buldu (bir maden ocağını).

**تَحَقَّدَ**
**تَحَقَّدَ** V
a. [ **'Ala** ], I (a)’ya bak.

**اِحْتَقَدَ**
**اِحْتَقَدَ** VIII,
a. Kendini tuttu (yağmur).

**حِقْد**
**حِقْد** 2, (çoğulu: **حُقُوْد** 27, **أَحْقَاْد** 38),
a. Kötülük; hınç; garez; kin.

**حَقِد**
**حَقِد** 5, **حَاْقِد** 21,
a. Kötücül, hınçlı, habis, garezkâr.

**حَقِيْدَة**
**حَقِيْدَة** 25t, (çoğulu: **حَقَاْئِدُ** 46),
a. 2’ye bak.

**حَقُوْد**
**حَقُوْد** 26,
a. 5’e bak.
