# حكي — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%8A/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%83%D9%8A/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حكي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%8A.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حكي

الحِكايةُ: كقولك حكَيْت فلاناً وحاكَيْتُه فَعلْتُ مثل فِعْله أَو قُلْتُ مثل قَوْله سواءً لم أُجاوزه، وحكيت عنه الحديث حكاية. ابن سيده: وحَكَوْت عنه حديثاً في معنى حَكَيته. وفي الحديث: ما سَرَّني أَنِّي حَكَيْت إنساناً وأَنَّ لي كذا وكذا أَي فعلت مثل فعله. يقال: حَكَاه وحاكَاه، وأَكثر ما يستعمل في القبيح المُحاكاةُ، والمحاكاة المشابهة، تقول: فلان يَحْكي الشمسَ حُسناً ويُحاكِيها بمعنًى. وحَكَيْت عنه الكلام حِكاية وحَكَوت لغة؛ حكاها أَبو عبيدة. وأَحْكَيْت العُقْدة أَي شدَدتها كأَحْكَأْتُها؛ وروى ثعلب بيت عديّ: أَجْلِ أَنَّ اللهَ قد فَضَّلَكمْ
فوقَ مَن أَحْكَى بِصُلْبٍ وإزارْ
أَي فوق من شدَّ إزاره عليه؛ قال ويروى:
فوق ما أَحكي بصلب وإزار
أَي فوق ما أَقول من الحكاية. ابن القطاع: أَحْكَيْتُها وحَكَيْتُها لغة في أَحْكَأْتُها وحَكَأْتُها. وما احْتَكى ذلك في صَدْري أَي ما وقع فيه.والحُكاةُ، مقصور: العَظاية الضخمة، وقيل: هي دابة تشبه العَظاية وليست بها، روى ذلك ثعلب، والجمع حُكىً من باب طَلْحَةٍ وطَلْحٍ. وفي حديث عطاء: أَنه سئل عن الحُكَأَةِ فقال ما أُحِبُّ قَتْلَها؛ الحُكَأَةُ: العَظَاةُ بلغة أَهل مكة، وجمعها حُكىً، قال: وقد يقال بغير همز ويجمع على حُكىً، مقصور. والحُكاءُ، ممدود: ذَكَر الخَنافِس، وإنما لم يُحِبَّ قَتْلَها لأَنها لا تؤذي. وقالت أُم الهيثم: الحُكاءَةُ ممدودة مهموزةٌ، وهو كما قالت. الفراء: الحاكِيَة الشَّادَّة، يقال: حَكَتْ أَي شَدَّت، قال: والحايِكَةُ المُتَبَخْتِرة.

### Türkçe

**الحِكايةُ**: Senin “Falancayı **حكَيْت** ve onunla **حاكَيْتُه**” demen gibi; (yani) onun fiili gibi yaptım yahut onun sözü gibi söyledim; onu aşmadığım hâlde (böyle). Ve ondan hadisi **حكاية** olarak **حكيت**. İbn Sîde: Ondan bir hadis **حَكَوْت**; **حَكَيته** mânâsında. Ve hadiste: “Beni sevindirmez ki ben bir insanı **حَكَيْت** olayım ve benim için şöyle şöyle olsun”; yani onun fiili gibi yaptım. Denir: **حَكَاه** ve **حاكَاه**; ve en çok çirkin olanda **المُحاكاةُ** استعمال edilir; ve **المحاكاة** benzerliktir; dersin ki: Falanca güzellikçe güneşi **يَحْكي** ve mânâca ona **يُحاكِيها**. Ve ondan sözü **حِكاية** olarak **حَكَيْت** ve bir lügat olarak **حَكَوت**; onu Ebû Ubeyde nakletti. Ve düğümü **أَحْكَيْت**; yani onu sıktın; **أَحْكَأْتُها** gibi. Ve Sa‘leb, ‘Adî’nin beytini rivayet etti:
أَجْلِ أَنَّ اللهَ قد فَضَّلَكمْ
فوقَ مَن أَحْكَى بِصُلْبٍ وإزارْ
Yani: izârını onun üzerine sıkan kimsenin üstünde; dedi ki ve şöyle rivayet olunur:
فوق ما أَحكي بصلب وإزار
Yani: hikâyeden söylediğim şeyin üstünde. İbnü’l-Kattâ‘: **أَحْكَيْتُها** ve **حَكَيْتُها**, **أَحْكَأْتُها** ve **حَكَأْتُها** hakkında bir lügattir. Ve “Bu, göğsümde **احْتَكى** etmedi”; yani onun içine vâki olmadı. Ve **الحُكاةُ**, maksûr: iri kertenkele; ve denildi ki: o, kertenkeleye benzeyen bir dabbedir, fakat o değildir; bunu Sa‘leb rivayet etti; ve cem‘i **حُكىً**, **طَلْحَةٍ** ve **طَلْحٍ** bâbındandır. Ve Atâ’nın hadisinde: ona **الحُكَأَةِ** hakkında soruldu da “Onu öldürmeyi sevmem” dedi; **الحُكَأَةُ**: Mekke ehlinin lügatinde kertenkele; ve cem‘i **حُكىً**dır; dedi ki: hemzesiz de denilir ve **حُكىً** üzerine cem‘ olunur; maksûr. Ve **الحُكاءُ**, memdûd: böceklerin erkeği; ve ancak onu öldürmeyi sevmedi; çünkü o eziyet etmez. Ve Ümmü’l-Heysem dedi: **الحُكاءَةُ** memdûd, hemzeli; ve o, dediği gibidir.
El-Ferrâ: **الحاكِيَة** sıkan (şey)dir; denir: **حَكَتْ**; yani sıktı; dedi ki: ve **الحايِكَةُ** salınarak yürüyen (kibirli)dir.
