# حقو (ح-ق-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%82%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ق - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والقاف و وايء معهما
ح ق و، ق ح و، ح و ق، ح ي ق، ق و ح، و ق ح مستعملات
حقو:
الحَقْوانِ: الخاصرتان. والجميع: الأحقاء. والعدد: أَحْقٍ. وإذا نظرتَ إلى رأسِ الثَّنيّةِ من ثنايا الجَبَل رأيت لمَخْرِمَيْها حَقْوَيْن من جانِبَيْها. قال ذو الرمة:
تلوي الثّنايا بأَحْقيها حواشَيُه		لَيَّ المُلاءِ بأبوابِ التّفاريج
يعني السّراب. يقول: كما تلتوي السّتور بأبواب المصاريع.
وعُذْتُ بحَقْوِه إذا عاذَبه ليمنعَه. قال:
أعوذُ بحَقْوَيْ عاصمٍ وابنِ عاصم
ورمى فلانٌ بحَقْوِه، أي: بإزاره.
والحَقْوُة: داءٌ يأخذُ في البْطنِ يُورِثُ نفخةً في الحَقْوينِ. حقا الرّجلُ فهو مَحقُوٌّ من ذلك الداء.
قحو:
القَحْوُ تأسيسُ الأُقْحُوان، وهو في التقدير: أُفْعُلان، وهو من نبات الرّبيع، مُفَرَّض الورق، صغيرٌ، دَقيقُ العِيدان، طيِّب الرّيحِ والنّسيمِ، له نَوْرٌ أبيضُ منظومٌ حول بُرْعومتِه، كأنّه ثغر جارية، الواحدة: أقْحُوانة. قال:
وتضحَكُ عن غُرِّ الثّنايا كأنه		ذُرَى أُقْحُوانٍ نَبْتُهُ لم يُفَلَّـلِ
ودواء مَقْحُوٌّ ومُقَحَّى خُلِط به.
وأُقْحُوانة: موضعٌ بالبادية.
حوق:
الحَوْقُ والحُوقُ- لغتان: ما استدار بالكَمَرة. يقال: فَيْشَلةٌ حَوْقاءُ.
حيق:
الحيق: ما حاق بالإنسان من مُنكَر أو سُوءٍ يعمله فينزل به ذلك. تقول: أحاق الله به مكره.
قوح:
تقوَّح الجُرحُ إذا انتبر. وقاح الجُرح يُقيحُ وقيَّح. وأَقاح. والقَيْحُ: المِدَّة الخالصة التي لا يُخالِطُها دمٌ.
وقح:
الوَقَاحُ: الحافر الصُّلب، والنّعت وقاح، الذّكُر والأنثى فيه سواء. والجميع: وُقُحٌ ووَقَّحٌ. ورجل وَقاح الوجه صُلْبُه: قليلُ الحياء. وقد وَقُحَ وَقاحةً وقِحَةً. قال:
ليس للحاجـاتِ إلاّ		مَن له وجهٌ وَقاحْ
ولسان صـارفـيّ		وغــدوّ ورَواح
ذإن تكن أبطأتِ الحا		جة عنّي واستراح
فعلّي الجهد فـيهـا		وعلى الله النّجـاح
والتّوقيح: أن تُوقّح الحافرَ بشحمة تُذيبُها حتّى إذا تشيّطت كويت بها مواضع الحفاء والأشاعر.
واستَوْقَح الحافر، أي: صلب.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **القاف** ve onlarla birlikte **وايء**
**ح ق و**، **ق ح و**، **ح و ق**، **ح ي ق**، **ق و ح**، **و ق ح** kullanımdadırlar.

**حقو**:
**الحَقْوانِ**: iki böğür. Hepsi: **الأحقاء**. Sayı: **أَحْقٍ**. Ve dağın geçitlerinden bir geçidin başına baktığında, onun iki yarığının iki yanından iki **حَقْو** görürsün. ذو الرمة dedi ki:
تلوي الثّنايا بأَحْقيها حواشَيُه		لَيَّ المُلاءِ بأبوابِ التّفاريج
Yani serap. Diyor ki: perdeler kapıların kanatlarında nasıl kıvrılırsa (öyle).

Ve “**عُذْتُ بحَقْوِه**” (dedim), o da onu engellesin diye ona sığındığında. Dedi ki:
أعوذُ بحَقْوَيْ عاصمٍ وابنِ عاصم
Ve falan kimse **بحَقْوِه** ile attı; yani: izarıyla.

**والحَقْوُة**: karında tutan bir hastalık; iki **حَقْو**da bir şişkinlik miras bırakır (meydana getirir). Adam **حقا** oldu; o hastalıktan dolayı o, **مَحقُوٌّ**dur.

**قحو**:
**القَحْوُ**: **الأُقْحُوان**ın kuruluşudur; ve takdirde (vezinde): **أُفْعُلان**dır. Ve o, bahar bitkilerindendir; yaprağı yarılmış (dilimli), küçük, ince dallı, güzel kokulu ve esintili; onun, tomurcuğunun etrafında dizilmiş beyaz bir çiçeği vardır; sanki bir cariyenin ağzı (dişleri) gibidir. Tekili: **أقْحُوانة**. Dedi ki:
وتضحَكُ عن غُرِّ الثّنايا كأنه		ذُرَى أُقْحُوانٍ نَبْتُهُ لم يُفَلَّـلِ
Ve **مَقْحُوٌّ** ve **مُقَحَّى** bir ilaç: onunla karıştırılmıştır.

Ve **أُقْحُوانة**: bedevîlikte (çölde) bir yer.

**حوق**:
**الحَوْقُ** ve **الحُوقُ** - iki lehçe: **الكَمَرة** ile çevrelenmiş olan şey. Denir: **فَيْشَلةٌ حَوْقاءُ**.

**حيق**:
**الحيق**: insanı kuşatan, yaptığı bir münker veya kötülükten (dolayı) ona inen şeydir. Sen dersin: Allah onun hilesini ona **أحاق** etti.

**قوح**:
Yara **تقوَّح** etti; kabardığında. Yara **قاح** eder; **يُقيحُ** ve **قيَّح**. Ve **أَقاح**. Ve **القَيْحُ**: kana karışmayan, katıksız irin.

**وقح**:
**الوَقَاحُ**: sert toynak; sıfatı **وقاح**tır; erkekte ve dişide onda (kullanımda) eşittir. Hepsi: **وُقُحٌ** ve **وَقَّحٌ**. Ve yüzü **وَقاح** bir adam: serttir; hayası azdır. Ve **وَقُحَ** **وَقاحةً** ve **قِحَةً**. Dedi ki:
ليس للحاجـاتِ إلاّ		مَن له وجهٌ وَقاحْ
ولسان صـارفـيّ		وغــدوّ ورَواح
ذإن تكن أبطأتِ الحا		جة عنّي واستراح
فعلّي الجهد فـيهـا		وعلى الله النّجـاح

Ve **التّوقيح**: toynağı, erittiğin bir içyağıyla **تُوقّح** etmen; nihayet o kızışıp (yanıp) tutuştuğunda, onunla çıplaklık ve kılların çıktığı yerlerin mevkilerini dağlarsın.

Ve toynak **استَوْقَح** etti; yani: sertleşti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والقاف وما يثلثهما)
  (حقل) الحاء والقاف واللام أصلٌ واحد، وهو الأرض وما قاربه. فالحَقْل: القَرَاح الطيِّب. ويقال: "لا يُنبت البَقْلةَ إلا الحَقْلة". وحَقِيلٌ: موضع. قال:
  * مِن ذِي الأبارق إذْ رعَيْنَ حَقِيلا([1]) *
  والمُحاقلة التي نُهِي عنها([2]): بيعُ الزّرعِ في سنبُله بحنطةٍ أو شعير.
ومن الباب قولهم: حَقِل الفرسُ، في قول بعضهم، إذا أصابَه وجَعٌ في بطْنه من أكل التراب. والأصل الأرض.
  ويقال حَوْقَل الشَّيْخ، إذا اعتمد بيديه على خَصره إذا مشى؛ وهي الحوقلة. وكأنَّ ذلك مأخوذٌ من قُربِهِ من الأرض. وأمّا قولهم للقارورة حَوقَلَة، فالأصل الحَوْجَلَة. ولعل الجيم أبدِلت قافا.
  (حقم) الحاء والقاف والميم لا أصلٌ ولا فرع. يقولون: الحَقْم طائر([3]).
  (حقن) الحاء والقاف *والنون أصلٌ واحد، وهو جَمْع الشيء. يقال لكلّ شيءٍ [جُمِعَ([4])] وشُدَّ حقين. ولذلك سُمِّي حابسُ اللبن حاقنا. ويقال اللبن الحَقِين الذي صُبَّ حليبُه على رائِبه. والحواقن: ما سفَل عن البطن. وقال قوم: الحاقنتان ما تحت الترقوَتَين.
  (حقو) الحاء والقاف والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو بعضُ أعضاء البدن. فالحَِقْو الخَصْر ومَشَدّ الإزار. ولذلك سمِّي ما استدقّ من السهم مما يلي الرّيشَ حَقواً. فأمّا الحديث "أن رسولَ الله صلى الله عليه وآله وسلم أعطى النساء اللواتي غَسَّلْنَ ابنَتَه حَقْوَةً" فجاء في التفسير أنّه الإزار، وجمعه حِقِيّ، فهذا إنما سمِّي حِقواً لأنه يشدّ به الحَِقْو. وأما الحَقْوة فوجعٌ يصيب الإنسانَ في بطنه؛ يقال منه حُقِيَ الرّجلُ فهو مَحْقوٌّ.
  (حقب) الحاء والقاف والباء أصلٌ واحد، وهو يدلّ على الحبْس. يقال حَقِب العام، إذا احتبس مطرُه. وحَقِب البعيرُ، إذا احتبسَ بولُه.
  ومن الباب الحَقَبُ: حبلٌ يُشَدّ به الرحْلُ إلى بطْن البعير، كي لا يجتذبه التَّصدير. فأمّا الأحقبُ، وهو حِمار الوحش، فاختُلِف في معناه، فقال قوم: سمِّي بذلك لبياض حَِقْويه. وقال آخرون: لدقّة حِقوَيه. والأنثى حَقْباء. فإنْ كان هذا من الباب فلأنه مكانٌ يشد بحِقاب، وهو حبلٌ. ويقال للأنثى حَقباء. قال:
  * كأنّها حَقْباء بلقاءُ الزّلَقْ([5]) *
  ومن الباب الحقيبة، وهي معروفة. ومنه احتقب فلانٌ الإثم، كأنه جمعَه في حقيبةٍ. واحتقَبَه من خَلفه: ارتدفَه. والمُحْقَِب: المُرْدَفِ. فأمّا الزمان فهو حِقْبة والجمع حِقَب. والحُقْبُ ثمانون عاماً، والجمع أحقاب، وذلك لما يجتمع فيه من السّنين والشّهورِ. ويقال إنَّ الحِقابَ جبلٌ. ويقال للقارَةِ الطويلة في السماء حقباء. قال:
  * قد ضَمَّها والبَدَن الحِقابُ([6]) *
  (حقد) الحاء والقاف والدال أصلان: أحدهما الضِّغن، والآخر ألاَّ يُوجد ما يطلب.
  فالأوّل الحِقْد، ويجمع على الأحقاد. والآخَر قولُهم أحقَدَ القومُ، إذ طلبوا الذَّهَبةَ في المعدِن فلم يجدُوها.
  (حقر) الحاء والقاف والراء أصلٌ واحد، استصغارُ الشيء. يقال شيءٌ حقير، أي صغير. وأنا أحتقرهُ: أي أستصغره. فأمّا قولهم لاسم السماء "حاقورة([7])" فما أراه صحيحاً. وإن كان فلعلّه اسم مأخوذٌ كذا من غير اشتقاق.
  (حقط) الحاء والقاف والطاء ليس أصلاً، ولا أحسب الحَيْقُطانَ، وهو ذكر الدُّرَّاج، صحيحاً.
  (حقف) الحاء والقاف والفاء أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على مَيَل الشيء وعِوَجه: يقال احقوقَف الشيءُ، إذا مال، فهو مُحْقَوْقِفٌ وحَاقِفٌ. ومن ذلك الحديث: "أنه مرَّ بظبيٍ حاقِفٍ في ظلِّ شجرة" فهو الذي قد انحنى وتثنَّى في نَوْمِه. ولهذا قيل للرَّمل المنحني حِقْف، والجمع أحقاف. قال:
فلما أجزْنَا ساحةَ الحيِّ وانتحى *** بنا بَطْنُ خبتٍ ذي حِقافٍ عَقَنْقَلِ([8])  ويروى: "ذي قِفاف". وقال آخر:
  * سَمَاوةَ الهِلالِ حَتى احقوقَفا([9]) *
----------------------------------------------------------------------
([1]) سبق الكلام على البيت في (برق). وصدره: * وأفضن بعد كظومهن بحرة *
([2]) في الأصل: "عن".
([3]) في اللسان: "ضرب من الطير يشبه الحمام. وقيل هو الحمام. يمانية".
([4]) التكملة من المجمل.
([5]) البيت لرؤبة في ديوانه 104 واللسان (حقب، زلق).
([6]) من رجز في اللسان (حقب)، وصواب روايته: "وضمها"؛ لأن قبله:
* قد قلت لما جدت العقاب *
    وجاء إنشاده على الصواب في المجمل.
([7]) لم تذكر في اللسان. وفي القاموس أنها  السماء الرابعة.
([8]) لامرئ القيس، في معلقته.
([9]) للعجاج ديوانه 84 والمجمل واللسان (حقف).
ـ

##### Türkçe

(باب **الحاء** ve **القاف** ve ikisini üçleyen şeyler)
  (**حقل**) **الحاء** ve **القاف** ve **اللام** tek bir asıldır; o da yer ve ona yakın olandır. Şu halde **الحَقْل**: iyi **القَرَاح**tır. Ve denilir: "Baklayı ancak **الحَقْلة** bitirir." Ve **حَقِيلٌ**: bir yer. Dedi ki:
  * مِن ذِي الأبارق إذْ رعَيْنَ **حَقِيلا**([1]) *
  Ve kendisinden nehyedilen **المُحاقلة**([2]): ekini başağında iken buğday veya arpa ile satmaktır.
Ve babdandır onların sözleri: **حَقِل** at, bazılarının sözüne göre, toprağı yemekten karnında bir ağrı isabet ettiğinde. Asıl yer(=toprak)tır.
  Ve denilir: **حَوْقَل** ihtiyar, yürüdüğünde elleriyle beline dayanırsa; o **الحوقلة**dir. Sanki bu, onun yere yakınlığından alınmıştır. Ama şişeye **حَوقَلَة** demeleri ise, asıl **الحَوْجَلَة**dir. Belki **الجيم** **قاف**a بدل edilmiştir.
  (**حقم**) **الحاء** ve **القاف** ve **الميم** ne asıl ne de fer‘dir. Derler: **الحَقْم** bir kuştur([3]).
  (**حقن**) **الحاء** ve **القاف** ve **النون** tek bir asıldır; o da şeyin toplanmasıdır. Her bir şey için, [toplandığında([4])] ve bağlandığında, **حقين** denilir. Bundan dolayı sütün hapsedeni **حاقنا** diye adlandırıldı. Ve denilir: **الحَقِين** süt; onun sütü, ekşimişinin üzerine dökülendir. Ve **الحواقن**: karından aşağıda olan şeylerdir. Bir kavim dedi: **الحاقنتان** iki köprücük kemiğinin altındakilerdir.
  (**حقو**) **الحاء** ve **القاف** ve illetli harf tek bir asıldır; o da bedenin uzuvlarından bir kısmıdır. Şu halde **الحَِقْو** bel ve izarın bağlandığı yerdir. Bundan dolayı okun, tüy tarafına yakın olan incelmiş kısmına **حَقواً** denildi. Ama hadis: "Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم kızını yıkayan kadınlara bir **حَقْوَةً** verdi" tefsirde onun izar olduğu geldi; çoğulu **حِقِيّ**dir; bu ancak **حِقواً** diye adlandırıldı, çünkü onunla **الحَِقْو** bağlanır. Ama **الحَقْوة** insana karnında isabet eden bir ağrıdır; ondan: **حُقِيَ** adam, artık o **مَحْقوٌّ**dur, denilir.
  (**حقب**) **الحاء** ve **القاف** ve **الباء** tek bir asıldır; o da hapsetmeye delalet eder. Denilir: **حَقِب** yıl, yağmuru hapsolduğunda. Ve **حَقِب** deve, idrarı hapsolduğunda.
  Ve babdandır **الحَقَبُ**: devenin karnına semeri bağlamak için bağlanan ip; ki **التَّصدير** onu çekip almasın. Ama **الأحقبُ**, o yaban eşeğidir; manasında ihtilaf edildi. Bir kavim dedi: **حَِقْويه**nin beyazlığından dolayı bununla adlandırıldı. Diğerleri dedi: **حِقوَيه**nin inceliğinden dolayı. Dişisi **حَقْباء**dır. Eğer bu babdansa, ancak o, **حِقاب** ile bağlanan bir yerdir; o da bir iptir. Ve dişiye **حَقباء** denilir. Dedi ki:
  * كأنّها **حَقْباء** بلقاءُ الزّلَقْ([5]) *
  Ve babdandır **الحقيبة**; o bilinir. Ve ondan: falan günahı **احتقب** etti; sanki onu bir **حقيبة** içinde toplamış gibidir. Ve onu arkasından **احتقَبَه**: onu terkisine aldı. Ve **المُحْقَِب**: terkisine alan. Ama zaman ise **حِقْبة**dir; çoğulu **حِقَب**dir. Ve **الحُقْبُ** seksen yıldır; çoğulu **أحقاب**dır; bu, içinde yıllar ve aylar toplandığı içindir. Ve denilir ki **الحِقابَ** bir dağdır. Ve gökte uzun **القارَة**ye **حقباء** denilir. Dedi ki:
  * قد ضَمَّها والبَدَن **الحِقابُ**([6]) *
  (**حقد**) **الحاء** ve **القاف** ve **الدال** iki asıldır: biri kin, diğeri de istenen şeyin bulunmamasıdır.
  Birincisi **الحِقْد**dir; **الأحقاد** üzerine cem‘ olunur. Diğeri onların sözü: **أحقَدَ** kavim, madende altını aradıklarında da onu bulamadıklarında.
  (**حقر**) **الحاء** ve **القاف** ve **الراء** tek bir asıldır: şeyin küçük görülmesi. Denilir: **حقير** bir şey; yani küçük. Ve ben onu **أحتقرهُ**: yani onu küçük görürüm. Ama göğün ismine "**حاقورة**([7])" demeleri, onu sahih görmüyorum. Eğer (sahih) ise, belki de türetmesiz olarak başka bir yerden böyle alınmış bir isimdir.
  (**حقط**) **الحاء** ve **القاف** ve **الطاء** asıl değildir; ve ben **الحَيْقُطانَ**ı, o **الدُّرَّاج**ın erkeğidir, sahih saymıyorum.
  (**حقف**) **الحاء** ve **القاف** ve **الفاء** tek bir asıldır; o da şeyin meyline ve eğriliğine delalet eder: denilir **احقوقَف** şey, eğildiğinde; artık o **مُحْقَوْقِفٌ** ve **حَاقِفٌ**dir. Ve bundan (olan) hadis: "O, bir ağacın gölgesinde **حاقِفٍ** bir ceylanın yanından geçti" yani uykusunda eğilmiş ve bükülmüş olandır. Bunun için eğilmiş kuma **حِقْف** denildi; çoğulu **أحقاف**tır. Dedi ki:
فلما أجزْنَا ساحةَ الحيِّ وانتحى *** بنا بَطْنُ خبتٍ ذي **حِقافٍ** عَقَنْقَلِ([8])  Ve rivayet olunur: "ذي **قِفاف**". Başkası dedi:
  * سَمَاوةَ الهِلالِ حَتى احقوقَفا([9]) *
----------------------------------------------------------------------
([1]) Beyit hakkında söz (برق)’ta geçti. Ve صدرُه: * وأفضن بعد كظومهن بحرة *
([2]) Asılda: "عن".
([3]) Lisân’da: "Güvercine benzeyen kuş türü. Ve denildi ki o güvercindir. Yemenî".
([4]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([5]) Beyit, divanında 104’te Ru’be’nindir ve Lisân (**حقب**، **زلق**).
([6]) Lisân’da (**حقب**) bir recezden; ve rivayetinin doğrusu: "وضمها"dır; çünkü ondan önce:
* قد قلت لما جدت العقاب *
    Ve el-Mücmel’de doğru üzere inşad edilmiştir.
([7]) Lisân’da zikredilmedi. Ve Kâmûs’ta onun dördüncü gök olduğu (zikredildi).
([8]) İmru’ul-Kays’ındır, muallakasında.
([9]) A‘câc’ındır; divanı 84 ve el-Mücmel ve Lisân (**حقف**).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ق و
شد إزاره على حقوه أي على خصره‏.‏
ورمى بحقوه أي بإزاره سمي باسم مشده‏.‏
وأصابته حقوة وهي وجع البطن من أكل اللحم وقد حقي فهو محقو‏.‏
وتقول‏:‏ بلاه الله في وجهه باللقوه وفي بطنه بالحقوه وصب عليه الشقوه‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ لاذ بحقويه إذا فزع إليه‏.‏
وسهم دقيق الحقو وهو مستدقه تحت الريش‏.‏
ونزلوا بحقو الجبل وهو سفحه‏.‏

##### Türkçe

ح ق و
İzarını **حقوه**’sunun üzerine, yani belinin üzerine sıktı.
**حقوه**’suyla, yani izarıyla attı; onunla sıkılanın adıyla adlandırıldı.
Ona **حقوة** isabet etti; o, et yemekten olan karın ağrısıdır. (Kişi) **حقي** olur; o da **محقو**’dur.
Ve dersin ki: Allah onu yüzünde **اللقوه** ile, karnında **الحقوه** ile belaya uğrattı ve onun üzerine **الشقوه**’yu döktü.
Mecazdan: Korktuğunda ona sığındı demek üzere, **حقويه**’sine sığındı.
**الحقو**’su ince bir ok; o, tüyün altında inceltilmiş olanıdır.
Dağın **حقو**’suna indiler; o, onun eteğidir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ق و * * الحَقْوُ * بالفتح الإزار والحقو أيضا الخصر وشدّ الإزار

##### Türkçe

* ح ق و * * **الحَقْوُ** * (fetha ile) izâr; ve **الحَقْو** ayrıca beldir; ve izârı sıkıca bağlamaktır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و *!الحَقْوُ : الكَشْحُ ) .
وفي الصِّحاحِ : الخَصْرُ .
وقالَ أَبو عبيدٍ : الخاصِرَةُ ، وهُما *!حَقْوان ؛ هكذا اقْتَصَرُوا على الفتْحِ .
قالَ شيْخُنا : وبَقِيَ عليه الكَسْر رَوَاه أَئِمَةُ الرِّوايَة في البُخارِي وغيرِه ، قالَ : ورُبَّما يُؤْخَذُ مِن قَوْله ويُكْسَرُ ولكن قاعِدَته دالَّة على أنَّ الضَّبْط يرجعُ لمَا يَلِيه ، وإن أَرادَ العمومَ قالَ فيهما أَو فيهنَّ أَو نحْو ذَلِكَ ، ثم الكَسْرُ إنَّما هو لُغَةٌ هُذَلِيَّةٌ على ما صَرَّح به غيرُ واحِدٍ .
قُلْتُ : اقْتَصَرَ الحافِظُ في الفتْحِ على الفَتْحِ ولم يَذْكُرِ الكَسْر ، والذي نَقَلَه شيْخُنا مِن ذِكْر الكَسْر فإنَّما حكى ذلِكَ في معْنَى الإزارِ على ما بَيَّنه صاحِبُ المُحْكَم وغيرُهُ ، فتأَمَّل ذلك .
( و ) مِن المجازِ : الحَقْوُ : ( الإزارُ ) . يقالُ : رَمَى فلانٌ *!بحَقْوه إذا رَمَى بإزارِهِ .
وفي حدِيثِ عُمَر قالَ للنِّساءِ : ( لا تَزْهَدْنَ في جَفَاءِ الحَقْوِ ) ، أَي لا تَزْهدْنَ في تَغْلِيظِ الإزارِ وثخَانَتِه ليكونَ أَسْتَرَ لكُنَّ .
وفي حدِيثٍ آخر : أنَّه أَعْطَى النِّساءَ اللاِّتي غَسَّلْنَ ابْنَتَه حينَ ماتَتْ *!حَقْوَهُ وقالَ : اسفِرْنَها إيَّاهُ ، أَي إزاره .
( ويُكْسَرُ ؛ أَو مَعْقِدُهُ ) .
وفي الصِّحاحِ : مَشَدُّهُ ، أَي مِن الجَنْبِ ، وهذا هو الأصْلُ فيه ، ثم سُمِّي الإزارُ *!حَقْواً لأنَّهُ يُشَدّ على

الحَقْوِ كما تُسَمَّى المَزادَةُ رَاوِيَة لأنَّها على الرَّاوِيَة وهو الجَمَلُ ؛ قالَهُ ابنُ برِّي .
وفي حدِيثِ صلَةِ الرَّحمِ : ( فأَخَذَتْ *!بحَقْوِ العَرْشِ ) ؛ لمَّا جَعَلَ الرَّحِمَ شَجْنة مِن الرحمانِ اسْتَعارَ لها الاسْتِمْساكَ به كما يَسْتَمْسك القريبُ بقرِيبِه والنَّسِيبُ بنَسِيبِه ، *!فالحِقْو فيه مَجازٌ وتَمْثِيلٌ .
( *!كالحَقْوَةِ والحِقاءِ ) ، ككِتابٍ .
قالَ ابنُ سِيدَه : كأَنَّه سُمِّي بما يُلاثُ عليه ؛ ( ج *!أَحْقٍ ) في القلَّةِ ؛ ومنه حدِيثُ النُّعْمان يوم نهاوَنْدَ : ( تَعاهَدُوها بَيْنَكم في *!أَحْقِيكم ) .
قالَ الجَوهريُّ : أَصْلُه *!أَحْقُوٌ على أَفْعُلٍ فحُذِفَ لأنَّه ليسَ في الأسْماءِ اسمٌ آخره حَرْف علَّةِ وقَبْلها ضمَّة ، فإذا أَدَّى قياسٌ إلى ذلكَ رُفِضَ فأُبْدِلَتْ من الضمَّةِ الكسْرَةِ فصارَ آخِرهُ ياءً مكْسُوراً ما قَبْلها ، فإذا صارَ كذلِكَ كانَ بمنْزِلَةِ القاضِي والغازِي في سقوطِ الياءِ لاجْتِماعِ السَّاكِنَيْنِ .
قالَ ابنُ برِّي عنْدَ قَوْله فإذا أَدَّى قياسٌ إلى آخِرِهِ : صَوابُه عَكْس ما ذَكَر لأنَّ الضَّميرَ في قوْلِه فأُبْدِلَت يعودُ على الضمَّة أَي أُبْدِلَتِ الضمَّةُ من الكَسْرةِ ، والأَمْرُ بعكْسِ ذلِكَ ، وهو أن يقولَ فأُبْدِلَتِ الكَسْرةُ من الضمَّةِ .
( *!وأَحقاءٌ ) ؛ وأَنْشَدَ الأزهريُّ :
وعُذْتُمْ *!بأَحْقاءِ الزَّنادِقِ بَعْدَما
عَرَكْتُكُمُ عَرْكَ الرَّحا بثِفالِها ( *!وحِقِيٌّ ) في الكَثْرةِ .
قالَ الجَوهرِيُّ : هو فُعُولٌ ، قُلِبَتِ الواوُ الأُولى ياءً لتُدْغَم في التي بَعْدَها ؛
( *!وحِقاءٌ ) ، ككِتابٍ ، وهو جَمْعُ *!حَقْوٍ *!وحَقْوةٍ بفتْحِهما .

( *!وحَقاهُ *!حَقْواً : أَصابَ *!حَقْوَهُ على القياسِ في ذلِكَ ؛ ( فهو *!حَقٍ ) .
وقالَ اللحْيانيُّ : رجُلٌ حَقٍ يَشْتكِي حِقْوَه .
( *!وحُقِيَ ، كعُنِيَ ، *!حَقاً ) ، وفي المُحْكَم : حَقْواً ، ( فهو *!مَحْقُوٌّ ) ومَحْقيٌّ : شَكَا حَقْوَه .
قالَ الفرَّاءُ : بُنِي على فُعِلَ كقَوْلِه :
ما أَنا بالجافِي ولا المَجْفِيِّ بَناهُ على جُفِيَ .
وأمَّا سِيْبَوَيْه فقالَ : إنَّما فَعَلوا ذلكَ لأنَّهم يَمِيلُون إلى الأَخَفِّ إذِ الياء أَخَفُّ عليهم مِن الواوِ ، وكلُّ واحِدَةٍ منهما تَدْخلُ على الأُخْرى في الأكْثَر .
( *!وتَحَقَّى ) الرَّجُلُ : ( شَكَا حَقْوَهُ .
( و ) مِن المجازِ : ( الحَقْوُ : مَوْضِعٌ غلِيظٌ مُرْتَفِعٌ عن السَّيْلِ ) ؛ وفي المُحْكَم : على السَّيْل ؛ ( ج *!حِقاءٌ ) ، ككِتابٍ .
قالَ أَبو النجْمِ يَصِفُ مَطَراً :
يَنْفِي ضِبَاعَ القُفِّ عن *!حِقَائِه وقالَ الأصمعيُّ : كلُّ مَوْضِع يَبْلغُه مَسِيلُ الماءِ فهو *!حَقْوٌ .
وقالَ الزَّمخشريُّ : حَقْوُ الجَبَلِ سَفْحُه .
( و ) مِن المجازِ : الحَقْوُ ( مِن السَّهْمِ : مَوْضِعُ الرِّيشِ ) .
وفي الصِّحاحِ : مُسْتَدَقُّه مِن مُؤَخَّره ممَّا يلِي الرِّيشَ ؛ وفي الأساسِ : تَحْت الرِّيشِ .
( و ) مِن المجاز : الحَقْوُ ( من الثَّنِيَّةِ : جانِبَاها ) .
قالَ اللَّيْثُ : إذا نَظَرْتَ إلى رأْسِ الثَّنيَّةِ مِن ثَنايا الجَبَلِ رأَيْتَ لمَخْرِمَيْها *!حَقْوَيْنِ .
( و ) *!الحَقْوَةُ ، ( بهاءٍ : وَجَعُ البَطْنِ ) .
وفي الصِّحاحِ : وَجَعٌ

في البَطْنِ ؛ ومنه الحدِيثُ : ( إنَّ الشَّيْطانَ قالَ ما حَسَدْتُ ابنَ آدَمَ إلاَّ على الطُّسْأَةِ *!والحَقْوَةِ ) . وخَصَّ بعضُهم فقالَ : ( مِن أَكْلِ اللحْمِ *!كالحِقاءِ ، بالكسْرِ ) .
وفي المُحْكَم : الحَقْوةُ *!والحِقاءُ : وَجَعٌ في البَطْنِ يصيبُ الرَّجُل مِن أنْ يأْكُلَ اللَّحْمَ بَحْتاً فيأْخُذَه لذلِكَ سُلاحٌ وفي التهْذِيِ : يورِثُ نَفْخَةً في *!الحَقْوَيْن .
( و ) قد ( *!حُقِيَ ، كعُنِيَ ، فهو مَحْقُوٌّ *!ومَحْقِيٌّ ) ، إذا أَصابَه ذلِكَ الدَّاءُ ؛ قالَ رُؤْبة :
من حَقْوَةِ البَطْنِ ودَاءِ الإعْدَادْ *!فمَحْقُوٌّ على القِياسِ ، ومَحْقِيٌّ على ما قدَّمْنا .
( و ) الحَقْوَةُ : ( دَاءٌ في الإبِلِ ) نحْو التَّقْطِيعِ ( يَنْقَطِعُ ) له ( بَطنُه من النُّحازِ ) ، وأَكْثَرُ ما يقالُ الحَقْوة للإنْسانِ .
( *!وحِقاءٌ ، ككِساءٍ : ع ) ، أَو جَبَلٌ ، وتقدَّمَ أنَّه بالفاءِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
عاذَ *!بحَقْوِه : إذا اسْتَجارَ به واعْتَصَمَ ؛ وهو مَجازٌ ؛ قالَ الشاعِرُ :
سَماعَ اللَّهِ والعلماءِ أَنِّي
أَعوذُ *!بحَقْوِ خالك يا بنَ عَمْروٍ والحَقْوَةُ : مثْلُ النَّجْوَةِ إلاَّ أَنَّه مُرْتَفِع عنه تتحّرز فيه السِّباعُ مِن السَّيْل ، والجَمْعُ حِقاءٌ .
وقالَ النَّضْر : *!حِقِيُّ الأرضِ : سُفُوحُها وأَسْنادُها ، واحِدُها حَقْوٌ ، وهو الهَدَفُ والسَّنَد ؛ *!والأَحْقَى كَذلِكَ ؛ قالَ ذُو الرُّمَّة :

تَلْوِي الثنايا *!بأَحْقِيها حَواشِيَه
لَيَّ المُلاءِ بأَثْوابِ التَّفارِيجِيعْنِي به السَّرابَ .
وقالَ أَبو عَمْروٍ : *!الحِقاءُ رِباطُ الجُلِّ على بَطْنِ الفَرَسِ إذا حُنِذَ للتضمير وأنشد لطلق بن عديَ :
ثم حَططنا الجُلَّ ذا الحِقاءِ
كمِثْل لونِ خالِصِ الحِنَّاءِأَخْبَرَ أنَّه كُمَيْت .
*!واحْتَقَى الكَلْبُ في الإناءِ *!احْتِقاءً : وَلَغَ ؛ نَقَلَهُ الفرَّاءُ عن الدُّبَيْريَّةِ .
*!وحَقاهُ الماءُ : بَلَغَ حَقْوَة ؛ عن الفرَّاء .

##### Türkçe

: ( ve **الحَقْوُ**: **الكَشْحُ**’tır ) .
Ve **الصِّحاح**’ta: **الخَصْرُ** .
Ve Ebû Ubeyd dedi: **الخاصِرَةُ**; ve ikisi **حَقْوان**’dır; işte böyle, fetha üzere kısalttılar.
Şeyhimiz dedi: ve üzerine kesre kaldı; onu rivayet imamları **البُخارِي**’de ve başkasında rivayet ettiler; dedi ki: ve belki onun sözünden alınır ve kesrelenir; fakat onun kaidesi, ضبط’ın kendisinden sonrakine döndüğüne delâlet eder; eğer umumîliği isterse “ikisi hakkında” yahut “onlar hakkında” yahut bunun gibi der; sonra kesre ancak **هُذَلِيَّة** bir lugattır; bunu birden fazla kimse açıkça belirtmiştir.
Ben dedim: hâfız fetha’da fetha ile yetindi ve kesreyi zikretmedi; şeyhimizin kesre zikrinden naklettiği ise, bunu ancak **الإزارِ** mânâsında hikâye etti; **المُحْكَم** sahibinin ve başkasının açıkladığı üzere; öyleyse bunu teemmül et.

( ve ) mecazdan: **الحَقْوُ**: ( **الإزارُ** ) . Denir ki: falan **بحَقْوه** attı; izarıyla attığı zaman.
Ömer’in hadîsinde kadınlara dedi: ( **لا تَزْهَدْنَ في جَفَاءِ الحَقْوِ** ) yani, sizin için daha örtücü olsun diye, izarın kalınlaştırılmasında ve onun kalınlığında zühd etmeyin.
Başka bir hadîste: öldüğü zaman kızını yıkayan kadınlara **حَقْوَهُ** verdi ve dedi: “onu onunla örtün”; yani, onun izarı.
( ve kesrelenir; yahut onun bağlandığı yer ) .
Ve **الصِّحاح**’ta: onun bağlandığı yer; yani yandan; ve bu, onda asıldır; sonra izar **حَقْواً** diye adlandırıldı; çünkü o, **الحَقْوِ** üzerine bağlanır; tıpkı **المَزادَةُ**’nin **رَاوِيَة** diye adlandırılması gibi; çünkü o, **الرَّاوِيَة** üzerindedir ve o da devedir; bunu İbn Berrî söyledi.
Sıla-i rahim hadîsinde: ( **فأَخَذَتْ بحَقْوِ العَرْشِ** ) ; **الرَّحِمَ**’i **الرحمانِ**’dan bir **شَجْنة** kıldığı vakit, ona onunla tutunmayı ödünç aldı; tıpkı yakının yakınıyla ve nesîbin nesîbiyle tutunması gibi; işte **فالحِقْو** onda mecaz ve temsildir.

( **كالحَقْوَةِ والحِقاءِ** ) , **ككِتابٍ**.
İbn Sîde dedi: sanki, onun üzerine sarılan şeyle adlandırıldı; (cem‘i) azlıkta **أَحْقٍ**; ve ondan Nu‘mân’ın Nihâvend günündeki hadîsi: ( onu aranızda **أَحْقِيكم** içinde karşılıklı gözetin ) .
Cevherî dedi: aslı **أَحْقُوٌ**’dur, **أَفْعُلٍ** vezni üzeredir; sonra hazfedildi; çünkü isimlerde sonu illet harfi olup öncesinde damme bulunan başka bir isim yoktur; kıyas buna götürürse reddedilir; böylece dammeden kesreye ibdâl edildi; sonu, öncesi kesreli bir yâ oldu; böyle olunca, iki sâkinin birleşmesi sebebiyle yânın düşmesinde **القاضِي** ve **الغازِي** menzilesinde olur.
İbn Berrî, “kıyas sonuna götürürse” sözü yanında dedi: onun doğrusu, zikrettiğinin tersidir; çünkü “فأُبْدِلَتْ” sözündeki zamir dammeye döner; yani damme kesreden ibdâl edildi; hâl bunun tersidir; yani şöyle demesidir: kesre dammeden ibdâl edildi.
( **وأَحقاءٌ** ) ; ve Ezherî inşâd etti:
وعُذْتُمْ **بأَحْقاءِ** الزَّنادِقِ بَعْدَما
عَرَكْتُكُمُ عَرْكَ الرَّحا بثِفالِها
( **وحِقِيٌّ** ) çoklukta.
Cevherî dedi: o **فُعُولٌ**’dür; birinci vâv, kendisinden sonrakine idğam edilsin diye yâ’ya çevrildi;
( **وحِقاءٌ** ) , **ككِتابٍ**; ve o, ikisinin fethasıyla **حَقْوٍ** ve **حَقْوةٍ**’nin cem‘idir.

( **وحَقاهُ حَقْواً**: kıyas üzere onun **حَقْوَهُ**’unu vurdu; (o hâlde o **حَقٍ**’dır) .
Lahyânî dedi: **حَقٍ** bir adam; **حِقْوَه**’undan şikâyet eder.
( **وحُقِيَ** , **كعُنِيَ** , **حَقاً** ) , ve **المُحْكَم**’da: **حَقْواً**; (o hâlde o **مَحْقُوٌّ** ) ve **مَحْقيٌّ**: **حَقْوَهُ**’undan şikâyet etti.
Ferrâ dedi: **فُعِلَ** üzerine bina edildi; onun sözü gibi:
ما أَنا بالجافِي ولا المَجْفِيِّ بَناهُ على جُفِيَ .
Sîbeveyh’e gelince, dedi: bunu ancak, daha hafife meylettikleri için yaptılar; zira yâ, onlara vâvdan daha hafiftir; ve ikisinden her biri, çoğunlukla ötekine girer.
( **وتَحَقَّى** ) adam: ( **شَكَا حَقْوَهُ** .
( ve ) mecazdan: ( **الحَقْوُ**: selden yüksek, kalın, yükselmiş bir yer ) ; ve **المُحْكَم**’da: selin üzerinde; (cem‘i) **حِقاءٌ** , **ككِتابٍ** .
Ebû’n-Necm, bir yağmuru vasfederek dedi:
يَنْفِي ضِبَاعَ القُفِّ عن **حِقَائِه**
Asma‘î dedi: suyun akıntısının ulaştığı her yer **حَقْوٌ**’dur.
Zemahşerî dedi: dağın **حَقْوُ**’su, onun eteğidir.
( ve ) mecazdan: **الحَقْوُ** ( oktan: tüyün yeri ) .
Ve **الصِّحاح**’ta: onun arkasından, tüyün bitişiğinden olan inceliği; ve **الأساس**’ta: tüyün altı.
( ve ) mecazdan: **الحَقْوُ** ( **الثَّنِيَّةِ**’den: onun iki yanı ) .
Leys dedi: dağın geçitlerinden **الثَّنيَّةِ**’nin başına baktığın zaman, onun iki yarığı için iki **حَقْوَيْنِ** görürsün.
( ve ) **الحَقْوَةُ** , (hâ ile: karın ağrısı ) .
Ve **الصِّحاح**’ta: karında bir ağrı; ve ondan hadîs: ( şeytan dedi: Âdemoğlunu ancak **الطُّسْأَةِ** ve **الحَقْوَةِ** üzerinde kıskandım ) . Bazıları tahsis etti de dedi: ( et yemekten; **كالحِقاءِ** , kesre ile ) .
Ve **المُحْكَم**’da: **الحَقْوةُ** ve **الحِقاءُ**: karında bir ağrıdır; adamın sırf et yemesinden ona isabet eder; böylece onu bundan dolayı bir ishal alır; ve **التهْذِيِ**’de: **الحَقْوَيْن**’de bir şişkinlik miras bırakır.
( ve ) gerçekten ( **حُقِيَ** , **كعُنِيَ** , o hâlde **مَحْقُوٌّ** ve **مَحْقِيٌّ** ) ; o hastalık ona isabet ettiği zaman; Rü’be dedi:
من حَقْوَةِ البَطْنِ ودَاءِ الإعْدَادْ
İşte **فمَحْقُوٌّ** kıyas üzere, ve **مَحْقِيٌّ** daha önce sunduğumuz üzere.
( ve ) **الحَقْوَةُ**: ( develerde bir hastalık ) ; kesilme gibi; (kesilir) onun (karnı **النُّحازِ**’dan) ; ve en çok **الحَقْوة** insana söylenir.
( **وحِقاءٌ** , **ككِساءٍ**: bir yer ) , yahut bir dağ; ve onun fâ ile olduğu geçti.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
**عاذَ بحَقْوِه**: ona sığındığı ve ona tutunduğu zaman; ve o mecazdır; şair dedi:
سَماعَ اللَّهِ والعلماءِ أَنِّي
أَعوذُ **بحَقْوِ** خالك يا بنَ عَمْروٍ
Ve **الحَقْوَةُ**: **النَّجْوَةِ** gibidir; ancak o, ondan yüksektir; onda yırtıcılar selden sakınır; ve cem‘i **حِقاءٌ**’dır.
Nadr dedi: **حِقِيُّ الأرضِ**: onun yamaçları ve dayanaklarıdır; onun teki **حَقْوٌ**’dur; ve o, hedef ve dayanak demektir; **والأَحْقَى** da böyledir; Zü’r-Rumme dedi:

تَلْوِي الثنايا **بأَحْقِيها** حَواشِيَه
لَيَّ المُلاءِ بأَثْوابِ التَّفارِيجِيعْنِي به السَّرابَ .
Ebû Amr dedi: **الحِقاءُ**: atın karnı üzerinde **الجُلِّ**’ün bağıdır; zayıflatma için kızdırıldığı zaman; ve Talak b. Adiyy’den inşâd etti:
ثم حَططنا الجُلَّ ذا الحِقاءِ
كمِثْل لونِ خالِصِ الحِنَّاءِأَخْبَرَ أنَّه كُمَيْت .
**واحْتَقَى الكَلْبُ في الإناءِ احْتِقاءً**: yaladı; Ferrâ onu **الدُّبَيْريَّةِ**’den nakletti.
**وحَقاهُ الماءُ**: **حَقْوَة**’ye ulaştı; Ferrâ’dan.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَقَاهُ
1 حَقَاهُ حقاه حقاة , [aor. حَقُوَ ,] inf. n. حَقْوٌ, He, or it, hit, or hurt, his حَقْو [i. e. waist, or flank]. (K.) ― -b2- Also, said of water, It reached up to his حَقْو. (Fr, TA.) -A2- حُقِىَ He (a man, S) was, or became, affected with the pain of the belly termed حَقْوَة: (S, K:) and, inf. n. حَقًا, [which, as well as the part. n. حَقٍ, suggests that the verb is حَقِىَ, like فَرِحَ, though it is said in the CK to be like عُنِىَ,] he had a complaint of his حَقْو: (CK, but wanting in MS. copies of the K:) or ↓ تحقّى has this latter meaning. (So in a copy of the K.)

5 تَحَقَّوَ see above.

حَقٍ
حَقٍ حق Having a complaint of his حَقْو. (CK, but wanting in MS. copies of the K.)

حَقْوٌ
حَقْوٌ حقو The waist; syn. خَصْرٌ: (S:) [or] the place (in the side, TA) where the [waist-wrapper called] اـِزَار is bound; (S, Msb, K, * TA;) i. e. (Msb) the flank; syn. خَاصِرَةٌ, (A 'Obeyd, Msb, TA,) or كَشْحٌ: (K:) there are two [parts], called together حَقْوَانِ: (A 'Obeyd, TA:) and the [waist-wrapper itself that is called] اـِزَار; (S, M, Msb, K;) because it is bound upon the [part of the body called] حَقْو; (Msb, * TA;) as also ↓ حِقْوٌ; (M, K;) which MF asserts to be also a var. of حَقْوٌ as syn. with كَشْحٌ; of the dial. of Hudheyl: and in the K is here added, or the place of the tying thereof; as also ↓ حَقْوَةٌ and ↓ حِقَآءٌ; [the latter written in the CK حَقاء; but said in the TA to be like كِتَابٌ;] whereas this is the primary signification: (TA:) pl. (of pauc., S, TA) أَحْقٍ, (S, Msb, K,) originally أَحْقُوٌ, (S, TA,) and أَحْقَآءٌ (K) and (of mult., S, TA) حُقِىٌّ, (S, Msb, K,) [originally حُقُوٌّ,] of the measure فُعُولٌ, (S,) like فُلُوسٌ, (Msb,) and حِقَآءٌ, (Msb, K,) which is pl. of حَقْوٌ and of حَقْوَةٌ, as well as syn. with the latter in a sense pointed out above. (TA.) Hence, عَاذَ بِحَقْوِهِ (tropical:) He had recourse to him for refuge, protection, or preservation. (TA.) [See an ex. in a verse cited voce سَمْعٌ.] ― -b2- (tropical:) The part of an arrow which is the place of the feathers: (K:) or the slender part of the hinder portion, next the feathers; (S, TA;) or, as in the A, below the feathers. (TA.) ― -b3- (tropical:) A rugged place elevated above a torrent; (M, K, TA;) pl. حِقَآءٌ: (K:) or (assumed tropical:) any place which a water-course reaches: (As, TA:) and ↓ حَقْوَةٌ signifies (assumed tropical:) the like of the [elevated piece of ground termed] نَجْوَة, but higher, upon which the animals of prey preserve themselves from the torrent; and its pl. is حِقَآءٌ. (TA.) Accord. to En-Nadr, (assumed tropical:) An elevated piece of ground; an acclivity; pl. أَحْقٍ and حُقِىٌّ: accord. to Z, (assumed tropical:) the سَفْح [or lowest part, or face, &c.,] of a mountain: (TA:) also (tropical:) [each of] the two sides of a ثَنِيَّةٌ [or long mountain traversed by a road; or a part of a mountain that requires one, in traversing it, to ascend and descend; &c.]: (K, TA:) Lth says that when you look at the head of a ثَنِيَّةٌ of a mountain, you see its prominence to have what are termed حَقْوَانِ. (TA.)

حِقْوٌ
حِقْوٌ حقو : see حَقْوٌ.

حَقْوَةٌ
حَقْوَةٌ حقو حقوه حقوة : see حَقْوٌ, in two places. -A2- Also A pain of the belly, (S, M, K,) which affects a man, (S, M,) from eating flesh-meat, (M, K,) occasioning diarrhœa; (M;) or occasioning an inflation in the حَقْوَانِ [or two flanks]; (T;) and so ↓ حِقَآءٌ: (M, K:) or i. q. هَيْضَةٌ [generally meaning cholera]. (TA in art. طسأ.) ― -b2- And A certain malady in camels, in consequence of which the belly is rent by the [affection of the lungs termed] نُحَاز, [which occasions violent coughing,] (K, TA,) and the animal voids not the urine nor dung, (K in art. فقأ,) often, also, having the veins and flesh choked with blood, and becoming swollen, or inflated, often to such a degree that the stomach bursts in consequence thereof. (TA in that art.) The word is mostly used in relation to a human being. (TA.)

حِقَآءٌ
حِقَآءٌ حقآء : see حَقْوٌ, with which it is syn. in one sense pointed out above; and of which it is also a pl., as well as of حَقْوَةٌ. ― -b2- Also The cord, or the like, with which the horse-cloth is bound upon the belly of the horse when he is made to run a heat or two heats and then covered over to make him sweat and to reduce his fat, [see 1 in art. حنذ,] by way of preparing him for racing or the like. (TA.) -A2- See also حَقْوَةٌ.

مَحْقُوٌّ
مَحْقُوٌّ محق محقو (S, K) and مَحْقِىٌّ (K) applied to a man, (S,) Affected with the pain of the belly termed حَقْوَةٌ. (S, K.) And Having a complaint of his حَقْو. (CK, but wanting in MS. copies of the K.)

##### Türkçe

**حَقَاهُ**
1 **حَقَاهُ** حقاه حقاة , [muzâri‘ **حَقُوَ** ,] mastar ismi **حَقْوٌ**, O, yahut o, onun **حَقْو**’una [yani beline yahut böğrüne] vurdu, yahut incitti. (K.) ― -b2- Yine, su hakkında söylenir: Onun **حَقْو**’una kadar ulaştı. (Fr, TA.) -A2- **حُقِىَ** O (bir adam, S) **حَقْوَة** diye adlandırılan karın ağrısından etkilenmiş oldu, yahut oldu: (S, K:) ve mastar ismi **حَقًا**, [ki bu, ism-i fâil **حَقٍ** ile birlikte, fiilin فَرِحَ gibi **حَقِىَ** olduğunu telmih eder; her ne kadar CK’de عُنِىَ gibi olduğu söylense de,] onun **حَقْو**’unda bir şikâyeti oldu: (CK, fakat K’nın yazma nüshalarında yoktur:) yahut ↓ **تحقّى** bu son mânaya sahiptir. (K’nın bir nüshasında böyle.)

5 **تَحَقَّوَ** yukarıya bak.

**حَقٍ**
**حَقٍ** حق Onun **حَقْو**’unda bir şikâyeti olan. (CK, fakat K’nın yazma nüshalarında yoktur.)

**حَقْوٌ**
**حَقْوٌ** حقو Bel; eş anlamlısı **خَصْرٌ**: (S:) [yahut] **اـِزَار** denilen [bel sargısının] bağlandığı yer (yan tarafta, TA); (S, Msb, K, * TA;) yani (Msb) böğür; eş anlamlısı **خَاصِرَةٌ**, (A 'Obeyd, Msb, TA,) yahut **كَشْحٌ**: (K:) iki [kısım] vardır, birlikte **حَقْوَانِ** diye adlandırılır: (A 'Obeyd, TA:) ve [bizzat] **اـِزَار** denilen [bel sargısı]; (S, M, Msb, K;) çünkü [bedenin] **حَقْو** denilen [kısmı] üzerine bağlanır; (Msb, * TA;) bunun gibi ↓ **حِقْوٌ** da; (M, K;) ki MF bunun, **كَشْحٌ** ile eş anlamlı olarak **حَقْوٌ**’un da bir varyantı olduğunu, Huzeyl lehçesinden, ileri sürer: ve K’da burada ayrıca eklenmiştir: yahut onun bağlanma yeri; yine ↓ **حَقْوَةٌ** ve ↓ **حِقَآءٌ** da; [sonuncusu CK’de حَقاء yazılmıştır; fakat TA’da **كِتَابٌ** gibi olduğu söylenir;] hâlbuki bu, aslî mânadır: (TA:) cem‘ (azlık için, S, TA) **أَحْقٍ**, (S, Msb, K,) aslında **أَحْقُوٌ**, (S, TA,) ve **أَحْقَآءٌ** (K) ve (çokluk için, S, TA) **حُقِىٌّ**, (S, Msb, K,) [aslında **حُقُوٌّ**,] فُعُولٌ vezninde, (S,) **فُلُوسٌ** gibi, (Msb,) ve **حِقَآءٌ**, (Msb, K,) ki bu, **حَقْوٌ**’un ve **حَقْوَةٌ**’nin cem‘idir; ayrıca yukarıda işaret edilen bir mânada ikincisiyle eş anlamlıdır. (TA.) Buradan, **عَاذَ بِحَقْوِهِ** (mecaz:) O, sığınma, koruma yahut muhafaza için ona başvurdu. (TA.) [Bir örnek için سَمْعٌ maddesinde zikredilen bir beyte bak.] ― -b2- (mecaz:) Okun, tüylerin yeri olan kısmı: (K:) yahut arka kısmın, tüylere bitişik ince kısmı; (S, TA;) yahut A’da olduğu üzere, tüylerin altında. (TA.) ― -b3- (mecaz:) Sel yatağının üstünde yükselmiş sarp bir yer; (M, K, TA;) cem‘i **حِقَآءٌ**: (K:) yahut (mecaz kabul edilerek:) su yolunun ulaştığı her yer: (As, TA:) ve ↓ **حَقْوَةٌ** (mecaz kabul edilerek:) **نَجْوَة** denilen [yüksek yer parçasının] benzerini, fakat daha yükseğini, ifade eder; yırtıcı hayvanların selden kendilerini korudukları yer; ve onun cem‘i **حِقَآءٌ**’dur. (TA.) En-Nadr’a göre, (mecaz kabul edilerek:) yüksek bir yer parçası; bir yokuş; cem‘i **أَحْقٍ** ve **حُقِىٌّ**: Z’ye göre, (mecaz kabul edilerek:) bir dağın **سَفْح**’ı [yahut en alt kısmı, yahut yüzü, vb.]: (TA:) ayrıca (mecaz:) bir **ثَنِيَّةٌ**’nin [yahut yolun geçtiği uzun dağın; yahut geçerken çıkıp inilmeyi gerektiren bir dağ parçasının; vb.] iki yanından [her biri]: (K, TA:) Lth der ki: Bir dağın **ثَنِيَّةٌ**’sinin başına baktığında, onun çıkıntısının **حَقْوَانِ** diye adlandırılan şeylere sahip olduğunu görürsün. (TA.)

**حِقْوٌ**
**حِقْوٌ** حقو : **حَقْوٌ**’a bak.

**حَقْوَةٌ**
**حَقْوَةٌ** حقو حقوه حقوة : iki yerde **حَقْوٌ**’a bak. -A2- Yine, bir adamı etkileyen, (S, M,) et yemekten dolayı olan, (M, K,) ishale sebep olan; (M;) yahut **حَقْوَانِ**’da [yahut iki böğürde] bir şişkinliğe sebep olan; (T;) bir karın ağrısı; (S, M, K,) ve böylece ↓ **حِقَآءٌ**: (M, K:) yahut **هَيْضَةٌ** ile aynı mânadadır [genellikle kolera mânasında]. (TA, طسأ maddesinde.) ― -b2- Ve develerde, sonucu olarak karnın **نُحَاز** denilen [şiddetli öksürüğe sebep olan] akciğer [rahatsızlığı] ile yırtıldığı bir hastalık; (K, TA,) ve hayvan idrarı da dışkıyı da çıkarmaz, (K, فقأ maddesinde,) çoğu kez ayrıca damarları ve eti kanla tıkanmış olur ve şişer yahut kabarır; çoğu kez de bunun sonucu olarak mide patlayacak dereceye kadar. (TA, o maddede.) Kelime çoğunlukla bir insan hakkında kullanılır. (TA.)

**حِقَآءٌ**
**حِقَآءٌ** حقآء : yukarıda işaret edilen bir mânada onunla eş anlamlı olduğu **حَقْوٌ**’a bak; ve o, onun bir cem‘idir; ayrıca **حَقْوَةٌ**’nin de [cem‘idir]. ― -b2- Yine, at, bir yahut iki koşu koşturulup sonra terletmek ve yağını azaltmak için örtüldüğünde, at örtüsünün atın karnı üzerine bağlandığı ip yahut benzeri. (TA.) -A2- Ayrıca **حَقْوَةٌ**’ye bak.

**مَحْقُوٌّ**
**مَحْقُوٌّ** محق محقو (S, K) ve **مَحْقِىٌّ** (K) bir adama nispetle, (S,) **حَقْوَةٌ** diye adlandırılan karın ağrısından etkilenmiş. (S, K.) Ve onun **حَقْو**’unda bir şikâyeti olan. (CK, fakat K’nın yazma nüshalarında yoktur.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَقَا
حَقَا U ( n. ac. حَقْو 1 ),
a.  Hit in the side.

حَقْو
حَقْو 1 , ( pl. أَحْقٍ [ 15 ] ,  حِقَآء [ 23 ] ,

حُقُوّ
حُقُوّ [ 27 ] ,  أَحْقَآء [ 38 ] ),
a.  Loins; flank, side.

b.  Girdle, belt.

حَقْوَة
حَقْوَة 1t ,  حِقَاْو 23 ,
a.  Colic.

b.  see 1 (b) .

##### Türkçe

**حَقَا**
**حَقَا** U (isim, çoğulu **حَقْو** 1),
a. Yan tarafta vurdu.

**حَقْو**
**حَقْو** 1, (çoğulu **أَحْقٍ** [15], **حِقَآء** [23],

**حُقُوّ**
**حُقُوّ** [27], **أَحْقَآء** [38]),
a. Bel(ler); böğür, yan.

b. Kuşak, kemer.

**حَقْوَة**
**حَقْوَة** 1t, **حِقَاْو** 23,
a. Kolik.

b. 1 (b)’ye bak.
