# حكي (ح-ك-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%83%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ك - ي
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: حكى

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والكاف وايء معهما
ح ك ء، ح ك ي، ح و ك، ح ي ك، ك و ح، ك ي ح مستعملات
حكأ:
أحكأت العُقَدَ إحكاءً، أي: شددتها، فاحتَكَأَتْ، أي: اشتدَّت.
حكي:
حكَيتُ فلاناً وحاكيتُه إذا فعلتُ مثلَ فِعْله، أو قوله سواء.
حوك:
الحُوكةُ: بقلة. والشاعر يَحوكُ الشِّعْر حوكاً، والحائك يحيك حيكاً. ويجمع حاكَة وحَوَكَة. والحِياكة: حرفته.
حيك:
الحَيْك: النَّسجُ، والحيك: أخذُ القول في القلب. يقال: ما يَحيك كلامي في قلان. ولا يَحيك الفأس في هذه الشّجرة.
والحَيَكانُ: مِشْية يحرك فيها الماشي أَلْيَتَيْه. رجلٌ حيّاكٌ وامرأة حيّاكة. وهو يتحيّك في مِشْيَته.
كوح:
كاوحت فلاناً مكاوحة فكُحْتُهُ، أي: قاتلته فغلبتُه، ورأيتهما يتكاوحان، وهما متكاوحان، والمكاوحة أيضاً في الخصومات ونحوها.
كيح:
الكِيحُ: سَفْحُ الجبل وسفحُ سنَدِ الجبل. والكِيح: صُقع الجُرف قال أبو النجم:
كلتاهما لا تَطلُعانِ الكِيحا

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الكاف** ve onlarla birlikte **ايء**

**ح ك ء**، **ح ك ي**، **ح و ك**، **ح ي ك**، **ك و ح**، **ك ي ح** kullanımdadırlar.

**حكأ**:
**أحكأتُ** düğümleri **إحكاءً** (ile), yani: onları sıkılaştırdım; böylece **فاحتَكَأَتْ**, yani: sıkılaştı.

**حكي**:
**حكَيتُ** falancayı ve **حاكيتُه**; onun fiilinin yahut sözünün aynısını yaptığım zaman.

**حوك**:
**الحُوكةُ**: bir ot. Şair şiiri **حوكاً** (ile) **يَحوكُ**; dokumacı **حيكاً** (ile) **يحيكُ**. Ve **حاكَة** ve **حَوَكَة** (olarak) çoğul yapılır. **الحِياكة**: onun zanaatı.

**حيك**:
**الحَيْك**: dokuma; ve **الحيك**: sözün kalpte yer etmesi. Denir: “Sözüm falancada **يَحيك** etmez.” Ve balta bu ağaçta **يَحيك** etmez.
**الحَيَكانُ**: yürüyenin iki kalçasını hareket ettirdiği bir yürüyüş. **حيّاكٌ** bir erkek ve **حيّاكة** bir kadın. Ve o, yürüyüşünde **يتحيّك** eder.

**كوح**:
Falancayla **مكاوحة** olarak **كاوحتُ**; böylece onu **فكُحْتُهُ**, yani: onunla savaştım da ona galip geldim. Ve ikisini **يتكاوحان** gördüm; onlar **متكاوحان**dırlar. **المكاوحة** ayrıca çekişmelerde ve benzerlerinde de (kullanılır).

**كيح**:
**الكِيحُ**: dağın eteği ve dağın dayanağının eteği. Ve **الكِيح**: yarın (uçurumun) düz yanı. Ebû’n-Necm dedi ki:
كلتاهما لا تَطلُعانِ **الكِيحا**

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: حكى

حَكَيْتُ عنه الكلام حِكايَةً، وحَكَوْت لغةٌ حَكاها أبو عبيدة. وحَكَيْتُ فِعْلَهُ وحاكَيْتُهُ، إذا فعلتَ مثل فِعْلِهِ وهيئتِهِ. والمُحَاكاةُ: المشابَهَةُ. يقال: فلان يَحْكي الشمسَ حُسْناً ويُحاكيها، بمعنىً. وأَحْكَيْتُ العُقْدَةَ: لغةٌ في أَحْكَأْتُها، إذا قوّيتَها وشَدَدْتَها. قال عديّ بن زيد:
أَجْلِ أنَّ الله قد فَـضَّـلَـكُـمْفوق من أَحْكى بِصُلْبٍ وإزارْ
ويروى: فوق من أَحْكأَ صُلْباً بإزارْ. ويروى: فوق ما أَحْكيأي فوقَ ما أقول، من الحِكاية.

##### Türkçe

**حَكَيْتُ** ondan sözü **حِكايَةً** (olarak) naklettim; ve **حَكَوْت** bir lugattır; onu Ebû Ubeyde nakletmiştir. Ve **حَكَيْتُ** onun fiilini ve **حاكَيْتُهُ**; sen onun fiili ve heyeti gibi yaptığın zaman. Ve **المُحَاكاةُ**: benzerliktir. Denir ki: falan, güzellikçe güneşi **يَحْكي** eder ve ona **يُحاكيها**; bir mânâ ile. Ve **أَحْكَيْتُ العُقْدَةَ**: **أَحْكَأْتُها**’da bir lugattır; onu kuvvetlendirdiğin ve onu sıktığın zaman. Addî b. Zeyd dedi ki:
أَجْلِ أنَّ الله قد فَـضَّـلَـكُـمْفوق من أَحْكى بِصُلْبٍ وإزارْ
Ve şöyle rivayet olunur: فوق من **أَحْكأَ** صُلْباً بإزارْ. Ve şöyle rivayet olunur: فوق ما **أَحْكي** أي فوقَ ما أقول، **الحِكاية**’den.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%8A/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

#### Madde başı: حكى

ح ك ( وايء )
حاك ، يحوك ، ويحيك ، كاح ، حكى ، حكأ ، وكح ، كحا : مستعملة .
حوك حيك : قال الليث الحُوك بقلة ورَوَى ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الحَوْكُ الباذروج . قال اليزيدي ماحكّ في صدري منه شيء وما حاكَ وكلٌّ يقال :
فمن قال حكَّ قال يحُكُّ ومن قال حاك قال يحِيكُ حَيْكاً ، ويقال ما أحاك فيه السيف وما حاك كلٌّ يقال :
فمن قال أحَاكَ قال يُحِيكُ إحاكَةً ، ومن قال حاكَ قال يَحيكُ حَيْكاً وحاك الحائك يحُوك حياكَةً وحَوْكاً وحَاك في مَشْيهِ يَحِيكُ حَيَكاناً أي تبختر .
وحدثنا السعدي قال حدثنا الزعفراني عن زيد بن الحُبَاب :
قال أخبرنا معاوية بن صالح قال أخبرني عبد الرحمن بن نُغَيْر عن أبيه عن النَوَّاس بن سَمْعان الأنصاري : أنه سأل النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عن البِرّ والإثْم فقال :
( البِرُّ حُسْنُ الخُلُق والإثم ما حَاكَ في نفْسِك وكَرِهْتَ أن يطّلِعَ عليه الناس ) .
وقال الليث الشاعر يحوك الشعْرَ حَوْكاً والحائك يَحِيك الثوب حَيْكاً والحِياكةُ حرْفَتُه . قلت هذا غلط الحائك يحوك الثوب وجميع الحائك حَوَكَةٌ وكذلك الشاعر يَحُوكُ الكلام حَوْكاً . وأمّا حاك يَحِيكُ فمعناه التَّبَخْتُر .
وقال الليث الحَيْك النسج والحَيْكُ أَخْذُ القول في القلب ، يقال :
ما يَحِيكُ كلامُكَ في فلان ولا يَحيكُ الفأْسُ ولا القَدُومُ في هذه الشجرة .
قال والحَيَكَانُ مَشْيَةٌ يُحَركُ فيها الماشي أَلْيَتَهُ ، تقولُ رجل حَيّاكٌ وامرأة حَيّاكَةٌ تَتَحَيّكُ في مِشْيَتها . أبو عبيد عن أبي زيد : الحيكان أن يُحَرَّكَ منكبيه وجسدَه حين يمشي مع كثرة لحم .
ابن بُزُرْج قالوا حَوْكٌ وحَوَكٌ وحُوُوكةٌ ، والمعنى التسَاجات وهي الثياب بأعيانها .
أبو نصر عن الأصمعي : ما حاك سيْفُه أي ما قَطَع ، وما حَكَّ في صدري منه شيء ، أَي ما تخالَجَ في صدري منه شيء . قال وحَاكَ يحيكُ حيكاً إذا فَحَّجَ في مِشْيَتِهِ وحرّكَ منكبيه وقال المُبَرد : حَاكَ الثوبَ والشعرَ يحوكُهُ ، كِلاَهُما بالواو ، وهو يَحِيكُ في مِشْيته ، ومِشْيةٌ حَيَكَى إذا كان فيها تبختر .
كوح كيح : قال الليثُ : كاوحتُ فلاناً مكاوحَةً إذا قاتَلْتَه فَغَلَبْتَه . ورأَيتُهما يتكاوحان ، والمكاوحَةُ أَيْضاً في الْخُصُوماتِ وغيرها . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أكاح زيداً . وكوَّحه إذا غَلَبه ، وأَكاحَ زيداً إذا أَهْلَكَه .
وقال أبو عمرو والتكْوِيحُ التَّغْلِيبُ وأنشد :
أعددتُه للخَصْم ذِي التَّعَدّي
كوَّحْتُه مِنْكَ بِدُونِ الْجَهْدِ
وكوَّحَ الزمَامُ البعيرَ إذا ذلَّلَه ، وقال الشاعر :
إذا رام بغياً أو مراحاً أقامَهُ
زِمَامٌ بمَثْنَاهُ خِشَاشٌ مكوحُ
بمثناه بما ثنى من طرفَهِ حَلْقَةً
شمر عن الأصمعي الكِيحُ ناحية الجبل وقال رؤبة :
عن صَلَتٍ من كيحنَا لا تَكْلِمه
وقال أبو عمرو الكِيحُ عُرْض الجبل وأَغْلَظُه قال والوادي ربما كان له كِيحٌ إذا كان في جُرُفٍ غليظ فجرفه كيحهُ ، ولا يعد الكِيحُ إلا ما كان من أصْلَب الحِجَارة وأخْشنها ، وكل سنَدٍ جبلٍ غليظٍ كِيحٌ وإنما كوْحه خُشْنته وغِلَظُه ، والجماعة الكِيحَةُ . وقال الليث أسنانٌ كيحٌ غليظة وأنشد :
ذا حَنَكٍ كِيح كحب القِلقِل
قال والكِيح صقع الجُرْف وصقْع سنَدِ الجبل .
وكح : أبو عبيد عن أبي زيد أَوْكَحَ عطيَّتَه إيكاحاً إذا قَطَعَها .
الأصمعي : حفر فَأكْدَى وأَوْكَحَ إذا بَلَغَ المكانَ الصُّلْبَ وقال المفضّل سألته فاسْتَوْكَحَ استيكاحاً أي أمسك ولم يعط .
أبو عبيد عن الأصمعي : استوكَحَتِ الفراخُ إذا غلظت وهي فراخ وُكُحٌ . وقال غيره أراد أَمْراً فَأَوْكَحَ عنه أي كفَّ عنه وتَرَكَه .
حكى : الليث الحِكاية كقولك حكَيْتُ فلاناً وحاكَيْتُه إذا فعلتَ مثلَ فعلِه سواءً وقلت مثلَ قولِه سواءً لا تجاوزُه .
سلمة عن الفرّاء : الحاكِيَةُ الشادّة يقال حكت أي شدّت قال والحائِكة المتبخترة .
حكأ : قال الليث أحكأتُ العُقْدَةَ إحْكَاء إذا شدَدْتَّها واحْتَكأَتِ العُقْدَةُ إذا اشتدّت وقال الأصمعيّ : أَحْكَأَ عُقْدَتَه إحكاءً إذا شدّها ، وأَنشد شمر :
أَجْلَ أَنَّ الله قد فَضَّلكم
فوقَ من أَحكأ صُلْباً بإزار
الصُّلْبُ هاهنا الحَسَبُ ، والإزار العِفَّةُ من المحارم .
وقال شمر هو من أحْكأتُ العُقْدَة أي أحْكَمْتُهَا . وقال أبو حاتم قال الأصمعيّ : أهل مكّة يسمون العِظَاءة الحُكَأَة . والجميع الحُكَى ، مقصور . قال أبو حاتم . وقالت أم الْهَيْثَم الحُكاءَة ممدودة مهموزة . وهو كما قالت . وفي ( النَّوادر ) . يقول له احْتَكَأَ أمْرِي لفعلت كذا ، أي لو بان لي أمري في أوّله . ابن السكيت يقال احْتَكَأ ذاك الأمْرُ في نفسي أي ثَبَتَ فلم أشُكَّ فيه ، ومنه إحْكَاء العُقْدَةِ ، ويقال سمعت أحاديث فما احتكأ في صَدْرِي منها شيءٌ .
كحا : أهمله الليث وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال كَحَا إذا فسد . قلتُ : وهو غَريبٌ .

##### Türkçe

ح ك ( **وايء** )
**حاك** , **يحوك** , ve **يحيك** , **كاح** , **حكى** , **حكأ** , ve **كح** , **كحا** : kullanımdadır.
**حوك حيك** : Leys dedi: **الحُوك** azlıktır. Ve Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti, dedi: **الحَوْكُ** **الباذروج**’dur. Yezîdî dedi: Ondan göğsümde hiçbir şey **ماحكّ** etmedi ve hiçbir şey **ما حاكَ** etmedi; her ikisi de söylenir:
Kim **حكَّ** derse **يحُكُّ** der; kim **حاك** derse **يحِيكُ** **حَيْكاً** der. Ve denir: Kılıç onda hiçbir şey **ما أحاك** etmedi ve hiçbir şey **ما حاك** etmedi; her ikisi de söylenir:
Kim **أحَاكَ** derse **يُحِيكُ** **إحاكَةً** der; kim **حاكَ** derse **يَحيكُ** **حَيْكاً** der. Ve **حاك** dokumacı **الحائك** **يحُوك** **حياكَةً** ve **حَوْكاً**. Ve yürüyüşünde **حَاك** eder, **يَحِيكُ** **حَيَكاناً**; yani salınarak yürür.
Ve bize Sa‘dî haber verdi, dedi: Zâ‘ferânî bize Zeyd b. el-Hubâb’dan haber verdi:
Dedi: Muâviye b. Sâlih bize haber verdi, dedi: Abdurrahman b. Nugayr bana babasından, o da Ensârî en-Nevvâs b. Sem‘ân’dan haber verdi: Şüphesiz o, Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) **البِرّ** ve **الإثْم** hakkında sordu; o da dedi:
( **البِرُّ** güzel ahlâktır; **الإثم** ise nefsinde **حَاكَ** eden ve insanların ona muttali olmasını kerih gördüğün şeydir ).
Leys dedi: Şair şiiri **يحوك** eder, **حَوْكاً**; dokumacı **الحائك** elbiseyi **يَحِيك** eder, **حَيْكاً**; **الحِياكةُ** onun mesleğidir. Dedim: Bu yanlıştır; dokumacı elbiseyi **يحوك** eder; dokumacıların tümü **حَوَكَةٌ**’dir. Aynı şekilde şair de sözü **يَحُوكُ** eder, **حَوْكاً**. Ama **حاك يَحِيكُ** ise, manası salınarak yürümektir.
Leys dedi: **الحَيْك** dokumadır; **الحَيْكُ** sözün kalpte yer etmesidir; denir:
Senin sözün falan hakkında **ما يَحِيكُ** etmez; ne balta ne de **القَدُومُ** bu ağaçta **يَحيكُ** etmez.
Dedi: **الحَيَكَانُ** öyle bir yürüyüştür ki yürüyen onda kalçasını hareket ettirir; dersin: **رجل حَيّاكٌ** ve **امرأة حَيّاكَةٌ**; yürüyüşünde **تَتَحَيّكُ** eder. Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الحيكان**; çok etlilikle yürürken omuzlarını ve bedenini hareket ettirmendir.
İbn Buzurc dedi: **حَوْكٌ** ve **حَوَكٌ** ve **حُوُوكةٌ** dediler; mana **التسَاجات**’tır; o da bizzat elbiselerdir.
Ebû Nasr, Asma‘î’den: Onun kılıcı **ما حاك** etti; yani kesmedi. Ve ondan göğsümde hiçbir şey **ما حَكَّ** etmedi; yani göğsümde ondan hiçbir şey çalkalanmadı. Dedi: Yürüyüşünde bacaklarını açarak yürür ve omuzlarını hareket ettirirse **حَاكَ يحيكُ حيكاً**. Müberred dedi: Elbiseyi ve şiiri **حَاكَ** eder, onu **يحوكُهُ**; ikisi de **بالواو** iledir. Ve o, yürüyüşünde **يَحِيكُ** eder; ve içinde salınma varsa yürüyüş **مِشْيةٌ حَيَكَى**’dır.
**كوح كيح** : Leys dedi: Birini **كاوحتُ** ederim, **مكاوحَةً**; onu dövüştüğümde ve ona galip geldiğimde. Ve ikisini **يتكاوحان** eder gördüm; **المكاوحَةُ** ayrıca çekişmelerde ve başkalarında da olur. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أكاح** Zeyd’i. Ve onu **كوَّحه**; ona galip geldiğinde. Ve Zeyd’i **أَكاحَ** etti; onu helâk ettiğinde.
Ebû Amr dedi: **التكْوِيحُ** galip getirmedir. Ve şu beyti okudu:
أعددتُه للخَصْم ذِي التَّعَدّي
كوَّحْتُه مِنْكَ بِدُونِ الْجَهْدِ
Ve yular deveyi **كوَّحَ** etti; onu boyun eğdirdiğinde. Şair dedi:
إذا رام بغياً أو مراحاً أقامَهُ
زِمَامٌ بمَثْنَاهُ خِشَاشٌ مكوحُ
**بمثناه**: ucundan halka olarak ikiye katladığı şey ile.
Şemmer, Asma‘î’den: **الكِيحُ** dağın yanıdır. Ve Ru’be dedi:
عن صَلَتٍ من كيحنَا لا تَكْلِمه
Ebû Amr dedi: **الكِيحُ** dağın eni ve en kalınıdır. Dedi: Vadi, kalın bir yar içinde olduğunda bazen onun bir **كِيحٌ**’i olur; onun **كيحهُ** onu yarar. **الكِيحُ** ancak taşın en serti ve en pürüzlüsü olandan sayılır. Kalın bir dağın her dayanağı **كِيحٌ**’tir; onun **كوْحه**’u ancak onun pürüzlülüğü ve kalınlığıdır. Çoğulu **الكِيحَةُ**’dır. Leys dedi: **أسنانٌ كيحٌ**; kalın. Ve şu beyti okudu:
ذا حَنَكٍ كِيح كحب القِلقِل
Dedi: **الكِيح** yarın tarafıdır ve dağın dayanağının tarafıdır.
**وكح** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Bağışını **أَوْكَحَ** etti, **إيكاحاً**; onu kestiğinde.
Asma‘î: Kazdı; sonra **فَأكْدَى** ve **أَوْكَحَ**; sert yere ulaştığında. Mufaddal dedi: Ona sordum da **فاسْتَوْكَحَ** etti, **استيكاحاً**; yani tuttu ve vermedi.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: Civcivler **استوكَحَتِ**; kalınlaştıklarında; onlar **فراخ وُكُحٌ**’dur. Başkası dedi: Bir iş istedi de ondan **فَأَوْكَحَ** etti; yani ondan vazgeçti ve onu bıraktı.
**حكى** : Leys: **الحِكاية**; senin “Falancayı **حكَيْتُ** ettim ve onunla **حاكَيْتُه** ettim” demen gibidir; onun fiilinin benzerini aynen yaptığında ve onun sözünün benzerini aynen söylediğinde; onu aşmazsın.
Seleme, Ferrâ’dan: **الحاكِيَةُ** sıkıca bağlayan şeydir; **حكت** denir; yani sıktı. Dedi: **الحائِكة** salınarak yürüyen (kadın)dır.
**حكأ** : Leys dedi: Düğümü **أحكأتُ** ettim, **إحْكَاء**; onu sıktığımda. Ve düğüm **احْتَكأَتِ**; sıkılaştığında. Asma‘î dedi: Düğümünü **أَحْكَأَ** etti, **إحكاءً**; onu sıktığında. Şemmer şu beyti okudu:
أَجْلَ أَنَّ الله قد فَضَّلكم
فوقَ من أَحكأ صُلْباً بإزار
Burada **الصُّلْبُ** soy-soptur; **الإزار** ise mahremlerden iffet (sakınma)dır.
Şemmer dedi: Bu, “düğümü **أحْكأتُ** ettim”dendir; yani onu sağlamlaştırdım. Ebû Hâtim dedi: Asma‘î dedi: Mekke halkı kertenkeleyi **العِظَاءة** **الحُكَأَة** diye adlandırır. Hepsi **الحُكَى**’dır; kısaltılmıştır. Ebû Hâtim dedi. Ümmü’l-Heysem dedi: **الحُكاءَة** uzatılmış, hemzeli. O, dediği gibidir. Ve (**النَّوادر**)’de: Ona “İşim **احْتَكَأَ** etseydi elbette şöyle yapardım” der; yani işim başında bana belli olsaydı. İbnü’s-Sikkît: “Şu iş nefsimde **احْتَكَأ** etti” denir; yani sabit oldu da onda şüphe etmedim. Bundan da düğümün **إحْكَاء**’ı gelir. Ve denir: Hadisler işittim de onlardan göğsümde hiçbir şey **ما احتكأ** etmedi.
**كحا** : Leys onu ihmal etti. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: O dedi: **كَحَا**; bozulduğunda. Dedim: O, gariptir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والكاف وما يثلثهما)
  (حكل) الحاء والكاف واللام أصلٌ صحيح منقاس، وهو الشيءُ لا يُبينُ. يقال إنّ الحُكْل الشيءُ الذي لا نُطْقَ لـه من الحيوان، كالنمل وغيره. قال:
لو كنتُ قد أوتِيتُ عِلْمَ الحُكْل *** علمَ سليمانٍ كلامَ النّملِ([1])  ويقال في لسانه حُكْلَةٌ، أي عُجمة. ويقال أحْكَلَ عليَّ الأمرُ، إذا امتنَعَ وأشْكَل.
  وممّا شذّ عن الباب قولهم للرجل القصير حَنْكَل([2]).
  (حكم) الحاء والكاف والميم أصلٌ واحد، وهو المنْع. وأوّل ذلك الحُكْم، وهو المَنْع من الظُّلْم. وسمِّيَتْ حَكَمة الدابّة لأنها تمنعُها يقال حَكَمْت الدابةَ وأحْكَمتها. ويقال: حكَمت السَّفيهَ وأحكمتُه، إذا أخذتَ على يديه. قال جرير:
*أبَنِي حَنيفة أحْكِمُوا سُفهاءَكم *** إنّي أخاف عليكم أن أغْضَبَا([3])  والحِكمة هذا قياسُها، لأنها تمنع من الجهل. وتقول: حكَّمت فلاناً تحكيماً منعتُه عمّا يريد. وحُكِّم فلانٌ في كذا، إذا جُعل أمرُه إليه. والمحكَّم: المجرِّب المنسوب إلى الحكمة. قال طرفة:
ليت المحكَّمَ والموعوظَ صَوْتَكُما *** تحتَ التُّرَاب إذا ما الباطلُ انكشَفَا([4])  أراد بالمحكَّم الشيخَ المنسوبَ إلى الحكمة. وفي الحديث: "إنّ الجنة للمحكَّمين"([5]) وهم قومٌ حُكِّمُوا مخيَّرين بين القَتل والثّبات على الإسلام وبين الكفر، فاختارُوا الثّباتَ على الإسلام مع القتل، فسُمُّوا المحكمين.
  (حكي) الحاء والكاف وما بعدها معتلٌّ أصلٌ واحد، وفيه جنس من المهموز يقاربُ معنى المعتلّ والمهموز منه، هو إحكام الشيء بعَقْدٍ أو تقرير.
  يقال حَكَيْتُ الشيءَ أحْكيه، وذلك أن تفعلَ مثلَ فعل الأوّل. يقال في المهموز: أحْكَأْت العُقدة، إذا أحكمتَها. ويقال: أحكأتُ ظَهْرِي بإزاري، إذا شددتَه. قال عديّ:
أجْلَ أنّ الله قد فضّلكم *** فوق مَن أحكأ صُلْباً بإزارِ([6])وقال آخر:
وأحْكَأَ في كَفَّيَّ حَبْلي بِحبْلِهِ *** وأَحْكَأَ في نعلي لرجلٍ قِبَالَها([7])  (حكر) الحاء والكاف والراء أصلٌ واحد، وهو الحَبْس. والحُكْرة: حَبْسُ الطعام مَنتظراً لغَلائه، وهو الحُكْر، وأصله في كلام العرب الحَكَر، وهو الماء المجتمع، كأنّه احْتُكِر لقلَّته.
  (حكد) الحاء والكاف والدال حرفٌ من باب الإبدال. يقال للمَحْتِد المَحْكِد. وقد فسِّر في بابه.
--------------------------------------------------------
([1]) لرؤبة في ديوانه 128. ونسب في اللسان (حكل) للعجاج. وانظر الحيوان (4: 8).
([2]) في اللسان والمجمل:" الحوكل"، وهما صحيحان.
([3]) لجرير في ديوانه 50 واللسان (حكم).
([4]) ليس البيت في ديوان طرفة، وهو في المجمل واللسان (حكم). وذكروا أن المحكم؛ بكسر الكاف الذي حكم الحوادث وجربها، وبفتحها الذي حكمته وجربته: والمعنى واحد. وصوتكما، نصب لأنه أراد عاذلي كفا صوتكما.
([5]) ويروى أيضاً بكسر الكاف، أي الذين أنصفوا من أنفسهم.
([6]) يصف جارية، كما في اللسان (1: 51/2: 18/5: 74-75/ 13: 12/ 18: 208). وانظر أمالي ثعلب 240.
([7]) عجزه في المجمل.
ـ

##### Türkçe

(حاء ve **كاف** ve onların üçüncüsü olan(lar) babı)
  (**حكل**) **الحاء** ve **الكاف** ve **اللام** ölçülü, sahih bir asıldır; o da, açıklığa kavuşmayan şeydir. Denir ki: **الحُكْل** hayvandan, karınca ve başkası gibi, kendisi için konuşma olmayan şeydir. Dedi ki:
لو كنتُ قد أوتِيتُ عِلْمَ **الحُكْل** *** علمَ سليمانٍ كلامَ النّملِ([1])  Ve onun dilinde **حُكْلَةٌ** denir; yani, pelteklik. Ve denir: **أحْكَلَ** عليَّ الأمرُ, eğer imtina etti ve müşkil olduysa.
  Ve babdan şâz olan şeylerden: kısa boylu adama onların **حَنْكَل** demeleridir([2]).
  (**حكم**) **الحاء** ve **الكاف** ve **الميم** tek bir asıldır; o da men‘dir. Bunun ilki **الحُكْم**’dür; o da zulümden men‘dir. Ve binitin **حَكَمة**’si, onu men‘ ettiği için isimlendirildi; denir: **حَكَمْت** الدابةَ ve **أحْكَمتها**. Ve denir: **حكَمت** السَّفيهَ ve **أحكمتُه**, eğer onun elleri üzerine aldıysan. Cerîr dedi:
*أبَنِي حَنيفة **أحْكِمُوا** سُفهاءَكم *** إنّي أخاف عليكم أن أغْضَبَا([3])  Ve **الحِكمة** bunun kıyasıdır; çünkü cehaletten men‘ eder. Ve dersin: **حكَّمت** فلاناً **تحكيماً**; onu istediğinden men‘ ettim. Ve **حُكِّم** فلانٌ في كذا, eğer onun işi ona kılındıysa. Ve **المحكَّم**: hikmete nispet edilen, tecrübe etmiş olan. Tarafe dedi:
ليت **المحكَّمَ** والموعوظَ صَوْتَكُما *** تحتَ التُّرَاب إذا ما الباطلُ انكشَفَا([4])  **المحكَّم** ile, hikmete nispet edilen şeyhi kastetti. Ve hadiste: "إنّ الجنة للمحكَّمين"([5]) (vardır); onlar, öldürülme ile İslâm üzere sebat arasında ve küfür arasında muhayyer kılınarak **حُكِّمُوا** edilmiş bir kavimdir; öldürülme ile birlikte İslâm üzere sebatı seçtiler; böylece **المحكمين** diye adlandırıldılar.
  (**حكي**) **الحاء** ve **الكاف** ve ondan sonrası mu‘tel olan(lar) tek bir asıldır; ve onda, mu‘tel ve hemzeli olanın manasına yaklaşan, hemzeli cinsinden bir tür vardır; o, bir şeyi bir düğümle yahut bir takrirle sağlamlaştırmaktır.
  Denir: **حَكَيْتُ** الشيءَ **أحْكيه**, ve bu, ilkin fiili gibi bir fiil yapmandır. Hemzeli hakkında denir: **أحْكَأْت** العُقدة, eğer onu sağlamlaştırdıysan. Ve denir: **أحكأتُ** ظَهْرِي بإزاري, eğer onu sıktıysan. ‘Adiyy dedi:
أجْلَ أنّ الله قد فضّلكم *** فوق مَن **أحكأ** صُلْباً بإزارِ([6])وقال آخر:
و**أحْكَأَ** في كَفَّيَّ حَبْلي بِحبْلِهِ *** و**أَحْكَأَ** في نعلي لرجلٍ قِبَالَها([7])  (**حكر**) **الحاء** ve **الكاف** ve **الراء** tek bir asıldır; o da hapsetmektir. Ve **الحُكْرة**: yiyeceği, pahalanmasını bekleyerek hapsetmektir; ve o, **الحُكْر**’dür. Ve onun aslı, Arapların كلامında **الحَكَر**’dir; o, toplanmış sudur; sanki azlığından dolayı ihtikâr edilmiş gibidir.
  (**حكد**) **الحاء** ve **الكاف** ve **الدال** ibdâl babından bir harftir. **المَحْتِد** için **المَحْكِد** denir. Ve babında tefsir edilmiştir.
--------------------------------------------------------
([1]) Rü’be’nindir; divanında 128. Lisân’da (**حكل**) ‘Accâc’a nispet edildi. Ve bk. el-Hayavân (4: 8).
([2]) Lisân ve el-Mücmel’de: " **الحوكل** "; ikisi de sahihtir.
([3]) Cerîr’indir; divanında 50 ve Lisân (**حكم**).
([4]) Beyit Tarafe’nin divanında değildir; el-Mücmel ve Lisân (**حكم**)’dedir. Ve zikrettiler ki **المحكم**; **الكاف**’ın kesresiyle, hâdiseleri hükme bağlamış ve onları tecrübe etmiş olandır; ve fethasıyla, onu hükme bağladığın ve tecrübe ettiğin olandır: mana birdir. Ve **صوتكما**, nasb olmuştur; çünkü “ayıplayanlarım, sesinizi kesin”i kastetti.
([5]) **الكاف**’ın kesresiyle de rivayet olunur; yani, nefislerinden insaf edenler.
([6]) Bir câriyeyi vasfeder; Lisân’da (1: 51/2: 18/5: 74-75/ 13: 12/ 18: 208) olduğu gibi. Ve bk. Emâlî Sa‘leb 240.
([7]) Onun ikinci mısraı el-Mücmel’dedir.
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ك ي
حكى لي عنه كذا‏.‏
وهو يحكي فلاناً ويحاكيه وهو حكاء‏.‏
وتقول العرب‏:‏ هذه حكايتنا أي لغتنا‏.‏
وامرأة حكيٌّ‏:‏ حاكية لكلام الناس مهذار‏.‏
ومن المجاز‏:‏ وجهه يحكي الشمس ويحاكيها‏.‏

##### Türkçe

ح ك ي
**حكى** bana onun hakkında şöyle şöyle anlattı.
Ve o, falancayı **يحكي** eder ve onu **يحاكي** eder; ve o **حكاء**dır.
Araplar şöyle der: Bu **حكايتنا**dır; yani dilimizdir.
Ve **امرأة حكيٌّ**: insanların sözünü taklit eden, geveze.
Mecazdan: Yüzü güneşi **يحكي** eder ve onu **يحاكي** eder.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%8A/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحِكايةُ: كقولك حكَيْت فلاناً وحاكَيْتُه فَعلْتُ مثل فِعْله أَو قُلْتُ مثل قَوْله سواءً لم أُجاوزه، وحكيت عنه الحديث حكاية. ابن سيده: وحَكَوْت عنه حديثاً في معنى حَكَيته. وفي الحديث: ما سَرَّني أَنِّي حَكَيْت إنساناً وأَنَّ لي كذا وكذا أَي فعلت مثل فعله. يقال: حَكَاه وحاكَاه، وأَكثر ما يستعمل في القبيح المُحاكاةُ، والمحاكاة المشابهة، تقول: فلان يَحْكي الشمسَ حُسناً ويُحاكِيها بمعنًى. وحَكَيْت عنه الكلام حِكاية وحَكَوت لغة؛ حكاها أَبو عبيدة. وأَحْكَيْت العُقْدة أَي شدَدتها كأَحْكَأْتُها؛ وروى ثعلب بيت عديّ: أَجْلِ أَنَّ اللهَ قد فَضَّلَكمْ
فوقَ مَن أَحْكَى بِصُلْبٍ وإزارْ
أَي فوق من شدَّ إزاره عليه؛ قال ويروى:
فوق ما أَحكي بصلب وإزار
أَي فوق ما أَقول من الحكاية. ابن القطاع: أَحْكَيْتُها وحَكَيْتُها لغة في أَحْكَأْتُها وحَكَأْتُها. وما احْتَكى ذلك في صَدْري أَي ما وقع فيه.والحُكاةُ، مقصور: العَظاية الضخمة، وقيل: هي دابة تشبه العَظاية وليست بها، روى ذلك ثعلب، والجمع حُكىً من باب طَلْحَةٍ وطَلْحٍ. وفي حديث عطاء: أَنه سئل عن الحُكَأَةِ فقال ما أُحِبُّ قَتْلَها؛ الحُكَأَةُ: العَظَاةُ بلغة أَهل مكة، وجمعها حُكىً، قال: وقد يقال بغير همز ويجمع على حُكىً، مقصور. والحُكاءُ، ممدود: ذَكَر الخَنافِس، وإنما لم يُحِبَّ قَتْلَها لأَنها لا تؤذي. وقالت أُم الهيثم: الحُكاءَةُ ممدودة مهموزةٌ، وهو كما قالت. الفراء: الحاكِيَة الشَّادَّة، يقال: حَكَتْ أَي شَدَّت، قال: والحايِكَةُ المُتَبَخْتِرة.

##### Türkçe

**الحِكايةُ**: Senin “Falancayı **حكَيْت** ve onunla **حاكَيْتُه**” demen gibi; (yani) onun fiili gibi yaptım yahut onun sözü gibi söyledim; onu aşmadığım hâlde (böyle). Ve ondan hadisi **حكاية** olarak **حكيت**. İbn Sîde: Ondan bir hadis **حَكَوْت**; **حَكَيته** mânâsında. Ve hadiste: “Beni sevindirmez ki ben bir insanı **حَكَيْت** olayım ve benim için şöyle şöyle olsun”; yani onun fiili gibi yaptım. Denir: **حَكَاه** ve **حاكَاه**; ve en çok çirkin olanda **المُحاكاةُ** استعمال edilir; ve **المحاكاة** benzerliktir; dersin ki: Falanca güzellikçe güneşi **يَحْكي** ve mânâca ona **يُحاكِيها**. Ve ondan sözü **حِكاية** olarak **حَكَيْت** ve bir lügat olarak **حَكَوت**; onu Ebû Ubeyde nakletti. Ve düğümü **أَحْكَيْت**; yani onu sıktın; **أَحْكَأْتُها** gibi. Ve Sa‘leb, ‘Adî’nin beytini rivayet etti:
أَجْلِ أَنَّ اللهَ قد فَضَّلَكمْ
فوقَ مَن أَحْكَى بِصُلْبٍ وإزارْ
Yani: izârını onun üzerine sıkan kimsenin üstünde; dedi ki ve şöyle rivayet olunur:
فوق ما أَحكي بصلب وإزار
Yani: hikâyeden söylediğim şeyin üstünde. İbnü’l-Kattâ‘: **أَحْكَيْتُها** ve **حَكَيْتُها**, **أَحْكَأْتُها** ve **حَكَأْتُها** hakkında bir lügattir. Ve “Bu, göğsümde **احْتَكى** etmedi”; yani onun içine vâki olmadı. Ve **الحُكاةُ**, maksûr: iri kertenkele; ve denildi ki: o, kertenkeleye benzeyen bir dabbedir, fakat o değildir; bunu Sa‘leb rivayet etti; ve cem‘i **حُكىً**, **طَلْحَةٍ** ve **طَلْحٍ** bâbındandır. Ve Atâ’nın hadisinde: ona **الحُكَأَةِ** hakkında soruldu da “Onu öldürmeyi sevmem” dedi; **الحُكَأَةُ**: Mekke ehlinin lügatinde kertenkele; ve cem‘i **حُكىً**dır; dedi ki: hemzesiz de denilir ve **حُكىً** üzerine cem‘ olunur; maksûr. Ve **الحُكاءُ**, memdûd: böceklerin erkeği; ve ancak onu öldürmeyi sevmedi; çünkü o eziyet etmez. Ve Ümmü’l-Heysem dedi: **الحُكاءَةُ** memdûd, hemzeli; ve o, dediği gibidir.
El-Ferrâ: **الحاكِيَة** sıkan (şey)dir; denir: **حَكَتْ**; yani sıktı; dedi ki: ve **الحايِكَةُ** salınarak yürüyen (kibirli)dir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ك ي * * حَكَى * عنه الكلام يحكي * حِكَايَةً * و * حَكَا * يحكو لغة وحكى فعله و * حَاكَاهُ * إذا فعل مثل فعله و * المُحَلكاةُ * المُشاكلة يقال فلان يحكي الشمس حسنا ويحاكيها بمعنى

##### Türkçe

* ح ك ي * **حَكَى**: ondan söz(ü) anlatır; **يحكي** **حِكَايَةً** olarak; ve **حَكَا**: bir dil olarak **يحكو**; ve **حكى**: onu yaptı; ve **حَاكَاهُ**: onun yaptığı gibi yaptığında; ve **المُحَلكاةُ**: **المُشاكلة** (benzeşme); “Falan, güzellikçe güneşi anlatır ve ona benzeşir” denir; “anlamında”.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ى *!كحَكَيْتُه .
( *!أحْكيهِ ) *!حِكايَةً .
( *!وحَكَيْتُ فلاناً *!وحاكَيْتُه ) *!مُحاكاةً ؛ ( شابَهْتُه ) .
يقالُ : فلانٌ *!يَحْكي الشَّمسَ حُسْناً *!ويُحاكِيها بمعْنىً .
( و ) أَيْضاً : ( فَعَلْتُ فِعْلَهُ ) ؛ كما في الصِّحاحِ .
( أَو ) قُلْتَ مثْلَ ( قَوْلِه سواءً ) لم تُجاوزْهُ .
وفي الحدِيثِ : ( ما سَرَّني أنِّي *!حَكَيْتُ فلاناً وأنَّ لي كذا وكذا ) ، أَي فَعَلْت مثْلَ فِعْلِهِ .
يقالُ : *!حَكَاهُ *!وحاكَاهُ ، وأَكْثَر ما يُسْتَعْمل في القبيحِ *!المُحاكاةُ .
( وعنه الكلامَ حِكايَةً : نَقَلْتُه .
( و ) حَكَيْتُ ( العُقْدَةَ ؛ شَدَدْتُها ) وقَوَّيْتُها ؛ عن ابنِ القطَّاعِ ، ( *!كأَحْكَيْتُها ) وأحْكَأْتُها .
ورَوَى ثعْلَبُ بيتَ عديِّ بنِ زيْدٍ :

أَجْلِ أَنَّ اللَّهَ قد فَضَّلَكُم
فوقَ مَن *!أَحْكَى بصُلْبٍ وإزارْأَي فوْقَ مَنْ شَدَّ إزارَه عليه .
قالَ : ويُرْوَى : فَوْقَ ما *!أَحْكِي ؛ أَي فوْقَ ما أَقولُ مِن *!الحِكَايَةِ ويُرْوى :
فوْقَ مَنْ أَحْكَا صُلْبا بإزار وهذه الرِّوايَةُ تقدَّمَتْ في الهَمْزةِ .
( وامْرأَةٌ *!حَكِيٌّ ، كغَنِيَ : نَمَّامَةٌ ) *!تَحْكِي كَلامَ الناسِ وتَنمُّ به ؛ قالَ الشَّنْفَرَى :
لعمرك ما إن أم عمروٍ برادةٍ
حكيَ ولا سبَابة قَبْلُ سُبّتِ ( *!واحْتَكى أَمْرِي : اسْتَحْكَم .
( *!وأَحْكَى عليهم : أبَرَّ ) ، نَقَلَه الصَّاغانيُّ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!احْتَكى ذلِكَ في صَدْرِي : وَقَعَ فيه ؛ عن الفرَّاء .
*!والحُكَاةُ ، بالضمِّ مَقْصوراً : العَظايَةُ الضَخْمَةُ ، والجَمعُ *!حُكىً ، كهَدىً ، وهي لُغَةٌ في الحُكَاءَةِ بالضمِّ مَمْدُودَة كما تقدَّمَ في مَوْضِعِه .
*!والحاكِيَةُ : الشِّدَّةُ : يقالُ : *!حَكَتْ أَي شَدَّتْ ، عن الفرَّاء .
ورجُلٌ *!حَكَوِيٌّ ، بالتحْرِيكِ : صاحِبُ *!حِكَاياتٍ ونوادِرَ ، عاميَّةٌ .

##### Türkçe

: (**حَكَيْتُه**.
(**أحْكيهِ**) **حِكايَةً**.
(**وحَكَيْتُ فلاناً** **وحاكَيْتُه**) **مُحاكاةً**؛ (ona benzedim).
Denir ki: falan kimse güzellikçe **يَحْكي الشَّمسَ** ve mânaca **يُحاكِيها**.
(ve) ayrıca: (onun fiilini yaptım); Sıhâh’ta olduğu gibi.
(veya) onun (sözünün aynısını, eşit olarak) söyledin; onu aşmadın.
Hadiste: (Beni sevindirmez ki ben **حَكَيْتُ فلاناً** ve benim için şöyle şöyle olsun), yani onun fiilinin benzerini yaptım.
Denir ki: **حَكَاهُ** ve **حاكَاهُ**; ve daha çok çirkin olanda **المُحاكاةُ** kullanılır.
(ve ondan sözü **حِكايَةً**: onu naklettim.
(ve) **حَكَيْتُ** (düğümü; onu sıktım) ve onu kuvvetlendirdim; İbnü’l-Kattâ‘dan; (**كأَحْكَيْتُها**) ve **أحْكَأْتُها**.
Sa‘leb, ‘Adiyy b. Zeyd’in beytini rivayet etti:

أَجْلِ أَنَّ اللَّهَ قد فَضَّلَكُم
فوقَ مَن **أَحْكَى** بصُلْبٍ وإزارْ

Yani: izârını onun üzerine sıkan kimsenin üstünde.
Dedi ki: ve şöyle rivayet olunur: فَوْقَ ما **أَحْكِي**; yani **الحِكَايَةِ**den söylediğim şeyin üstünde. Ve rivayet olunur:
فوْقَ مَنْ أَحْكَا صُلْبا بإزار; ve bu rivayet hemzede daha önce geçti.
(ve bir kadın **حَكِيٌّ**, **غَنِيَ** gibi: koğucu) insanların sözünü **تَحْكِي** eder ve onunla koğuculuk eder; Şenferâ dedi ki:

لعمرك ما إن أم عمروٍ برادةٍ
حكيَ ولا سبَابة قَبْلُ سُبّتِ

(**واحْتَكى أَمْرِي**: sağlamlaştı.
(**وأَحْكَى عليهم**: daha berr oldu), onu Sâgânî nakletti.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**احْتَكى** ذلك في صَدْرِي: onun içine düştü; Ferrâ’dan.
**والحُكَاةُ**، zamme ile, maksûr olarak: büyük kertenkele; çoğulu **حُكىً**, **هَدىً** gibi; ve o, zamme ile memdûde olan **الحُكَاءَةِ**de bir lugattır; daha önce yerinde geçtiği gibi.
**والحاكِيَةُ**: şiddet; denir ki: **حَكَتْ** yani sıktı; Ferrâ’dan.
Ve bir adam **حَكَوِيٌّ**, harekeli olarak: **حِكَاياتٍ** ve nâdir şeyler sahibi; avâmîdir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: حكى

حَكَيْتُ الحَدِيثَ
1 حَكَيْتُ الحَدِيثَ حكيت الحديث , aor. حَكِىَ , (K,) inf. n. حِكَايَةٌ; (TA;) and حَكَوْتُهُ, aor. حَكُىَ ; (K;) [I related, recited, rehearsed, narrated, or told, the narrative, story, tradition, &c.:] both signify the same. (K.) And حَكَيْتُ عَنْهُ الكَلَامَ, inf. n. as above; (S, K;) and حَكَوْتُهُ; (AO, S;) i. q. نَقَلْتُهُ [meaning I transmitted, quoted, or transcribed, from him, the speech, discourse, saying, sentence, or the like; reported, related, recited, rehearsed, narrated, told, or mentioned, the speech, &c., as from him]. (K.) ― -b2- حَكَيْتُ الشَّىْءَ, aor. and inf. n. as above, I did the like of the thing; as, for instance, another person's art: I imitated it; or emulated it: as also حَكَوْتُهُ, aor. حَكُىَ . (Msb.) One is related to have said, لَا أَحْكُو كَلَامَ رَبِّى, meaning I will not imitate, or emulate, the words of my Lord. (ISk, Msb.) And you say, حَكَيْتُ فُلَانًا; and ↓ حَاكَيْتُهُ, (K,) inf. n. مُحَاكَاةٌ; (TA;) [I imitated such a one;] I did the deed of such a one: (K:) or I said the like of the saying of such a one, exactly; (K, * TA;) not exceeding it: (TA:) and حَكَيْتُ فِعْلَهُ, and ↓ حَاكَيْتُهُ, I did the like of his deed: (S:) but in relation to what is had, foul, or unseemly, the latter verb is most used. (TA.) ― -b3- And حَكَيْتُهُ and ↓ حَاكَيْتُهُ I resembled him, (K,) and it. (TA.) You say, فُلَانٌ يَحْكِى الشَّمْسَ حُسْنًا; and ↓ يُحَاكِيهَا, inf. n. as above; Such a one resembles the sun in beauty. (S.) -A2- حَكَى and ↓ احكى He tightened a knot; (S, K;) and made it strong: (IKtt, TA:) dial. vars. of حَكَأَ and أَحْكَأَ. (S.)

3 حَاْكَىَ see 1, in four places.

4 أَحْكَىَ see 1, last sentence. -A2- احكى عَلَيْهِمْ i. q. أَبَرَّ [He overcame them; &c.]. (Sgh, K.)

احتكى أَمْرِى
8 احتكى أَمْرِى ذ My affair was, or became, in a firm, solid, sound, or good, state. (K.) ― -b2- احتكى ذٰلِكَ فِى صَدْرِى That came into my mind. (Fr, TA.) [See also اِحْتَكَأَ; and see اِحْتَكَّ in the first paragraph of art. حك.]

اِمْرَأَةٌ حَكِىٌّ
اِمْرَأَةٌ حَكِىٌّ ذ A calumnious woman; (K;) one who repeats the sayings of others in a calumnious manner. (TA.)

حِكَايَةٌ
حِكَايَةٌ حكايه حكاية inf. n. of 1. (S, Msb, K.) ― -b2- [Used as a simple subst., it signifies A narrative, story, or tale:] pl. حَكَايَاتٌ. (TA.) ― -b3- As a conventional term in grammar, [meaning Imitation, or conforming, in language,] it is of two kinds: حِكَايَةُ جُمْلَةٍ [The imitation of a proposition, or phrase], and حِكَايَةُ مُفْرَدٍ [The imitation of a single word]: the former is of two sorts; one of which is termed حِكَايَةُ مَلْفُوظٍ [The imitation of a thing uttered], whereof قَالُوا الحَمْدُ للّٰهِ [They said, “ Praise be to God, ” (Kur vii. 41,)] is an ex.; and the other, حِكَايَةُ مَكْتُوبٍ [The imitation of a thing written], whereof قَرَأْتُ عَلَى فَصِّهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ [I read upon his ring-stone, “ Mohammad is the Apostle of God, ”] is an ex.: and the latter kind, also, (that of a single word,) is of two sorts; one of which is with the interrogative أَىٌّ or مَنْ, as when, to one who says, رَأَيْتُ رَجُلًا [pronounced رَجُلَا, I saw a man], you say, أَيَّا [What (man)?], or مَنَا [Whom?], and the like, which sort is agreeable with a common rule; the other sort being without an interrogative, as the saying of one of the Arabs, to one who said, هَاتَانِ تَمْرَتَانِ [These are two dates], دَعْنَا مِنْ تَمْرَتَانِ [Abstain thou from troubling us about two dates], which sort is anomalous. (El-Ashmoonee's Expos. of the Alfeeyeh of Ibn-Mلlik.) [حِكَايَةُ صَوْتٍ signifies A word imitative of a sound; an onomatopœia: see اِسْمُ صَوْتٍ in art. سمو.]

##### Türkçe

**حَكَيْتُ الحَدِيثَ**
1 **حَكَيْتُ الحَدِيثَ** , muzâri‘ **حَكِىَ** , (K,) mastar ismi **حِكَايَةٌ**; (TA;) ve **حَكَوْتُهُ**, muzâri‘ **حَكُىَ** ; (K;) [rivayeti, kıssayı, hadisi vb. naklettim, okudum, tekrar ettim, anlattım:] ikisi de aynı mânaya gelir. (K.) Ve **حَكَيْتُ عَنْهُ الكَلَامَ**, mastar ismi yukarıdaki gibi; (S, K;) ve **حَكَوْتُهُ**; (AO, S;) **نَقَلْتُهُ** ile aynı mânadadır [ondan sözü, konuşmayı, sözü-söyleyişi, cümleyi veya benzerini naklettim, aktardım, alıntıladım yahut yazıya geçirdim; ondan olarak sözü vb. haber verdim, naklettim, okudum, tekrar ettim, rivayet ettim, anlattım veya zikrettim]. (K.) ― -b2- **حَكَيْتُ الشَّىْءَ**, muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, şeyin benzerini yaptım; meselâ bir başkasının sanatını: onu taklit ettim; yahut ona öykündüm: bunun gibi **حَكَوْتُهُ**, muzâri‘ **حَكُىَ**. (Msb.) Birinin şöyle dediği rivayet olunur: **لَا أَحْكُو كَلَامَ رَبِّى**, mânası: Rabbimin sözlerini taklit etmeyeceğim yahut ona öykünmeyeceğim. (ISk, Msb.) Ve dersin ki: **حَكَيْتُ فُلَانًا**; ve ↓ **حَاكَيْتُهُ**, (K,) mastar ismi **مُحَاكَاةٌ**; (TA;) [falancayı taklit ettim;] falancanın fiilini yaptım: (K:) yahut falancanın sözünün aynısını, tam olarak söyledim; (K, * TA;) onu aşmadan: (TA:) ve **حَكَيْتُ فِعْلَهُ**, ve ↓ **حَاكَيْتُهُ**, onun fiilinin benzerini yaptım: (S:) fakat çirkin, kötü yahut yakışıksız olanla ilgili olarak ikinci fiil daha çok kullanılır. (TA.) ― -b3- Ve **حَكَيْتُهُ** ve ↓ **حَاكَيْتُهُ** ona benzedim, (K,) ve ona (şeye) de. (TA.) Dersin ki: **فُلَانٌ يَحْكِى الشَّمْسَ حُسْنًا**; ve ↓ **يُحَاكِيهَا**, mastar ismi yukarıdaki gibi; falanca güzellikte güneşe benzer. (S.) -A2- **حَكَى** ve ↓ **احكى** bir düğümü sıktı; (S, K;) ve onu sağlam yaptı: (IKtt, TA:) **حَكَأَ** ve **أَحْكَأَ**’nın lehçe varyantlarıdır. (S.)

3 **حَاْكَىَ** 1’e bak, dört yerde.

4 **أَحْكَىَ** 1’e bak, son cümle. -A2- **احكى عَلَيْهِمْ** **أَبَرَّ** ile aynı mânadadır [onlara galip geldi; vb.]. (Sgh, K.)

**احتكى أَمْرِى**
8 **احتكى أَمْرِى** ذ İşim sağlam, katı, sahih yahut iyi bir hâlde idi veya oldu. (K.) ― -b2- **احتكى ذٰلِكَ فِى صَدْرِى** O, zihnime geldi. (Fr, TA.) [Ayrıca **اِحْتَكَأَ**’ya bak; ve حك maddesinin ilk paragrafında **اِحْتَكَّ**’e bak.]

**اِمْرَأَةٌ حَكِىٌّ**
**اِمْرَأَةٌ حَكِىٌّ** ذ İftiracı bir kadın; (K;) başkalarının sözlerini iftiracı bir tarzda tekrar eden. (TA.)

**حِكَايَةٌ**
**حِكَايَةٌ** حكايه حكاية 1’in mastar ismidir. (S, Msb, K.) ― -b2- [Basit bir isim olarak kullanıldığında, mânası: bir anlatı, hikâye yahut masal:] çoğulu **حَكَايَاتٌ**. (TA.) ― -b3- Nahivde ıstılah olarak, [mânası: dilde taklit yahut uygun düşürme,] iki kısımdır: **حِكَايَةُ جُمْلَةٍ** [bir önermenin yahut ibarenin taklidi], ve **حِكَايَةُ مُفْرَدٍ** [tek bir kelimenin taklidi]: birincisi iki çeşittir; bunlardan birine **حِكَايَةُ مَلْفُوظٍ** [söylenmiş bir şeyin taklidi] denir; bunun örneği **قَالُوا الحَمْدُ للّٰهِ** [“Allah’a hamd olsun” dediler, (Kur vii. 41,)]’dir; diğeri ise **حِكَايَةُ مَكْتُوبٍ** [yazılmış bir şeyin taklidi] olup bunun örneği **قَرَأْتُ عَلَى فَصِّهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ** [yüzüğünün taşında “Muhammed Allah’ın elçisidir” yazısını okudum]’dur: ve ikinci kısım da (tek kelimeninki) iki çeşittir; bunlardan biri soru edatı **أَىٌّ** veya **مَنْ** ile olandır; meselâ **رَأَيْتُ رَجُلًا** [**رَجُلَا** diye okunarak: bir adam gördüm] diyene sen **أَيَّا** [hangi (adam)?] veya **مَنَا** [kimi?] ve benzerini dersin; bu çeşit genel bir kaideye uygundur; diğer çeşit ise soru edatı olmaksızın olandır; Araplardan birinin, **هَاتَانِ تَمْرَتَانِ** [bunlar iki hurmadır] diyene **دَعْنَا مِنْ تَمْرَتَانِ** [bizi iki hurma ile meşgul etmeyi bırak] demesi gibi; bu çeşit ise kıyas dışıdır. (İbn-Mلlik’in Elfeiyye’sinin El-Ashmoonee şerhi.) [**حِكَايَةُ صَوْتٍ** mânası: bir sesin taklidi olan bir kelime; bir onomatopoia: سمو maddesinde **اِسْمُ صَوْتٍ**’e bak.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَكَى
حَكَى I ( n. ac. حِكَاْيَة 23t ),
a.  Related, narrated, told.

b.  [ acc. &  'An ], Related, repeated, after, from.

c.  [ 'Ala ], Spoke evil of, slandered.

d.  Talked, conversed.

e.  Resembled.

f.  Imitated, emulated.

حَاْكَيَ
حَاْكَيَ III ,
a.  Resembled.

b.  Talked, conversed with.

حَكْي
حَكْي [ 1 ],
a.  Talk, discourse, conversation.

حِكَايَة
حِكَايَة [ 23t ],
a.  Narrative, story, tale, anecdote.

b.  Imitation.

##### Türkçe

**حَكَى**
**حَكَى** I (isim mastarı: **حِكَاْيَة** 23t),
a. Rivayet etti, anlattı, söyledi.

b. [mef‘ûl ile ve **عَنْ**], -den sonra, -den (naklen) rivayet etti, tekrarladı.

c. [**عَلَى** ile], hakkında kötü konuştu, iftira etti.

d. Konuştu, sohbet etti.

e. Benzedi.

f. Taklit etti, örnek aldı.

**حَاْكَيَ**
**حَاْكَيَ** III,
a. Benzedi.

b. İle konuştu, ile sohbet etti.

**حَكْي**
**حَكْي** [1],
a. Konuşma, söylev, sohbet.

**حِكَايَة**
**حِكَايَة** [23t],
a. Rivayet, hikâye, masal, anekdot.

b. Taklit.
