# حقن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%82%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حقن

حَقَنَ الشَّيءَ يَحْقُنُه ويَحْقِنُه حَقْناً، فهو مَحْقُونٌ وحَقِينٌ: حَبَسه. وفي المثل: أَبَى الحَقِينُ العِذْرةَ أَي العُذْر، يضرب مثلاً للرجل يَعْتَذِر ولا عذر له، وقال أَبو عبيد: أَصل ذلك أَن رجلاً ضافَ قوماً فاستَسْقاهم لبَناً، وعندهم لبنٌ قد حَقَنُوه في وَطْبٍ، فاعْتَلُّوا عليه واعْتَذَروا، فقال أَبَى الحَقينُ العِذْرةَ أَي أَن هذا الحقينَ يُكَذِّبُكم؛ وأَنشد ابن بري في الحَقين للمُخبَّل: وفي إبلٍ ستِّينَ حَسْبُ ظَعِينة،
يَرُوحُ عليها مَخْضُها وحَقينُها.
وحَقَنَ اللبنَ في القِرْبة والماءَ في السقاء كذلك. وحقَنَ البَوْلَ يَحقُنُه ويَحْقِنُه: حَبَسه حَقْناً، ولا يقال أَحْقَنه ولا حَقَنَني هو. وأَحْقَنَ الرجلُ إذا جمع أَنواع اللبن حتى يَطِيب. وأَحْقَنَ بولَه إذا حَبَسه. وبعيرٌ مِحْقانٌ: يَحْقِنُ البولَ، فإذا بالَ أَكثرَ، وقد عَمَّ به الجوهريُّ فقال: والمِحْقانُ الذي يَحْقِنُ بوله، فإِذا بالَ أَكثرَ منه. واحْتَقَنَ المريضُ: احتبَسَ بَوْله. وفي الحديث: لا رأْيَ لحاقِبٍ ولا حاقِن، فالحاقِنُ في البول، والحاقِبُ في الغائط، والحاقنُ الذي له بولٌ شديد. وفي الحديث: لا يُصَلِّيَنَّ أَحدُكم وهو حاقِنٌ، وفي رواية: وهو حَقِنٌ، حتى يتخفَّفَ الحاقِنُ والحَقِنُ سواءٌ. والحُقْنةُ: دواءٌ يُحْقَنُ به المريضُ المُحْتَقِنُ، واحْتَقَنَ المريضُ بالحُقْنةِ؛ ومنه الحديث: أَنه كَرِه الحُقْنةَ؛ هي أَن يُعطى المريضُ الدواءَ من أَسفلِه وهي معروفة عند الأَطِبّاء. والحاقِنةُ: المَعِدة صفة غالبة لأَنها تحْقِنُ الطعامَ. قال المفضل: كلَّما مَلأْتَ شيئاً أَو دَسَسْتَه فيه فقد حقَنْتَه؛ ومنه سمِّيت الحُقْنة. والحاقِنةُ: ما بين التَّرْقُوة والعُنُق، وقيل: الحاقِنتانِ ما بين التَّرْقُوَتين وحَبْلَي العاتِق، وفي التهذيب: نُقْرَتا التَّرْقُوتين، والجمع الحواقِنُ، وفي الصحاح: الحاقِنةُ النُّقْرَةُ التي بين الترقوة وحبل العاتِق، وهما حاقِنتان. وفي المثل: لأُلْزِقَنَّ حَواقِنَكَ بذَواقِنِك؛ حَواقِنُه: ما حَقَن الطعامَ من بَطْنِه، وذواقِنُه: أَسفَل بَطْنه ورُكْبَتاه. وقال بعضهم: الحَواقِنُ ما سَفُلَ من البطن، والذَّواقِنُ ما عَلا. قال ابن بري: ويقال الحاقِنَتان الهَزْمَتانِ تحت الترقوتين، وقال الأَزهري في هذا المثل: لأُلْحِقَنَّ حواقِنَك بذواقِنِك، وروي عن ابن الأَعرابي الحاقِنةُ المَعِدة، والذاقِنةُ الذَّقَنُ، وقيل: الذاقِنةُ طَرَفُ الحُلْقوم. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: تُوفِّي رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بين سَحْرِي ونَحْري، وبين حاقنتي وذاقنتي وبين شَجْري، وهو ما بين اللَّحْيَين. الأَزهري: الحاقِنةُ الوَهْدة المنخفضة بين التَّرْقُوتين من الحَلْق. ابن الأَعرابي: الحَقْلَةُ والحَقْنةُ وجعٌ يكون في البطن، والجمع أَحْقالٌ وأَحْقانٌ. وحَقَنَ دَمَ الرجلِ: حَلَّ به القتلُ فأَنْقذَه. واحْتَقَنَ الدَّمُ: اجتمع في الجوف. قال المفضل: وحقَنَ اللهُ دمَه حَبَسه في جلده ومَلأَه به؛ وأَنشد في نعتِ إبل امتلأَتْ أَجوافُها:
جُرْداً تَحَقَّنَتْ النَّجِيلَ، كأَنما
بجلُودِهِنَّ مدارجُ الأَنْبار.
قال الليث: إذا اجتمع الدمُ في الجوف من طَعْنةٍ جائفةٍ تقول احْتَقَنَ الدمُ في جوفه؛ ومنه الحديث: فحَقَنَ له دَمَه. يقال: حَقَنْتُ له دَمَه إذا مَنَعْتَ من قَتْلِه وإراقَتِه أَي جَمعْتَه له وحبَسْتَه عليه. وحقَنْتُ دَمه: منعتُ أَن يُسْفَك. ابن شميل: المُحْتقِنُ من الضُّروع الواسع الفَسيحُ، وهو أَحسنُها قدراً، كأَنما هو قَلْتٌ مجتمع مُتَصعِّد حسنٌ، وإنها لمُحْتقِنةُ الضرعِ. ابن سيده: وحقَن اللبنَ في السِّقاء يَحْقُنُه حَقْناً صبَّه فيه ليُخرج زُبْدَتَه. والحَقينُ: اللبنُ الذي قد حُقِنَ في السِّقاء، حَقنْتُه أَحْقُنُه، بالضم: جمعته في السقاء وصببت حليبَه على رائِبه، واسم هذا اللبن الحَقينُ. والمِحْقَنُ: الذي يُجعل في فمِ السِّقاءِ والزِّقّ ثم يُصب فيه الشراب أَو الماء. قال الأَزهري: المِحْقن القِمَعُ الذي يُحْقَن به اللبنُ في السقاء، ويجوز أَن يقال للسقاء نفسه مِحْقَن، كما يقال له مِصْرَب ومِجزَم، قال: وكل ذلك محفوظ عن العرب. واحْتَقنَتِ الرَّوْضةُ: أَشرفت جوانبُها على سَرارِها؛ عن أَبي حنيفة.

### Türkçe

**حَقَنَ** şeyi **يَحْقُنُه** ve **يَحْقِنُه** **حَقْناً**: onu alıkoydu; o hâlde o **مَحْقُونٌ**dur ve **حَقِينٌ**dur: onu hapsetti. Meselde: **أَبَى الحَقِينُ العِذْرةَ** yani özrü; özrü olmadığı hâlde özür dileyen adam hakkında mesel olarak vurulur. Ebû Ubeyd dedi: Bunun aslı şudur ki bir adam bir kavme misafir oldu da onlardan süt istedi; yanlarında bir tulumda **حَقَنُوه** ettikleri (biriktirip hapsettikleri) süt vardı; ona karşı bahane uydurdular ve özür beyan ettiler; bunun üzerine “**أَبَى الحَقينُ العِذْرةَ**” dedi; yani “bu **الحقينَ** sizi yalanlıyor.” İbn Berrî, **الحَقين** hakkında el-Muhabbal için şu beyti okudu:

Ve altmış deve içinde bir kadın yolcunun payı yeter;
üzerlerine sağımı ve **حَقينُها**sı akşamlar.

Sütü kırbada ve suyu kırbada aynı şekilde **حَقَنَ** etti. Ve idrarı **حَقَنَ** eder; **يَحقُنُه** ve **يَحْقِنُه**: onu **حَقْناً** olarak hapsetti; **أَحْقَنه** denilmez ve “o beni **حَقَنَ** etti” denilmez. Adam **أَحْقَنَ** ettiğinde, süt çeşitlerini, ta ki hoşlaşıncaya kadar, toplar. Ve idrarını **أَحْقَنَ** ettiğinde onu hapsetti. Ve **مِحْقانٌ** deve: idrarı **يَحْقِنُ** eder; idrar yaptığında daha çok yapar; el-Cevherî bunu genelleştirdi de şöyle dedi: **المِحْقانُ** idrarını **يَحْقِنُ** eden kimsedir; idrar yaptığında ondan daha çok yapar. Hasta **احْتَقَنَ** etti: idrarı tutuldu. Hadiste: “Ne **حاقِبٍ**in ne de **حاقِن**in görüşü yoktur”; **الحاقِنُ** idrarda, **الحاقِبُ** dışkıdadır; **الحاقنُ** şiddetli idrarı olan kimsedir. Hadiste: “Sizden biri **حاقِنٌ** iken namaz kılmasın”; bir rivayette: “**حَقِنٌ** iken”; ta ki **الحاقِنُ** hafifleyinceye kadar; **الحاقِنُ** ile **الحَقِنُ** birdir. **الحُقْنةُ**: **المُحْتَقِنُ** hastaya onunla **يُحْقَنُ** edilen ilaçtır; hasta **الحُقْنةِ** ile **احْتَقَنَ** etti; bundan hadiste: onun **الحُقْنةَ**yı kerih gördüğü (rivayeti): o, hastaya ilacın aşağısından verilmesidir ve hekimler yanında bilinir. **الحاقِنةُ**: mide; baskın bir sıfattır; çünkü o yemeği **تحْقِنُ** eder. el-Mufaddal dedi: Ne zaman bir şeyi doldursan yahut onu içine soksan, muhakkak onu **حقَنْتَه** etmiş olursun; bundan dolayı **الحُقْنة** adlandırıldı. **الحاقِنةُ**: köprücük kemiği ile boyun arasıdır; ve denildi ki: **الحاقِنتانِ** iki köprücük kemiği ile omuz bağları arasıdır. **التهذيب**’de: iki köprücük kemiğinin iki çukuru; çoğulu **الحواقِنُ**dur. **الصحاح**’ta: **الحاقِنةُ** köprücük kemiği ile omuz bağı arasındaki çukurdur; ikisi **حاقِنتان**dır. Meselde: “Senin **حَواقِنَكَ**ını senin **ذَواقِنِك**ine yapıştıracağım”; onun **حَواقِنُه**u: karnından yemeği **حَقَنَ** eden şeydir; onun **ذواقِنُه**i: karnının altı ve iki dizidir. Bazıları dedi: **الحَواقِنُ** karnın aşağısı olan şeydir; **الذَّواقِنُ** ise yukarısı olan şeydir. İbn Berrî dedi: Ve denilir: **الحاقِنَتان** iki köprücük kemiğinin altındaki iki çukurdur. el-Ezherî bu meselde dedi: “Senin **حواقِنَك**ını senin **ذواقِنِك**ine bitiştireceğim”; İbnü’l-A‘râbî’den rivayet edildi: **الحاقِنةُ** mide, **الذاقِنةُ** çenedir; ve denildi ki: **الذاقِنةُ** gırtlağın ucu. Âişe’nin hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, benim **سَحْرِي**m ile **نَحْري**m arasında, ve benim **حاقنتي**m ile **ذاقنتي**m arasında ve benim **شَجْري**m arasında vefat etti”; o, iki çene arasıdır. el-Ezherî: **الحاقِنةُ** boğazdan iki köprücük kemiği arasındaki alçak çukurdur. İbnü’l-A‘râbî: **الحَقْلَةُ** ve **الحَقْنةُ** karında olan bir ağrıdır; çoğulu **أَحْقالٌ** ve **أَحْقانٌ**dır. Bir adamın kanını **حَقَنَ** etti: öldürme ona çöktü de onu kurtardı. Kan **احْتَقَنَ** etti: içte toplandı. el-Mufaddal dedi: Allah onun kanını **حقَنَ** etti: onu derisinde hapsetti ve onu onunla doldurdu; içleri dolmuş develerin vasfında şu beyit okundu:

Çıplak (tüysüz) olanlar, **تَحَقَّنَتْ** **النَّجِيلَ**; sanki
derilerinde amberin yolları vardır.

el-Leys dedi: Eğer kan, delici bir yaradan içte toplanırsa “kan onun içinde **احْتَقَنَ** etti” dersin; bundan hadiste: “Onun için kanını **فحَقَنَ** etti.” Denilir: “Onun için kanını **حَقَنْتُ**” — onu öldürmekten ve akıtmaktan men ettiğinde; yani onu onun için topladın ve onu onun üzerinde hapsettin. Ve “kanını **حقَنْتُ**”: dökülmesini men ettim. İbn Şümeyl: **المُحْتقِنُ** memelerden geniş, ferah olandır; o, değer bakımından onların en güzeli; sanki o, toplanmış, yükselmiş, güzel bir gölcüktür; ve o, memesi **مُحْتقِنةُ**dur. İbn Sîde: Sütü kırbaya **حقَن** etti; **يَحْقُنُه** **حَقْناً**: kaymağını çıkarmak için onu içine döktü. **الحَقينُ**: kırbada **حُقِنَ** edilmiş süttür; onu **حَقنْتُه** — **أَحْقُنُه** (ضم ile): onu kırbada topladım ve sütünü ekşimişinin üzerine döktüm; bu sütün adı **الحَقينُ**dir. **المِحْقَنُ**: kırbanın ve tulumun ağzına konulan, sonra içine içki yahut su dökülen şeydir. el-Ezherî dedi: **المِحْقن** kırbaya sütün onunla **يُحْقَنُ** edildiği hunidir; ve kırbanın kendisine de **مِحْقَن** denilmesi caizdir; nitekim ona **مِصْرَب** ve **مِجزَم** denildiği gibi. Dedi: Bütün bunlar Araplardan mahfuzdur. **احْتَقنَتِ الرَّوْضةُ**: kenarları, orta çukuruna yükseldi; Ebû Hanîfe’den.
