# حلأ (ح-ل-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%84%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ل - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: حلء

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء واللام و وايء معهما
ح ل و، ح ل أ، ح ل ي، ل ح و، ل ح ي، ح و ل، ل و ح، و ح ل، و ل ح مستعملات
حلو:
الحُلْوُ: كلّ ما في طَعْمِهِ حَلاوة، والحُلْوُ، والحُلْوَةُ من الرّجال والنّساء: من تَسْتَحليهِ العين، وقوم حُلْوون. والحَلْواءُ: اسم لما يؤكل من الطّعام مُعالجاً بحلاوة. ويُقالُ للفاكهة: حَلْواءُ. ويقال: حلا يَحْلُو حَلْواً وحُلْواناً، وقد احلَوْلَى.
وحلَّيْتُ السَّوِيق، ومن العرب من هَمَزَهُ فقال: حلأّتُ السَّويقَ، وهذا غلط.
وحلا في عيني يَحْلو حَلْواً، وحَلِيَ بصدري يَحْلَى حُلواناً.
ومن الحُلْوان وهو ما يُعطاه الكاهن ويجعل له على كهانته: حلا يَحْلو حُلْوانا، وهو أن تعطيه شيئاً على كهانته، وعلى أن يُزوّجه ذات محرم كالرِشوْةِ.
والحَلاوَى: ضَرْبٌ من النّبات يكون بالبادية، الواحدة: حلاوِيَةٌ بوزن رَباعِيَةٍ.
وحَلاَوةُ القفا: حاقُّ وَسَطِه.
والحِلْوُ: حَفٌّ صغيرٌ يُنْسَجُ به، وشبّه الشّماخ لسان الحمار به فقال:
قُوَيْرحُ أعـوامٍ كـأنّ لـسـانَـه		إذا صاح حِلْوٌ زلّ عن ظَهْر مِنْسَجِ
وحُلوان: كورة. وحُلوانُ المرأة: مَهْرُها. ويقال: بل كانت تُعطَى على متعتها بمكّة.
حلي:
والحَلْيُ: كلّ حِلْيةٍ حلَّيْتَ بهى امرأة أو سيفاً أو نحوه، والجميع: حُلِيّ.
وحَلِيَتِ المرأة- لغة- أي: لَبِسَتْهُ.
والحَلْيُ للمرأ وما سواها، فلا يقال إلاّ حِلْيَةٌ للسيف ونحوه.
والحِلْيةُ: تَحْلِيَتُك وجه الرّجل إذا وصفته.
ويقال: حَلِيَ منه بخير يَحْلَى حَلًى- مقصور- إذا أصاب خيراً.
والحَلِيُّ: يبيس النَّصِيّ وكلّ نباتٍ يُشْبِهُ نَباتَ الزَّرْعِ. قال:
نَحْنُ مَنَعْنا مَنْبِتَ النَّصِـيَّ		ومَنْبِتَ الضَّمْرانِ والحَلِيِّ
ويُقال: ما أَحْلَى فلانٌ ولا أَمَرَّ، أي: ما تَكلَّم بحُلو ولا مُرٍّ. وامرأة حاليةٌ ومتحلّية.
حلأ:
الحُلاءة بوزن فُعالة: حُكاكةُ حَجَرين يُحَكُّ أحدهما بالآخر، تكحل بها العين.
حَلَأْته حَلْءاً- مجزوم مهموز- إذا كحلته بها.
وحلأتُ الإِبلَ: حبستها عن الوِرْدِ. وحلأتُ الأديمَ: قَشَرْتُ عنه التَّحْلِيَء، والتَّحليءُ: القشر الذي على وجه الأديم مما يلي منبِتَ الشَّعر.
لحى:
اللَّحيان: العظمان اللذان فيهما منابت الأسنان من كلّ ذي لَحْيٍ، والجميع: أَلْحٍ واللِّحا- مقصور- واللِّحاُء- ممدود: ما على العصا من قشرها.
والْتَحَيْتُ اللِّحاء، ولَحَيْتُهُ الْتِحاءً ولَحْياً إذا أخذت قشره.
واللُّحَى- مقصور، جمعُ اللِّحية وفي لغة: اللِّحَى. وتلحّيتُ العمامةَ: جعلتُها تحَت الحَنَكِ.
ورجلٌ لِحيِانيّ: طويلُ اللِّحيةِ. وبنو لحيان: حيٌّ من هَذَيل.
واللِّحاء والمُلاحاةُ: الملامة، كالسَّباب بينهم. واللِّحاء: اللّعنُ والعَذل، واللَّواحي: العواذل.
حول:
والحَوْل: سَنةٌ بأَسْرِها. تقول: حال الحَوْلُ، وهو يَحُول حَوْلاً وحؤولاً، وأحال الشّيءُ إذا أتى عليه حول كامل.
ودارٌ مُحِيلةٌ: غاب عنها أهلُها منذ حول، وكذلك إذا أتت عليها أحوال، ولغة أخرى: أَحْوَلَت الدّار. وأَحْوَلَ الصّبِيُّ إذا تمَّ له حَوْل، فهو مُحْوِل.
والحَوْل: الحِيلة. تقول: ما أَحْوَلَ فلاناً، وإنّه لذو حِيلةٍ، والمُحَالةُ: الحِيلة نفسها.
ويقولون في موضع لا بدَّ: لا مَحَالَةَ، وقد يُنوَّن في الشِّعر اضطراراً.
والاحتيالُ والمُحاوَلةُ: مطاليتك الأمر بالحِيَل، وكلّ من رامَ أمراً فقد حاول. قال:
ألا تَسألانِ المرءَ مـاذا يُحـاولُ		أَنْحَبٌ فيُقْضَى أم ضَلالٌ وباطِلٌ
ورجُلٌ حُوَّل: ذو حِيَل. قال:
وما غرّهم لا بارَكَ الله فيهـم		به وهو فيه حُوَّلُ الرَّأيِ قُلَّبُ
وامرأة حُوَّلَة وقُلَّبَة.
ورجلٌ مِحْوالٌ: كثير مُحالِ الكلام، والمحال من الكلام: ما حُوّل عن وجهه.
وكلامٌ مُسْتَحيلٌ: محالٌ.
وأرضٌ مُسْتَحالةٌ: تُرِكَتْ حَوْلاً أو أَحْوالاً عن الزّراعة.
وقوس مُسْتَحالَةٌ: في سِيئَتِها اعوجاجٌ.
ورِجْلٌ مُسْتَحالَةٌ: إذا كان طَرَفا السّاقين منها مُعْوَجَّين.
وكلّ شيءٍ استحال عن الاستواء إلى العِوَجِ، يقال له: مُستحيل.
والحَوْلُ اسم يجمع الحَوَالَيْ، تقول: حوالَيِ الدّار كأنها في الأصل: حوالَيْنِ، كقولك جانِبَيْن، فأُسْقطتِ النّونُ، وأُضيفَتْ، كقولك: ذو مالٍ، وأولو مالٍ.
والحِوالُ المُحاوَلةُ. حاولتُه حِوالاً ومُحاوَلةً.
والحِوالُ: كلّ شيءٍ حال بين اثنين، يقال: هذا حِوَالُ بَيْنِهِما، أي: حائل بينهما. فالحاجز والحجاز والحِوَل يجري مَجْرَى التّحويل.
وحال الشيءُ يحول حؤولاً في معنيين، يكون تغييراً، ويكونُ تحويلاً.
والحائل: المُتَغَيِرّ اللَّوْن. رمادٌ حائِلٌ، ونباتٌ حائِلٌ.
وحوّلتُ كسائي إذا جعلت فيه شيئاً ثم حملته على ظهري، والاسم: الحالُ.
والحائلُ: كلّ شيء يتحركُ من مكانِه، أو يتحوّل من مَوْضعٍ إلى مَوْضِعٍ، ومن حالٍ إلى حالٍ. قال:
رمقتُ بعيَنْي كلَّ شَبْحٍ وحائلٍ		لأنَظُرَ قبلَ اللَّيْلِ كيفَ يحولُ
وناقةٌ حائل: التي لم تحمل سنةً أو أكثر، حالت تحول حِيالاً وحُؤُولاً، والجميع: الحِيالُ والحُولُ، وقالوا للجميع: حولَك. قال:
وراداً وحُوّاً كلَوْن البُـرود		طوال الحدود فحُولا وحُولا
والحِيلانُ: الحدائد بخُشُبِها يُداسُ بها الكُدْسُ.
والحَوَالَةُ: إحالتك غريماً، وتحوّل ماءٍ من نَهْرٍ إلى نَهْر.
والحَوَلُ: إقبالُ الحَدَقَةِ على الأنف. حَوِلَتْ تَحْوَل. وإذا كان الحول يَحْدُث ويَذْهَبُ قيل: آحْوَلَّتْ عينه احوِلالاً، وآحْوالَّت احويلالاً. ولغةُ تميمٍ: حالَتْ عينُه تَحالُ حَوَلاً.
والحال تؤنث فيقال: حال حسنة. وحالات الدّهر وأحواله: صروفه.
والحال: الوقت الذي أنت فيه.
والحال: التُّراب اللّيّنُ الذي يُقالُ له: السَّهْلة.
والحُوِلَاءُ من النّاقة كالمَشِيمِة من المرأة. قال:
على حُوَلاء يَطْفو السُّخْدُ فيها		فَراها الشَّيُذمانُ عنِ الجنين
ويروى: الشَّيمذان.
وآحْتَوَلَه القومُ: احتوشوا حَوَالَيْه.
والمَحَالَةُ: مَنْجَنُونٌ يُستَقَى عليه. والجميع مَحاوِلُ.
والمَحَالَةُ والمَحَالُ: واسط الظَّهْر. يُقال: هو مَفْعَلٌ، ويُقال: مَفالٌ، والميم أصليّة.
لوح:
لوح الّلوْحُ: كلّ صحيفةٍ من صفائح الخشب والكَتِفِ إذا كتب عليها سُميّ لوح.
وألواحُ الجَسَد: عِظامُه ما خلا قَصَبَ اليدَيْنِ والرِجْلَيْن. ويقال: بل الألواحُ من الجَسَدِ كلّ عظْمٍ فيه عِرَضٌ.
ولاحَهُ العطشُ ولوّحه، إذا غيَّره، ولاحَهُ البَرْدُ، ولاحَهُ السُّقْمُ والحُزْنُ.
والمِلْواحُ: الضّامر. قال العجاج:
من كلِّ شَقَّاءِ النَّسا مِلْواحِ
والمِلْواح: العظيم البطن. قال: يتبعنَ إثرَ بازلٍ مِلْواحِ والمِلْواحُ: العطشانُ.
واللُّوْحُ: النّظرةُ كاللَّمْحةِ. لُحتُه ببصري لَوْحَةً، إذا رأيته ثُمَّ خَفِيَ عليك.
وأَلاَحَ البَرْقُ فهو مُليحٌ. قال:
رأيتُ وأَهْلي بوادي الرَّجي		عِ من نحوِ قَيْلَةَ برقاً مُليحا
يُليحُهُمْ: يدعوهم إلى مَطَره. وكلّ من لَمَعَ بشيء فقد ألاحَ ولَوَّح به.
والمِلْواحُ: أن تَعْمِد إلى بومةٍ فَتَخيِطَ عينها، وتَشُدَّ في رِجْلها صوفةً سوداء، وتجعل له مَرْبأة، ويَرْتَبِىءُ الصّائد في القُتْرة ويطيّرها ساعة بعد ساعة، فإذا رآها الصّقر أو البازي سقط عليها فأَخَذَهُ الصّيّاد، فالبومةُ وما يليها يسمّى: ملواحاً.
ويقال للشيء إذا تلألأ: لاح يلوح لَوْحاً ولُوُوحاً.
والّلِياحُ: الثَّوْرُ الوحشيُّ لبياضِه، والصُّبْح يُقال له: لِياحٌ.
واللُّوحُ: الهواءُ. قال:
يَنْصَبُّ في اللُّوحِ فما يفوتُ
وحل:
الوَحَلُ: طينٌ يرتَطِم فيه الدّوابّ وَحِلَ فيه يَوْحَلُ وَحَلاً فهو وَحِلٌ إذا وقع في الوحل، والجميع: الأَوْحال والوُحُولُ. واستوحل المكانُ.
ولح:
الوَليحةُ: الجُوالِقُ الضَّخْمُ الواسع. والجميع: الوَليح.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **اللام** ve **وايء** onlarla birlikte

**ح ل و**، **ح ل أ**، **ح ل ي**، **ل ح و**، **ل ح ي**، **ح و ل**، **ل و ح**، **و ح ل**، **و ل ح** kullanımdadırlar.

**حلو**:
**الحُلْوُ**: tadında tatlılık bulunan her şey; ve erkeklerden ve kadınlardan **الحُلْوُ** ve **الحُلْوَةُ**: gözün onu tatlı bulduğu kimse; ve (çoğul olarak) **حُلْوون** bir kavim. **الحَلْواءُ**: yiyeceklerden tatlılıkla işlenmiş olarak yenilen şeye verilen ad. Meyveye de: **حَلْواءُ** denir. Ve denir ki: **حلا يَحْلُو حَلْواً وحُلْواناً**; ve gerçekten **احلَوْلَى**.

**وحلَّيْتُ السَّوِيق**; Araplardan kimi onu hemzeledi de şöyle dedi: **حلأّتُ السَّويقَ**; bu yanlıştır.

**وحلا في عيني يَحْلو حَلْواً**; ve **حَلِيَ بصدري يَحْلَى حُلواناً**.

**الحُلْوان**’dan (olan): kâhine verilen ve kâhinliği karşılığında ona ayrılan şey; (bu yüzden) **حلا يَحْلُو حُلْوانا** (denir); bu, kâhinliği karşılığında ona bir şey vermendir; ve (ayrıca) mahrem bir kadınla onu evlendirmesi karşılığında, rüşvet gibi.

**الحَلاوَى**: çölde bulunan bir çeşit bitki; tekili: **حلاوِيَةٌ** (vezin olarak) **رَباعِيَةٍ** vezninde.

**حَلاَوةُ القفا**: ensenin ortasının tam kenarı.

**الحِلْوُ**: onunla dokuma yapılan küçük bir **حَفٌّ**; **الشّماخ** eşeğin dilini ona benzetti de şöyle dedi:
قُوَيْرحُ أعـوامٍ كـأنّ لـسـانَـه		إذا صاح **حِلْوٌ** زلّ عن ظَهْر مِنْسَجِ

**حُلوان**: bir **كورة**. Ve kadının **حُلوانُ**’ı: onun mehri. Ve denir ki: bilakis Mekke’de onun (kadının) **متعتها**’sı karşılığında verilirdi.

**حلي**:
**الحَلْيُ**: onunla bir kadını yahut bir kılıcı veya benzerini süslediğin her **حِلْيةٍ**; hepsi: **حُلِيّ**.

Kadın **حَلِيَتِ**—bir lehçede—yani: onu giydi.

**الحَلْيُ** erkek için ve onun dışındakiler içindir; kılıç ve benzeri için ise ancak **حِلْيَةٌ** denir.

**الحِلْيةُ**: bir erkeğin yüzünü, onu vasfettiğinde, senin süslemen.

Ve denir ki: ondan bir hayırla **حَلِيَ**; **يَحْلَى حَلًى**—kısaltılmış—yani bir hayra eriştiğinde.

**الحَلِيُّ**: **النَّصِيّ**’nin kurusu ve ekin bitkisine benzeyen her bitki. Dedi ki:
نَحْنُ مَنَعْنا مَنْبِتَ **النَّصِـيَّ**		ومَنْبِتَ **الضَّمْرانِ** و**الحَلِيِّ**

Ve denir ki: falan kimse ne **أَحْلَى** ne de **أَمَرَّ**; yani ne tatlı ne acı (söz) konuştu. Ve **امرأة حاليةٌ** ve **متحلّية**.

**حلأ**:
**الحُلاءة** (vezin olarak **فُعالة**): iki taşın birbirine sürtülmesinin kazıntısı; onunla göze sürme çekilir.

Onu **حَلَأْته حَلْءاً**—cezimli, hemzeli—(denir); yani onunla ona sürme çektin.

**وحلأتُ الإِبلَ**: onları suya varıştan alıkoydum. **وحلأتُ الأديمَ**: ondan **التَّحْلِيَء**’i soydum; **التَّحليءُ**: derinin yüzünde, kılın bittiği tarafa yakın olan kabuk.

**لحى**:
**اللَّحيان**: her sakallı varlıkta dişlerin bitim yerlerinin bulunduğu iki kemik; çoğulu: **أَلْحٍ**. Ve **اللِّحا**—kısaltılmış—ve **اللِّحاُء**—uzatılmış—: değneğin üzerindeki kabuğu.

**والْتَحَيْتُ اللِّحاء**; ve onun kabuğunu aldığında **لَحَيْتُهُ الْتِحاءً ولَحْياً**.

**اللُّحَى**—kısaltılmış—: **اللِّحية**’nin çoğulu; bir lehçede: **اللِّحَى**. Ve sarığı **تلحّيتُ**: onu çenenin altına yaptım.

**رجلٌ لِحيِانيّ**: sakalı uzun. Ve **بنو لحيان**: **هَذَيل**’den bir kabile.

**اللِّحاء** ve **المُلاحاةُ**: kınama; aralarındaki sövüşme gibi. Ve **اللِّحاء**: lânet ve azarlama; **اللَّواحي**: azarlayanlar.

**حول**:
**الحَوْل**: bütünüyle bir yıl. Dersin ki: **حال الحَوْلُ**; ve o **يَحُول حَوْلاً وحؤولاً**; ve bir şey **أحال** ettiğinde: onun üzerinden tam bir yıl geçti.

**دارٌ مُحِيلةٌ**: bir yıldan beri halkı ondan kaybolmuş (ev); ve yine, onun üzerinden yıllar geçtiğinde de (böyledir). Başka bir lehçe: **أَحْوَلَت الدّار**. Ve çocuk **أَحْوَلَ** ettiğinde: ona bir yıl tamam oldu; o da **مُحْوِل**’dir.

**الحَوْل**: çare/hile. Dersin ki: falan kimse ne kadar **أَحْوَلَ**; ve o gerçekten hile sahibidir. **المُحَالةُ**: hilenin kendisi.

Ve kaçınılmaz bir yerde derler ki: **لا مَحَالَةَ**; şiirde zorunlulukla tenvinlenebilir.

**الاحتيالُ** ve **المُحاوَلةُ**: işi hilelerle oyalaman; ve her kim bir işi amaçladıysa, gerçekten denemiştir (**حاول**). Dedi ki:
ألا تَسألانِ المرءَ مـاذا يُحـاولُ		أَنْحَبٌ فيُقْضَى أم ضَلالٌ وباطِلٌ

**رجُلٌ حُوَّل**: hile sahibi. Dedi ki:
وما غرّهم لا بارَكَ الله فيهـم		به وهو فيه **حُوَّلُ** الرَّأيِ قُلَّبُ

Ve **امرأة حُوَّلَة** ve **قُلَّبَة**.

**رجلٌ مِحْوالٌ**: sözün **مُحال**’ı çok olan; sözün **المحال**’ı: yönünden çevrilmiş olan şey.

**كلامٌ مُسْتَحيلٌ**: imkânsız/olmaz (**محالٌ**).

**أرضٌ مُسْتَحالةٌ**: ekimden bir yıl yahut yıllar boyunca bırakılmış.

**قوس مُسْتَحالَةٌ**: yayında eğrilik vardır.

**رِجْلٌ مُسْتَحالَةٌ**: iki baldırın uçları ondan eğri olduğunda.

Her şey düzlüğünden eğriliğe **استحال** ederse ona **مُستحيل** denir.

**الحَوْلُ**: **الحَوَالَيْ**’i toplayan bir addır; dersin ki: **حوالَيِ الدّار**; sanki aslı **حوالَيْنِ** gibidir; senin **جانِبَيْن** demen gibi; sonra **النّون** düşürüldü ve izafet yapıldı; senin **ذو مالٍ** ve **أولو مالٍ** demen gibi.

**الحِوالُ**: deneme/teşebbüs (**المُحاوَلةُ**). Onu **حاولتُه حِوالاً ومُحاوَلةً**.

**الحِوالُ**: iki şey arasında engel olan her şey; denir ki: bu, ikisinin arasında **حِوَالُ**’dır; yani ikisinin arasında engeldir. Böylece **الحاجز** ve **الحجاز** ve **الحِوَل** dönüştürme yürüyüşünce yürür.

Bir şey **حال** eder, **يحُول حؤولاً** iki manada: birisi değişme olur, birisi dönüştürme olur.

**الحائل**: rengi değişen. **رمادٌ حائِلٌ** ve **نباتٌ حائِلٌ**.

**حوّلتُ كسائي**: içine bir şey koyup sonra onu sırtımda taşıdığımda; adı: **الحالُ**.

**الحائلُ**: yerinden hareket eden her şey; yahut bir yerden bir yere, bir hâlden bir hâle dönüşen. Dedi ki:
رمقتُ بعيَنْي كلَّ شَبْحٍ وحائلٍ		لأنَظُرَ قبلَ اللَّيْلِ كيفَ يحولُ

**ناقةٌ حائل**: bir yıl veya daha fazla gebe kalmayan; **حالت** eder, **تحول حِيالاً وحُؤُولاً**; çoğulu: **الحِيالُ** ve **الحُولُ**; ve hepsi için: **حولَك** dediler. Dedi ki:
وراداً وحُوّاً كلَوْن البُـرود		طوال الحدود فحُولا وحُولا

**الحِيلانُ**: odunlarıyla birlikte demirler; onunla yığın çiğnenir.

**الحَوَالَةُ**: bir borçluyu havale etmen; ve suyun bir nehirden bir nehre dönüşmesi.

**الحَوَلُ**: gözbebeğinin buruna yönelmesi. **حَوِلَتْ** eder, **تَحْوَل**. Şaşılık olup sonra gidince denir ki: gözü **آحْوَلَّتْ** **احوِلالاً**; ve **آحْوالَّت** **احويلالاً**. **تميم** lehçesi: gözü **حالَتْ** eder, **تَحالُ حَوَلاً**.

**الحال** müennestir; bu yüzden **حال حسنة** denir. **حالات الدّهر** ve **أحواله**: onun döndürmeleri.

**الحال**: içinde bulunduğun vakit.

**الحال**: yumuşak toprak; ona **السَّهْلة** denir.

Devenin **الحُوِلَاءُ**’ı, kadının **المَشِيمِة**’si gibidir. Dedi ki:
على **حُوَلاء** يَطْفو السُّخْدُ فيها		فَراها الشَّيُذمانُ عنِ الجنين

Rivayet olunur: **الشَّيمذان**.

Kavim onu **آحْتَوَلَه**: onun çevresini kuşattılar.

**المَحَالَةُ**: üzerinde su çekilen bir **مَنْجَنُونٌ**. Çoğulu: **مَحاوِلُ**.

**المَحَالَةُ** ve **المَحَالُ**: sırtın ortası. Denir ki: o **مَفْعَلٌ**’dir; ve denir ki: **مَفالٌ**’dır; ve **الميم** aslîdir.

**لوح**:
**الّلوْحُ**: üzerine yazıldığında **لوح** diye adlandırılan, ağaç levhalarından ve kürek kemiğinden her sahife.

**ألواحُ الجَسَد**: el ve ayak kamışları hariç kemikleri. Ve denilir ki: bilakis bedenden levhalar, içinde enine (genişlik) bulunan her kemiktir.

Onu susuzluk **لاحَهُ** ve **لوّحه**: onu değiştirdiğinde; ve soğuk onu **لاحَهُ**; ve hastalık ve hüzün onu **لاحَهُ**.

**المِلْواحُ**: zayıf/ince. **العجاج** dedi ki:
من كلِّ شَقَّاءِ النَّسا **مِلْواحِ**

**المِلْواح**: karnı büyük. Dedi ki: **يتبعنَ إثرَ بازلٍ مِلْواحِ**; ve **المِلْواحُ**: susamış.

**اللُّوْحُ**: bir bakış; bir anlık bakış gibi. Onu gözümle **لُحتُه** **لَوْحَةً**: onu görüp sonra sana gizli kaldığında.

Şimşek **أَلاَحَ** eder; o da **مُليحٌ**’tir. Dedi ki:
رأيتُ وأَهْلي بوادي الرَّجي		عِ من نحوِ قَيْلَةَ برقاً مُليحا

**يُليحُهُمْ**: onları yağmuruna çağırır. Her kim bir şeyle parladıysa gerçekten **ألاحَ** ve onunla **لَوَّح** etti.

**المِلْواحُ**: bir baykuşa yönelip gözünü dikmen, ayağına siyah bir yün parçası bağlaman, ona bir gözetleme yeri yapman; avcı **القُتْرة** içinde pusuya yatar ve onu saatten saate uçurur; doğan yahut çakır onu görünce onun üzerine iner; avcı da onu yakalar; baykuş ve ona bitişik olan şey: **ملواحاً** diye adlandırılır.

Bir şey parıldadığında denir ki: **لاح يلوح لَوْحاً ولُوُوحاً**.

**الّلِياحُ**: beyazlığından dolayı yaban öküzü; sabaha da **لِياحٌ** denir.

**اللُّوحُ**: hava. Dedi ki:
يَنْصَبُّ في **اللُّوحِ** فما يفوتُ

**وحل**:
**الوَحَلُ**: hayvanların içinde debelendiği çamur; onda **وَحِلَ** eder, **يَوْحَلُ وَحَلاً**; o da **وَحِلٌ**’dir, çamura düştüğünde. Çoğulu: **الأَوْحال** ve **الوُحُولُ**. Yer **استوحل** etti.

**ولح**:
**الوَليحةُ**: büyük, geniş çuval. Çoğulu: **الوَليح**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ابن السكيت: حَلأْتُ له حَلواءًا، على فَعولٍ، إذا حَكَكْتُ له حجراً على حجر، ثم جعلت الحُكاكَةَ على كَفِّكَ، وصَدَّأْتَ به المِرْآةَ، ثمَّ كَحَلْتَه بها. والحُلاءَةُ بالضم على فُعالَة، مثل الحَلْواءِ. والحُلاءَةُ أيضاً: قِشْرَةُ الجلد التي يَقْشُرُها الدبَّاغُ مما يلي اللحم، تقول حَلأْتُ الجلد، إذا قَشَرْتَهُ. وفي المثل: حَلأَتْ حالِثَةٌ عن كوعِها، لأن المرأة الصَّنَاعَ، ربما استعجلتْ فقشرت كوعها. والتِّحْلءُ بالكسر: ما أفسده السِّكين من الجلد إذا قُشِرَ، تقول منه: حَلئَ الأَديمُ حَلأً بالتحريك، إذا صار فيه التِّحْليُّ. والحَلأُ أيضاً: العُقْبُولُ. وقد حَلِئَتْ شَفَتي، أي: بَثُرَتْ. أبو زيد: حَلأْتُه بالسوط حَلأً، إذا جلدته به، وحَلأْتُه بالسيف: ضربته به، وحَلأْتُه مائة دِرهم، إذا أعطيته. وحلأْتُ الإِبِل عن الماء تحْلِئَةً وتحليئاً، إذا طَرَدْتَها عنه، ومنعتها أن تَرِدَهُ.

##### Türkçe

İbnü’s-Sikkît: Ona **حَلأْتُ** bir **حَلواءًا**, **فَعولٍ** vezni üzere, ona bir taşı taş üzerine sürttüğüm zaman; sonra **الحُكاكَةَ**yı avucunun üzerine koyduğun ve onunla aynayı paslandırdığın, sonra da onunla onu sürmelediğin zaman.

**الحُلاءَةُ** (ötre ile) **فُعالَة** vezni üzere, **الحَلْواءِ** gibi.

**الحُلاءَةُ** ayrıca: derinin, tabakçının et tarafına bitişik olandan soyduğu kabuğudur; “**حَلأْتُ الجلد**” dersin, onu soyduğun zaman.

Meselde: “**حَلأَتْ حالِثَةٌ عن كوعِها**”; çünkü sanatkâr kadın, bazen acele eder de dirseğini soyar.

**التِّحْلءُ** (kesre ile): deri soyulduğu zaman bıçağın ondan bozduğu şeydir; ondan şöyle dersin: “**حَلئَ الأَديمُ حَلأً**” (hareke ile), onda **التِّحْليُّ** olduğu zaman.

**الحَلأُ** ayrıca: **العُقْبُولُ**.

“**حَلِئَتْ شَفَتي**” denilmiştir; yani: kabarcıklandı.

Ebû Zeyd: “**حَلأْتُه بالسوط حَلأً**”, onu onunla kırbaçladığın zaman; “**وحَلأْتُه بالسيف**”: onu onunla vurduğun zaman; “**وحَلأْتُه مائة دِرهم**”, ona yüz dirhem verdiğin zaman.

“**وحلأْتُ الإِبِل عن الماء تحْلِئَةً وتحليئاً**”, onu ondan kovduğun ve onu ona varmasından men ettiğin zaman.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ل أ
حلأت الإبل عن الماء‏.‏
وتقول ذاك جنابٌ لا يجد رائد فيه كلأً ولايزال وارده محلأً‏.‏

##### Türkçe

ح ل أ
Develeri sudan **حلأت**.

Ve şöyle dersin: Bu, içinde bir gözcünün ot bulamadığı bir **جنابٌ**dur; ve onun suya geleni durmaksızın **محلأً** kalır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

حَلأْتُ له حَلُوءاً، على فَعُولٍ: إِذا حَكَكْتَ له حجَراً على حجَر ثم جَعَلْتَ الحُكاكةَ على كفِّك وصَدَّأْتَ بها المِرآةَ ثم كَحَلْتَه بها.
والحُلاءة، بمنزلة فُعالةٍ، بالضم.
والحَلُوء: الذي يُحَكُّ بين حجرين ليُكتَحَل به؛ وقيل الحَلُوءُ: حجر بعينه يُسْتَشْفَى من الرَّمد بحُكاكتِه؛ وقال ابن السكِّيت: الحَلُوءُ: حجر يُدْلَكُ عليه دواءٌ ثم تُكْحَلُ به العين.
حَلأَه يَحْلَؤُه حَلأ وأَحْلأَه: كَحَله بالحَلُوء.
والحالئةُ: ضَرْب من الحَيَّات تَحْلأُ لِمَنْ تَلْسَعُه السَّمَّ كما يَحْلأُ الكَحَّالُ الأَرْمَدَ حُكاكةً فيَكْحُله بها. وقال الفرَّاء: احْلِئْ لي حَلُوءاً؛ وقال أَبو زيد: أَحْلأْت للرَّجل إِحْلاءً إِذا حكَكْتَ له حُكاكةَ حَجَرَين فَداوَى بِحُكاكَتِهما عينيه إِذا رَمِدَتا. أَبو زيد، يقال: حَلأْتُه بالسوط حَلأ إِذا جلدته به. وحَلأَه بالسَّوْط والسَّيف حَلأ: ضرَبَه به؛ وعَمَّ به بعضُهم فقال: حَلأَه حَلأ: ضَرَبه. وحَـَّلأَ الإِبلَ والماشِيةَ عن الماء تَحْلِيئاً وتَحْلِئةً: طَرَدها أَو حبَسَها عن الوُرُود ومَنَعَها أَن تَرِده، قال الشاعر إِسحقُ بنُ ابراهيم الـمَوْصلِي:
يا سَرْحةَ الماءِ، قد سُدَّتْ مَوارِدُه، *  أَما إِليْكِ سَبيلٌ غَيْرُ مَسْدُودِ لِحائمٍ حامَ، حتَّى لا حَوامَ به، *  مُحَلإٍ عن سَبِيلِ الماءِ، مَطْرودِ هكذا رواه ابن بري، وقال: كذا ذكره أَبو القاسم الزجاجي في أَماليه، وكذلك حَلأَ القَوْمَ عن الماء؛ وقال ابن الأَعرابي: قالت قُرَيْبةُ: كان رجل عاشق لمرأَة فتزوجها فجاءَها النساءُ فقال بعضهن لبعض: قَدْ طالما حَلأْتُماها لا تَرِدْ، *  فخَلِّياها والسِّجالَ تَبْتَرِدْ وقال امرؤ القيس:
وأَعْجَبَني مَشْيُ الحُزُقّةِ، خالِدٍ، *  كَمَشْيِ أَتانٍ حُلِّئت عَن مَناهِلِ وفي الحديث: يَرِدُ عليَّ يومَ القِيامةِ رَهْطٌ فيُحَلَّؤُونَ عن الحَوْضِ أَي يُصَدُّون عنه ويُمْنَعُون من وُروده؛ ومنه حديث عمر رضي اللّه عنه: سأَل وَفْداً فقال: ما لإِبلكُم خِماصاً؟ فقالوا: حَلأَنا بنو ثعلبة. فأَجْلاهم أَي نفاهم عن موضعهم؛ ومنه حديث سلمة بن الأَكوع: فأَتيت رسول اللّه صلى اللّه عليه وسلم، وهو على الماء الذي حَلَّيتُهُمْ عنه بذي قَرَدٍ، هكذا جاء في الرواية غير مهموز، فقُلبت الهمزة ياءً وليس بالقياس لأَن الياءَ لا تبدل من الهمزة الاَّ أَن يكون ما قبلها مكسوراً نحو بيرٍ وإيلافٍ، وقد شذ قَرَيْتُ في قَرأْت، وليس بالكثير، والأَصل الهمز. وحَلأْت الأَديم إِذا قَشَرْت عنه التِّحْلِئ.
\<ص:60>
 والتِّحْلِئُ: القِشْر على وجه الأَديم مـما يلي الشَّعَر. وحَلأَ الجِلْدَ يَحْلَؤُه حَلأ وحَلِيئة(1) (1 قوله «حلأ وحليئة» المصدر الثاني لم نره إلا في نسخة المحكم ورسمه يحتمل أن يكون حلئة كفرحة وحليئة كخطيئة. ورسم شارح القاموس له حلاءة مـما لا يعوّل عليه ولا يلتفت إليه.): قشره وبشره. والحُلاءة: قشرة الجلد التي يَقْشُرُها الدَّبَّاغ مـما يلي اللحم.والتِّحْلِئُ، بالكسر: ما أَفسده السكين من الجلد إِذا قُشِرَ. تقول منه: حَلِئَ ديمُ حَلأ، بالتحريك إِذا صار فيه التِّحْلِئُ، وفي المثل: لا يَنْفَعُ الدَّبْغُ على التِّحْلِئ. والتِّحْلِئُ والتِّحْلِئةُ: شعر وَجْه الأَدِيم ووَسَخُه وسَواده. والمِحْلأَة: ما حُلِئَ به.
وفي المثل في حَذَر الإِنسان على نفسه ومُدافَعَتِه عنها: حَلأَتْ حالِئةٌ عن كُوعها أَي إِنَّ حَلأَها عن كُوعها إِنما هو حذَرَ الشَّفْرة عليه لا عَنِ الجلد، لأَنَّ المرأَة الصَّناعَ ربما اسْتَعْجَلَتْ فَقَشَرَتْ كُوعَها؛ وقال ابن الأَعرابي: حَلأَتْ حالِئةٌ عن كوعِها معناه أَنها إِذا حَلأَت ما على الإِهاب أَخذَت مِحْلأَةً من حديد، فُوها وقَفاها سَواء، فَتَحْلأُ ما على الإِهاب من تِحْلئة، وهو ما عليه من سَواده ووسخه وشعره، فان لم تُبالِغ المِحْلأَةُ ولم تَقْلَع ذلك عن الإِهاب، أَخذت الحالِئةُ نَشْفةً، وهو حجر خَشِن مُثَقَّب، ثم لَفَّت جانباً من الإِهابِ على يدها، ثم اعتَمَدَتْ بتلك النَّشْفة عيه لتَقْلَعَ عنه ما لم تُخرج عنه المِحلأَةُ، فيقال ذلك للذي يَدْفَع عن نفسه ويَحُضُّ على إِصلاح شأْنه، ويُضْربُ هذا المثل له، أَي عن كُوعِها عَمِلَتْ ما عَمِلَتْ وبِحِيلتِها وعَمَلِها نالتْ ما نالتْ، أَي فهي أَحقُّ بشَيْئِها وعَمَلِها، كما تقول: عن حِيلتي نِلتُ ما نِلتُ، وعن عملي كان ذلك. قال الكميت: كَحالِئةٍ عن كُوعِها، وهْيَ تَبْتَغِي *  صَلاحَ أَدِيمٍ ضَيَّعَتْه، وتَعْمَلُ وقال الأَصمعي: أَصله أَن المرأَة تَحْلأُ الأَديم، وهو نَزْعُ تِحْلِئِه، فإِن هي رَفَقَتْ سَلِمَتْ، وإِن هي خَرُقَتْ أَخْطأَت، فقطَعَت بالشَّفْرَة كُوعها؛ وروي عن الفرَّاء يقال: حَلأَتْ حالِئةٌ عن كوعها أَي لِتَغْسِلْ غاسِلةٌ عن كوعها أَي ليَعْمَلْ كلُّ عامل لنفسه؛ قال: ويقال اغْسِلْ عن وجهك ويدك، ولا يقال اغْسِلْ عن ثوبك. وحَلأَ به الأَرضَ: ضَرَبها به، قال الأَزهري: ويجوز جَلأْتُ به الأَرضَ بالجيم؛ ابن الأَعرابي: حَلأْتُه عشرين سَوْطاً ومتَحْتُه ومَشَقْتُه ومَشَنْتُه بمعنى واحد؛ وحَلأَ المرأَة: نَكَحَها. والحَلأُ: العُقْبُولُ. وحَلِئَتْ شَفَتِي تَحْلأُ حَلأ إِذا بَثُرَتْ(2)
(2 قوله «بثرت» الثاء بالحركات الثلاث كما في المختار.) أَي خرج فيها غِبَّ الحُمَّى بُثُورُها؛ قال: وبعضهم لا يهمز فيقول: حَلِيَتْ شَفَتُه حَلًى، مقصور. ابن السكيت في باب المقصور المهموز، الحَلأُ: هو الحَرُّ الذي يَخرج على شَفةِ الرَّجلِ غِبَّ الحُمَّى. وحَلأْته مائة درهم إِذا أَعْطَيْته. التهذيب: حكى أَبو جعفر الرُّؤَاسي: ما حَلِئتُ منه بطائل، فهمز؛ ويقال: حَّلأْت السَّوِيقَ؛ قال الفرَّاء: همزوا ما ليس بمهموز لأَنه من الحلْواء. والحَلاءةُ: أَرضٌ، حكاه ابن دريد، قال: وليس بِثَبَتٍ؛ قال ابن سيده: وعندي أَنه ثَبَتٌ؛ وقيل: هو اسم ماء؛ وقيل: هو اسم موضع. قال صخر الغي: \<ص:61>  كأَنِّي أَراهُ، بالحَلاءة، شاتِياً، *  تُقَفِّعُ، أَعْلَى أَنْفِه، أُمُّ مِرزَمِ(1) (1 قوله «كأني اراه إلخ» في معجم ياقوت الحلاءة بالكسر ويروى بالفتح ثم قال وهو موضع شديد البرد وفسر أم مرزم بالريح البارد.) أُمُّ مِرْزم هي الشَّمالُ، فأَجابه أَبو الـمُثَلَّم:
أَعَيَّرْتَني قُرَّ الحِلاءة شاتِياً، *  وأَنْت بأَرْضٍ، قُرُّها غَيْر مُنْجِمِ أَي غير مُقْلِعٍ. قال ابن سيده: وانما قضينا بأَن همزتها وضعية مُعاملة للفظ إِذا لم تَجْتَذِبْه مادَّة ياء ولا واو.

##### Türkçe

**حَلأْتُ** onun için **حَلُوءاً**, **فَعُولٍ** üzere: iki taş üzerine bir taşı onun için ovduğun zaman; sonra o kazıntıyı avucunun üzerine koyup onunla aynayı paslandırdığın, sonra onu onunla sürmelediğin vakit.

**والحُلاءة**: **فُعالةٍ** menzilesinde, zamme ile.

**والحَلُوء**: iki taş arasında ovulan, onunla sürmelenmek için; ve denildi ki: **الحَلُوءُ**: bizzat bir taş; kazıntısıyla göz ağrısından şifa aranır; İbnü’s-Sikkît dedi: **الحَلُوءُ**: üzerinde bir ilâç ovulan taş; sonra onunla göz sürmelenir.

**حَلأَه يَحْلَؤُه حَلأ وأَحْلأَه**: onu **الحَلُوء** ile sürmeledi.

**والحالئةُ**: yılanlardan bir tür; soktuğu kimseye zehri, sürmecinin göz ağrılıya kazıntı sürüp onunla sürmelediği gibi, **تَحْلأُ**. Ferrâ dedi: “Bana bir **حَلُوءاً** hazırla”; Ebû Zeyd dedi: Bir adam için **أَحْلأْت** ona **إِحْلاءً** (yaptım) denir; iki taşın kazıntısını onun için ovduğun zaman; gözleri ağrıdığında iki taşın kazıntısıyla iki gözünü tedavi eder.

Ebû Zeyd: Denir ki: **حَلأْتُه بالسوط حَلأ**: onu onunla kırbaçladığın zaman. Ve **حَلأَه بالسَّوْط والسَّيف حَلأ**: onu onunla vurdu; ve bazıları onunla genelledi de dedi ki: **حَلأَه حَلأ**: onu vurdu.

Ve **حَـَّلأَ الإِبلَ والماشِيةَ عن الماء تَحْلِيئاً وتَحْلِئةً**: onları kovdu yahut onları suya varıştan alıkoydu ve onların ona varmalarını engelledi; şair İshâk b. İbrâhîm el-Mevsılî dedi:
يا سَرْحةَ الماءِ، قد سُدَّتْ مَوارِدُه، *  أَما إِليْكِ سَبيلٌ غَيْرُ مَسْدُودِ
لِحائمٍ حامَ، حتَّى لا حَوامَ به، *  مُحَلإٍ عن سَبِيلِ الماءِ، مَطْرودِ

İbn Berrî onu böyle rivayet etti ve dedi: Ebû’l-Kâsım ez-Zeccâcî onu **أَماليه**’inde böyle zikretti; ve yine **حَلأَ القَوْمَ عن الماء**; İbnü’l-A‘râbî dedi: Kuraybe dedi: Bir adam bir kadına âşıktı; sonra onunla evlendi; kadınlar ona geldiler; sonra bazıları bazısına dedi:
قَدْ طالما حَلأْتُماها لا تَرِدْ، *  فخَلِّياها والسِّجالَ تَبْتَرِدْ

İmru’ul-Kays dedi:
وأَعْجَبَني مَشْيُ الحُزُقّةِ، خالِدٍ، *  كَمَشْيِ أَتانٍ حُلِّئت عَن مَناهِلِ

Hadiste: “Kıyamet günü bana bir topluluk gelir de **فَيُحَلَّؤُونَ** havuzdan” yani ondan çevrilirler ve ona varmalarından menedilirler; ve ondan, Ömer رضى اللّه عنه hadisi: bir heyete sordu da dedi: “Develeriniz niçin zayıf?” Dediler: “Bizi Benû Sa‘lebe **حَلأَ** etti.” Böylece onları **فأَجْلاهم** yani onları yerlerinden sürdü; ve ondan, Seleme b. el-Ekva‘ hadisi: “Resûlullah صلى اللّه عليه وسلم’e geldim; o, Zî Karad’da onları ondan **حَلَّيتُهُمْ** ettiğim suyun üzerindeydi.” Rivayette böyle geldi, hemzesiz; hemze yâ’ya çevrildi; kıyasa göre değildir; çünkü yâ, ondan önceki kesreli olmadıkça hemzeden bedel edilmez; **بيرٍ** ve **إيلافٍ** gibi; ve **قَرَيْتُ** (lafzı) **قَرأْت**’te şâz olmuştur; çok değildir; aslolan hemzedir.

Ve **حَلأْت الأَديم**: ondan **التِّحْلِئ**’i soyduğun zaman.

\<ص:60>
Ve **التِّحْلِئُ**: derinin yüzünde, kıl tarafına bitişik olan kabuk. Ve **حَلأَ الجِلْدَ يَحْلَؤُه حَلأ وحَلِيئة(1)**: onu soydu ve kazıdı. Ve **الحُلاءة**: tabakçının et tarafına bitişik olandan soyduğu derinin kabuğu. Ve **التِّحْلِئُ**, kesre ile: deri soyulduğu zaman bıçağın bozduğu şey. Ondan denirsin: **حَلِئَ ديمُ حَلأ** (hareke ile) onda **التِّحْلِئُ** olduğu zaman; ve meselde: “**لا يَنْفَعُ الدَّبْغُ على التِّحْلِئ**.”

Ve **التِّحْلِئُ** ve **التِّحْلِئةُ**: derinin yüzünün kılı, kiri ve karalığı.

Ve **المِحْلأَة**: onunla **حُلِئَ** edilen şey.

Ve insanın kendisi hakkında sakınması ve onu savması hususunda meselde: “**حَلأَتْ حالِئةٌ عن كُوعها**” yani onun bileğinden **حَلأ** etmesi ancak usturanın ona karşı sakınmasıdır, deriden dolayı değil; çünkü sanatkâr kadın bazen acele eder de bileğini soyar; İbnü’l-A‘râbî dedi: “**حَلأَتْ حالِئةٌ عن كوعِها**” mânası: derinin üzerindekini **حَلأَت** ettiği zaman demirden bir **مِحْلأَة** alır; ağzı ve arkası eşittir; sonra derinin üzerindeki **تِحْلئة**’yi, yani onun üzerindeki karalığı, kirini ve kılını **فَتَحْلأُ** eder; eğer **المِحْلأَة** mübalağa etmez ve onu deriden söküp çıkarmazsa, **الحالِئةُ** bir **نَشْفةً** alır; o, delikli kaba bir taştır; sonra derinin bir yanını elinin üzerine sarar; sonra o **النَّشْفة** ile ona dayanır ki **المِحلأَة**’nin çıkarmadığı şeyi ondan söküp çıkarsın; bu, kendisini savan, işinin ıslahına teşvik eden kimse için söylenir ve bu mesel ona vurulur; yani bileğinden dolayı yaptığı şeyi yaptı; hilesi ve işiyle elde ettiğini elde etti; yani o, kendi şeyine ve işine daha lâyıktır; “Hilemle elde ettim” ve “işimle oldu” dediğin gibi. Kümeyt dedi:
كَحالِئةٍ عن كُوعِها، وهْيَ تَبْتَغِي *  صَلاحَ أَدِيمٍ ضَيَّعَتْه، وتَعْمَلُ

Asma‘î dedi: Aslı şudur: kadın deriyi **تَحْلأُ** eder; o, onun **تِحْلِئ**’ini söküp çıkarmaktır; eğer yumuşak davranırsa selâmet bulur; eğer hoyrat davranırsa hata eder; böylece usturayla bileğini keser; Ferrâ’dan rivayet olundu: denir ki: “**حَلأَتْ حالِئةٌ عن كوعها**” yani “Bir yıkayıcı bileğinden yıkasın” yani her işçi kendisi için çalışsın; dedi: “Yüzünden ve elinden yıka” denir; “elbiseden yıka” denmez.

Ve **حَلأَ به الأَرضَ**: onunla yere vurdu; Ezherî dedi: **جَلأْتُ به الأَرضَ** (ج ile) de câizdir; İbnü’l-A‘râbî: **حَلأْتُه** yirmi kırbaç ve **مَتَحْتُه** ve **مَشَقْتُه** ve **مَشَنْتُه** bir mânâdadır; ve **حَلأَ المرأَة**: onunla cima etti. Ve **الحَلأُ**: **العُقْبُولُ**.

Ve **حَلِئَتْ شَفَتِي تَحْلأُ حَلأ**: kabardığı zaman; yani hummanın ardından onda kabarcıkları çıktı; dedi: Bazıları hemzelemez de der ki: **حَلِيَتْ شَفَتُه حَلًى**; maksûr. İbnü’s-Sikkît, maksûr hemzeli babında: **الحَلأُ**: hummanın ardından erkeğin dudağında çıkan hararettir.

Ve **حَلأْته مائة درهم**: ona verdiğin zaman. **التهذيب**: Ebû Ca‘fer er-Ru’âsî nakletti: “Ondan bir fayda ile **ما حَلِئتُ**”; hemzeledi; ve denir: **حَّلأْت السَّوِيقَ**; Ferrâ dedi: hemzeli olmayanı hemzelediler; çünkü o **الحلْواء**’dandır.

Ve **الحَلاءةُ**: bir yer; İbn Düreyd onu nakletti; dedi: sabit değildir; İbn Sîde dedi: bence o sabittir; ve denildi ki: bir suyun adıdır; ve denildi ki: bir yerin adıdır. Sahr el-Gayy dedi:
\<ص:61>  كأَنِّي أَراهُ، بالحَلاءة، شاتِياً، *  تُقَفِّعُ، أَعْلَى أَنْفِه، أُمُّ مِرزَمِ(1)

**أُمُّ مِرْزم** kuzey rüzgârıdır; ona Ebû’l-Müsellem cevap verdi:
أَعَيَّرْتَني قُرَّ الحِلاءة شاتِياً، *  وأَنْت بأَرْضٍ، قُرُّها غَيْر مُنْجِمِ

Yani, gitmeyen. İbn Sîde dedi: Hemzesinin vaz‘î olduğuna hükmettik; lafza muamele olarak; onu ne yâ maddesi ne de vâv maddesi çekmediği zaman.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D8%A3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ل أ * يقال * حَلأ * السويق * تَحْلِئَةً * قال الفرّاء قد همزوا ما ليس بمهموز لأنه من الحلواء

##### Türkçe

* ح ل أ * denilir: **حَلأ** **السويق** **تَحْلِئَةً**; el-Ferrâ dedi: **الحلواء**’dan olduğu için, hemzeli olmayan şeyi hemzelediler.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الحلاءة كبرادة وحلوء مثل صبور: ما يحك بين حجرين ليكتحل به، ومن ذلك حلأه كمنعه إذا كحله به، كأحلأه، قال أبو زيد: أحلأت الرجل إحلاء إذا حككت له حكاكة حجرين فداوى بحكاكتهما عينيه إذا رمدتا. وحلأه بالسوط: جلده، وبالسيف: ضربه، يقال حلأته عشرين سوطا ومتحته ومشقته، بمعنى واحد. وحلأ به الأرض: صرعه وضربها به، قال الأزهري: والجيم لغة. وحلأ المرأة: نكحها مجاز من حلأ الجلد. وعن أبي زيد: حلأ فلانا كذا درهما: أعطاه إياه، وحكى أبو جعفر الرؤاسي:ما حلئت منه بطائل، كذا في التهذيب، وحلأ الجلد يحلؤه حلأ وحلاءة: قشره وبشره ومنه المثل:  حلأت حالئة عن كوعها  لأن المرأة ربما استعجلت فقشرت كوعها، والمحلأة: آلتها، وقيل في معنى المثل غير ذلك. وحلأ له حلوءا: حكه له حجرا على حجر، ثم جعل الحكاكة على كفه وصدأ به المرآة ثم كحله بها، قاله ابن السكيت. والحلاءة، كسحابة: الأرض الكثيرة الشجر، وقيل اسم أرض، حكاه ابن دريد، وليس بثبت، قاله الأزهري، وقيل: اسم ع شديد البرد، قال صخر الغي:
  كأني أراه بالحلاءة شاتيا                      يقفع أعلى أنفه مرزم ويكسر والذي قرأت في أشعار الهذليين، قال صخر بن عبد الله يهجو أبا المثلم:
  إذا هو أمسى بالحلاءة شاتيا                      تقشر أعلى أنفه أم مرزم الحلاءة بفتح الحاء وبالكسر رواية أبي سعيد السكري: موضع قر وبرد. وأم مرزم: الشمال، عيره أنه نازل بمكان بارد سوء. فأجابه أبو المثلم:
  أعيرتني قر الحلاءة شـاتـيا                      وأنت بأرض قرها غير منجم أي غير مقلع والحلاءة بالضم قشرة الجلد التي يقشرها الدباغ مما يلي اللحم والحلاءة بالكسر واحدة الحلاء بالكسر والمد، وهي اسم لجبال قرب ميطان لا نبات فيها تنحت منها الأرحية وتحمل إلى المدينة على ساكنها السلام. والحلوء، كصبور: حجر يستشفي به بالبناء للمعلوم الرمد ككتف فاعله، وقال ابن السكيت: الحلوء: حجر يدلك عليه ثم تكحل به العين، قال أبو المثلم الهذلي يخاطب عامر بن عجلان الهذلي:
  متى ما أشأ غير زهو الملـو                      ك أجعلك رهطا على حيض
  وأكحلك بالصاب أو بالحلـوء                      ففتح لعينـك أو غـمـض ويروى: بالجلاء. وحلأه أي الإبل عن الماء تحليئا وتحلئة: طرده عنه ومنعه. قال إسحاق بن إبراهيم الموصلي في معاتبة المأمون:
  يا سرحة الماء قد سدت موارده                      أما إليك سبيل غير مـسـدود
  لحائم حام حتى لا حـوام بـه                      محلإ عن سبيل الماء مطرود
  هكذا رواه ابن بري، وقال: كذا ذكره أبو القاسم الزجاجي في أماليه، وفي العباب: وأنشده الأصمعي فقال: أحسنت في الشعر، غير أن هذه الحاءات لو اجتمعت في آية الكرسي لعابتها. قال: وكذلك غير الإبل، قال امرؤ القيس:
  وأعجبني مشي الحزقة خالـد                      كمشي أتان حلئت عن مناهل وفي اللسان: وكذلك حلأ القوم، قال ابن الأعرابي: قالت قريبة: كان رجلا عاشقا لمرأة، فتزوجها فجاءها النساء، فقال بعضهن لبعض:
  قد طالما حلأتماها لا ترد
  فخلياها والسجال تبتـرد وفي الحديث  يرد علي يوم القيامة رهط فيحلئون عن الحوض  ، أي يصدون عنه ويمنعون من وروده، وفي حديث سلمة بن الأكوع:  فأتيت النبي صلى الله عليه وسلم وهو على الماء الذي حليتهم عنه بذي قرد  هكذا جاء في الرواية غير مهموز، قلبت الهمزة ياء، وليس بالقياس، لأن الياء لا تبدل من الهمزة إلا أن يكون ما قبلها مكسورا، وقد شذ قريت في قرأت، وليس بالكثير والأصل الهمز. وحلأه كذا درهما، أعطاه إياه كحلأه وأحلأه. وحلأ السويق تحلئة: حلاه، وكذلك أحلأت السويق، قال الفراء: قد همزوا غير مهموز، لأنه من الحلواء بالمد، وكذلك رثأت الميت، وسيأتي في درأ توضيح لذلك. والتحلئ، بالكسر: شعر وجه الأديم ووسخه وسواده كالتحلئة بالهاء، وقد صرح أبو حيان بزيادة تاءيهما. وفي العباب: التحلئ: ما أفسده السكين من الجلد إذا قشر تقول منه حلئ الأديم، بالكسر، حلأ، بالتحريك، إذا صار فيه التحلئ. والحلأ محركة أيضا: العقبول، وتقول من ذلك حلئ إذا صار فيه التحلئ هكذا في سائر النسخ، والأولى: إذا صار فيه الحلأ ويقال حلئت الشفة إذا بثرت بعد المرض. قال الأزهري: وبعضهم لا يهمز فيقول حليت شفته حلى، مقصور، وقال ابن السكيت في باب المقصور والمهموز: الحلأ هو الحر الذي يخرج على شفة الرجل غب الحمى والمحلأة بالكسر اسم ما حلئ به الأديم أي قشر، وقال شمر: الحالئة: حية خبيثة تحلأ من تلسعه السم، كما يحلأ الكحال الأرمد حكاة فيكحله بها، وربها فسر المثل المتقدم. ومن المجاز رجل تحلئة إذا كان ثقيلا يلزق بالإنسان فيغمه. ومن الأمثال:  حلوءة تحك بالذراريح  يضرب لمن قوله حسن وفعله قبيح. والتركيب يدل على تنحية الشيء.

##### Türkçe

**الحلاءة** ( **كبرادة** ) ve **حلوء** ( **مثل صبور** ): iki taş arasında sürtülen, onunla sürme çekilmek için olan şeydir; bundan dolayı **حلأه** ( **كمنعه** ) denir, eğer onunla gözüne sürme çektiyse; **كأحلأه** (gibi). Ebû Zeyd dedi: “**أحلأت** adamı **إحلاء** (olarak), eğer ona iki taşın kazıntısını kazıyıp (hazırlayıp) gözleri iltihaplandığında onların kazıntısıyla iki gözünü tedavi ettiyse.”

Ve **حلأه بالسوط**: onu kırbaçladı; ve ( **حلأه** ) kılıçla: onu vurdu; denir ki: “**حلأته** yirmi kırbaç (vurdum)” ve “**متحته**” ve “**مشقته**”, tek bir mânâdadır.

Ve **حلأ به الأرض**: onu yere serdi ve onunla yere vurdu. Ezherî dedi: **والجيم** (ile) de bir dildir.

Ve **حلأ المرأة**: onunla cinsel ilişkiye girdi; deriyi soymaktan mecazdır.

Ebû Zeyd’den: “**حلأ** falana şu kadar dirhem: onu ona verdi.” Ebû Ca‘fer er-Ruâsî nakletti: “**ما حلئت منه بطائل**”; Tehzîb’de böyledir.

Ve **حلأ الجلد يحلؤه حلأ وحلاءة**: onu soydu ve yüzdü; bundan mesel: “**حلأت حالئة عن كوعها**”; çünkü kadın bazen acele eder de dirseğini soyar. Ve **المحلأة**: onun âletidir. Ve meselin mânâsında bunun dışında da söylenmiştir.

Ve **حلأ له حلوءا**: onun için taşı taşa sürttü; sonra kazıntıyı avucuna koydu ve onunla aynayı parlatıp sonra onunla göze sürme çekti; bunu İbnü’s-Sikkît söyledi.

Ve **الحلاءة** ( **كسحابة** ): ağaçça çok olan yer; “bir yerin adı” da denilmiştir; İbn Düreyd nakletti; fakat sabit değildir, Ezherî söyledi. Ve “şiddetli soğuk bir günün adı” denilmiştir. Sahr el-Gayy dedi ki:
  كأني أراه بالحلاءة شاتيا                      يقفع أعلى أنفه مرزم ويكسر

Ve Hüzellîlerin şiirlerinde okuduğum: Sahr b. Abdullah, Ebü’l-Müsellem’i hicvederek dedi ki:
  إذا هو أمسى بالحلاءة شاتيا                      تقشر أعلى أنفه أم مرزم

**الحلاءة** ( **بفتح الحاء** ) ve ( **بالكسر** ) Ebû Saîd es-Sükkerî’nin rivayetidir: soğuk ve ayaz bir yer. Ve **أم مرزم**: kuzey rüzgârı; onu, kötü soğuk bir yerde konaklamakla ayıpladı. Ebü’l-Müsellem ona cevap verdi:
  أعيرتني قر الحلاءة شـاتـيا                      وأنت بأرض قرها غير منجم

Yani: ne eksilen (ne de çekilen). Ve **الحلاءة** ( **بالضم** ): tabakçının et tarafına yakın kısımdan soyduğu derinin kabuğudur.

Ve **الحلاءة** ( **بالكسر** ): ( **الحلاء** )ın ( **بالكسر والمد** ) bir tanesidir; ve Mîtân yakınında, bitki olmayan dağların adıdır; değirmen taşları ondan yontulur ve Medine’ye taşınır; üzerinde oturana selâm olsun.

Ve **الحلوء** ( **كصبور** ): onunla (mâlûm bina ile) göz iltihabına şifa aranan taştır; ( **ككتف** ) fâili. İbnü’s-Sikkît dedi: **الحلوء**: üzerine sürtülen, sonra onunla göze sürme çekilen taştır. Ebü’l-Müsellem el-Hüzelî, Âmir b. Aclân el-Hüzelî’ye hitap ederek dedi ki:
  متى ما أشأ غير زهو الملـو                      ك أجعلك رهطا على حيض
  وأكحلك بالصاب أو بالحلـوء                      ففتح لعينـك أو غـمـض

Ve “**بالجلاء**” diye de rivayet edilir.

Ve **حلأه** yani develeri sudan **تحليئا وتحلئة**: onları ondan kovdu ve men etti. İshâk b. İbrâhîm el-Mevsılî, Me’mûn’u azarlamada dedi ki:
  يا سرحة الماء قد سدت موارده                      أما إليك سبيل غير مـسـدود
  لحائم حام حتى لا حـوام بـه                      محلإ عن سبيل الماء مطرود

Bunu İbn Berrî böyle rivayet etti ve dedi ki: Ebü’l-Kâsım ez-Zeccâcî bunu Emâlî’sinde böyle zikretti. Ve el-‘Ubâb’da: Asma‘î onu okudu da dedi ki: “Şiirde güzel yaptın; ancak şu **الحاءات** bir araya gelip Âyetü’l-Kürsî’de olsaydı onu ayıplardı.”

Dedi ki: Develer dışındakinde de böyledir. İmruü’l-Kays dedi ki:
  وأعجبني مشي الحزقة خالـد                      كمشي أتان حلئت عن مناهل

Lisân’da: Kavimde de böyledir, **حلأ القوم**. İbnü’l-A‘râbî dedi: Karîbe dedi ki: “Bir adam bir kadına âşıktı; onunla evlendi; kadınlara geldi; onların bazısı bazısına dedi ki:
  قد طالما حلأتماها لا ترد
  فخلياها والسجال تبتـرد

Hadiste: “Kıyamet günü bana bir topluluk gelir de **فيحلئون عن الحوض**”; yani ondan geri çevirilirler ve ona varmalarından men edilirler.

Ve Seleme b. el-Ekva‘ hadîsinde: “Ben Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) geldim; o, **بذي قرد**’de, onları ondan men ettiğim suyun üzerindeydi.” Rivayette böyle geldi; hemzesiz; hemze yâ’ya çevrilmiştir; kıyasa göre değildir; çünkü yâ, kendisinden önceki kırık olmadıkça hemzeden bedel edilmez. Ve “**قريت**” ( **في قرأت** ) şâz olmuştur; çok değildir; asıl olan hemzedir.

Ve **حلأه** şu kadar dirhem: onu ona verdi; **كحلأه وأحلأه** gibi.

Ve **حلأ السويق تحلئة**: onu tatlandırdı; ve aynı şekilde: **أحلأت السويق**. Ferrâ dedi: Hemzesiz olanı hemzelediler; çünkü o, ( **بالمَد** ) **الحلواء**dandır. Ve aynı şekilde: “**رثأت الميت**”; bunun açıklaması **درأ**’da gelecektir.

Ve **التحلئ** ( **بالكسر** ): derinin yüz kılı ve kiri ve karalığıdır; ( **كالتحلئة بالهاء** ) gibi. Ebû Hayyân, ikisinin de **تاء**sının ziyade olduğunu açıkça söylemiştir.

Ve el-‘Ubâb’da: **التحلئ**: bıçağın deriden bozduğu şeydir, onu soyduğunda; ondan “**حلئ الأديم**” ( **بالكسر** ) “**حلأ**” ( **بالتحريك** ) dersin; eğer onda **التحلئ** olduysa.

Ve **الحلأ** ( **محركة** ) da: **العقبول**dur. Ve bundan: “**حلئ**” dersin, eğer onda **التحلئ** olduysa; diğer nüshalarda böyle. Daha uygunu: eğer onda **الحلأ** olduysa. Ve “**حلئت الشفة**” denir, eğer hastalıktan sonra kabarcıklandıysa.

Ezherî dedi: Bazıları hemzelemez de “**حليت شفته حلى**” der; ( **مقصور** ). İbnü’s-Sikkît, ( **باب المقصور والمهموز** )da dedi: **الحلأ**: hummadan sonra erkeğin dudağında çıkan hararettir.

Ve **المحلأة** ( **بالكسر** ): derinin onunla **حلئ** edildiği şeyin adıdır; yani soyuldu. Şemmer dedi: **الحالئة**: kötü bir yılandır; zehirden, sokmasından dolayı **تحلأ** eder; tıpkı sürmeci, iltihaplı göz için kazıntıyı **يحك** edip onunla göze sürme çektiği gibi. Belki de önce geçen meseli bununla açıklamıştır.

Ve mecazdan: **رجل تحلئة**; eğer ağır olup insana yapışır da onu kederlendirirse.

Ve mesellerden: “**حلوءة تحك بالذراريح**”; sözü güzel, fiili çirkin olan kimse hakkında darb-ı meseldir.

Ve terkîb, şeyin uzaklaştırılmasına delâlet eder.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَلَأَهُ
1 حَلَأَهُ ذ , aor. حَلَاَ ; and ↓ أَحْلَأَهُ; He applied the collyrium called حُلَآءَة and حَلُوْء to his eyes: (K:) or, accord. to AZ, ↓ أَحْلَأَهُ, inf. n. اـِحْلَآءٌ, signifies, he rubbed for him powder from two stones, and applied their powder as a collyrium to his eyes when they were diseased: (TA:) and accord. to ISk, حَلَأَ لَهُ حَلُوْءًا signifies he rubbed for him a stone upon another stone, then put the powder [thus obtained] upon the palm of his hand, and rubbed off with it the rust of a mirror, [see صَدَأَ and صَدَّأَ, the mirror being of bronze, or other metallic substance,] then applied it as a collyrium to his eyes. (K, * S.) -A2- حَلَأَهُ, inf. n. حَلْءٌ, He flogged him with a whip. (S.) ― -b2- And, as also ↓ حَلَّأَهُ, He struck him with a sword, (S, K,) or a staff or stick. (TA.) ― -b3- حَلَأَ بِهِ الأَرْضَ He threw him down on the ground, prostrate: (K:) like جَلَأَ به الارض, which, accord. to Az, is a dial. var. of حلأ. (TA.) ― -b4- حَلَأَهَا (tropical:) He lay with her; or compressed her. (K, TA.) -A3- حَلَأَهُ, (S, K,) and ↓ حلّأهُ, (K,) and ↓ احلأهُ, (TA,) He gave him money. (AZ, S, K.) [Hence,] مَا حُلِئْتُ مِنْهُ بِطَائِلٍ [I gained not, or derived not, any great profit from him, or it]. (T.) [See also 1 in art. حلى.] -A4- حَلَأَ الجِلْدَ, aor. حَلَاَ , inf. n. حَلْ ءٌ and حَلْأَةٌ, He (a currier) shaved the hide; (S, K;) i. e., removed what remained of the flesh. (K.) ― -b2- Hence the prov., حَلَأَتْ حَالِئَةٌ عِنْ كُوعِهَا [A woman shaving a hide grazed the shin of the extremity of the bone of her fore arm next the thumb: see also حَزَّ]: for the dexterous woman sometimes hurries, and so grazes the skin of her wrist-bone. (S.) The prov., however, is differently explained: see حَالِئَةٌ. (TA.) ― -b3- حَلَأْتُ الصُّوفَ, inf. n. حَلْءٌ; as also حَلَتُّهُ; I tore the wool from the sheep. (Lh, TA in art. حلت) -A5- حَلِىءَ الأَدِيمُ, inf. n. حَلَاـٌ, The hide had in it what is called تِحْلِىءٌ. (S.) ― -b2- حَلِىءَ He had pustules (حَلَاـٌ, for which is put in the K تِحْلِىءٌ) upon his lips after a fever. (TA.) And حَلئَت الشَّفَةُ The lip broke out with pustules after an illness; (S, K;) as also حَلِيَت. (T.)

2 حَلَّاَ see 1, in two places. -A2- حلّأ, inf. n. تَحْلِىْءٌ and تَحْلِئَةٌ, He drove away, and debarred, (camels or other animals, S, or people, TA,) from the water. (S, K.) حَلَّيْتُمْ occurs in a trad. for حَلَّأْتُمْ, like قَرَيْتُ for قَرَأْتُ, contr. to analogy; it being a rule not to change hemzeh into ى unless the next preceding letter is meksoor. (TA.) -A3- حلّأ السَّوِيقَ, inf. n. تَحْلِئَةٌ; as also ↓ احلأ; He sweetened the سويق [or mess made of the meal of parched barley]: but hemzeh does not properly belong to this verb; for it is from الحَلْوَآء. (Fr, S, K.) [See 2 in art. حلو.]

4 أَحْلَاَ see 1, in three places: -A2- and see also 2.

حَلَأٌ
حَلَأٌ ذ Pustules breaking out upon the lips after a fever. (S, K.) [See also حَلًا, in art. حلى.]

حَلُوْءٌ
حَلُوْءٌ حل حلوء : see حُلَآءَةٌ.

حَلَآءَةٌ
حَلَآءَةٌ حلآءه حلآءة A land abounding with trees: (K:) or the name of a certain place, (K,) intensely cold; (TA;) as also حِلَآءة. (K.)

حُلَآءَةٌ
حُلَآءَةٌ حلآءه حلآءة and ↓ حَلُوْءٌ What is rubbed between two stones, to be applied as a collyrium (S, K) for a pain in the eyes: (TA:) [but see the verb, in the explanations of which this collyrium seems to be more correctly described:] or حَلُوْءٌ is a stone which a person with diseased eyes uses as a remedy: (K:) or, accord. to ISk, a stone that is rubbed upon, and then used as a collyrium; [i. e., its powder is so used.] (TA.) تُحَكُّ ↓ حَلُوْءَةٌ بِالذَّرَارِيحِ [A powder for the eyes, that is rubbed together with cantharides,] is a prov., applied to him whose words are fair, and whose actions are foul. (TA.) ― -b2- حُلَآءَةٌ also signifies That which a currier shaves off from the inner side of a hide. (S, K.)

حَلُوْءَةٌ
حَلُوْءَةٌ حله حلة حلوءه حلوءة : see the next preceding paragraph.

حَالِئَةٌ
حَالِئَةٌ ذ A malignant serpent, (Sh, K,) the action of which, in poisoning him whom it bites, is like that of the oculist who rubs powder [form two stones] for him who has diseased eyes, and applies it to them. (Sh.) [Hence, accord. to some, the prov. above mentioned, as is stated (but without explanation) in the TA.]

تِحْلِىءٌ
تِحْلِىءٌ تحلىء تحليء تحلئ and ↓ تِحْلِئَةٌ The hair on the surface of a hide, and its dirt, and blackness: (K:) or what is pared off from the back of a hide. (Lh, TA in art. بشر.) ― -b2- Also What the knife spoils, of a hide, in the process of shaving it. (S, K.) ― -b3- رَجُلٌ تِحْلِئَةٌ (tropical:) A heavy, or dull, or troublesome, man, (TA,) who sticks to another [like dirt], and vexes him. (K.)

تِحْلِئَةٌ
تِحْلِئَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مِحْلَأٌ
مِحْلَأٌ ذ : see what next follows.

مِحْلَأَةٌ
مِحْلَأَةٌ ذ A currier's knife, used for shaving the inner surface of the hide: (K:) and ↓ محْلَأٌ the iron instrument, or stone, with which one shaves off the تِحْلِىء of a hide, and with which one skins. (TA voce مِحْمَرٌ, q. v.)

##### Türkçe

**حَلَأَهُ**
1 **حَلَأَهُ** ذ , muzâri‘ **حَلَاَ** ; ve ↓ **أَحْلَأَهُ**; Gözlerine **حُلَآءَة** ve **حَلُوْء** denilen sürmeyi sürdü: (K:) yahut, AZ’ye göre, ↓ **أَحْلَأَهُ**, mastar adı **اـِحْلَآءٌ**, şu mânâya gelir: iki taştan onun için toz ovaladı ve gözleri hastalıklı iken onların tozunu gözlerine sürme olarak sürdü: (TA:) ve ISk’ye göre, **حَلَأَ لَهُ حَلُوْءًا** şu mânâya gelir: onun için bir taşı başka bir taş üzerine ovaladı, sonra [böyle elde edilen] tozu elinin ayasına koydu, onunla bir aynanın pasını sildi, [bk. **صَدَأَ** ve **صَدَّأَ**, ayna tunçtan yahut başka bir metalî maddeden olmak üzere,] sonra onu gözlerine sürme olarak sürdü. (K, * S.) -A2- **حَلَأَهُ**, mastar adı **حَلْءٌ**, Onu kamçıyla kırbaçladı. (S.) ― -b2- Ve, yine ↓ **حَلَّأَهُ** olarak da, Onu kılıçla vurdu, (S, K,) yahut bir değnek veya sopa ile. (TA.) ― -b3- **حَلَأَ بِهِ الأَرْضَ** Onu yere yüzükoyun attı: (K:) **جَلَأَ به الارض** gibi; ki bu, Az’a göre, **حلأ**’nın bir lehçe varyantıdır. (TA.) ― -b4- **حَلَأَهَا** (mecaz:) Onunla yattı; yahut onu sıktı. (K, TA.) -A3- **حَلَأَهُ**, (S, K,) ve ↓ **حلّأهُ**, (K,) ve ↓ **احلأهُ**, (TA,) Ona para verdi. (AZ, S, K.) [Bundan dolayı,] **مَا حُلِئْتُ مِنْهُ بِطَائِلٍ** [Ondan (yahut ondan dolayı) büyük bir fayda elde etmedim]. (T.) [Ayrıca bk. **حلى** maddesinde 1.] -A4- **حَلَأَ الجِلْدَ**, muzâri‘ **حَلَاَ** , mastar adı **حَلْ ءٌ** ve **حَلْأَةٌ**, O (derici) deriyi kazıdı; (S, K;) yani, etten kalan şeyi giderdi. (K.) ― -b2- Bundan dolayı darbımesel: **حَلَأَتْ حَالِئَةٌ عِنْ كُوعِهَا** [Bir deri kazıyan kadın, başparmak yanındaki önkol kemiğinin ucunun incik kısmını sıyırdı: ayrıca bk. **حَزَّ**]: çünkü maharetli kadın bazen acele eder, böylece bilek kemiğinin derisini sıyırır. (S.) Ancak darbımesel başka türlü açıklanmıştır: bk. **حَالِئَةٌ**. (TA.) ― -b3- **حَلَأْتُ الصُّوفَ**, mastar adı **حَلْءٌ**; yine **حَلَتُّهُ** olarak da; Koyundan yünü kopardım. (Lh, TA, **حلت** maddesinde) -A5- **حَلِىءَ الأَدِيمُ**, mastar adı **حَلَاـٌ**, Deride **تِحْلِىءٌ** denilen şey vardı. (S.) ― -b2- **حَلِىءَ** Ateşli bir hastalıktan sonra dudaklarında çıbanlar (**حَلَاـٌ**, bunun yerine K’da **تِحْلِىءٌ** konmuştur) çıktı. (TA.) Ve **حَلئَت الشَّفَةُ** Dudak, bir hastalıktan sonra çıbanlarla kabardı; (S, K;) yine **حَلِيَت** olarak da. (T.)

2 **حَلَّاَ** bk. 1, iki yerde. -A2- **حلّأ**, mastar adı **تَحْلِىْءٌ** ve **تَحْلِئَةٌ**, (develeri veya başka hayvanları, S, yahut insanları, TA,) sudan sürdü ve men etti. (S, K.) **حَلَّيْتُمْ** bir rivayette **حَلَّأْتُمْ** yerine vârid olmuştur; kıyasa aykırı olarak, **قَرَيْتُ**’un **قَرَأْتُ** yerine olması gibi; zira hemzeyi, kendisinden önceki harf meksûr olmadıkça, ى’ye çevirmemek bir kaidedir. (TA.) -A3- **حلّأ السَّوِيقَ**, mastar adı **تَحْلِئَةٌ**; yine ↓ **احلأ** olarak da; **سويق**’i [kavrulmuş arpa unundan yapılan bulamacı] tatlandırdı: fakat hemze bu fiile aslında ait değildir; çünkü o **الحَلْوَآء**’dandır. (Fr, S, K.) [Bk. **حلو** maddesinde 2.]

4 **أَحْلَاَ** bk. 1, üç yerde: -A2- ve ayrıca bk. 2.

**حَلَأٌ**
**حَلَأٌ** ذ Ateşli bir hastalıktan sonra dudaklarda çıkan çıbanlar. (S, K.) [Ayrıca bk. **حَلًا**, **حلى** maddesinde.]

**حَلُوْءٌ**
**حَلُوْءٌ** حل حلوء : bk. **حُلَآءَةٌ**.

**حَلَآءَةٌ**
**حَلَآءَةٌ** حلآءه حلآءة Ağaçça bol bir arazi: (K:) yahut belirli bir yerin adı, (K,) pek şiddetli soğuk; (TA;) yine **حِلَآءة** olarak da. (K.)

**حُلَآءَةٌ**
**حُلَآءَةٌ** حلآءه حلآءة ve ↓ **حَلُوْءٌ** Göz ağrısı için gözlere sürme olarak sürülmek üzere iki taş arasında ovulan şey: (S, K) (TA:) [fakat fiile bak; onun açıklamalarında bu sürme daha doğru olarak tasvir edilmiş görünmektedir:] yahut **حَلُوْءٌ**, gözleri hastalıklı olan kimsenin tedavi olarak kullandığı bir taştır: (K:) yahut ISk’ye göre, üzerine ovalanan, sonra sürme olarak kullanılan bir taş; [yani, onun tozu böyle kullanılır.] (TA.) **تُحَكُّ** ↓ **حَلُوْءَةٌ بِالذَّرَارِيحِ** [kantaridlerle birlikte ovulan bir göz tozu] bir darbımeseldir; sözü güzel, fiili çirkin olana uygulanır. (TA.) ― -b2- **حُلَآءَةٌ** ayrıca, dericinin derinin iç yüzünden kazıyıp çıkardığı şey mânâsına gelir. (S, K.)

**حَلُوْءَةٌ**
**حَلُوْءَةٌ** حله حلة حلوءه حلوءة : bk. bir önceki paragraf.

**حَالِئَةٌ**
**حَالِئَةٌ** ذ Habis bir yılan, (Sh, K,) ki onun, ısırdığı kimseyi zehirlemedeki fiili, gözleri hastalıklı olana iki taştan toz ovalayıp onu gözlerine süren göz hekimi gibidir. (Sh.) [Bundan dolayı, bazılarına göre, yukarıda zikredilen darbımesel; TA’da (fakat açıklamasız olarak) zikredildiği üzere.]

**تِحْلِىءٌ**
**تِحْلِىءٌ** تحلىء تحليء تحلئ ve ↓ **تِحْلِئَةٌ** Derinin yüzeyindeki kıl, ve onun kiri, ve karalığı: (K:) yahut derinin sırtından yontulup çıkarılan şey. (Lh, TA, **بشر** maddesinde.) ― -b2- Ayrıca, deriyi kazıma işleminde bıçağın bozduğu şey. (S, K.) ― -b3- **رَجُلٌ تِحْلِئَةٌ** (mecaz:) Ağır, yahut anlayışı kıt, yahut eziyet verici bir adam, (TA,) başkasına [kir gibi] yapışan ve onu bezdiren. (K.)

**تِحْلِئَةٌ**
**تِحْلِئَةٌ** ذ : bk. bir önceki paragraf.

**مِحْلَأٌ**
**مِحْلَأٌ** ذ : bk. bundan sonra gelen.

**مِحْلَأَةٌ**
**مِحْلَأَةٌ** ذ Derinin iç yüzünü kazımakta kullanılan derici bıçağı: (K:) ve ↓ **محْلَأٌ** derinin **تِحْلِىءٌ**’ünü kazıyıp çıkardıkları ve onunla yüzdükleri demir alet, yahut taş. (TA, **مِحْمَرٌ** maddesinde, bk.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: حلء

حَلَأَ
حَلَأَ A ( n. ac. حَلْء [ 1 ] )
a.  [ acc. &  Bi ], Struck with ( a sword ).

b.  [ acc. &  Bi ], Threw on the ground, knocked down.

c.  Shaved, shaved off.

d.  Gave to ( money ).

حَلِىَ
HaliY^a A ( n. ac. حَلَأ [ 4A ] ),
a.  Was spotty, pimply, blotchy.

حَلَأ
حَلَأ 4 ,
a.  Spots, blotches on the lips.

##### Türkçe

**حَلَأَ**
**حَلَأَ** A (mastarı **حَلْء** [1])
a. [mef‘ûl alır & بـ ile], (kılıçla) vurdu.

b. [mef‘ûl alır & بـ ile], yere attı, devirdi.

c. Tıraş etti, tıraş edip aldı.

d. (para) verdi.

**حَلِىَ**
**حَلِىَ** A (mastarı **حَلَأ** [4A]),
a. Benekli oldu, sivilceli oldu, alacalı oldu.

**حَلَأ**
**حَلَأ** 4,
a. Dudaklarda benekler, alacalar.
