# حقل — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%82%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: حقل

باب الحاء والقاف اللام معهما
ح ق ل، ق ل ح، ق ح ل، ل ق ح، ل ح ق، ح ل ق مستعملات
حقل:
الحَقْلُ: الزَّرْعُ إذا تَشَعَّبَ ورَقَهُ قبلَ أنْ يَغلُظَ. وأَحْقَلَتِ الأرضُ إحقالاً. والحَقيلةُ: ماءُ الرُّطْب في الأمعاء، ورُبَّما صَيَّرَه الشاعر حَقْلاً، قال:
إذا الفُرُوضُ اضْطَمَّتِ الحَقائِلا
والحِقْلَةُ حُسافة التَّمْر، وهو ما بَقي من نُفاياته. وحَقيل: اسم جَبَلٍِ بالبادية. والحَوْقَل: الشَّيْخ إذا فَتَرَ عن الجِماع، قال:
أصْبَحْتُ قد حَوْقَلْتُ أو دَنَوتُ		وفي حَواقيلِ الرجالِ الموت
والحَوْقَلةُ: الغُرْمُولُ اللَّيِّن، وهي الدَّوْقَلَة أيضاً. والمُحاقَلُة: بَيْعُ الزَّرْع قبل بدوِّ صلاحه.
قال غيره: هو أن يدفَعَ الرض بالثُلُث والرُبُع أو أقَّلَّ أوأكثَرَ.
قحل:
القاحِلُ: اليابِسُ من الجُلود ونحوه. وشَيْخٌ قاحل. قَحَلَ يَقْحَلُ قُحُولاً، قال رُجُلٌ من أصحاب الجمل:
رُدُّوا علينا شيْخَنا ثمّ بَـجَـلْ		عُثْمانَ رُدّوه بأطراف الأَسَلْ
فأجابه رجل من أصحاب عليٍّ:
كيفَ نَرُدُّ نَعْثَلاً وقد قَحَلْ
أي ماتَ وذَهَبَ.
قلح:
القلح: صُفرةُ الأسنان. رجُلٌ أقْلَحُ وامرأةٌ قَلْحاءُ قَلِحةٌ. ويُسَمَّى الجُعَلُ أقلَحَ لأنَّه لا يُرَى أبداً إلا مُتَلَطِّخاً بعَذِرةٍ.
لقح:
اللِّقاحُ: اسم ماءِ الفَحْل. واللقَّاحُ: مصدر لقِحَتِ الناقةُ تَلْقَحُ لَقاحاً، وذلك إذا استبانَ لَقاحُها يَعني حَمْلَها، فهي لاقح، قال أبو النجم:
وقد أَجَنَّتْ عَلَقاً مَلْقُوحـاً		ضَمَّنَه الأَرحامَ والكُشُوحا
يَعني لَقِحَتْه من الفَحْل أي أخَذَتْه. وأولادُ المَلاقيحِ والمَضامينِ نُهِيَ عن بَيْعها، كانوا يَتَبايعون ما في بُطُون المهات وأصلاب الآباء، فالمَلاقيحُ هُنَّ الأُمَّهات والمَضامينُ هُمُ الآباء، الواحدُ مَلْقُوحٌ ومَضْمُون. واللِّقْحَةُ: الناقةُ الحَلْوب، فإذا جُعِلَ نَعْتاً قيلّ: ناقةٌ لَقُوح، ولا يقال: ناقةٌ لِقْحةٌ. ويقال هذه لِقْحةٌ بني فلان. واللِّقاحُ: جمع اللِّقْحة. واللُّقُحُ: جَماعةُ اللِّقُوح. وإذا نُتِجَتِ الإبِلِ فبعضُها وَضَعَ وبعضها لم يَضَع فهي عِشارٌ، فإذا وَضَعْنَ كُلُّهُنَّ فَهُنَّ لِقاح، فإذا أُرسِلَ فيهِنَّ الفَحْلُ بعد ذلك فهُنَّ الشَّوْلُ. واللَّقاحُ: ما تُلْقَحُ به النَّخلة من النَّخلة الفُحّالة. ألقَحُوا نَخْلَهم الِقاحاً ولقَّحوها تَلقيحاً في المبالغة. واستَلْقَحَتِ النخلةُ أَنَى لها أن تُلْقَح. وحيٌّ لَقاحٌ: لم يُملَكوا قطٌّ. والَّواقِح من الرياح: التي تَحمِلُ النَّدَى ثمَّ تمُجُّه في السَّحاب وفي كُلِّ شيء، فإذا اجتَمَعَ في السَّحاب صارَ مَطَراً. والمَلْقَح كاللِّقاح وهما مصدَران، قال:
يشهَدُ مِنّا مَلْقَحاً ومَنْتَحا
وحَرْبٌ لاقِح تشبيهاً لها بالأُنْثَى الحامل، قال:
إذا شمَّرَتْ بالناسِ شَهباءُ لاقِحٌ		عَوانٌ شديدٌ هَمْزُها وأظَلَّتِ
أي دَنَتْ، وهَمْزُها: عَضُّها ومَكرُوهُها.
لحق:
اللَّحَقُ: كُلُّ شيءٍ لَحِقَ شيئاً أو أَلْحقْتُه به، من النَبات ومن حَمْل النَخل، وذلك أن يُرطِب ويتمر ثم يخرُجُ في بَعضِه شيءٌ أخضَرُ قَلَّ ما يَرْطُبُ حتى يُدركَه الشتاء، ويكون نحو ذلك في الكَرْمُ يُسَمَّى لَحَقاً.
واللَّحَقُ من الناس: قَومٌ يلحقون بقَومْ بعدَ مُضيِهِّم، قال:
ولَحَقٍ يَلْحَق من أَعرابها
واللَّحَقُ: الدَّعِيُّ المُوَصَّل بغير أبيه. وناقةٌ مِلْحاقٌ: لا تكاد الإِبِلُ تَفْوتُها في السَّيْر، قال رؤية:
فهي ضَروحُ الرَّكْضِ مِلحاقُ اللَّحَقْ
ولاحِقٌ اسمُ فَرَس. وقوله: "إن عذابك بالكُفّار مُلْحِقٌ بالكسر. ويقال: إنه من القرآن لم يجدوا عليها إلا شاهداً واحداً فوُضِعَتْ في القُنُوت. وهذه لغة موافقة لقوله تعالى: "سبحان الذي أسرى بعَبْده".
حلق:
الحَلْقُ: مَساغُ الطَّعام والشَراب. ومَخرَجُ النَفَس من الحُلْقُوم. ومَوضع المَذْبَح مِن الحَلْق أيضاً، ويُجْمَع على حُلْوق. وحَلَقَ فُلانٌ فُلاناً: ضَرَبَه فأصابَ حلَقْهَ. والحَلْقُ: نَباتٌ لوَرَقِه حُمُوضةٌ يُخلَط بالوَسْمَةِ للخِضاب، الواحدة بالهاء. والحَلْقَةُ من القوم وتُجمَع على حَلَق. ومنهم مَن يثقِّل فيقول حَلَقة لا يبالي. والحِلْق: الخاتَُ من فِضَّةِ بلا فَصّ ، قال المُخَبَّل في جرل أعطاه النعمان خاتَمَه:
وناوَلَ منا الحِلْقَ أبَيضَ ماجداً		رَديفَ مُلُوكٍ ما تُغِبُّ نَوافِلُهْ
أي لا يُبْطِئ ولا يَجئُ غِبّاً. والحالِقُ: الجَبَلُ المُنيفُ المُشرف، قال:
فخَرَّ من وَجْأَته مَيِّتـاً		كأنَّما دُهْدِهَ من حالِقِ
والحالِقُ من الكَرْم والشَّرْي ونحوهِما ما التَوىَ منه وتَعَلَّقَ بالقُضبان، لم يَعرفوه، والمَحالق: من تَعريش الكَرْم.
وحَلَقَ الضَّرْ ُيَحلُقُ حُلُوقاً فهو حالق: يريد: ارتفاعه إلى البَطْنِ وانضمامَه. وفي قول آخر: كَثْرة لَبَنه. وتَحَلَّقَ القَمَرُ: صارتْ حَوْلَه دَوّارة. والمُحَلَّ: موضع حَلْق الرأس بِمنىً، قال:
كَلاّ وربِّ البيتِ والمُحَلَّق.
وحَلَّقَ الطائر تحليقاً: إذا ارتَفَعَ. والحالق: المشْئُوم يَحلِقُ أهله ويقشُرهم. وفي شَتْم المرأة: حَلْقَى عَقْرَى، يريد مشئومة مؤذية.
والمُحَلِّق: اسم رجل ذكره الأعشى:
وباتَ على النارِ النَّدَى والمُحَلِّقُ

### Türkçe

باب **الحاء** ve **القاف** ve **اللام** onlarla beraber
**ح ق ل**، **ق ل ح**، **ق ح ل**، **ل ق ح**، **ل ح ق**، **ح ل ق** kullanımdadırlar.

**حقل**:
**الحَقْلُ**: ekin; yaprağı kalınlaşmadan önce yaprağı dallanıp budaklandığı zaman. Ve yer **أَحْقَلَتْ** **إحقالاً**. Ve **الحَقيلةُ**: bağırsaklarda taze hurmanın suyu; ve şair onu bazen **حَقْلاً** yapmıştır, dedi ki:
إذا الفُرُوضُ اضْطَمَّتِ الحَقائِلا
Ve **الحِقْلَةُ**: hurmanın posasıdır; o, onun süprüntüsünden kalan şeydir. Ve **حَقيل**: çölde bir dağın adıdır. Ve **الحَوْقَل**: ihtiyar; cinsel birleşmeden gevşediği zaman, dedi ki:
أصْبَحْتُ قد حَوْقَلْتُ أو دَنَوتُ		وفي حَواقيلِ الرجالِ الموت
Ve **الحَوْقَلةُ**: yumuşak **الغُرْمُولُ**; o, **الدَّوْقَلَة** de olur. Ve **المُحاقَلُة**: ekinin, olgunluğunun belirmesinden önce satımıdır.
Başkası dedi: O, ekini üçte birle ve dörtte birle yahut daha az yahut daha çok vermesidir.

**قحل**:
**القاحِلُ**: derilerden ve benzerinden kuru olan. Ve **شَيْخٌ قاحل**. **قَحَلَ يَقْحَلُ قُحُولاً**; Cemel ashabından bir adam dedi ki:
رُدُّوا علينا شيْخَنا ثمّ بَـجَـلْ		عُثْمانَ رُدّوه بأطراف الأَسَلْ
Buna Ali’nin ashabından bir adam cevap verdi:
كيفَ نَرُدُّ نَعْثَلاً وقد قَحَلْ
Yani: öldü ve gitti.

**قلح**:
**القلح**: dişlerin sarılığı. **رجُلٌ أقْلَحُ** ve **امرأةٌ قَلْحاءُ قَلِحةٌ**. Ve **الجُعَلُ**a **أقلَحَ** denir; çünkü o, asla görülmez ki mutlaka bir dışkıyla bulaşmış olmasın.

**لقح**:
**اللِّقاحُ**: aygırın suyunun adıdır. Ve **اللقَّاحُ**: **لقِحَتِ الناقةُ تَلْقَحُ لَقاحاً**’ın mastarıdır; bu, onun **لَقاحُها** (yani hamli) belli olduğu zaman; o hâlde o **لاقح**tır. Ebû’n-Necm dedi ki:
وقد أَجَنَّتْ عَلَقاً مَلْقُوحـاً		ضَمَّنَه الأَرحامَ والكُشُوحا
Yani: onu aygırdan **لَقِحَتْ**; yani onu aldı. Ve **المَلاقيحِ** ve **المَضامينِ**in evlatlarının satımı yasaklanmıştır; onlar, anaların karınlarında ve babaların bellerinde olanı alıp satarlardı; böylece **المَلاقيحُ** onlar analardır ve **المَضامينُ** onlar babalardır; tekili **مَلْقُوحٌ** ve **مَضْمُون**dur. Ve **اللِّقْحَةُ**: süt veren dişi devedir; niteleme yapıldığı zaman “**ناقةٌ لَقُوح**” denir; “**ناقةٌ لِقْحةٌ**” denmez. Ve “bu, falan oğullarının **لِقْحةٌ**sıdır” denir. Ve **اللِّقاحُ**: **اللِّقْحة**’nin çoğuludur. Ve **اللُّقُحُ**: **اللِّقُوح**un topluluğudur. Ve develer doğurduğu zaman, bir kısmı doğurmuş bir kısmı doğurmamış olur; onlar **عِشارٌ**dır; hepsi doğurunca onlar **لِقاح**tır; bundan sonra içlerine aygır salındığı zaman onlar **الشَّوْلُ**dur. Ve **اللَّقاحُ**: dişi hurma ağacının, erkek hurma ağacından aşılandığı şeydir. Hurmalarını **ألقَحُوا**; **الِقاحاً**; ve mübalağa için onları **لقَّحوها تَلقيحاً**. Ve hurma ağacı **استَلْقَحَتْ**: onun aşılanmasına ne zaman imkân var (yani aşılanma zamanı geldi). Ve **حيٌّ لَقاحٌ**: asla mülk edinilmemişlerdir. Ve rüzgârlardan **الَّواقِح**: çiyi taşıyan, sonra onu bulutta ve her şeyde püskürten; bulutta toplandığı zaman yağmur olur. Ve **المَلْقَح** **اللِّقاح** gibidir; ikisi de mastardır, dedi ki:
يشهَدُ مِنّا مَلْقَحاً ومَنْتَحا
Ve **حَرْبٌ لاقِح**: onu hamile dişiye benzetme olarak, dedi ki:
إذا شمَّرَتْ بالناسِ شَهباءُ لاقِحٌ		عَوانٌ شديدٌ هَمْزُها وأظَلَّتِ
Yani: yaklaştı. Ve **هَمْزُها**: onun ısırması ve onun eziyeti.

**لحق**:
**اللَّحَقُ**: her şey; bir şeye **لَحِقَ** olan yahut onu ona **أَلْحقْتُ**; bitkiden ve hurmanın yükünden; bu, onun tazelenip hurmalaşması, sonra onun bir kısmında yeşil bir şey çıkmasıdır; nadiren tazelenir ki kış ona yetişir; buna benzeri asmada olur; ona **لَحَقاً** denir.
Ve insanlardan **اللَّحَقُ**: bir kavmin geçip gitmesinden sonra bir kavme yetişen kavim; dedi ki:
ولَحَقٍ يَلْحَق من أَعرابها
Ve **اللَّحَقُ**: babası dışında birine nisbet edilip bağlanan **الدَّعِيُّ**. Ve **ناقةٌ مِلْحاقٌ**: yürüyüşte develer onu neredeyse geçemez; Ru’ye dedi ki:
فهي ضَروحُ الرَّكْضِ مِلحاقُ اللَّحَقْ
Ve **لاحِقٌ** bir atın adıdır. Ve onun sözü: “Şüphesiz senin azabın kâfirlere **مُلْحِقٌ** (kesre ile).” Ve denir ki: O, Kur’an’dandır; onun üzerine bir tek şahit dışında bir şey bulamadılar; bu yüzden **القُنُوت**ta konuldu. Ve bu, şu yüce söze uygun bir dildir: “**سبحان الذي أسرى بعَبْده**”.

**حلق**:
**الحَلْقُ**: yemeğin ve içeceğin geçit yeri. Ve **الحُلْقُوم**dan nefesin çıkış yeri. Ve boğazlamanın yeri de **الحَلْق**tandır; **حُلْوق** üzerine cem edilir. Ve “falanca falancayı **حَلَقَ**”: onu vurdu da onun **حلَقْهَ**sine isabet etti. Ve **الحَلْقُ**: yaprağında ekşilik olan bir bitkidir; boyamada **الوَسْمَة** ile karıştırılır; tekili **بالهاء** iledir. Ve kavimden **الحَلْقَةُ**; **حَلَق** üzerine cem edilir. Ve onlardan kimisi ağırlaştırır da “**حَلَقة**” der; aldırmaz. Ve **الحِلْق**: taşsız gümüşten yüzüktür; **المُخَبَّل** Nu‘mân’ın kendisine yüzüğünü verdiği **جرل** hakkında dedi ki:
وناوَلَ منا الحِلْقَ أبَيضَ ماجداً		رَديفَ مُلُوكٍ ما تُغِبُّ نَوافِلُهْ
Yani: gecikmez ve ara vererek gelmez. Ve **الحالِقُ**: yüksek, hâkim, yüce dağdır; dedi ki:
فخَرَّ من وَجْأَته مَيِّتـاً		كأنَّما دُهْدِهَ من حالِقِ
Ve **الحالِقُ**; asma ve **الشَّرْي** ve benzerlerinden: ondan kıvrılıp çubuklara tutunan şeydir; onu bilmediler. Ve **المَحالق**: asmanın çardaklamasındandır.
Ve **حَلَقَ الضَّرْ** **يَحلُقُ حُلُوقاً**; o hâlde o **حالق**tır: onun karnına yükselmesini ve toplanmasını ister. Başka bir sözde: sütünün çokluğu. Ve ay **تَحَلَّقَ**: onun etrafında bir daire oldu. Ve **المُحَلَّ**: Mina’da baş tıraşı yeri; dedi ki:
كَلاّ وربِّ البيتِ والمُحَلَّق.
Ve kuş **حَلَّقَ** **تحليقاً**: yükseldiği zaman. Ve **الحالق**: uğursuz; ehlini tıraş eder ve onları soyar. Ve kadının sövmesinde: **حَلْقَى عَقْرَى**; uğursuz, eziyet edici ister.
Ve **المُحَلِّق**: A‘şâ’nın andığı bir adamın adıdır:
وباتَ على النارِ النَّدَى والمُحَلِّقُ
