# حكك (ح-ك-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%83
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%83%D9%83

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ك - ك
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%83/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء مع الكاف
ح ك، ك ح مستعملان
حك:
الحَكيكُ: الكَعْبُ المحكُوكُ. والحَكيكُ: الحافِرُ النَّحيتُ. والحَكَكَةُ: حَجَرٌ رِخْوٌ أبيض أرْخَى من الرِّخام وأصلَبُ من الجَصِّ. والحاكَّةُ: السِنِّ، تقول: ما فيه حاكَّة، ويقال: إنَّه لَيَتَحكَّكُ بكَ: أي يَتَعَرَّض لشَرِّكَ. وحَكَّ في صدري واحتَكَّ: وهو ما يَقَعُ في خَلَدك من وسَاوِس الشيطان. وفي الحديث: "إيّاكُم الحَكّاكات فإنَّها المآتم".
وحَكَكْتُ رأسي أحُكُّه حَكّاً. واحتَكَّ رأسُه احتكاكاً. وقوله: أنا جُذَيْلُها المُحَكَّك، أي عِمادُها ومَلْجَأُها.
كح: الأَكَحُّ: الذي لاسنّ له.
والكُحْكُحُ: المُسِنُّ من الشّاء والبقر.

##### Türkçe

باب **الحاء** مع **الكاف**
**ح ك**، **ك ح** kullanımdadır
**حك**:
**الحَكيكُ**: ovulmuş **الكَعْبُ**. Ve **الحَكيكُ**: ince (yontulmuş) **الحافِرُ**. Ve **الحَكَكَةُ**: mermerden daha yumuşak ve alçıdan daha sert, beyaz yumuşak bir taş. Ve **الحاكَّةُ**: diş; dersin ki: onda **حاكَّة** yoktur. Ve denilir ki: o mutlaka seninle **لَيَتَحكَّكُ** eder: yani şerrine maruz kalır. Ve göğsümde **حَكَّ** etti ve **احتَكَّ**: o, şeytanın vesveselerinden senin hatırına düşen şeydir. Ve hadiste: "Sakının **الحَكّاكات**’tan; çünkü onlar matemlerdir."
Ve başımı **حَكَكْتُ**; onu **أحُكُّه** **حَكّاً**. Ve başı **احتَكَّ**; **احتكاكاً**. Ve onun sözü: ben onun **جُذَيْلُها المُحَكَّك**’iyim; yani onun direği ve sığınağıyım.
**كح**: **الأَكَحُّ**: dişi olmayan kimse.
Ve **الكُحْكُحُ**: koyun ve sığırdan yaşlı olan.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%83/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

حَكَكْتُ الشيء أحُكُّهُ. وما حكَّ في صدري منه شيءٌ، أي ما تَخالَجَ. ويقال: ما حَكَّ في صدري كذا، إذا لم ينشرح له صدرُك. واحْتَكَّ بالشيء، أي حَكَّ نفسَه عليه. وفلان يَتَحَكَّكُ بي، أي يتمرّس ويتعرض لشرّي. والمُحاكَّةُ كالمباراة.والحِكَّةُ، بالكسر: الجَرَبُ. وقولهم: ما بقيتْ فيه حاكَّةٌ، أي سِنٌّ. والحَكَكُ بالتحريك: حجارةٌ رِخوةٌ بيضٌ. والحَكيكُ: الحافر النحيتُ، والكعبُ المحْكوكُ. والحُكاكَةُ بالضم: ما يسقُط عن الشيء عند الحَكِّ. والجِذْلُ المُحَكَّكُ: الذي يُنْصَبُ في العَطَن لتحتكّ به الإبلُ الجَرْبى، ومنه قول الحُباب بن المنذِر الأنصاريّ يومَ سَقيفة بني ساعدة: أنا جُذَيْلُها المُحَكَّكُ، وعُذَيْقُها المُرَحَّبُ أراد أنه يُشْتَفى برأيه وتدبيره.

##### Türkçe

**حَكَكْتُ** şeyi **أحُكُّهُ**. Ve ondan göğsümde bir şey **حكَّ** etmedi; yani çalkalanmadı. Ve denir: Göğsümde şu **حَكَّ** etti; göğsün ona açılmadığı zaman. Ve **احْتَكَّ** şey ile; yani nefsini onun üzerine **حَكَّ** etti. Ve falan kimse bana karşı **يَتَحَكَّكُ**; yani alışır ve şerrime maruz kalır. Ve **المُحاكَّةُ** **كالمباراة**. Ve **الحِكَّةُ** (kesre ile): uyuzdur. Ve onların sözü: Onda bir **حاكَّةٌ** kalmadı; yani bir diş. Ve **الحَكَكُ** (harekeli): yumuşak beyaz taşlardır. Ve **الحَكيكُ**: ince (aşınmış) toynak ve **الكعبُ المحْكوكُ**. Ve **الحُكاكَةُ** (damme ile): **الحَكِّ** sırasında şeyden düşen şeydir. Ve **الجِذْلُ المُحَكَّكُ**: develerin uyuzlularının onunla sürtünmesi için **العَطَن** içinde dikilen şeydir; ve ondan **الحُباب بن المنذِر الأنصاريّ**’nin **يومَ سَقيفة بني ساعدة** sözü: “Ben onun **جُذَيْلُها المُحَكَّكُ**’uyum ve onun **عُذَيْقُها المُرَحَّبُ**’uyum”; onun görüşü ve tedbiriyle şifa bulunur demek istedi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%83/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ك ك
‏"‏ مـا حـك جلـدك مثـل ظفـرك ‏"‏ وأحكنـي رأسـي فحككتـه‏.‏
وبـي بثـرة تحكني‏.‏
وبه حكة شديدة وبـه حكـاك أي داء يحـك منـه كالجـرب ونحـوه‏.‏
واحتـك الجـرب بالخشببة وتحكك‏.‏
وتحاكت الدابتان واحتكتـا‏.‏
واكتحل بحكاكة الإثمد‏.‏
وكعب حكيك‏:‏ محكوك‏.‏
وحافر حكيك‏:‏ نحيت‏.‏
وما فيه حاكة أي سن وجمعها حواك لأن الأسنان يحك بعضها بعضاً‏.‏
وقال جرير بـن الخطفـي‏:‏ مـا رأيت نابين احتكا فسقط أحدهما إلا تبعه الآخر‏.‏
وما أملح هذه الحكيكة وهي الأحجية‏.‏
وجاءنا فلان بالحكيكـات‏.‏
وسمعـت العـرب يقولـون فـي المحاجـاة‏:‏ تحكيتـك وهـو نحـو تقضـى البازي أو من الحكاية‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ حـك فـي صـدري كذا واحتك فيه وما حك في صدري شيء منه أي ما تخالج‏.‏
‏"‏ والإثم ما حك في صدرك ‏"‏ و ‏"‏ إياكم والحكاكات فإنها المآثم ‏"‏ وفلانيتحكك بي أي يتمرس ويتعرض لشري‏.‏
وحاك فلان فلاناً‏:‏ باراه وقد تحاك الرجلان‏.‏
وإنه لجذل حكاك‏:‏ لمن يستشفى برأيه ‏"‏ وأنا جذيلها المحكك ‏"‏ أي المملس لكثرة ما احتك به‏.‏
وهذا أمر تحاكت فيه الركـب واحتكت وتصاكت واصطكت‏.‏

##### Türkçe

ح ك ك
"Senin derini tırnağın gibi hiçbir şey kaşımaz." Ve başım beni kaşındırdı da onu kaşıdım.
Ve bende beni kaşındıran bir kabarcık vardır.
Ve onda şiddetli bir **حكة** vardır; ve onda **حكـاك** vardır; yani ondan kaşınılan her hastalık; uyuz ve benzeri gibi.
Ve uyuz tahta ile **احتك** etti ve **تحكك** etti.
Ve iki binek hayvanı birbirini **تحاكت** etti ve **احتكتا** etti.
Ve **الإثمد**’in **حكاكة**’siyle sürme çekti.
**حكيك** topuk: **محكوك**.
**حكيك** toynak: **نحيت**.
Ve onda **حاكة** yoktur; yani diş; ve onun çoğulu **حواك**’tır; çünkü dişler birbirini kaşır.
Ve **جرير بـن الخطفـي** dedi: “Birbirine **احتكا** eden iki köpekdişi görmedim ki onlardan biri düşsün de öteki ona tâbi olmasın.”
Ve bu **حكيكة** ne kadar da tuzludur; o, bilmece olan şeydir.
Ve falan bize **الحكيكـات** ile geldi.
Ve Arapları, bilmeceleşmede şöyle derken işittim: **تحكيتـك**; ve o, **تقضـى البازي** gibidir; yahut **الحكاية**’dendir.
Ve mecazdan: Göğsümde şöyle şöyle **حـك** etti ve onda **احتك** etti; ve ondan göğsümde hiçbir şey **حك** etmedi; yani iç içe geçmedi.
“Günah, göğsünde **حك** eden şeydir” ve “**الحكاكات**’tan sakının; çünkü onlar günahlardır.” Ve falan bana **يتحكك** eder; yani alışır ve şerrime maruz kalır.
Ve falan, falanı **حاك** etti: ona denk oldu; ve iki adam **تحاك** etti.
Ve o, **جذل حكاك**’tır: görüşüyle şifa aranana; “ve ben onun **الجذيل المحكك**’iyim”; yani, onunla çokça **احتك** etmekten dolayı düzleştirilmiş.
Ve bu, dizlerin onda **تحاكت** ettiği ve **احتكت** ettiği ve **تصاكت** ettiği ve **اصطكت** ettiği bir iştir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%83/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحَكُّ: إِمْرار جِرْم على جرم صَكّاً، حَكَّ الشيء بيده وغيرها يَحُكُّه حَكّاً؛ قال الأَصمعي: دخل أَعرابي البصرة فآذاه البراغيث فأَنشأَ يقول:
ليلة حَكٍّ ليس فيها شَكُّ،
أَحُكُّ حتى ساعِدِي مُنْفَكُّ،
أَسْهَرَني الأُسَيْوِدُ الأَسَكُّ
وتَحَاكَّ الشيئَان: اصْطَكَّ جرماهما فَحَكَّ أَحدهما الآخر؛ وحَكَكْتُ الرأْس؛ وإِذا جعلت الفعل للرأْس قلت: احْتَكّ رأْسي احْتِكاكاً. وحَكَّني وأَحَكَّني واسْتَحَكَّني: دعاني إِلى حَكِّه، وكذلك سائر الأَعضاء، والاسم الحِكَّةُ والحُكاكُ. قال ابن بري: وقول الناس حَكَّني رأْسي غلط لأَن الرأْس لا يقع منه الحَكّ. واحْتَكَّ بالشيء أَي حَكّ نفسه عليه. والحِكَّة، بالكسر: الجَرَب.
والحُكاكة: ما تَحاكّ بين حجرين إِذا حُكّ أَحدهما بالآخر لدواء ونحوه. وقال اللحياني: الحُكاكة ما حُكَّ بين حجرين ثم اكتحل به من رَمَدٍ. وقال ابن دريد: الحُكاك ما حكَّ من شيء على شيء فخرجت منه حُكاكة. والحية تَحُكّ بعضَها ببعض وتَحَكَّكُ، والجِذلُ المُحَكَّك: الذي ينصب في العَطَن لتَحْتَكّ به الإِبل الجَرْبى؛ ومنه قول الحباب بن المنذر الأَنصاري يوم سقيفة بني ساعدة: أَنا جُذَيْلُها المُحَكَّك وعُذَيْقُها المُرَجَّب؛ ومعناه أَنه مَثَّل نفسه بالجِذْل، وهو أَصل الشجرة، وذلك أَن الجَرِبةَ من الإِبل تَحْتَكّ إِلى الجِذل فتشتفي به، فعنى أَنه يُشْتَفى برأْيه كما تشتفي الإِبل بهذا الجِذْل الذي تَحْتَكّ إِليه؛ وقيل: هو عود ينصب للإِبل الجَرْبى لتَحْتَكّ به من الجرب؛ قال الأزهري: وفيه معنى آخر، وهو أَحب إِليّ، وهو أَنه أَراد أَنه مُنَجَّذٌ قد جَرَّب الأُمور وعرفها وجُرِّب، فوجد صُلْبَ المَكْسَر غير رِخْو ثَبْتَ الغَدَر لا يَفِرّ عن قِرْنه، وقيل: معناه أَنا دون الأَنصار جِذْلِ حكاكٍ لمن عاداهم ونواهم فبي تقرن الصَّعْبةُ، والتصغير فيه للتعظيم، ويقول الرجل لصاحبه: اجْذُلْ للقوم أَي انتصب لهم وكن مخاصما مقاتلاً. والعرب تقول: فلان جِذْلُ حِكاكٍ خشعت عنه الأُبَنُ؛ يعنون أَنه مُنَقِّح لا يرمى بشيء إِلا زَلّ عنه ونَبا. والحَكِيكُ: الكعب المَحْكوك، وهو أَيضاً الحافر النَّحِيتُ؛ وأَنشد الأَزهري هنا:
وفي كل عام لنا غزوة،
تَحُكُّ الدَّوابرَ حَكَّ السَّفَنْ
وقيل: كل خفيٍّ نحيتٍ حَكِيكٌ. والأَحَكُّ من الحوافر: كالحَكِيك، والاسم منها الحَكَكُ. وحَكِكَت الدابةُ، بإِظهار التضعيف، عن كراع: وقع في حافرها الحَكَكُ، وهو أَحد الحروف الشاذة، كلَحِحَتْ عينه وأَخواتها. وفرس حَكِيك: مُنْحَت الحوافر، والذي ورد في حديث أَبي جهل: حتى إِذا تحاكَّت الرُّكَبُ
قالوا مِنَّا نبي، والله لا أَفعل أََي تماست واصطَكَّت، يريد تساويهم في الشرف والمنزلة، وقيل: أَراد تَجاثِيَهُمْ
على الرُّكَب للتفاخر. وفي حديث عمرو بن العاص: إِذا حَكَكْتُ قُرْحةً دَمَّيْتُها أَي إِذا أَمَّمْتُ غايةً تقصيتها وبلغتُها.
والحاكَّةُ: السِّنّ لأَنها تُحكّ صاحبتها أَو تَحُكّ ما تأْكله، صفة غالبة. ورجل أَحَكّ: لا حاكَّة في فمه كأَنه على السلب. ويقال: ما في فيه حاكَّة أَي سِن.
والتَّحَكُّك: التَّحرّش والتعرض. و إِنه لَيَتَحكَّكُ بِك بل أَي يتعرض لشرِّك. وهو حِكُّ شَرٍّ وحِكاكُهُ أَي يُحاكُّه كثيراً.
والمُحاكَّةُ: كالمُباراة. وحَكَّ الشيءُ في صدري وأَحَكَّ واحتَكَّ: عَمِلَ، والأَول أَجود، حكاه ابن دريد جَحْداً فقال: ما حَكَّ هذا الأَمرُ في صدري ولا يقال: ما أَحاكَ.، وما أَحاكَ فيه السلاحُ: لم يعمل فيه؛ قال ابن سيده: وإِنما ذكرته هنا لأفرق بينَ حكَّ وأَحاكَ، فإِن العوام يستعملون أَحاكَ في موضع حَكَّ فيقولون: ما أَحاكَ ذلك في صدري وما حَكَّ في صدري منه شيء أَي ما تَخالَجَ. ويقال: حَكَّ في صدري واحْتَكّ، وهو ما يقع في خَلَدِك من وساوس الشيطان.
والحَكَّاكاتُ: ما يقع في قلبك من وساوس الشيطان. وفي الحديث: إِياكم والحَكَّاكات فإِنها المآثم وهي التي تَحُكّ في القلب فتشتبه على الإِنسان؛ قال ابن الأَثير: هو جمع حَكَّاكَةٍ وهي المؤثّرة في القلب. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَن النواس بن سمعان سأَله عن البِرِّ والإِثم فقال: البِرُّ حُسْن الخلق والإِثم ما حَكَّ في نفسكَ وكرهت أَن يطلع الناس عليه؛ قوله ما حَكّ في نفسك إِذا لم تكن منشرح الصدر به وكان في قلبك منه شيء من الشك والريب وأَوهمك أَنه ذنب وخطيئة؛ ومنه الحديث الآخر: ما حَكَّ في صدرك وإِن أَفتاك المُفْتُون؛ قال الأَزهري: ومنه حديث عبد الله بن مسعود: الإثم حَوازُّ القلوب، يعني ما حزَّ في نفسك وحَكَّ فاجتنبه فإِنه الإِثم وإِن أَفتاك فيه الناس بغيره. قال الأَزهري: وهذا أعصح مما قيل في الحَكَّاكات إِنها الوساوس. وروى الأَزهري بسنده قال: سأَل رجل النبي، صلى الله عليه وسلم: ما الإِثْمُ؟ فقال: ما حَكَّ في صدرك فدَعْه، قال: ما الإِيمان؟ قال: إِذا ساءتْك سيئتُك وسرتْك حَسنتك فأَنت مؤمن؛ قال الأَزهري: قوله، صلى الله عليه وسلم: ما حَكَّ في صدرك أَي شككت فيه أَنه حلال أَو حرام فالاحتياط أَن تتركه. أَبو عمرو: الحِكّة الشك في الدين وغيره.
والحَكَكُ: مشية فيها تَحَرُّك شبيه بمشية المرأَة القصيرة إِذا تَحَرَّكت وهزت مَنْكِبيها.
والحَكَكُ: حجر رخْو أَبيض أَرخى من الرُّخام وأَصلب من الجصّ، واحدته حَكَكَةٌ؛ قال الجوهري: إِنما ظهر فيه التضعيف للفرق بين فَعْل وفَعَل. وقال ابن شميل: الحَكَكَةُ
أَرض ذات حجارة مثل الرخام رِخْوةٍ. وقال أَبو الدقيش: الحَكَكات هي أَرض ذات حجارة بيض كأَنها الأَقِطُ تتكسر تكسراً، وإِِنما تكون في بطن الأَرض. ويقال: جاء فلان بالحُكَيْكاتِ وبالأَحاجِي وبالأَلغاز بمعنى واحد، واحدتها حُكَيْكةٌ. ابن الأَعرابي: الحُكُكُ الملِحُّون في طلب الحوائج. والحُكُك: أَصحاب الشر. والحُكاكُ: البورَقُ.
وفي حديث ابن عمر: أَنه مر بغلمان يلعبون بالحِكَّة فأَمر بها فدُفنت؛ هي لعبة لهم يأْخذون عظماً فيَحُكُّونه حتى يَبْيَضّ ثم يرمونه بعيداً فمن أَخذه فهو الغالب.
والحُكَكاتُ: موضع معروف بالبادية؛ قال أَبو النجم:
عَرَفْتُ رَسْماً لسُعاد مائِلا،
بحيث نامِي الحُكَكاتِ عاقلا

##### Türkçe

**الحَكُّ**: bir cismi bir cisim üzerine, çarpma suretiyle sürtüp geçirmektir; bir şeyi eliyle ve başkasıyla **حَكَّ** eder, onu **يَحُكُّه** **حَكّاً** (sürtme); **الأَصمعي** dedi: Bir bedevî Basra’ya girdi de onu pireler incitti; bunun üzerine söylemeye başladı:

Bir **حَكّ** gecesi, içinde **شَكّ** yok,
**أَحُكُّ** ederim, ta ki pazum **مُنْفَكُّ** oluncaya dek,
Beni uykusuz bıraktı **الأُسَيْوِدُ الأَسَكُّ**

Ve iki şey **تَحَاكَّ** etti: iki cisimleri çarpıştı da biri ötekini **حَكَّ** etti; ve ben başı **حَكَكْتُ**; fiili başa nispet ettiğinde şöyle dersin: başım **احْتَكّ** etti, **احْتِكاكاً** (sürtünme).

Ve **حَكَّني** ve **أَحَكَّني** ve **اسْتَحَكَّني**: onu **حَكّ** etmeye beni çağırdı; diğer bütün uzuvlar da böyledir; isim **الحِكَّةُ** ve **الحُكاكُ**tur. İbn Berrî dedi: İnsanların “başım **حَكَّني**” sözü yanlıştır; çünkü baştan **الحَكّ** vuku bulmaz. Ve bir şeyle **احْتَكَّ** etti, yani kendisini onun üzerine **حَكّ** etti.

Ve **الحِكَّة** (kesre ile): uyuzdur.

Ve **الحُكاكة**: birini ötekiyle ilaç ve benzeri için **حُكّ** ettiklerinde iki taş arasında **تَحاكّ** eden şeydir.

Ve **اللحياني** dedi: **الحُكاكة**, iki taş arasında **حُكّ** edilen, sonra göz iltihabından (**رَمَد**) dolayı onunla sürme çekilen şeydir.

Ve İbn Düreyd dedi: **الحُكاك**, bir şeyin bir şey üzerine **حكَّ** edilmesiyle ondan **حُكاكة** çıkmasıdır. Ve yılan, bir kısmını bir kısmına **تَحُكّ** eder ve **تَحَكَّكُ** eder; ve **الجِذلُ المُحَكَّك**: uyuzlu develerin onunla **تَحْتَكّ** etmesi için ağılda dikilen şeydir; bundan, Benî Sâide sakîfesi günü Ensârî Hubâb b. Münzir’in sözü: “Ben onun **جُذَيْلُها المُحَكَّك**’iyim ve onun **عُذَيْقُها المُرَجَّب**’iyim”; manası: kendisini **الجِذْل** ile temsil etti; o da ağacın köküdür; çünkü develerden uyuzlu olan, onunla şifa bulmak için **الجِذل**e **تَحْتَكّ** eder; böylece, develerin kendisine **تَحْتَكّ** ettiği bu **الجِذْل** ile şifa bulması gibi, kendi görüşüyle şifa bulunacağını kastetti; ve denildi ki: uyuzdan dolayı uyuzlu develerin onunla **تَحْتَكّ** etmesi için dikilen bir daldır; **الأزهري** dedi: Onda başka bir mana daha vardır ve o bana daha sevimlidir: o, kendisinin sağlamlaştırılmış, işleri denemiş ve bilmiş, denenmiş de kırılma yerinde sert, gevşek olmayan, ihanette sabit, rakibinden kaçmayan biri olduğunu kastetti; ve denildi ki: manası, Ensâr’ın altında, onlara düşmanlık eden ve onlara kasteden kimseye karşı bir **جِذْلِ حكاكٍ**ım; böylece zorluklar benimle boyun eğer; küçültme onda yüceltme içindir; ve adam, arkadaşına: “kavme karşı **اجْذُلْ** et” der; yani onlara karşı dikil ve çekişen, savaşan ol. Araplar der ki: “Falan, kendisinden ayıplar boyun eğip uzaklaştığı bir **جِذْلُ حِكاكٍ**tır”; bununla, onun arıtılmış olduğu, kendisine bir şey atılmadığı halde ondan kayıp gittiği ve sektiği kastedilir.

Ve **الحَكِيكُ**: sürtülmüş topuktur; o aynı zamanda yontulmuş naldır; **الأزهري** burada şu beyti şahit getirdi:

Ve her yıl bizim için bir gazve vardır,
**تَحُكُّ** eder arka ayakları, geminin sürtmesi gibi **حَكَّ السَّفَنْ**

Ve denildi ki: her yontulmuş gizli (tırnak) **حَكِيكٌ**tir. Ve nallardan **الأَحَكُّ**: **الحَكِيك** gibidir; onun ismi **الحَكَكُ**tur. Ve binek hayvanı **حَكِكَت** (şeddeyi izhar ederek), Kurâ‘dan naklen: nalına **الحَكَكُ** düştü; o, **لَحِحَتْ** gözü ve benzerleri gibi, şâz harflerden biridir. Ve **حَكِيك** at: nalları yontulmuş (aşınmış) olandır. Ve Ebû Cehil hadîsinde gelen: “ta ki dizler **تحاكَّت** olunca”; “bizden bir peygamber” dediler; “vallahi yapmam”; yani birbirine değdi ve çarpıştı; onların şeref ve mertebede eşitliğini kasteder; ve denildi ki: övünmek için dizler üzerine çökmelerini kastetti. Ve Amr b. Âs hadîsinde: “Bir yarayı **حَكَكْتُ** ettiğimde onu kanattım”; yani bir gayeyi hedeflediğimde onu sonuna kadar takip ettim ve ona ulaştım.

Ve **الحاكَّةُ**: diştir; çünkü sahibini **تُحكّ** eder yahut yediğini **تَحُكّ** eder; baskın bir sıfattır. Ve **أَحَكّ** adam: ağzında **حاكَّة** yoktur; sanki olumsuzluk üzere. Ve denilir: ağzında **حاكَّة** yok; yani diş.

Ve **التَّحَكُّك**: sataşma ve ilişmedir. Ve o, seninle **لَيَتَحكَّكُ** eder; yani senin şerrine ilişir. Ve o, **حِكُّ شَرٍّ** ve onun **حِكاكُهُ**dur; yani onunla çokça **يُحاكُّه** eder.

Ve **المُحاكَّةُ**: **المُباراة** gibidir. Ve bir şey göğsümde **حَكَّ** etti ve **أَحَكَّ** ve **احتَكَّ**: işledi (tesir etti); birincisi daha iyidir; İbn Düreyd bunu **جَحْداً** olarak rivayet etti ve dedi: “Bu iş göğsümde **حَكَّ** etmedi”; “**ما أَحاكَ**” denilmez. Ve “onda silah **أَحاكَ** etmedi”: onda işlemedi; İbn Sîde dedi: Bunu burada ancak **حَكَّ** ile **أَحاكَ** arasında ayırayım diye zikrettim; çünkü avam, **حَكَّ** yerinde **أَحاكَ** kullanır da “bu göğsümde **ما أَحاكَ** etti” derler; “göğsümde ondan bir şey **حَكَّ** etmedi” yani **تَخالَجَ** etmedi. Ve denilir: göğsümde **حَكَّ** etti ve **احْتَكّ** etti; bu, şeytanın vesveselerinden senin zihnine düşen şeydir.

Ve **الحَكَّاكاتُ**: şeytanın vesveselerinden kalbine düşen şeylerdir. Hadîste: “**الحَكَّاكات**’tan sakının; çünkü onlar günahlardır; onlar kalpte **تَحُكّ** eder de insana karışık gelir”; İbnü’l-Esîr dedi: Bu, **حَكَّاكَةٍ**ın cem‘idir; o da kalpte tesir eden şeydir. Peygamber’den, sallallahu aleyhi ve sellem, rivayet edildi: **النواس بن سمعان** ona iyilik ve günah hakkında sordu; şöyle dedi: “İyilik, güzel ahlaktır; günah ise, nefsinde **حَكَّ** eden ve insanların ona muttali olmasını kerih gördüğün şeydir”; “nefsinde **ما حَكّ** etti” sözü: onunla göğsün açılmadığında ve kalbinde ondan şüphe ve tereddütten bir şey bulunduğunda ve sana onun günah ve hata olduğunu vehmettirdiğinde. Ve ondan diğer hadîs: “Göğsünde **ما حَكَّ** eden şey (günahtır), müftüler sana fetva verse bile”; **الأزهري** dedi: Ve ondan, Abdullah b. Mes‘ûd hadîsi: “Günah, kalplerin **حَوازُّ**udur”; yani nefsinde kesip geçen ve **حَكَّ** eden şeydir; ondan sakın; çünkü o günahtır, insanlar sana onun hakkında başkasıyla fetva verse bile. **الأزهري** dedi: Bu, **الحَكَّاكات** hakkında “onlar vesveselerdir” denilenden daha sağlamdır. **الأزهري** isnadıyla rivayet etti, dedi: Bir adam Peygamber’e, sallallahu aleyhi ve sellem, sordu: “Günah nedir?” dedi: “Göğsünde **ما حَكَّ** eden şeydir; onu bırak.” dedi: “İman nedir?” dedi: “Kötülüğün seni kötüleştirir, iyiliğin seni sevindirirse sen müminsin.” **الأزهري** dedi: Onun, sallallahu aleyhi ve sellem, “Göğsünde **ما حَكَّ** eden” sözü: onun helal mi haram mı olduğunda şüphe ettiğinde; ihtiyat, onu terk etmendir. Ebû Amr: **الحِكّة** din ve başkasında şüphedir.

Ve **الحَكَكُ**: kısa kadının yürüyüşüne benzer bir hareketlenme bulunan yürüyüştür; hareket edip iki omzunu salladığında.

Ve **الحَكَكُ**: yumuşak bir beyaz taştır; mermerden daha yumuşak, alçıdan daha serttir; onun teki **حَكَكَةٌ**dur; **الجوهري** dedi: Şedde ancak **فَعْل** ile **فَعَل** arasında ayırım için onda ortaya çıktı. İbn Şümeyl dedi: **الحَكَكَةُ** yumuşak, mermer gibi taşları olan bir arazidir. Ebû’d-Dakîş dedi: **الحَكَكات** beyaz taşları olan bir arazidir; sanki **الأَقِطُ** gibi kırılıp parçalanır; ancak yerin karnında olur. Ve denilir: Falan **الحُكَيْكاتِ** ile, **الأَحاجِي** ile, **الأَلغاز** ile geldi; mana birdir; onun teki **حُكَيْكةٌ**dir. İbnü’l-A‘râbî: **الحُكُكُ** ihtiyaçları istemede ısrarcı olanlardır. Ve **الحُكُك**: şer sahipleridir. Ve **الحُكاكُ**: borak (boraks)tır.

İbn Ömer hadîsinde: O, çocukların **الحِكَّة** ile oynadıklarının yanından geçti de onu emretti, gömüldü; o, onların bir oyunudur: bir kemik alırlar, onu **يَحُكُّونه** ederler, ta ki beyazlasın; sonra onu uzağa atarlar; kim onu alırsa o galiptir.

Ve **الحُكَكاتُ**: çölde bilinen bir yerdir; Ebû’n-Necm dedi:

Su‘âd’ın eğilmiş bir izini tanıdım,
**نامِي الحُكَكاتِ**’ın bulunduğu yerde, akıllı olarak.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%83/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ك ك * * حَكَّ * الشيء من باب رد و * احْتَكَّ * بالشيء حك نفسه عليه وهو * يَتَحَكَّكُ * به أي يتمرس ويتعرض لشره و * الحِكَّةُ * بالكسر الجرب و * الحُكَاكةُ * بالضم ما سقط من الشيء عند الحك

##### Türkçe

* ح ك ك * **حَكَّ** şeyi, رد bâbından; ve **احْتَكَّ** şey ile: kendisini onun üzerine sürdü; ve o, onunla **يَتَحَكَّكُ**; yani alışır ve onun şerrine maruz kalır; ve **الحِكَّةُ** (kesre ile): uyuzdur; ve **الحُكَاكةُ** (damme ile): kazıma sırasında şeyden düşen şeydir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%83/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الحك: إمرار جرم على جرم صكا حك الشيء بيده وغيرها يحكه حكا، قال الأصمعي: دخل أعرابي البصرة فآذاه البراغيث فأنشأ يقول:
  ليلة حك ليس فيها شك
  أحك حتى ساعدي منفك
  أسهرني الأسيود الأسك ومنه قولهم:
  ما حك جلدك غير ظفرك
  فتول أنت جميع أمـرك كما أنشدنا غير واحد. والحك بالكسر: الشك في الدين وغيره، كالحكة عن أبي عمرو، وهو مجاز، سمي به لأنه يحك في الصدر. وحككت رأسي، وإذا جعلت الفعل للرأس قلت: احتك رأسي احتكاكا. وحكني وأحكني واستحكني أي: دعاني إلى حكه وكذلك سائر الأعضاء، كما في المحكم، وفي الأساس: وبي بثرة تحكني، أي تدعوني إلى حكها. وقال ابن بري: وقول الناس: حكني رأسي غلط، لأن الرأس لا يقع منه الحك. قلت: وإذا قلنا: أي دعاني إلى حكه فلا إشكال. والاسم الحكة، بالكسر، والحكاك كغراب. ويقال: تحاكا: إذا اصطك جرماهما فحك كل منهما الآخر. ومن المجاز: ما حك في صدري منه شيء: أي ما تخالج. وما حك في صدري كذا أي: لم ينشرح له صدري، ومنه الحديث: والإثم مما حك في صدرك وكرهت أن يطلع عليه الناس وفي الحديث وقد سئل عن الإثم فقال: ما حك في صدرك فدعه.واحتك به: إذا حك نفسه عليه كاحتكاك الأجرب بالخشبة. ومن المجاز: المحاكة: المباراة، وقد حاكه محاكة وحكاكا. والحكة، بالكسر: الجرب قال شيخنا: وهذا صريح في أن الحكة والجرب ترادفان، وإليه ميل كثير، وقال ابن حجر المكي في التحفة: الاتحاد يحمل على أصل المادة دون صورتها وكيفيتها، وأطال في الفرق بينهما، وقال الخطيب الشربيني في مغنيه: الحكة: الجرب اليابس، وفي المصباح: داء يكون بالجسد، وفي كتاب الطب: هي خلط رقيق بورقي يحدث تحت الجلد ولا يحدث منه مدة، بل شيء كالنخالة.
 والحكاك، كغراب: البورق. نقله الصاغاني. والحكاكة بهاء: ما حك بين حجرين ثم اكتحل به من رمد قاله اللحياني، وقال غيره: هو ما تحاك بين حجرين إذا حك أحدهما بالآخر لدواء ونحوه، وقال ابن دريد: الحكاك: ما حك من شيء على شيء فخرجت منه حكاكة. وفي الصحاح: هو ما يسقط من الشيء عند الحك. والحكاكات، بالفتح والتشديد: الوساوس وهو مجاز، ومنه الحديث: إياكم والحكاكات، فإنها المآثم وهي التي تحك في القلب فتشتبه على الإنسان، قال ابن الأثير: هو جمع حكاكة، وهي المؤثرة في القلوب. وقال ابن الأعرابي: الحكك، بضمتين: أصحاب الشر وهو مجاز. قال: والحكك أيضا: الملحون في طلب الحوائج، وهو أيضا مجاز.

  والحكك بالتحريك: حجر أبيض كالرخام أرخى من الرخام وأصلب من الجص، واحدته حككة، قال الجوهري: وإنما ظهر فيه التضعيف للفرق بين فعل وفعل. وقال ابن شميل: الحككة: أرض ذات حجارة مثل الرخام رخوة.
 وقال أبو الدقيش: الحككات - بضم ففتح - هي أرض ذات حجارة بيض كأنها الأقط تتكسر تكسرا، وإنما تكون في بطن الأرض. وقال ابن عباد: الحكك: مشية بتحرك كمشية القصيرة التي تحرك منكبيها ومثله في اللسان.
 قال الجوهري: والجذل المحكك، كمعظم: الذي ينصب في العطن لتحتك به الإبل الجربى، ومنه قول الحباب بن المنذر - رضي الله تعالى عنه - يوم سقيفة بني ساعدة: أنا جذيلها المحكك وعذيقها المرجب، منا أمير ومنكم أمير أي: يستشفى برأيي وتدبيري، كما تستشفى الإبل الجربى بالاحتكاك بذلك العود، وقال الأزهري: وفيه معنى آخر، وهو أحسب إلي، وهو أنه أراد أنه منجذ قد جرب الأمور وعرفها وجرب فوجد صلب المكسر غير رخو ثبتا لا يفر عن قرنه، وقيل: معناه: أنا دون الأنصار جذل حكاك لمن عاداهم وناوأهم، فبي تقرن الصعبة، والتصغير فيه للتعظيم، ويقول الرجل لصاحبه: اجذل للقوم: أي انتصب لهم وكن مخاصما مقاتلا، والعرب تقول: فلان جذل حكاك خشعت عنه الأبن، يعنون أنه منقح لا يرمى بشيء إلا زل عنه ونبا. ويقال: ما أنت من أحكاكه أي من رجاله، عن ابن عباد. والحكيك، كأمير: الكعب المحكوك. وهو أيضا الحافر المنحوت نقله الجوهري كالأحك يقال: حافر أحك وحكيك. وقيل: كل نحيت خفي حكيك. والاسم الحكك، محركة، وقد حككت الدابة، كفرح بإظهار التضعيف، عن كراع: وقع في حافرها الحكك، وهو أحد الحروف الشاذة كلححت عينه، وأخواتها. والحكيك: الفرس المنحت الحافر من أكل الأرض حتى رق، عن ابن دريد. والحاكة: السن، يقال: ما بقيت في فيه حاكة: أي سن، نقله الجوهري، سميت لأنها تحك صاحبها أو تحك ما تأكله، صفة غالبة، وتقدم في: ت ك ك عن أبي عمرو بن العلاء: تقول العرب: ما في فيه حاكة ولا تاكة، فالحاكة: الضرس، والتاكة: الناب. والأحك من الرجال: من لا حاكة، أي لا سن في فمه، كأنه على السلب. ومن المجاز: التحكك التحرش والتعرض، يقال: إنه يتحكك بك أي: يتعرض لشرك ويتحرش. ومن المجاز أيضا: إنه حك شر، وحكاكه، بكسرهما أي: يحاكه كثيرا وكذلك: حك مال وضغن. والمحاكة كالمباراة، وقد تقدم. ومن المجاز: حك في صدري، وأحك، واحتك بمعنى عمل، وهو ما يقع في خلدك من وساوس الشيطان، والأول أجود، وحكاه ابن دريد جحدا، فقال: ما حك هذا الأمر في صدري، ولا يقال: ما أحاك، وقال ابن سيده: وهي عامية.
 ومما يستدرك عليه: يقال: هذا أمر تحاكت فيه الركب، واحتكت، أي: تماست واصطكت، يراد به التساوي في المنزلة، أو التجاثي على الركب للتفاخر، وهو مجاز. وفي الحديث إذا حككت قرحة دميتها أي: إذا أصبت غاية تقصيتها وبلغتها، وهو مجاز. ويقال: جاء فلان بالحكيكات، وبالأحاجي، وبالألغاز، بمعنى واحد، واحدتها حكيكة. قال الزمخشري: ويقولون: ما أملح هذه الحكيكة: وهي الأحجية، ويقولون في المحاجاة: تحكيتك، وهو نحو تقضى البازي، أو من الحكاية. وقال أبو عمرو: الحكاك، بالضم: أصل الصليان البالي، وأنشد:
  مسحل إن أنكحت خودا ورهاه

  ذات حكاك ولدت بالدهداه
  تعارض الريح ورعيان الشاه كما في العباب، وفي حديث ابن عمر: أنه مر بغلمان يلعبون بالحكة، فأمر بها فدفنت هي لعبة لهم يأخذون عظما فيحكونه حتى يبيض، ثم يرمونه بعيدا، فمن أخذه فهو الغالب. والحككات، بضم ففتح: موضع بعينه معروف بالبادية، قال أبو النجم:
  عرفت رسما لسعاد ماثلا
  بحيث نامي الحككات عاقلا وأبو بكر الحكاك: أحد صوفية اليمن وشعرائهم، على قدم ابن الفارض، قديم الوفاة.

##### Türkçe

**الحك**: bir cismi bir cisim üzerine sürtmek; (bir şeyi) eliyle ve başkasıyla ovup sürter; onu **حكا** olarak ovar. **الأصمعي** dedi ki: Bir bedevî Basra’ya girdi; pireler ona eziyet etti; bunun üzerine söylemeye başladı:

  Bir **ليلة حك**; onda şüphe yok
  Ovarım da pazum çıkmış
  Beni uykusuz bıraktı **الأسيود الأسك**

Ve ondan (şu) sözleri:
  “Senin derini tırnağından başkası ovmaz;
  Öyleyse sen bütün işini üstlen.”
Nitekim bize birden başkası inşad etti. Ve **الحك** kesre ile: dinde ve başkasında şüphedir; Ebû Amr’dan **الحكة** gibi; ve o mecazdır; onunla adlandırıldı, çünkü göğüste sürter (kaşındırır). Ve “başımı ovdum” dersin; fiili başa (özne yapıp) kıldığında: “başım sürtündü” dersin: **احتك رأسي احتكاكا**. Ve **حكني** ve **أحكني** ve **استحكني** yani: onu ovmaya beni çağırdı; aynı şekilde diğer bütün uzuvlar; **المحكم**’de olduğu gibi. Ve **الأساس**’ta: “Bende bir çıban var, beni kaşındırır” yani onu ovmaya beni çağırır. İbn Berrî dedi ki: İnsanların “başım beni kaşındırdı” sözü yanlıştır; çünkü baştan **الحك** vuku bulmaz. Ben dedim ki: “yani onu ovmaya beni çağırdı” dediğimizde, işkâl yoktur. İsim **الحكة**’dir, kesre ile; ve **الحكاك** **غراب** vezninde. Ve denir: **تحاكا**: iki cisimleri birbirine çarpışıp sürtündüğünde; böylece her biri ötekini ovar. Mecazdan: “Onun tarafından göğsümde bir şey sürtmedi” yani içimde bir şey kıpırdanmadı. Ve “göğsümde şu şey sürttü” yani göğsüm ona açılmadı. Ondan hadis: “Günah, göğsünde sürten (seni rahatsız eden) şeydir; ve insanların ona muttali olmasını kerih gördüğün şeydir.” Ve hadiste, günah hakkında sorulmuştu da dedi ki: “Göğsünde sürten şey ise onu bırak.” Ve **احتك به**: kendini onun üzerine sürttüğünde; uyuzlunun tahta ile sürtünmesi gibi. Mecazdan: **المحاكة**: müsabaka; ve onu **محاكة** ve **حكاكا** ile müsabakaya girişti. Ve **الحكة**, kesre ile: uyuzdur. Şeyhimiz dedi ki: Bu, **الحكة** ile uyuzun eşanlamlı olduğuna açık bir delildir; ve buna birçok kimse meyleder. İbn Hacer el-Mekkî **التحفة**’de dedi ki: Birlik, suretine ve keyfiyetine değil, maddenin aslına hamledilir; ve ikisi arasındaki farkta uzattı. Hatîb eş-Şirbînî **مغنيه**’de dedi ki: **الحكة**: kuru uyuzdur. **المصباح**’ta: bedende olan bir hastalıktır. **كتاب الطب**’ta: derinin altında meydana gelen ince bir karışımdır; ondan irin meydana gelmez; bilakis kepek gibi bir şeydir.

**الحكاك**, **غراب** vezninde: boraks. Bunu Sâgânî nakletti. Ve **الحكاكة** (هاء ile): iki taş arasında ovulup sonra göz ağrısından dolayı onunla sürme çekilen şeydir; bunu Lihyânî söyledi. Başkası dedi ki: O, birini ötekine sürterek ilaç ve benzeri için iki taş arasında sürtülen şeydir. İbn Düreyd dedi ki: **الحكاك**: bir şeyin bir şey üzerine sürtülmesiyle ondan **حكاكة** çıkan şeydir. **الصحاح**’ta: o, sürtme esnasında şeyden düşen şeydir. Ve **الحكاكات**, fetha ve teşdîd ile: vesveselerdir; ve o mecazdır. Ondan hadis: “Sakının **الحكاكات**’tan; çünkü onlar günahlardır; ve onlar kalpte sürten (iz bırakan) şeylerdir; insana karışık görünür.” İbnü’l-Esîr dedi ki: O, **حكاكة**’nin cem‘idir; ve o, kalplerde iz bırakan şeydir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الحكك**, iki damme ile: şer sahipleridir; ve o mecazdır. Dedi ki: **الحكك** ayrıca: ihtiyaçları istemede lahn yapan (dili bozan) kimsedir; ve o da mecazdır.

Ve **الحكك** hareke ile: mermer gibi beyaz bir taştır; mermerden daha yumuşak, alçıdan daha serttir; tekili **حككة**’dir. Cevherî dedi ki: Ancak onda teşdîd, **فعل** ile **فعل**’i ayırmak için ortaya çıktı. İbn Şümeyl dedi ki: **الحككة**: mermer gibi taşları olan yumuşak bir arazidir.
Ebû’d-Dekîş dedi ki: **الحككات** — damme sonra fetha ile — beyaz taşları olan bir arazidir; sanki kurut gibi; kırılıp parçalanır; ancak yerin karnında olur. İbn Abbâd dedi ki: **الحكك**: omuzlarını oynatan kısa boylunun yürüyüşü gibi, hareke ile bir yürüyüştür; ve bunun benzeri **اللسان**’dadır.

Cevherî dedi ki: Ve **الجذل المحكك**, **معظم** vezninde: uyuzlu develerin kendisiyle sürtünmesi için ağıla dikilen şeydir. Ondan, Hubâb b. Münzir’in — Allah Teâlâ ondan razı olsun — Benî Sâ‘ide Sakîfesi günü sözü: “Ben onun **جذيلها المحكك**’iyim ve onun **عذيقها المرجب**’iyim; bizden bir emir, sizden bir emir” yani: görüşüm ve tedbirimle şifa aranır; uyuzlu develerin o odunla sürtünerek şifa araması gibi. Ezherî dedi ki: Onda başka bir mana vardır; bana göre daha muhtemeldir: O, işlerin tecrübesini edinmiş, onları bilmiş; denemiş de kırıcı sertin katı olduğunu, yumuşak olmadığını; sağlam, boynuzundan kaçmayan (bir şey) bulmuş olduğunu kastetti. Ve denildi ki: Manası: Ben ensarın dışında, onlara düşmanlık eden ve onlara karşı duran kimseye karşı **جذل حكاك**’ım; böylece zor olan benimle boynuzlanır. Ve küçültme onda tazim içindir. Adam, arkadaşına der ki: “Kavme karşı **اجذل** ol” yani onlara karşı dikil, çekişen ve savaşan ol. Araplar der ki: “Falan **جذل حكاك**’tır; ondan **الأبن** uzak durdu” bununla, onun arıtılmış (kusursuz) olduğunu; ona bir şey atılmadıkça ondan kayıp uzaklaştığını ve sıçrayıp geçtiğini kastederler. Ve denir: “Sen onun **أحكاكه**’inden değilsin” yani adamlarından değilsin; İbn Abbâd’dan. Ve **الحكيك**, **أمير** vezninde: sürtülmüş topuktur. O ayrıca: oyulmuş nal (tırnak)tır; Cevherî nakletti; **الأحك** gibi; denir: **حافر أحك** ve **حكيك**. Ve denildi ki: her oyulmuş gizli (tırnak) **حكيك**’tir. İsim **الحكك**’tir, harekeli. Ve “bineği ovdum” dersin: **حككت الدابة**; **فرح** gibi, teşdîdi izhar ederek; Kurâ‘dan: onun tırnağında **الحكك** vuku buldu; o, **لححت عينه** ve kardeşleri gibi şâz harflerden biridir. Ve **الحكيك**: yer yemekten tırnağı incelmiş, oyulmuş at; İbn Düreyd’den. Ve **الحاكة**: diştir; denir: “Ağzında **حاكة** kalmadı” yani diş; Cevherî nakletti. Ona bu ad verildi; çünkü sahibini kaşır (sürtür) yahut yediğini kaşır; galip bir sıfattır. Ve daha önce **ت ك ك**’de Ebû Amr b. el-Alâ’dan geçti: Araplar der: “Ağzında ne **حاكة** var ne **تاكة**”; **الحاكة**: azı dişidir; **التاكة**: köpek dişidir. Ve erkeklerden **الأحك**: **حاكة**’si olmayan, yani ağzında dişi olmayan kimsedir; sanki selb üzere. Mecazdan: **التحكك** sataşma ve ilişmedir; denir: “O, seninle **يتحكك** ediyor” yani şerrine ilişiyor ve sataşıyor. Mecazdan ayrıca: “O, şer **حك**’kıdır ve onun **حكاكه**’sıdır” ikisi de kesre ile; yani onu çokça sürter (dürter); aynı şekilde: mal ve kin **حك**’kıdır. Ve **المحاكة** müsabaka gibidir; ve geçti. Mecazdan: “Göğsümde **حك** etti” ve **أحك** ve **احتك** “amel etti” manasında; o, şeytanın vesveselerinden senin hatırına düşen şeydir; birincisi daha iyidir. İbn Düreyd onu inkâr ederek nakletti; dedi ki: “Bu iş göğsümde **حك** etmedi”; “**أحاك** etmedi” denmez. İbn Sîde dedi ki: Bu avamcadır.

Ona zeyl olarak: denir: “Bu, dizlerin birbirine sürtündüğü bir iştir” **تحاكت فيه الركب** ve **احتكت**; yani birbirine değdi ve çarpıştı; bununla mertebede eşitlik, yahut övünmek için dizler üzerine çöküş kastedilir; ve o mecazdır. Hadiste: “Bir yarayı kaşırsan onu kanatırsın” **إذا حككت قرحة دميتها** yani bir gayeye isabet ettiğinde onu sonuna kadar götürdün ve ona ulaştın; ve o mecazdır. Ve denir: “Falan **الحكيكات** ile geldi; ve **الأحاجي** ile; ve **الألغاز** ile” tek bir mana ile; tekili **حكيكة**’dir. Zemahşerî dedi ki: Ve derler: “Bu **الحكيكة** ne kadar tuzlu!”; o, bilmece (muamma)dır. Ve **المحاجاة**’da derler: “Sana **تحكيتك**”; ve o, **تقضى البازي** gibidir; yahut **الحكاية**’dendir. Ebû Amr dedi ki: **الحكاك**, damme ile: eskimiş **الصليان**’ın köküdür. Ve inşad etti:

  **مسحل**; eğer bir genç kızı nikâhlarsan, gevşek
  **ذات حكاك**; **بالدهداه**’da doğurdu
  Rüzgâra ve koyun çobanlarına karşı koyar

**العباب**’da olduğu gibi. Ve İbn Ömer hadîsinde: O, çocuklara uğradı; **الحكة** ile oynuyorlardı; onu emretti de gömüldü. O, onların bir oyunudur: bir kemik alırlar, onu ovarlar da beyazlatırlar; sonra onu uzağa atarlar; kim onu alırsa o galiptir. Ve **الحككات**, damme sonra fetha ile: çölde bilinen, belirli bir yerin adıdır. Ebû’n-Necm dedi ki:

  Suâd’ın bir izini, ayakta duran, bildim
  **الحككات**’ın uyuyanı akıllı (olduğu) yerde

Ve Ebû Bekir **الحكاك**: Yemen’in sûfîlerinden ve şairlerindendir; İbnü’l-Fârız’ın tabakası üzere; vefatı eski.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%83/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَكَّ
حَكَّ U ( n. ac. حَكّ 1 ),
a.  Scratched, scraped, rubbed.

b.  Impressed, affected ( the mind ).

حَاْكَكَ
حَاْكَكَ III ,
a.  Imitated.

أَحْكَكَ
أَحْكَكَ IV ,
a.  Itched ( head ).

b.  [ Fī ],  see I (b) .

تَحَكَّكَ
تَحَكَّكَ V
a.  [ Bi ], Vexed, harassed, tormented.

اِحْتَكَكَ
اِحْتَكَكَ VIII
a.  [ Bi ], Scraped, rubbed himself against.

b.  see IV (a) .

اِسْتَحْكَكَ
اِسْتَحْكَكَ X ,
a.  see IV (a) .

حَكّ
حَكّ 1 ,
a.  Friction, rubbing.

حِكّ
حِكّ 2 ,
a.  Uneasiness, disquietude.

حِكَّة
حِكَّة 2t ,
a.  Itch.

b.  Pricking, tingling.

حَكَك
حَكَك 4 ,
a.  Soft white stone resembling marble.

مِحْكَك
مِحْكَك 20 ,
a.  Touchstone.

مِحْكَكَة
مِحْكَكَة 20t ,
a.  Rasp.

حَاْكِكَة
حَاْكِكَة 21t ,
a.  Tooth; grinder.

حِكَاْك
حِكَاْك 23 ,
a.  Rubbing-post.

حُكَاْك
حُكَاْك 24 ,
a.  Scratching.

b.  Itch, mange.

حُكَاْكَة
حُكَاْكَة 24t ,
a.  Scrapings, powder.

b.  Itch.

حَكِيْك
حَكِيْك 25 ,
a.  Scratched, scraped, rubbed, chafed, worn.

حَكَّاْك
حَكَّاْك 28 ,
a.  Lapidary; jeweller.

حَكَّاْكَة
حَكَّاْكَة 28t ,
a.  Impression; suggestion.

b.  [ reg. pl. ], Murmurings.

##### Türkçe

**حَكَّ**
**حَكَّ** U ( i. ac. **حَكّ** 1 ),
a. Çizdi, kazıdı, ovuşturdu.

b. (Zihni) etkiledi, tesir etti.

**حَاْكَكَ**
**حَاْكَكَ** III ,
a. Taklit etti.

**أَحْكَكَ**
**أَحْكَكَ** IV ,
a. (Baş) kaşındı.

b. [ Fī ], I (b)’ye bak.

**تَحَكَّكَ**
**تَحَكَّكَ** V
a. [ Bi ], eziyet etti, rahatsız etti, azap etti.

**اِحْتَكَكَ**
**اِحْتَكَكَ** VIII
a. [ Bi ], kendini (bir şeye) sürttü, kendini (bir şeye) ovuşturdu.

b. IV (a)’ya bak.

**اِسْتَحْكَكَ**
**اِسْتَحْكَكَ** X ,
a. IV (a)’ya bak.

**حَكّ**
**حَكّ** 1 ,
a. Sürtünme, ovma.

**حِكّ**
**حِكّ** 2 ,
a. Huzursuzluk, tedirginlik.

**حِكَّة**
**حِكَّة** 2t ,
a. Kaşıntı.

b. Batma, karıncalanma.

**حَكَك**
**حَكَك** 4 ,
a. Mermeri andıran yumuşak beyaz taş.

**مِحْكَك**
**مِحْكَك** 20 ,
a. Mihenk taşı.

**مِحْكَكَة**
**مِحْكَكَة** 20t ,
a. Rasp.

**حَاْكِكَة**
**حَاْكِكَة** 21t ,
a. Diş; öğütücü (azı).

**حِكَاْك**
**حِكَاْك** 23 ,
a. Sürtünme direği.

**حُكَاْك**
**حُكَاْك** 24 ,
a. Kaşıma.

b. Kaşıntı, uyuz.

**حُكَاْكَة**
**حُكَاْكَة** 24t ,
a. Kazıntılar, toz.

b. Kaşıntı.

**حَكِيْك**
**حَكِيْك** 25 ,
a. Çizilmiş, kazınmış, ovulmuş, sürtünmüş, aşınmış.

**حَكَّاْك**
**حَكَّاْك** 28 ,
a. Taş yontucu; kuyumcu.

**حَكَّاْكَة**
**حَكَّاْكَة** 28t ,
a. İz; telkin.

b. [ reg. pl. ], mırıldanmalar.
