# حك — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%83/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: حك

حَكَّهُ
1 حَكَّهُ حك حكه حكة , aor. حَكُ٣َ , (S, Msb,) inf. n. حَكٌّ, (S, Mgh, Msb, K,) [He scratched, scraped, rubbed, grated, chafed, or fretted, it: or] he scraped off, abraded, or otherwise removed, its superficial part: (Mgh, Msb:) حَكٌّ signifies the act of scratching: (KL:) or the making a body to pass upon another body with collision: (K:) [as meaning scratching and the like,] it is with the nail, and with the hand, &c. (TA.) مَا حَكَّ ظَهْرِى مِثْلُ يَدِى [Nothing has scratched my back like my hand] is a prov., meaning that one should abstain from relying upon others: and the same meaning is intended in the following verse:
مَا حَكَّ جِلْدَكَ مِثْلُ ظُفْرِكْ
فَتَوَّلَ أَنْتَ جَمِيعَ أَمْرِكْ
[Nothing has scratched thy skin like thy nail: so manage thou thyself all thine affair]. (Har pp. 432 et seq.) The saying, in a trad., اـِذَا حَكَكْتُ قَرْحَةً دَمَّيْتُهَا [lit. When I scratch a sore, I make it bleed,] means (tropical:) when I desire an object, I attain it. (TA.) ― -b2- [Hence,] حَكَّ فِى صَدْرِى, and ↓ احكّ, and ↓ احتكّ, (K,) the first whereof, which is mentioned by IDrd preceded by the negative مَا, is the most approved, (TA,) (tropical:) It wrought, or operated, in, or upon, my mind: (K, TA:) said of a suggestion of the devil, that comes into one's mind. (TA.) Or حَكَّ فِى صَدْرِهِ كَذَا, aor. حَكُ٣َ , means (assumed tropical:) Such a thing occurred to his mind as a thing outweighed in probability, or a matter of suspicion. (Msb.) And you say مَا حَكَّ فِى صَدْرِى (assumed tropical:) It did not make an impression upon my mind. (Har p. 648.) It is said in a trad., الاـِثْمُ مَا حَكَّ فِى صَدْرِكَ (assumed tropical:) Sin is that which makes an impression upon thy mind, and induces a suspicion that it is an act of disobedience, because the mind is not dilated thereby. (Mgh. [See also حَاكَ, in arts. حوك and حيك; and see حَزَّ.]) You say also, مَا حَكَّ فِى صَدْرِى مِنْهُ شَىْءٌ (tropical:) Nothing thereof was unsettled, so as to be doubtful, in my mind. (S, TA.) And مَا حَكَّ فِى صَدْرِى كَذَا (tropical:) Such a thing did not cause dilatation [or pleasure] in my mind. (S, K, TA.) -A2- See also 8. -A3- حَكِكَتِ الدَّابَّةُ, aor. حَكَ٣َ , (Kr, K,) a verb of an unusual form, with the reduplication distinct, like لَحِحَتْ in the phrase لَحِحَتْ عَيْنُهُ, &c., (TA,) The beast had its hoof worn away at the edges. (K, * TA.)

حكّك
2 حكّك حك حكك حكة , inf. n. تَحْكِيكٌ, He scratched [&c.] well [or much.] (KL.)

حاكّهُ
3 حاكّهُ حاك حاكه حاكة حائك , (TA,) inf. n. مُحَاكَّةٌ (S, K, KL) and حِكَاكٌ, (TA,) (tropical:) He emulated, rivalled, or imitated, him; [originally, I suppose, in scratching, or the like;] (K, KL, TA;) the inf. n. being syn. with مُبَارَاةٌ; (K, TA;) or like مُبَارَاةٌ. (S.) ― -b2- حاكّ الشَّرَّ (K) (tropical:) He produced, or effected, or brought to pass, evil, or mischief. (TK.)

4 أَحْكَ٣َ see 8: ― -b2- and see also 1.

فُلَانٌ يَتَحَكَّكُ بِى
5 فُلَانٌ يَتَحَكَّكُ بِى فلان يتحكك بى فلان يتحكك بي Such a one rubs, or scratches, himself against me; syn. يَتَمَرَّسُ بى: (S: so in two copies:) or (tropical:) becomes exasperated by me; syn. يَتَحَرَّشُ بى: (TA:) and addresses, or applies, himself to do evil, or mischief, to me. (S, K, TA.) لَقَدْ تَحَكَّكَتِ العَقْرَبُ بِالأَفْعَى (assumed tropical:) The scorpion has addressed itself to do evil, or mischief, to the viper, is a prov., applied to him who contends with his superior in strength and power, and does evil to him. (Har p. 478.)

تَحَاكَّا
6 تَحَاكَّا تحاك تحاكا [They scratched, scraped, rubbed, grated, chafed, or fretted, each other; or] their two bodies became in collision, and each of them scratched, &c., (حَكَّ,) the other. (K.) ― -b2- هٰذَا أَمْرٌ تَحَاكَّتْ فِيهِ الرُّكَبِ, and ↓ احتكّت, (tropical:) This is a case in which the knees are in contact, and in collision, is a saying by which is meant equality of station or rank, or the sitting together upon the knees in contending for superiority in glory or excellence or nobility. (TA.) ― -b3- [تحاكّ also signifies It became scraped off, or rubbed off, by degrees; the verb in this sense being similar to تساقط &c.: see حُكَاكَةٌ.]

احتكّ بِهِ
8 احتكّ بِهِ احتك به احتك بة He scratched, scraped, or rubbed, himself (حَكَّ نَفْسَهُ) against it; (S, K;) as the mangy or scabby [camel] does against a piece of wood. (TA.) ― -b2- احتكّ رَأْسِى My head induced me, or caused me, to scratch it; (دَعَانِى اـِلَى حَكِّهِ;) [i. e. it itched;] as also ↓ أَحَكَّنِى and ↓ اِسْتَحَكَّنِى and ↓ حَكَّنِى; (K;) though this last is held by IB to be erroneous: (TA:) and in like manner one says of all the other members. (M, TA.) ― -b3- See also 1: ― -b4- and 6. ― -b5- احتكّ حَافِرُهُ مِنْ كَثْرَةِ السَّيْرِ [His hoof became chafed, abraded, or worn, by much travel]. (Ham p. 476.)

10 اـِسْتَحْكَ٣َ see 8.

حِكٌّ
حِكٌّ حك (tropical:) Doubt (K, TA) in religion &c.; (TA;) as also ↓ حِكَّةٌ: (AA, TA:) because it makes an impression (يَحُكُّ) upon the mind. (TA.) -A2- حِكُّ شَرٍّ, explained in the K, as also شَرٍّ ↓ حِكَاكُ, by the words يُحَاكُّهُ كَثِيرًا, means (tropical:) A producer of much evil, or mischief: (TK:) it is a tropical phrase: and in like manner one says حِكُّ ضِغْنٍ (tropical:) [a producer of much rancour, malevolence, malice, or spite]: and حِكُّ مَالٍ (tropical:) [a producer of much wealth]. (TA.)

حِكَّةٌ
حِكَّةٌ حك حكه حكة [An itching;] a subst. from اِحْتَكَّ as used in the phrase احتكّ ارأسى [q. v.]; as also ↓ حُكَاكٌ. (K.) ― -b2- And The جَرَب [i. e. mange, or scab]: (S, K:) or it differs from the latter; and is said to be the dry جَرَب: (MF:) or anything that one scratches; as the جَرَب and the like: (Mgh:) [in the present day particularly applied to the itch:] a certain cutaneous disease; said in the medical books to be a thin humour, causing swelling, originating beneath the skin, not accompanied with pus, but with what resembles bran, and quick in passing away. (Msb.) ― -b3- And hence (assumed tropical:) Lice. (Mgh.) -A2- See also حِكٌّ.

حَكَكٌ
حَكَكٌ حك حكك حكة A wearing away at the edges in a beast's hoof. (K, * TA.) -A2- A gait in which is commotion, like the gait of a short woman who moves about her shoulder-joints. (Ibn-'Abbلd, L, K.) -A3- Soft, or uncompact, white stones: (S:) or a kind of white stone, like marble, (K, TA,) more soft, or uncompact, than marble, but harder than gypsum: n. un. with ة: (TA:) or, with ة, ground in which are soft, or uncompact, stones, like marble: (ISh, TA:) or, accord. to ADk, ↓ حُكَكَاتٌ, with damm, and then fet-h, signifies ground in which are white stones, resembling أَقِط, that break into many pieces; and such is only in low land, (TA.)

حُكُكٌ
حُكُكٌ حك حكك حكة (tropical:) Evil, or mischievous, persons. (IAar, K, TA.) ― -b2- And (tropical:) Such as are importunate in demanding things wanted. (IAar, K, TA.)

حُكَكَاتٌ
حُكَكَاتٌ حككات : see حَكَكٌ.

حُكَاكٌ
حُكَاكٌ حك حكاك حكى A thing that is rubbed, or grated, (حُكَّ,) upon another thing, so as to produce حُكَاكَة. (IDrd, TA.) ― -b2- I. q. بُورَقٌ [q. v.]. (Sgh, K.) -A2- See also حِكَّةٌ.

حِكَاكٌ
حِكَاكٌ حك حكاك حكى [A thing against which a beast rubs, or scratches, himself]. The Arabs say, فُلَانٌ جِذْلٌ حِكَاكٌ خَشَعَتْ عَنْهُ الأُبَنُ (assumed tropical:) [Such a one is a rubbingpost from which the knots have become worn down]; meaning that he is so pruned, or trimmed, [figuratively speaking,] that nothing is cast at him but it glances off from him, and recoils. (TA.) [See مُحَكَّكٌ.] -A2- حِكَاكُ شَرٍّ: see حِكٌّ.

حَكِيكٌ
حَكِيكٌ حكي حكيك i. q. ↓ مَحْكُوكٌ [i. e. Scratched, scraped, rubbed, &c.; and particularly worn by rubbing or friction;] applied to a كَعْب [app. as meaning an ankle-bone, or rather the skin upon that bone]: and having the edges worn away; syn. نَحِيتٌ, (S,) or مَنْحُوتٌ; (K;) applied to a solid hoof; (S, K, TA;) as also ↓ أَحَكُّ: (K, TA:) and كُلُّ نَحِيتٍ خَفِىَ [so in copies of the K: in the CK the last word in this explanation is خَفِىٍّ: but I doubt not that the right reading is حَفِىَ, with the unpointed ح; and that the meaning of the whole is, whatever (i. e. whatever foot) is worn by rubbing or friction; that has become attenuated, or chafed, by much walking or treading; agreeably with the explanation that follows]: the subst. is حَكَكٌ: and you say, حَكِكَتِ الدَّابَّةُ. (K.) And A horse having the hoofs much worn (مُنَحَّتُ الحَوَفِرِ, IDrd, K, in the CK الحَافِرِ) by the erosion of the ground, so as to be attenuated. (IDrd, TA.)

حُكَاكَةٌ
حُكَاكَةٌ حكاك حكاكه حكاكة What falls from a thing عِنْدَ الحَكِّ [i. e. on the occasion of scratching, scraping, rubbing, grating, &c.]. (S, K.) And What is scraped, or rubbed, or grated, (مَا حُكَّ,) between two stones, and then used as a collyrium for ophthalmia: (K:) or what is scraped off, or rubbed off, by degrees, (مَا تَحَاكَّ,) between two stones, when one of them is rubbed with the other, for medicine and the like. (TA.)

حَكَّاكٌ
[ حَكَّاكٌ حك حكاك حكى A lapidary.]

حَكَّاكَةٌ
حَكَّاكَةٌ حكاك حكاكه حكاكة (tropical:) A thing that makes an impression upon hearts: pl. حَكَّاكَاتٌ: (IAth, TA:) or the pl. signifies (tropical:) [suggestions of the devil or of the mind, whereby the mind is disturbed; such as are termed] وَسَاوِسُ: (K, TA:) things that make an impression (تَحُكُّ) upon the heart, and are dubious to a man: such are sins said to be. (TA.)

حَاكَّةٌ
حَاكَّةٌ حاك حاكه حاكة حائك A tooth: (S, K:) thus called because it rubs, or grates, (تَحُكُّ,) either its fellow or what one eats: an epithet in which the quality of a subst. predominates. (TA.) So in the saying, مَا بَقِيتَ فِى فِيهِ حَاكَّةٌ [There remained not in his mouth a tooth]. (S.) The Arabs also say, مَا فِيهِ حَاكَّةٌ وَلَا تَا كَّةٌ, meaning There is not in him, or it, a grinder (ضِرْسٌ) nor a dog-tooth. (Aboo-'Amr Ibn-El-'Alà, TA.)

أَحَكُّ
أَحَكُّ ذ : see حَكِيكٌ ― -b2- Also A man (TA) having no حَاكَّة, i. e., no tooth, in his mouth. (K, * TA)

مَا أَنْتَ مِنْ أَحْكَاكِهِ
مَا أَنْتَ مِنْ أَحْكَاكِهِ ذ Thou art not of his, or its, men: (Ibn-'Abbلd, K:) [app. meaning thou art not the man to cope with him, or to accomplish it.]

مِحَكٌّ
مِحَكٌّ مح محك [A touchstone; the stone upon which pieces of money &c. are rubbed to try their quality;] the stone of the نَقَّادُون. (Har p. 66.) [It is commonly called in the present day مِحَكَّةٌ: which also signifies a stone for rubbing the soles of the feet, &c.: and a rasp.]

الجِذْلُ المُحَكَّكُ
الجِذْلُ المُحَكَّكُ ذ [The rubbing-post; i. e.] the thing that is set up in the place where camels lie down, at their watering-place, for the mangy camels to rub against it. (S, K.) Hence the saying of El-Hobلb Ibn-El-Mundhir El-Ansلree, (S,) أَنَا جُذَيْلُهَا المُحَكَّكُ وَعُذَيْقُهَا المُرَجَّبُ, [see جِذْلٌ,] meaning I am he by means of whose counsel, or advice, and forecast, relief is sought: (S, K: *) or it has another meaning, preferred by Az, i. e., that the sayer was one who had been strengthened by experience, who had experienced and known affairs, and been tried, or proved, by them, and found to be one who bore up against difficulty, strong and firm, such as would not flee from his adversary: or the meaning is, I am, exclusively of [the rest of] the Ansلr, a rubbing-post for him who would oppose me, and with me should the stubborn be coupled: the dim. form is here used for the purpose of aggrandizement. (TA.) [See also حِكَاكٌ.]

مَحْكُوكٌ
مَحْكُوكٌ محكوك : see حَكِيكٌ.

### Türkçe

**حَكَّهُ**
1 **حَكَّهُ** حك حكه حكة, muzâri‘i **حَكُ٣َ**, (S, Msb,) mastar ismi **حَكٌّ**, (S, Mgh, Msb, K,) [O, onu tırmaladı, kazıdı, ovaladı, rendeledi, sürttü yahut aşındırdı; yahut] onun yüzeysel kısmını kazıyıp çıkardı, aşındırdı veya başka suretle giderdi: (Mgh, Msb:) **حَكٌّ** tırmalama fiilini ifade eder: (KL:) yahut bir cismi başka bir cismin üzerine çarpışma ile geçirip sürtme: (K:) [tırmalama ve benzeri manada,] tırnakla ve elle, vb. iledir. (TA.) **مَا حَكَّ ظَهْرِى مِثْلُ يَدِى** [Sırtımı elim gibi hiçbir şey tırmalamadı] bir darbımeseldir; başkalarına dayanıp güvenmekten kaçınmak gerektiği manasındadır: ve aynı mana şu beyitte kastedilmiştir:
مَا حَكَّ جِلْدَكَ مِثْلُ ظُفْرِكْ
فَتَوَّلَ أَنْتَ جَمِيعَ أَمْرِكْ
[Derini tırnağın gibi hiçbir şey tırmalamadı: öyleyse bütün işini sen kendin üstlen]. (Har pp. 432 et seq.) Bir rivayetteki söz, **اـِذَا حَكَكْتُ قَرْحَةً دَمَّيْتُهَا** [lafzen: Bir yarayı tırmaladığımda onu kanatırım,] (mecazen:) bir şeyi istediğimde ona erişirim, demektir. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **حَكَّ فِى صَدْرِى**, ve ↓ **احكّ**, ve ↓ **احتكّ**, (K,) bunların ilki—ki IDrd bunu olumsuz **مَا** ile önceleyerek zikretmiştir—en makbul olandır, (TA,) (mecazen:) zihnimde işledi, yahut zihnime tesir etti: (K, TA:) kişinin zihnine gelen şeytan vesvesesi hakkında söylenir. (TA.) Yahut **حَكَّ فِى صَدْرِهِ كَذَا**, muzâri‘i **حَكُ٣َ**, (farz edilen mecazla:) böyle bir şey, ihtimalce ağır basan bir şey yahut şüphe konusu bir iş olarak onun zihnine geldi, demektir. (Msb.) Ve **مَا حَكَّ فِى صَدْرِى** dersin; (farz edilen mecazla:) zihnimde bir iz bırakmadı. (Har p. 648.) Bir rivayette şöyle denmiştir: **الاـِثْمُ مَا حَكَّ فِى صَدْرِكَ** (farz edilen mecazla:) günah, zihninde iz bırakan ve onun bir isyan fiili olduğuna dair şüphe doğuran şeydir; çünkü zihin bununla genişlemez. (Mgh. [Ayrıca حوك ve حيك maddelerinde **حَاكَ**’a bak; ve **حَزَّ**’e bak.]) Yine dersin: **مَا حَكَّ فِى صَدْرِى مِنْهُ شَىْءٌ** (mecazen:) ondan hiçbir şey zihnimde şüpheye düşecek şekilde yerinden oynamadı. (S, TA.) Ve **مَا حَكَّ فِى صَدْرِى كَذَا** (mecazen:) böyle bir şey zihnimde bir genişleme [yahut haz] meydana getirmedi. (S, K, TA.) -A2- 8’e de bak. -A3- **حَكِكَتِ الدَّابَّةُ**, muzâri‘i **حَكَ٣َ**, (Kr, K,) alışılmadık bir kalıpta bir fiildir; ikileme, **لَحِحَتْ**’in **لَحِحَتْ عَيْنُهُ** vb. ibaresindeki gibi, belirgindir, (TA,) hayvanın tırnağı (toynağı) kenarlardan aşındı. (K, * TA.)

**حكّك**
2 حكّك حك حكك حكة, mastar ismi **تَحْكِيكٌ**, iyi [yahut çok] tırmaladı [&c.]. (KL.)

**حاكّهُ**
3 **حاكّهُ** حاك حاكه حاكة حائك, (TA,) mastar ismi **مُحَاكَّةٌ** (S, K, KL) ve **حِكَاكٌ**, (TA,) (mecazen:) ona öykündü, onunla yarıştı yahut onu taklit etti; [aslında, zannederim, tırmalamada veya benzerinde;] (K, KL, TA;) mastar ismi **مُبَارَاةٌ** ile eşanlamlıdır; (K, TA;) yahut **مُبَارَاةٌ** gibidir. (S.) ― -b2- **حاكّ الشَّرَّ** (K) (mecazen:) kötülük yahut fesat meydana getirdi, gerçekleştirdi yahut vuku buldurdu. (TK.)

4 **أَحْكَ٣َ** 8’e bak: ― -b2- ve 1’e de bak.

**فُلَانٌ يَتَحَكَّكُ بِى**
5 **فُلَانٌ يَتَحَكَّكُ بِى** فلان يتحكك بى فلان يتحكك بي: Böyle biri bana sürtünür yahut kendini bana kaşır; eşanlamlısı **يَتَمَرَّسُ بى**: (S: iki nüshada böyle:) yahut (mecazen:) benim yüzümden öfkelenir; eşanlamlısı **يَتَحَرَّشُ بى**: (TA:) ve bana kötülük yahut fesat yapmak için yönelir, yahut girişir. (S, K, TA.) **لَقَدْ تَحَكَّكَتِ العَقْرَبُ بِالأَفْعَى** (farz edilen mecazla:) akrep, engereğe kötülük yahut fesat yapmak için yöneldi, bir darbımeseldir; kuvvet ve kudrette kendinden üstün olanla çekişen ve ona kötülük eden kimseye uygulanır. (Har p. 478.)

**تَحَاكَّا**
6 **تَحَاكَّا** تحاك تحاكا [Birbirlerini tırmaladılar, kazıdılar, ovaladılar, rendelediler, sürttüler yahut aşındırdılar; yahut] iki bedenleri çarpıştı ve her biri ötekini (**حَكَّ**) tırmaladı vb. (K.) ― -b2- **هٰذَا أَمْرٌ تَحَاكَّتْ فِيهِ الرُّكَبِ**, ve ↓ **احتكّت**, (mecazen:) bu, dizlerin temas edip çarpıştığı bir iştir; bununla makam yahut rütbede eşitlik, yahut şan/üstünlük/fazilet/soylulukta üstün gelmek için diz dize oturup çekişmek kastedilir. (TA.) ― -b3- [**تحاكّ** ayrıca, derece derece kazınıp çıkmak yahut sürtünerek çıkmak manasına da gelir; bu manada fiil **تساقط** vb. gibidir: **حُكَاكَةٌ**’ya bak.]

**احتكّ بِهِ**
8 **احتكّ بِهِ** احتك به احتك بة: Kendini (**حَكَّ نَفْسَهُ**) ona sürttü, ona kaşıdı yahut ona kazıdı: (S, K;) uyuzlu yahut kabuklu [devenin] bir odun parçasına sürtünmesi gibi. (TA.) ― -b2- **احتكّ رَأْسِى**: Başım beni onu kaşımaya sevk etti yahut ona çağırdı; (**دَعَانِى اـِلَى حَكِّهِ;**) [yani kaşındı;] bunun gibi ↓ **أَحَكَّنِى** ve ↓ **اِسْتَحَكَّنِى** ve ↓ **حَكَّنِى** de (K;) gerçi bu sonuncusunu IB hatalı saymıştır: (TA:) ve diğer bütün uzuvlar hakkında da aynı şekilde söylenir. (M, TA.) ― -b3- 1’e de bak: ― -b4- ve 6’ya. ― -b5- **احتكّ حَافِرُهُ مِنْ كَثْرَةِ السَّيْرِ** [Çok yürümekten toynağı sürtünüp aşındı yahut yıprandı]. (Ham p. 476.)

10 **اـِسْتَحْكَ٣َ** 8’e bak.

**حِكٌّ**
**حِكٌّ** حك (mecazen:) dinde vb. şüphe. (K, TA) (TA;) bunun gibi ↓ **حِكَّةٌ**: (AA, TA:) çünkü zihne iz bırakır (**يَحُكُّ**). (TA.) -A2- **حِكُّ شَرٍّ**, K’da, ayrıca **شَرٍّ** ↓ **حِكَاكُ** da, **يُحَاكُّهُ كَثِيرًا** sözleriyle açıklanmıştır; (mecazen:) çok kötülük yahut fesat üreten (kimse) demektir: (TK:) bu mecazî bir terkiptir: ve aynı şekilde **حِكُّ ضِغْنٍ** (mecazen:) [çok kin/garaz/düşmanlık/haset üreten]: ve **حِكُّ مَالٍ** (mecazen:) [çok mal üreten] denir. (TA.)

**حِكَّةٌ**
**حِكَّةٌ** حك حكه حكة [Bir kaşıntı;] **احتكّ ارأسى** ibaresinde kullanıldığı şekliyle **اِحْتَكَّ**’ten bir isimdir; bunun gibi ↓ **حُكَاكٌ** da. (K.) ― -b2- Ve **جَرَب** [yani uyuz, yahut kabuk]: (S, K:) yahut ondan farklıdır; ve kuru **جَرَب** olduğu söylenir: (MF:) yahut kişinin kaşıdığı her şey; **جَرَب** ve benzeri gibi: (Mgh:) [günümüzde özellikle uyuz kaşıntısı için kullanılır:] belirli bir deri hastalığı; tıp kitaplarında, derinin altında meydana gelen, şişmeye sebep olan, irinle değil fakat kepeğe benzeyen şeyle birlikte olan ve çabuk geçip giden ince bir hılt olduğu söylenir. (Msb.) ― -b3- Ve bundan dolayı (farz edilen mecazla:) bitler. (Mgh.) -A2- **حِكٌّ**’e de bak.

**حَكَكٌ**
**حَكَكٌ** حك حكك حكة: hayvanın toynağında kenarlardan aşınma. (K, * TA.) -A2- İçinde sarsıntı bulunan bir yürüyüş; omuz eklemlerini oynatarak yürüyen kısa boylu kadının yürüyüşü gibi. (Ibn-'Abbād, L, K.) -A3- Yumuşak yahut sıkı dokulu olmayan beyaz taşlar: (S:) yahut mermer gibi bir çeşit beyaz taş, (K, TA,) mermerden daha yumuşak yahut daha gevşek, fakat alçıdan daha sert: tekili ة iledir: (TA:) yahut ة ile, içinde mermer gibi yumuşak yahut gevşek taşlar bulunan yer: (ISh, TA:) yahut ADk’ye göre ↓ **حُكَكَاتٌ**, damme sonra fetha ile, içinde **أَقِط**’e benzeyen, çok parçaya kırılan beyaz taşlar bulunan yer demektir; ve bu ancak alçak arazide olur, (TA.)

**حُكُكٌ**
**حُكُكٌ** حك حكك حكة (mecazen:) kötü yahut fesatçı kimseler. (IAar, K, TA.) ― -b2- Ve (mecazen:) istenen şeyleri talep etmede ısrarcı olanlar. (IAar, K, TA.)

**حُكَكَاتٌ**
**حُكَكَاتٌ** حككات: **حَكَكٌ**’e bak.

**حُكَاكٌ**
**حُكَاكٌ** حك حكاك حكى: başka bir şey üzerinde **حُكَاكَة** meydana getirecek şekilde ona sürtülen yahut rendelenen (**حُكَّ**) şey. (IDrd, TA.) ― -b2- **بُورَقٌ** ile aynı. (Sgh, K.) -A2- **حِكَّةٌ**’ye de bak.

**حِكَاكٌ**
**حِكَاكٌ** حك حكاك حكى [Bir hayvanın kendini ona sürttüğü yahut kaşıdığı şey]. Araplar der ki: **فُلَانٌ جِذْلٌ حِكَاكٌ خَشَعَتْ عَنْهُ الأُبَنُ** (farz edilen mecazla:) [Böyle biri, düğümlerin üzerinden aşınıp gittiği bir sürtünme direğidir]; bunun manası, onun öyle budanmış yahut kırpılmış olduğudur ki, [mecazen,] ona atılan hiçbir şey ona tutunmaz; bilakis ondan kayıp geri seker. (TA.) [**مُحَكَّكٌ**’e bak.] -A2- **حِكَاكُ شَرٍّ**: **حِكٌّ**’e bak.

**حَكِيكٌ**
**حَكِيكٌ** حكي حكيك: ↓ **مَحْكُوكٌ** ile aynı [yani tırmalanmış, kazınmış, sürtülmüş, vb.; ve özellikle sürtünme ile aşınmış]; bir **كَعْب**’a (görünüşe göre ayak bileği kemiği, daha doğrusu o kemiğin üzerindeki deri manasında) uygulanır: ve kenarları aşınmış; eşanlamlısı **نَحِيتٌ**, (S,) yahut **مَنْحُوتٌ**; (K;) katı bir toynağa uygulanır; (S, K, TA;) bunun gibi ↓ **أَحَكُّ** da: (K, TA:) ve **كُلُّ نَحِيتٍ خَفِىَ** [K nüshalarında böyle: CK’de bu açıklamadaki son kelime **خَفِىٍّ**’dir: fakat ben doğru okunuşun, noktasız **ح** ile **حَفِىَ** olduğundan şüphe etmiyorum; ve bütünün manasının, sürtünme yahut friksiyonla aşınmış her şey (yani her ayak) çok yürümek yahut basmakla incelmiş yahut sürtünerek yaralanmış olandır; aşağıdaki açıklamaya uygun olarak]: isim **حَكَكٌ**’tür: ve **حَكِكَتِ الدَّابَّةُ** dersin. (K.) Ve yerin aşındırmasıyla toynakları çok aşınmış (**مُنَحَّتُ الحَوَفِرِ**, IDrd, K, CK’de **الحَافِرِ**) olup incelmiş at. (IDrd, TA.)

**حُكَاكَةٌ**
**حُكَاكَةٌ** حكاك حكاكه حكاكة: **عِنْدَ الحَكِّ** [yani tırmalama, kazıma, sürtme, rendeleme, vb. sırasında] bir şeyden dökülen şey. (S, K.) Ve iki taş arasında kazınıp sürtülen yahut rendelenen (**مَا حُكَّ**) ve sonra göz iltihabı için sürme olarak kullanılan şey: (K:) yahut iki taş arasında, biri diğeriyle sürtüldüğünde, derece derece kazınıp çıkan yahut sürtünerek çıkan (**مَا تَحَاكَّ**) şey; ilaç ve benzeri için. (TA.)

**حَكَّاكٌ**
[ **حَكَّاكٌ** حك حكاك حكى: bir taş yontucusu.]

**حَكَّاكَةٌ**
**حَكَّاكَةٌ** حكاك حكاكه حكاكة (mecazen:) kalplerde iz bırakan şey: çoğulu **حَكَّاكَاتٌ**: (IAth, TA:) yahut çoğul (mecazen:) [zihni rahatsız eden şeytan yahut nefs vesveseleri denilen] **وَسَاوِسُ** manasına gelir: (K, TA:) kalpte iz bırakan (**تَحُكُّ**) ve kişiye şüpheli gelen şeyler; günahların böyle olduğu söylenir. (TA.)

**حَاكَّةٌ**
**حَاكَّةٌ** حاك حاكه حاكة حائك: bir diş. (S, K:) böyle adlandırılmıştır; çünkü o, ya eşini ya da yenileni sürter yahut rendeler (**تَحُكُّ**): bir isim niteliğinin baskın geldiği bir sıfattır. (TA.) Şu sözde böyledir: **مَا بَقِيتَ فِى فِيهِ حَاكَّةٌ** [Onun ağzında bir diş kalmadı]. (S.) Araplar ayrıca der ki: **مَا فِيهِ حَاكَّةٌ وَلَا تَا كَّةٌ**, manası: onda yahut onda bir azı (**ضِرْسٌ**) da yok, bir köpekdişi de yoktur. (Aboo-'Amr Ibn-El-'Alà, TA.)

**أَحَكُّ**
**أَحَكُّ** ذ: **حَكِيكٌ**’e bak ― -b2- Ayrıca (TA) ağzında **حَاكَّةٌ**, yani diş, bulunmayan adam. (K, * TA)

**مَا أَنْتَ مِنْ أَحْكَاكِهِ**
**مَا أَنْتَ مِنْ أَحْكَاكِهِ** ذ: Sen onun, yahut onun, adamlarından değilsin: (Ibn-'Abbād, K:) [görünüşe göre: onunla baş edecek adam değilsin, yahut onu gerçekleştirecek adam değilsin.]

**مِحَكٌّ**
**مِحَكٌّ** مح محك: [Bir mihenk taşı; parça paranın vb. kalitesini denemek için üzerine sürtüldüğü taş;] **نَقَّادُون**’un taşı. (Har p. 66.) [Günümüzde yaygın adı **مِحَكَّةٌ**’dir: bu ayrıca ayak tabanlarını vb. ovmak için taş; ve bir törpü manasına da gelir.]

**الجِذْلُ المُحَكَّكُ**
**الجِذْلُ المُحَكَّكُ** ذ: [Sürtünme direği; yani] develerin su içme yerinde, uyuz develerin ona sürtünmesi için, develerin yattığı yere dikilen şey. (S, K.) Bundan dolayı El-Hobāb Ibn-El-Mundhir El-Ansārī’nin sözü, (S,) **أَنَا جُذَيْلُهَا المُحَكَّكُ وَعُذَيْقُهَا المُرَجَّبُ**, [**جِذْلٌ**’de bak,] manası: benim öğüdüm yahut görüşüm ve ileri görüşlülüğüm vasıtasıyla ferahlık aranır: (S, K: *) yahut Az’ın tercih ettiği başka bir manası vardır; yani söyleyen, tecrübe ile güçlenmiş, işleri tecrübe edip bilmiş, onlarla denenmiş yahut sınanmış ve zorluğa karşı dayanıklı, güçlü ve sağlam olduğu görülmüş, hasmından kaçmayacak kimse idi: yahut mana şudur: Ensâr’ın [geri kalanından] ayrı olarak, bana karşı çıkacak kimse için bir sürtünme direğiyim; ve inatçı olan benimle eşleştirilsin: burada küçültme sigası büyütme maksadıyla kullanılmıştır. (TA.) [**حِكَاكٌ**’a da bak.]

**مَحْكُوكٌ**
**مَحْكُوكٌ** محكوك: **حَكِيكٌ**’e bak.
