# حكأ (ح-ك-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%83%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ك - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: حكء

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

#### Madde başı: حكء

باب الحاء والكاف وايء معهما
ح ك ء، ح ك ي، ح و ك، ح ي ك، ك و ح، ك ي ح مستعملات
حكأ:
أحكأت العُقَدَ إحكاءً، أي: شددتها، فاحتَكَأَتْ، أي: اشتدَّت.
حكي:
حكَيتُ فلاناً وحاكيتُه إذا فعلتُ مثلَ فِعْله، أو قوله سواء.
حوك:
الحُوكةُ: بقلة. والشاعر يَحوكُ الشِّعْر حوكاً، والحائك يحيك حيكاً. ويجمع حاكَة وحَوَكَة. والحِياكة: حرفته.
حيك:
الحَيْك: النَّسجُ، والحيك: أخذُ القول في القلب. يقال: ما يَحيك كلامي في قلان. ولا يَحيك الفأس في هذه الشّجرة.
والحَيَكانُ: مِشْية يحرك فيها الماشي أَلْيَتَيْه. رجلٌ حيّاكٌ وامرأة حيّاكة. وهو يتحيّك في مِشْيَته.
كوح:
كاوحت فلاناً مكاوحة فكُحْتُهُ، أي: قاتلته فغلبتُه، ورأيتهما يتكاوحان، وهما متكاوحان، والمكاوحة أيضاً في الخصومات ونحوها.
كيح:
الكِيحُ: سَفْحُ الجبل وسفحُ سنَدِ الجبل. والكِيح: صُقع الجُرف قال أبو النجم:
كلتاهما لا تَطلُعانِ الكِيحا

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الكاف** ve onlarla birlikte **ايء**

**ح ك ء**، **ح ك ي**، **ح و ك**، **ح ي ك**، **ك و ح**، **ك ي ح** kullanımdadırlar.

**حكأ**:
Düğümleri **أحكأت** **العُقَدَ** **إحكاءً**, yani: onları sıkılaştırdım; böylece **فاحتَكَأَتْ**, yani: sıkılaştı.

**حكي**:
**حكَيتُ** falancayı ve **حاكيتُه**; onun fiili gibi, yahut sözü gibi aynısını yaptığım zaman.

**حوك**:
**الحُوكةُ**: bir ottur. Şair şiiri **يَحوكُ** **الشِّعْر** **حوكاً** (dokur), dokumacı da **يحيك** **حيكاً** (dokur). **حاكَة** ve **حَوَكَة** diye çoğul yapılır. **الحِياكة**: onun zanaatıdır.

**حيك**:
**الحَيْك**: dokumadır; **الحيك**: sözün kalpte yer etmesidir. Denir ki: “Sözüm falancada **يَحيك** etmez.” Ve balta bu ağaçta **يَحيك** etmez.
**والحَيَكانُ**: yürüyenin yürüyüşünde iki kalçasını hareket ettirdiği bir yürüyüştür. **رجلٌ حيّاكٌ** ve **امرأة حيّاكة**. Ve o, yürüyüşünde **يتحيّك** eder.

**كوح**:
Falancayla **كاوحت** **مكاوحة**; böylece onu **فكُحْتُهُ**, yani: onunla savaştım da ona galip geldim. Ve ikisini **يتكاوحان** gördüm; onlar **متكاوحان**dır. **المكاوحة** ayrıca çekişmelerde ve benzerlerinde de olur.

**كيح**:
**الكِيحُ**: dağın eteği ve dağın dayanağının eteğidir. Ve **الكِيح**: yarın (uçurumun) düzlüğüdür. Ebû’n-Necm dedi ki:
كلتاهما لا تَطلُعانِ **الكِيحا**

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D8%A3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ك ( وايء )
حاك ، يحوك ، ويحيك ، كاح ، حكى ، حكأ ، وكح ، كحا : مستعملة .
حوك حيك : قال الليث الحُوك بقلة ورَوَى ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الحَوْكُ الباذروج . قال اليزيدي ماحكّ في صدري منه شيء وما حاكَ وكلٌّ يقال :
فمن قال حكَّ قال يحُكُّ ومن قال حاك قال يحِيكُ حَيْكاً ، ويقال ما أحاك فيه السيف وما حاك كلٌّ يقال :
فمن قال أحَاكَ قال يُحِيكُ إحاكَةً ، ومن قال حاكَ قال يَحيكُ حَيْكاً وحاك الحائك يحُوك حياكَةً وحَوْكاً وحَاك في مَشْيهِ يَحِيكُ حَيَكاناً أي تبختر .
وحدثنا السعدي قال حدثنا الزعفراني عن زيد بن الحُبَاب :
قال أخبرنا معاوية بن صالح قال أخبرني عبد الرحمن بن نُغَيْر عن أبيه عن النَوَّاس بن سَمْعان الأنصاري : أنه سأل النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عن البِرّ والإثْم فقال :
( البِرُّ حُسْنُ الخُلُق والإثم ما حَاكَ في نفْسِك وكَرِهْتَ أن يطّلِعَ عليه الناس ) .
وقال الليث الشاعر يحوك الشعْرَ حَوْكاً والحائك يَحِيك الثوب حَيْكاً والحِياكةُ حرْفَتُه . قلت هذا غلط الحائك يحوك الثوب وجميع الحائك حَوَكَةٌ وكذلك الشاعر يَحُوكُ الكلام حَوْكاً . وأمّا حاك يَحِيكُ فمعناه التَّبَخْتُر .
وقال الليث الحَيْك النسج والحَيْكُ أَخْذُ القول في القلب ، يقال :
ما يَحِيكُ كلامُكَ في فلان ولا يَحيكُ الفأْسُ ولا القَدُومُ في هذه الشجرة .
قال والحَيَكَانُ مَشْيَةٌ يُحَركُ فيها الماشي أَلْيَتَهُ ، تقولُ رجل حَيّاكٌ وامرأة حَيّاكَةٌ تَتَحَيّكُ في مِشْيَتها . أبو عبيد عن أبي زيد : الحيكان أن يُحَرَّكَ منكبيه وجسدَه حين يمشي مع كثرة لحم .
ابن بُزُرْج قالوا حَوْكٌ وحَوَكٌ وحُوُوكةٌ ، والمعنى التسَاجات وهي الثياب بأعيانها .
أبو نصر عن الأصمعي : ما حاك سيْفُه أي ما قَطَع ، وما حَكَّ في صدري منه شيء ، أَي ما تخالَجَ في صدري منه شيء . قال وحَاكَ يحيكُ حيكاً إذا فَحَّجَ في مِشْيَتِهِ وحرّكَ منكبيه وقال المُبَرد : حَاكَ الثوبَ والشعرَ يحوكُهُ ، كِلاَهُما بالواو ، وهو يَحِيكُ في مِشْيته ، ومِشْيةٌ حَيَكَى إذا كان فيها تبختر .
كوح كيح : قال الليثُ : كاوحتُ فلاناً مكاوحَةً إذا قاتَلْتَه فَغَلَبْتَه . ورأَيتُهما يتكاوحان ، والمكاوحَةُ أَيْضاً في الْخُصُوماتِ وغيرها . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أكاح زيداً . وكوَّحه إذا غَلَبه ، وأَكاحَ زيداً إذا أَهْلَكَه .
وقال أبو عمرو والتكْوِيحُ التَّغْلِيبُ وأنشد :
أعددتُه للخَصْم ذِي التَّعَدّي
كوَّحْتُه مِنْكَ بِدُونِ الْجَهْدِ
وكوَّحَ الزمَامُ البعيرَ إذا ذلَّلَه ، وقال الشاعر :
إذا رام بغياً أو مراحاً أقامَهُ
زِمَامٌ بمَثْنَاهُ خِشَاشٌ مكوحُ
بمثناه بما ثنى من طرفَهِ حَلْقَةً
شمر عن الأصمعي الكِيحُ ناحية الجبل وقال رؤبة :
عن صَلَتٍ من كيحنَا لا تَكْلِمه
وقال أبو عمرو الكِيحُ عُرْض الجبل وأَغْلَظُه قال والوادي ربما كان له كِيحٌ إذا كان في جُرُفٍ غليظ فجرفه كيحهُ ، ولا يعد الكِيحُ إلا ما كان من أصْلَب الحِجَارة وأخْشنها ، وكل سنَدٍ جبلٍ غليظٍ كِيحٌ وإنما كوْحه خُشْنته وغِلَظُه ، والجماعة الكِيحَةُ . وقال الليث أسنانٌ كيحٌ غليظة وأنشد :
ذا حَنَكٍ كِيح كحب القِلقِل
قال والكِيح صقع الجُرْف وصقْع سنَدِ الجبل .
وكح : أبو عبيد عن أبي زيد أَوْكَحَ عطيَّتَه إيكاحاً إذا قَطَعَها .
الأصمعي : حفر فَأكْدَى وأَوْكَحَ إذا بَلَغَ المكانَ الصُّلْبَ وقال المفضّل سألته فاسْتَوْكَحَ استيكاحاً أي أمسك ولم يعط .
أبو عبيد عن الأصمعي : استوكَحَتِ الفراخُ إذا غلظت وهي فراخ وُكُحٌ . وقال غيره أراد أَمْراً فَأَوْكَحَ عنه أي كفَّ عنه وتَرَكَه .
حكى : الليث الحِكاية كقولك حكَيْتُ فلاناً وحاكَيْتُه إذا فعلتَ مثلَ فعلِه سواءً وقلت مثلَ قولِه سواءً لا تجاوزُه .
سلمة عن الفرّاء : الحاكِيَةُ الشادّة يقال حكت أي شدّت قال والحائِكة المتبخترة .
حكأ : قال الليث أحكأتُ العُقْدَةَ إحْكَاء إذا شدَدْتَّها واحْتَكأَتِ العُقْدَةُ إذا اشتدّت وقال الأصمعيّ : أَحْكَأَ عُقْدَتَه إحكاءً إذا شدّها ، وأَنشد شمر :
أَجْلَ أَنَّ الله قد فَضَّلكم
فوقَ من أَحكأ صُلْباً بإزار
الصُّلْبُ هاهنا الحَسَبُ ، والإزار العِفَّةُ من المحارم .
وقال شمر هو من أحْكأتُ العُقْدَة أي أحْكَمْتُهَا . وقال أبو حاتم قال الأصمعيّ : أهل مكّة يسمون العِظَاءة الحُكَأَة . والجميع الحُكَى ، مقصور . قال أبو حاتم . وقالت أم الْهَيْثَم الحُكاءَة ممدودة مهموزة . وهو كما قالت . وفي ( النَّوادر ) . يقول له احْتَكَأَ أمْرِي لفعلت كذا ، أي لو بان لي أمري في أوّله . ابن السكيت يقال احْتَكَأ ذاك الأمْرُ في نفسي أي ثَبَتَ فلم أشُكَّ فيه ، ومنه إحْكَاء العُقْدَةِ ، ويقال سمعت أحاديث فما احتكأ في صَدْرِي منها شيءٌ .
كحا : أهمله الليث وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال كَحَا إذا فسد . قلتُ : وهو غَريبٌ .

##### Türkçe

ح ك ( **وايء** )
**حاك** , **يحوك** , **ويحيك** , **كاح** , **حكى** , **حكأ** , **وكح** , **كحا** : kullanımdadır.

**حوك حيك** : el-Leys dedi: **الحُوك** bir ottur. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti, dedi: **الحَوْكُ** **الباذروج**’dur. el-Yezîdî dedi: Ondan göğsümde hiçbir şey **ماحكّ** etmedi ve hiçbir şey **ما حاكَ** etmedi; her ikisi de söylenir:
Kim **حكَّ** derse **يحُكُّ** der; kim **حاك** derse **يحِيكُ** **حَيْكاً** der. Ve denir: Kılıç onda hiçbir şey **ما أحاك** etmedi ve hiçbir şey **ما حاك** etmedi; her ikisi de söylenir:
Kim **أحَاكَ** derse **يُحِيكُ** **إحاكَةً** der; kim **حاكَ** derse **يَحيكُ** **حَيْكاً** der. Ve dokumacı **حاك** **يحُوك** **حياكَةً** ve **حَوْكاً** (dokur). Ve yürüyüşünde **حَاك** eder, **يَحِيكُ** **حَيَكاناً**; yani salınarak yürür.

Bize es-Sa‘dî haber verdi, dedi: ez-Za‘ferânî bize Zeyd b. el-Hubâb’dan (rivayetle) haber verdi:
Dedi: Muâviye b. Sâlih bize haber verdi, dedi: Abdurrahman b. Nuğayr bana babasından, o da en-Nevvâs b. Sem‘ân el-Ensârî’den haber verdi: Şüphesiz o, Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) **البِرّ** ve **الإثْم** hakkında sordu; o da dedi ki:
( **البِرُّ** güzel ahlâktır; günah ise, nefsinde **ما حَاكَ** eden ve insanların ona muttali olmasını kerih gördüğün şeydir ).

el-Leys dedi: Şair şiiri **يحوك** **حَوْكاً** (dokur); dokumacı elbiseyi **يَحِيك** **حَيْكاً** (dokur); **الحِياكةُ** onun mesleğidir. Dedim: Bu yanlıştır; dokumacı elbiseyi **يحوك** (dokur) ve dokumacıların tümü **حَوَكَةٌ**’dir; aynı şekilde şair de sözü **يَحُوكُ** **حَوْكاً** (dokur). Ama **حاك يَحِيكُ**’in manası salınarak yürümektir.

el-Leys dedi: **الحَيْك** dokumadır; **الحَيْكُ** sözün kalpte yer etmesidir; denir:
Senin sözün falan kimse hakkında **ما يَحِيكُ** etmez; ve bu ağaçta ne balta **يَحيكُ** eder ne de keser.

Dedi: **الحَيَكَانُ** öyle bir yürüyüştür ki yürüyen onda kalçasını hareket ettirir; “**رجل حَيّاكٌ**” ve “**امرأة حَيّاكَةٌ**” dersin; yürüyüşünde **تَتَحَيّكُ** eder. Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الحيكان**; çok etlilikle birlikte yürürken omuzlarını ve bedenini hareket ettirmendir.

İbn Buzurc dedi: **حَوْكٌ** ve **حَوَكٌ** ve **حُوُوكةٌ** dediler; mana **التسَاجات**’tır; o da elbiselerin bizzat kendileridir.

Ebû Nasr, el-Asma‘î’den: “Kılıcı **ما حاك** etti” yani kesmedi. “Ondan göğsümde hiçbir şey **ما حَكَّ** etmedi” yani göğsümde ondan hiçbir şey çalkalanmadı. Dedi: **حَاكَ يحيكُ حيكاً**; yürüyüşünde bacaklarını açarak yürüdüğünde ve omuzlarını hareket ettirdiğinde (denir). el-Muberrad dedi: Elbiseyi ve şiiri **حَاكَ** eder, onu **يحوكُهُ**; ikisi de vav iledir. Ve o, yürüyüşünde **يَحِيكُ** eder; ve içinde salınma olan yürüyüşe **مِشْيةٌ حَيَكَى** (denir).

**كوح كيح** : el-Leys dedi: Bir kimseyle **كاوحتُ** onu **مكاوحَةً** (ile) yaptım; onu savaştığımda ve ona galip geldiğimde (denir). Ve ikisini **يتكاوحان** ederken gördüm. **المكاوحَةُ** ayrıca çekişmelerde ve başkalarında da (kullanılır). Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: “Zeyd’i **أكاح** etti.” Ve onu **كوَّحه** etti; ona galip geldiğinde. Ve Zeyd’i **أَكاحَ** etti; onu helâk ettiğinde.

Ebû Amr dedi: **التكْوِيحُ** galip gelmedir. Ve şu beyti okudu:
أعددتُه للخَصْم ذِي التَّعَدّي
كوَّحْتُه مِنْكَ بِدُونِ الْجَهْدِ

Ve yular deveyi **كوَّحَ** etti; onu boyun eğdirdiğinde. Şair dedi:
إذا رام بغياً أو مراحاً أقامَهُ
زِمَامٌ بمَثْنَاهُ خِشَاشٌ مكوحُ
**بمثناه**: ucundan halka olarak ikiye kıvırdığı şey ile.

Şemmer, el-Asma‘î’den: **الكِيحُ** dağın yanıdır. Ve Ru’be dedi:
عن صَلَتٍ من كيحنَا لا تَكْلِمه

Ebû Amr dedi: **الكِيحُ** dağın enidir ve en kalın yeridir. Dedi: Vadi bazen **كِيحٌ**’e sahip olur; kalın bir yar içinde olduğunda, onun **كيحهُ** onu yarar. Ve **الكِيحُ** ancak taşların en serti ve en pürüzlüsü olan şey sayılır. Ve kalın bir dağın her dayanağı **كِيحٌ**’tir; onun **كوْحه**’u ancak pürüzlülüğü ve kalınlığıdır. Topluluğu **الكِيحَةُ**’dır. el-Leys dedi: **أسنانٌ كيحٌ**; kalın (dişler). Ve şu beyti okudu:
ذا حَنَكٍ كِيح كحب القِلقِل
Dedi: **الكِيح** yarın yüzü ve dağın dayanağının yüzüdür.

**وكح** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Bağışını **أَوْكَحَ** etti, **إيكاحاً**; onu kestiğinde.

el-Asma‘î: Kazdı da **فَأكْدَى** etti ve **أَوْكَحَ** etti; sert yere ulaştığında. el-Mufaddal dedi: Ona sordum da **فاسْتَوْكَحَ** etti, **استيكاحاً**; yani tuttu ve vermedi.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: Civcivler **استوكَحَتِ**; kalınlaştıklarında; ve onlar **فراخ وُكُحٌ**’dur. Başkası dedi: Bir iş istedi de ondan **فَأَوْكَحَ** etti; yani ondan vazgeçti ve onu bıraktı.

**حكى** : el-Leys: **الحِكاية**; senin “Falancayı **حكَيْتُ** ettim ve onunla **حاكَيْتُه** ettim” demen gibidir; onun yaptığı gibi yaptığında, onun söylediği gibi söylediğinde; onu aşmazsın.

Seleme, el-Ferrâ’dan: **الحاكِيَةُ** sıkı bağlayandır; “**حكت**” denir; yani sıktı. Dedi: **الحائِكة** salınarak yürüyen (kadın)dır.

**حكأ** : el-Leys dedi: Düğümü **أحكأتُ** ettim, **إحْكَاء**; onu sıktığımda. Ve düğüm **احْتَكأَتِ**; sıkılaştığında. el-Asma‘î dedi: Düğümünü **أَحْكَأَ** etti, **إحكاءً**; onu sıktığında. Ve Şemmer şu beyti okudu:
أَجْلَ أَنَّ الله قد فَضَّلكم
فوقَ من أَحكأ صُلْباً بإزار
**الصُّلْبُ** burada soydur; **الإزار** mahremlerden iffettir.

Şemmer dedi: Bu, “düğümü **أحْكأتُ** ettim”dendir; yani onu sağlamlaştırdım. Ebû Hâtim dedi: el-Asma‘î dedi ki: Mekke ehli kertenkeleyi **الحُكَأَة** diye adlandırır. Hepsi **الحُكَى**’dır; kısaltılmıştır. Ebû Hâtim dedi. Ümmü’l-Heysem dedi: **الحُكاءَة** uzatılmış, hemzeli (dir). Ve onun dediği gibidir. Ve **النَّوادر**’de: Ona “İşim **احْتَكَأَ** olsaydı, şöyle yapardım” der; yani işim başında bana belli olsaydı. İbnü’s-Sikkît: “O iş nefsimde **احْتَكَأ** etti” denir; yani sabit oldu da onda şüphe etmedim. Ve bundan **إحْكَاء** düğümün (sıkılması)dır. Ve denir: Hadisler işittim de onlardan göğsümde hiçbir şey **ما احتكأ** etmedi.

**كحا** : el-Leys onu ihmal etti. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: O dedi ki: **كَحَا**; bozulduğunda (denir). Dedim: Ve o gariptir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

حَكَأَ العُقْدةَ حَكْأً وأَحْكَأَها إِحْكاءً وأَحْكأَها: شَدَّها وأَحْكَمَها؛ قال عَدِيُّ بن زَيْدٍ العِبادِيُّ يَصِفُ جارِيةً: أَجْلَ انَّ اللّهَ قد فَضَّلَكُمْ، *  فَوْقَ منْ أَحْكَأَ صُلْباً، بإِزار أَراد فَوْقَ مَن أَحْكأَ إِزاراً بصُلْبٍ، معناه فَضَّلَكم على مَنِ ائْتزر، فَشَدَّ صُلْبَه بإِزار أَي فوق الناس أَجمعين، لأَنَّ الناسَ كلَّهم يُحْكِئُونَ أُزُرَهم بأَصلابهم؛ ويروى: فوق ما أَحْكِي بصُلْبٍ وإِزار
أَي بحَسَبٍ وعِفَّةٍ، أَراد بالصُّلب ههنا الحَسَبَ وبالإِزار العِفَّةَ عن الـمَحارِم أَي فَضَّلكم اللّهُ بحسَب وعفَاف فوق ما أَحْكِي أَي ما أَقُول. وقال شمر: هو من أَحْكَأْتُ العُقْدة أَي أَحكمتها. واحتَكَأَت هي: اشتْدَّتْ. واحْتَكَأَ العَقْدُ في عُنُقِه: نَشِبَ. واحْتَكَأَ الشيءُ في صَدْرِه: ثَبَتَ؛ ابن السكيت يقال: احْتَكَأَ ذلك الأَمْرُ في نَفْسي أَي ثبت، فلم أَشك فيه؛ ومنه: احتكأَتِ العُقدة. يقال: سمعت أَحاديثَ فما احْتَكأَ في صدري منها شيءٌ، أَي ما تَخالَجَ. وفي النوادر يقال: لو احْتَكَأَ لي أَمْرِي لفَعَلْت كذا، أَي لو بانَ لي أَمرِي في أَوّله. \<ص:59>
 والحُكَأَةُ: دُوَيْبَّة؛ وقيل: هي العَظايةُ الضَّخْمَةُ، يهمز ولا يهمز، والجميع الحُكَأُ، مقصور.
ابن الاثير: وفي حديث عطاء أَنه سئل عن الحُكَأَة فقال: ما أُحِبُّ قَتْلَها؛ الحُكَأَةُ: العَظاءة، بلغة أَهل مكة، وجمعها حُكَاءٌ، وقد يقال بغير همز ويجمع على حُكاً، مقصور. قال أَبو حاتم: قالت أُمّ الهَيْثَمِ: الحُكاءةُ، مـمدودة مهموزة؛ قال ابن الأَثير: وهو كما قالت؛ قال: والحُكاء، مـمدود: ذكر الخنافس، وإِنما لم يُحِبّ قتلها لأَنها لا تؤذي؛ قال: هكذا قال أَبو موسى؛ وروي عن الأَزهري أَنه قال: أَهل مكة يُسَمون العَظاءة الحُكأَةَ، والجمع الحُكَأُ، مقصورة.

##### Türkçe

**حَكَأَ** **العُقْدةَ** **حَكْأً** ve **أَحْكَأَها** **إِحْكاءً** ve **أَحْكأَها**: onu sıktı ve onu sağlamlaştırdı; **عَدِيُّ بن زَيْدٍ العِبادِيُّ** bir cariyeyi vasfederek dedi:

“Şu kesin ki Allah sizi üstün kıldı, * **بِإِزار** ile **صُلْباً** daha sıkılaştırandan yukarı”

“**بِإِزار** ile **صُلْبٍ**’ü daha sıkılaştıranın üstünde” demek istedi; manası: sizi, **ائْتزر** eden, böylece **بِإِزار** ile belini sıkan kimseye üstün kıldı; yani bütün insanların üstünde; çünkü insanların hepsi **أُزُرَهم**’i **بأَصلابهم** ile **يُحْكِئُونَ**; ve şöyle rivayet edilir:

“**فوق ما أَحْكِي** **بصُلْبٍ** **وإِزار**”

Yani soy ve iffet ile; burada **الصُّلب** ile soyu, **الإِزار** ile de haramlardan iffeti kastetti; yani Allah sizi, **ما أَحْكِي** yani “söylediğim şey”in üstünde, soy ve iffet ile üstün kıldı.

Ve Şemmer dedi: Bu, “**أَحْكَأْتُ العُقْدة**”dendir; yani onu sağlamlaştırdım. Ve o (düğüm) **واحتَكَأَت**: sıkılaştı. Ve **احْتَكَأَ العَقْدُ** onun boynunda: takılıp kaldı. Ve **احْتَكَأَ الشيءُ** onun göğsünde: sabit oldu; İbnü’s-Sikkît: şöyle denir: “**احْتَكَأَ** o iş nefsimde” yani sabit oldu, onda şüphe etmedim; bundan: düğümün **احتكأَت** olmasıdır. Denir: “Hadisler işittim de onlardan göğsümde hiçbir şey **احْتَكأَ** etmedi”; yani çalkalanmadı. Ve **النوادر**’de denir: “Eğer işim bana **احْتَكَأَ** etseydi şunu yapardım”; yani eğer işim bana başında açıklansaydı.

\<ص:59>
Ve **الحُكَأَةُ**: küçük bir canlı; ve denildi ki: o, iri kertenkeledir; hemzeli de olur hemzesiz de olur; çoğulu **الحُكَأُ**’dur, maksûr.

İbnü’l-Esîr: Ve Atâ’nın hadisinde: ona **الحُكَأَة** hakkında soruldu da dedi ki: “Onu öldürmeyi sevmem”; **الحُكَأَةُ**: kertenkeledir, Mekke ehlinin dilinde; çoğulu **حُكَاءٌ**’dır; hemzesiz de denebilir ve **حُكاً** üzere çoğul yapılır, maksûr. Ebû Hâtim dedi: Ümmü’l-Heysem dedi ki: **الحُكاءةُ**, meddli hemzeli; İbnü’l-Esîr dedi: o, dediği gibidir; dedi ki: ve **الحُكاء** meddlidir: hamamböceklerinin erkeğidir; onu öldürmeyi sevmemesi ancak şundandır: çünkü o eziyet etmez; dedi ki: Ebû Mûsâ böyle dedi; ve Ezherî’den rivayet edildi ki o dedi: Mekke ehli kertenkeleyi **الحُكأَةَ** diye adlandırır; çoğul **الحُكَأُ**’dur, maksûre.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

حكأ العقدة كمنع حكأ: شدها وأحكمها كأحكأها إحكاء واحتكأها. قال عدي بن زيد العبادي يصف جارية:
  أجل إن الله قد فضلـكـم                      فوق من أحكأ صلبا بإزار
  وقال شمر: أحكأت العقدة: أحكمتها، واحتكأت هي: اشتدت، واحتكأ العقد في عنقه: نشب. والحكأة بالضم كتؤدة وبرادة: دويبة، أو هي العظاية الضخمة، قال الأصمعي: أهل مكة حرسها الله تعالى يسمون العظاية الحكأة مثل همزة، والجميع الحكأ مقصورا، وقالت أم الهيثم: الحكاءة ممدودة مهموزة، وهي كما قالت، كذا في العباب، وفي حديث عطاء أنه سئل عن الحكأة فقال: ما أحب قتلها، وهي العظاءة، وقيل: ذكر الخنافس، وقد يقال بغير همز، وإنما لم يجب قتلها لأنها لا تؤذي، قاله أبو موسى. واحتكأ الشيء في صدري: ثبت فلم أشك فيه، واحتكأ الأمر في نفسي: ثبت، ويقال: سمعت أحاديث وما احتكأ في صدري منها شيء، أي ما تخالج. وفي النوادر: لو احتكأ لي أمري لفعلت كذا، أي لو بان لي أمري في أوله، كذا في اللسان.

##### Türkçe

**حكأ** düğümü, **كمنع** **حكأ**: onu sıktı ve onu sağlamlaştırdı; **أحكأها** onu **إحكاء** ile (sağlamlaştırdı) ve **احتكأها** (da). Adî b. Zeyd el-‘Ibâdî bir câriyeyi vasfederek dedi:
  Evet, şüphesiz Allah sizi faziletli kıldı                      **إزار** ile belini daha sağlam bağlayandan üstün
  Şemmer dedi: **أحكأت العقدة**: onu sağlamlaştırdım; ve o (**احتكأت هي**) : sıkılaştı; ve düğüm (**احتكأ العقد**) onun boynunda: takılıp kaldı. Ve **الحكأة** (ötre ile) **كتؤدة** ve **وبرادة** gibi: küçük bir canlıdır; yahut o iri kertenkeledir. el-Asma‘î dedi: Mekke ehli—Allah Teâlâ onu korusun—kertenkeleyi **الحكأة** diye isimlendirir; **مثل همزة**; ve hepsi **الحكأ**’dır, maksûr olarak. Ümmü’l-Heysem dedi: **الحكاءة** meddli, hemzeli(dir); ve o, dediği gibidir; **كذا في العباب**. Ve Atâ’nın hadîsinde: ona **الحكأة** hakkında soruldu da dedi ki: “Onu öldürmeyi sevmem”; ve o **العظاءة**’dır. Ve denildi ki: **ذكر الخنافس**. Ve bazen hemzesiz söylenir. Ancak onun öldürülmesi vacip olmadı; çünkü o eziyet etmez; bunu Ebû Mûsâ söyledi. Ve **احتكأ الشيء في صدري**: sabit oldu da onda şüphe etmedim. Ve **احتكأ الأمر في نفسي**: sabit oldu. Ve denilir: “Hadîsler işittim ve onlardan göğsümde hiçbir şey **احتكأ** etmedi”; yani (hiçbir şey) içime doğup karışmadı. Ve **النوادر**’de: “Eğer işim bana **احتكأ** etseydi, şöyle şöyle yapardım”; yani işim başlangıcında bana açıklansaydı; **كذا في اللسان**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَكَأَ
1 حَكَأَ ذ : see what next follows.

احكأ
4 احكأ ذ , (Sh, S, K,) inf. n. أِحْكَآءٌ; (TA;) and ↓ حَكَأَ, aor. حَكَاَ , (K,) inf. n. حَكْءٌ; (TA;) and ↓ احتكأ; (K;) He tightened a knot; (S, K;) made it firm: (Sh, TA:) as also احكى (S) and حَكَى. (S and K in art. حكى.) [See a verse of 'Adee Ibn-Zeyd cited voce صُلْبٌ.] -A2- See also 8.

احتكأت العُقْدَةُ
8 احتكأت العُقْدَةُ ذ The knot became tight, or firm. (Sh, TA.) And احتكأ العِقْدُ فِى عُنُقِهِ The necklace became fast upon his neck. (Sh, TA.) ― -b2- [Hence,] احتكأ الشَّىْءُ فِى صَدْرِى (assumed tropical:) The thing became established in my mind, so that I did not doubt respecting it: and احتكأ الأَمْرُ فِى نَفْسِى (assumed tropical:) The matter became established in my mind. (TA.) [See also اِحْتَكَى; and see اِحْتَكَّ in the first paragraph of art. حك.] You say also, سَمِعْتُ أَحَادِيثَ وَمَا احتكأ فِى صَدْرِى مِنْهَا شَىْءٌ (in the CK ↓ ما احكأ) (assumed tropical:) I heard stories, and nothing of them was unsettled in my mind. (K, * TA.) And لَوِ احتكأ لِى أَمْرِى لَفَعَلْتُ كَذَا (assumed tropical:) Had my case been manifest to me at the first, I had done thus. (L, TA.) -A2- See also 4.

##### Türkçe

**حَكَأَ**
1 **حَكَأَ** ذ : bundan sonra gelen şeye bak.

**احكأ**
4 **احكأ** ذ, (Sh, S, K,) mastar adı **أِحْكَآءٌ**; (TA;) ve ↓ **حَكَأَ**, muzârîsi **حَكَاَ**, (K,) mastar adı **حَكْءٌ**; (TA;) ve ↓ **احتكأ**; (K;) Bir düğümü sıktı; (S, K;) onu sağlam yaptı: (Sh, TA:) **احكى** (S) ve **حَكَى** da böyledir. (S ve K, **حكى** maddesinde.) [**صُلْبٌ** maddesi altında nakledilen ‘Adee İbn-Zeyd’in bir beytine bak.] -A2- 8’e de bak.

**احتكأت العُقْدَةُ**
8 **احتكأت العُقْدَةُ** ذ Düğüm sıkılaştı yahut sağlamlaştı. (Sh, TA.) Ve **احتكأ العِقْدُ فِى عُنُقِهِ** Gerdanlık onun boynunda sıkılaştı. (Sh, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **احتكأ الشَّىْءُ فِى صَدْرِى** (farzedilen mecaz:) Şey zihnimde yerleşti; öyle ki onun hakkında şüphe etmedim: ve **احتكأ الأَمْرُ فِى نَفْسِى** (farzedilen mecaz:) İş zihnimde yerleşti. (TA.) [**اِحْتَكَى**’ya da bak; ve **حك** maddesinin birinci paragrafında **اِحْتَكَّ**’e bak.] Yine şöyle dersin: **سَمِعْتُ أَحَادِيثَ وَمَا احتكأ فِى صَدْرِى مِنْهَا شَىْءٌ** (CK’de ↓ **ما احكأ**) (farzedilen mecaz:) Hikâyeler işittim ve onlardan hiçbir şey zihnimde yerleşmedi. (K, * TA.) Ve **لَوِ احتكأ لِى أَمْرِى لَفَعَلْتُ كَذَا** (farzedilen mecaz:) İşim başlangıçta bana açık olsaydı, şöyle yapardım. (L, TA.) -A2- 4’e de bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: حكء

حَكَأَ
حَكَأَ A ( n. ac. حَكْء 1 ),
a.  Tied, tightened ( knot ).

أَحْكَأَ
أَحْكَأَ IV ,
a.  see I .

اِحْتَكَأَ
اِحْتَكَأَ VIII ,
a.  Was tied, tightened.

##### Türkçe

حَكَأَ
حَكَأَ I (mastar-ı aslî: **حَكْء** 1),
a. (düğümü) bağladı, sıktı (düğüm).

أَحْكَأَ
أَحْكَأَ IV,
a. I’e bak.

اِحْتَكَأَ
اِحْتَكَأَ VIII,
a. Bağlandı, sıkıldı.
