# حقف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%82%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حقف

الحِقْفُ من الرمل: الـمُعْوَجُّ، وجمعه أَحْقافٌ وحُقوفٌ وحِقافٌ وحِقَفةٌ؛ ومنه قيل لما اعْوَجَّ: مُحْقَوْقِفٌ. وفي حديث قُسٍّ: في تَنائِفَ حِقافٍ، وفي رواية أُخرى: حَقائِفَ؛ الحِقافُ: جمع حِقْفٍ، وهو ما اعْوَجَّ من الرمل واستطال، ويجمع على أَحْقافٍ، فأَما حَقائِفُ فجمع الجمع، أَما جمع حِقافٍ أَو أَحقافٍ، وأَما قوله تعالى: إذ أَنذر قومَه بالأَحْقافِ، فقيل: هي من الرِّمال، أَي أَنـْذَرَهم هنالك. قال الجوهري: الأَحْقافُ ديار عاد. قال تعالى: واذكر أَخا عادٍ إذ أَنذر قومَه بالأَحْقافِ؛ قال الفراء: واحدها حِقْفٌ وهو المستطيل المشرف، وفي بعض التفسير في قوله بالأَحقاف فقال بالأَرض، قال: والمعروف من كلام العرب الأَول، وقال الليث: الأَحقافُ في القرآن جبل محيط بالدنيا من زَبَرْجَدةٍ خضراء تَلْتَهِبُ يوم القيامة فتَحْشُرُ الناس من كل أُفُق؛ قال الأَزهري: هذا الجبل الذي وصفه يقال له قافٌ، وأَما الأَحْقافُ فهي رمال بظاهر بلاد اليمن كانت عاد تنزل بها. والحِقْفُ: أَصْلُ الرَّمْلِ وأَصل الجبل وأَصل الحائط. وقد احْقَوْقَفَ الرملُ إذا طالَ واعْوَجَّ. واحْقَوْقَفَ الهِلالُ: اعْوجَّ. وكلُّ ما طالَ واعْوَجَّ، فقد احْقَوْقَفَ كظهر البعير وشَخْص القَمَرِ؛ قال العجاج:
ناجٍ طَواهُ الأَيْنُ مـمّا وجَفا،
طَيَّ اللَّيالي زُلَفاً فزلفا،
سَماوةَ الهِلالِ حتى احْقَوْقَفا
وظبي حاقِفٌ فيه قولان: أَحدهما أَنَّ معناه صار في حِقْفٍ، والآخر أَنه رَبَضَ واحْقَوْقَفَ ظهرُه. الأزهري: الظبي الحاقِفُ يكون رابِضاً في حِقْفٍ من الرمل أَو منطوياً كالحِقْف. وقال ابن شميل: جمل أَحْقَفُ خَمِيصٌ. قال ابن سيده: وكل موضع دخل فيه فهو حِقْفٌ. ورجل حاقِفٌ إذا دخل في الموضع؛ كلُّ ذلك عن ثعلب. وفي الحديث: أَنه، صلى اللّه عليه وسلم، مرَّ هو وأَصحابه وهم مُحْرمُون بظبي حاقِفٍ في ظلّ شجرة؛ هو الذي نام وانحَنى وتَثَنّى في نومه، ولهذا قيل للرمل إذا كان مُنْحَنِياً حِقْفٌ، وكانت مَنازِلُ قوم عادٍ بالرِّمال.

### Türkçe

**الحِقْفُ** kumdan: eğri olan; onun çoğulu **أَحْقافٌ** ve **حُقوفٌ** ve **حِقافٌ** ve **حِقَفةٌ**’dir; ondan dolayı eğrildiği zaman için: **مُحْقَوْقِفٌ** denildi. **قُسٍّ** hadîsinde: “**تَنائِفَ حِقافٍ**” (vardır); başka bir rivayette: “**حَقائِفَ**”; **الحِقافُ**: **حِقْفٍ**’in çoğuludur; o, kumdan eğrilen ve uzayan şeydir; **أَحْقافٍ** üzere çoğul yapılır. **حَقائِفُ** ise çoğulun çoğuludur: ya **حِقافٍ**’ın çoğulu yahut **أَحقافٍ**’ın çoğulu. Yüce Allah’ın sözüne gelince: “kavmini **بالأَحْقافِ** ile uyardığı zaman”; “o, kumlardandır” denildi; yani onları orada uyardı. el-Cevherî dedi: **الأَحْقافُ** Âd’ın diyarlarıdır. Yüce Allah dedi: “Âd’ın kardeşini an; kavmini **بالأَحْقافِ** ile uyardığı zaman”; el-Ferrâ dedi: onun teki **حِقْفٌ**’tir; o, uzamış, yüksekçe olandır. Bazı tefsirde “**بالأَحقاف**” sözünde “**بالأَرض**” dedi. Dedi: Arapların كلامından bilinen birincisidir. el-Leys dedi: Kur’ân’daki **الأَحقافُ**, yeşil zebercedden, dünyayı kuşatan bir dağdır; kıyamet günü alevlenir de insanları her **أُفُق**’tan toplar. el-Ezherî dedi: onun vasfettiği bu dağa **قافٌ** denir; **الأَحْقافُ** ise Yemen beldelerinin dış tarafında, Âd’ın içinde konakladığı kumlardır.

**الحِقْفُ**: kumun aslı ve dağın aslı ve duvarın aslıdır. Kum, uzayıp eğrildiği zaman **احْقَوْقَفَ** olur. **احْقَوْقَفَ** hilâl: eğrildi. Uzayıp eğrilen her şey, devenin sırtı ve ayın şahsı gibi, **احْقَوْقَفَ** olmuştur; el-Accâc dedi:
ناجٍ طَواهُ الأَيْنُ مـمّا وجَفا،
طَيَّ اللَّيالي زُلَفاً فزلفا،
سَماوةَ الهِلالِ حتى احْقَوْقَفا

**وظبي حاقِفٌ** hakkında iki söz vardır: birincisi, manası **حِقْفٍ** içinde oldu; diğeri, çöktü ve sırtı **احْقَوْقَفَ** oldu. el-Ezherî: **الظبي الحاقِفُ**, kumdan bir **حِقْفٍ** içinde çökmüş olarak yahut **الحِقْف** gibi bükülmüş olarak olur. İbn Şümeyl dedi: **جمل أَحْقَفُ**: zayıf. İbn Sîde dedi: içine girdiği her yer **حِقْفٌ**’tir. Bir adam, yere girdiği zaman **حاقِفٌ**’tir; bunların hepsi Sa‘leb’dendir. Hadîste: onun, صلى اللّه عليه وسلم, kendisi ve ashabı ihramlı iken, bir ağacın gölgesinde **ظبي حاقِفٍ**’e uğradığı (vardır); o, uyuyan ve uykusunda eğilip bükülen kimsedir; bundan dolayı kum, eğilmiş olduğu zaman ona **حِقْفٌ** denildi; Âd kavminin menzilleri kumlardaydı.
