# حلج — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D8%AC/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%84%D8%AC/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حلج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D8%AC.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حلج

حلج القطن  بالمحلاج على المحلج  يلحج ويحلج  ، بالضم والكسر، إذا ندفه  وهو حلاج أي نداف.  والقطن حليج  ، أي مندوف فأما قول ابن مقبل:
  كأن أصواتها إذا سمعـت بـهـا                      جذب المحابض يحلجن المحارينا

  ويروى: صوت المحابض، فقد روى بالحاء والخاء يحلجن ويخلجن فمن رواه يحلجن فإنه عنى بالمحارين حبات القطن، والمحابض أوتار الندافين، ومن رواه يخلجن فإنه عنى بالمحارين قطع الشهد، ويخلجن: يجبذن ويستخرجن، والمحابض: المشاور. من المجاز: حلج  القوم ليلتهم  أي  ساروها، و  الحلج في السير. و  بيننا وبينهم حلجة  صالحة، وحلجة  بعيدة  أو قريبة، أي عقبة سير. قال الأزهري: الذي سمعته من العرب: الخلج في السير، يقال: بيننا وبينهم خلجة بعيدة، قال: ولا أنكر الحاء بهذا المعنى، غير أن الخلج بالخاء أكثر وأفشى من الحلج. حلج  الديك  يحلج حلجا  نشر جناحيه ومشى إلى أنثاه للسفاد  من المجاز: حلج  الخبزة: دورها  . من المجاز أيضا: حلج بالعصا  ضرب  . حلج، إذا  حبق  . حلج، إذا  مشى قليلا قليلا  وحلج في العدو يحلج حلجا: باعد بين خطاه. والحلج في السير.  والمحلاج  بالكسر:  الخفيف من الحمر، كالمحلج  ، بالكسر أيضا عن ابن الأعرابي، وجمعه المحاليج، وقال في موضع آخر: المحاليج: الحمر الطوال. المحلاج:  خشبة  أو حجر  يوسع الخبز بها  ، وهو المرقاق، والجمع محالج ومحاليج. محلاج:  فرس حرملة بن معقل  . المحلاج  : ما يحلج به القطن. وحرفته الحلاجة  ، بالكسر ويقال: حلج القطن بالمحلاج على المحلج.  والمحلج ما يحلج عليه، كالمحلجة  وهو الخشبة أو الحجر. المحلج:  محور البكرة  . والحليجة: لبن  ينقع  فيه تمر  ، وهي حلوة. وفي التهذيب: الحلج: هي التمور بالألبان أو هي  السمن على المخض أو  الحليجة  عصارة نحى  ، بالكسر وهو الزق. قيل: الحليجة:  عصارة الحناء  جمعه الحلج. هي أيضا  الزبدة يحلب عليها  . قال ابن سيده: والحليج -بغير هاء عن كراع-: أن يحلب اللبن على التمر ثم يماث.  والحلوج  كصبور  البارقة من السحاب، وتحلجها: اضطرابها وتبرقها  ، من الحلج وهو الحركة والاضطراب. يقال:  نقد محلج، كمكرم  أي  وحى  سريع  حاضر  .  والحلج بضمتين  هم  الكثيرو الأكل  ، كذا في التهذيب.  واحتلج حقه: أخذه  . وما تحلج ذلك في صدرى، أي ما تردد فأشك فيه، وهو مجاز. وقال الليث: دع ما تحلج في صدرك، وما تخلج، بالحاء والخاء، قال شمر: وهما قريبان من السواء. وقال الأصمعي: تحلج في صدري وتخلج، أي شككت فيه. أما  قول عدى  بن زيد  ولا يتحلجن  ، صوابه وفي حديث عدى بن زيد، قال له النبي صلى الله عليه وسلم:  لا يتحلجن  في صدرك طعام ضارعت فيه النصرانية  قال شمر: معناه  أي لا يدخلن قلبك منه شىء، فإنه نظيف  ، والمنقول عن نص عبارة شمر: يعنى أنه نظيف، قال ابن الأثير: وأصله من الحلج، وهو الحركة والاضطراب، ويروى بالخاء، وهو بمعناه.
 ومما يستدرك عليه: الحلج: المر السريع، وفي حديث المغيرة: حتى تروه يحلج في قومه  أي يسرع في حب قومه، ويروى بالخاء. وفي نوادر الأعراب: حجنت إلى كذا حجونا، وحاجنت، وأحجنت، وأحلجت، وحالجت، ولا حجت، ولحجت لحوجا، وتفسيره: لصوقك بالشىء ودخولك في أضعافه. ومن المجاز حلج الغيم حلجا: أمطر، وحلج التلبينة أو الهريسة: سوطها. وتقول: لايستوى صاحب الحملاج وصاحب المحلاج. وهو المنفاخ، ويستعار لقرن الثور. وحملج الحبل: فتله، كذا في الأساس.

### Türkçe

**حلج** pamuğu, **المحلاج** ile **المحلج** üzerinde, (fiil) **يلحج** ve **يحلج** (okunur); zamme ve kesre ile; onu didiklediği zaman. Ve o, **حلاج**dır; yani didikleyici. Ve pamuk **حليج**dir; yani didiklenmiş. Ama İbn Mukbil’in sözü:
  Sanki sesleri, onunla işitildiği vakit                      **المحابض**’ın çekişi, **يحلجن** **المحارينا**’yı

  Ve rivayet olunur: **صوت المحابض**; çünkü **يحـلجن** ve **يخلجن** diye, **الحاء** ve **الخاء** ile rivayet edilmiştir. Kim onu **يحـلجن** diye rivayet ederse, **المحارين** ile pamuğun tanelerini kastetmiştir; **المحابض** ise didikleyicilerin kirişleridir. Kim onu **يخلجن** diye rivayet ederse, **المحارين** ile bal peteği parçalarını kastetmiştir; ve **يخلجن**: çekerler ve çıkarırlar; **المحابض**: şişlerdir. Mecazdandır: **حلج** kavim gecelerini; yani onu yürüdüler; ve yürüyüşte **الحلج**. Ve bizimle onların arasında iyi bir **حلجة**; ve uzak yahut yakın bir **حلجة**; yani yürüyüş engeli. Ezherî dedi: Araplardan işittiğim: yürüyüşte **الخلج**; denir ki: bizimle onların arasında uzak bir **خلجة**. Dedi: Bu mânâ ile **الحاء**’yı inkâr etmem; ancak **الخاء** ile **الخلج**, **الحاء** ile **الحلج**’den daha çok ve daha yaygındır. **حلج** horoz, **يحلج** **حلجا**: kanatlarını açtı ve çiftleşme için dişisine doğru yürüdü. Mecazdandır: **حلج** ekmek parçasını: onu döndürdü. Mecazdandır ayrıca: **حلج** değnekle: vurdu. **حلج**: yellenince. **حلج**: azar azar yürüyünce. Ve koşuda **حلج** eder, **يحلج** **حلجا**: adımları arasını açtı. Ve yürüyüşte **الحلج**.

Ve **المحلاج** (kesre ile): eşeklerin hafif olanı; **المحلج** gibi; yine kesre ile, İbnü’l-A‘râbî’den; çoğulu **المحاليج**. Ve başka bir yerde dedi: **المحاليج**: uzun eşeklerdir. **المحلاج**: ekmeğin onunla genişletildiği bir tahta yahut taş; ve o **المرقاق**tır; çoğul **محالج** ve **محاليج**. **محلاج**: Harmele b. Ma‘kıl’ın atı. **المحلاج**: pamuğun onunla didiklendiği şey. Ve onun sanatı **الحلاجة**dır; kesre ile. Ve denir: **حلج** pamuğu **بالمحلاج** ile **على المحلج** üzerinde. Ve **المحلج**: onun üzerinde didiklenen şey; **المحلجة** gibi; ve o tahta yahut taştır. **المحلج**: makaranın mili.

Ve **الحليجة**: içinde hurma ıslatılan süt; ve o tatlıdır. Ve **التهذيب**’de: **الحلج**: sütlerle hurmalardır; yahut o, yayık üzerinde sade yağdır; yahut **الحليجة**: **نحى**’nın sıkıntısıdır; kesre ile; ve o **الزق**tır. Denildi: **الحليجة**: kına sıkıntısıdır; çoğulu **الحلج**. O ayrıca: üzerine süt sağılan kaymaktır. İbn Sîde dedi: ve **الحليج** -Kürâ‘dan, **هاء**sız-: sütün hurma üzerine sağılıp sonra karıştırılmasıdır.

Ve **الحلوج** (vezni **صبور** gibi): buluttan parlayan şimşek; ve onun **تحلجها**’sı: onun çalkalanması ve parlamasıdır; **الحلج**’den, ve o hareket ve çalkantıdır. Denir: **نقد محلج** (vezni **مكرم** gibi); yani vahy, hızlı, hazır. Ve **الحلج** iki zamme ile: çok yiyenlerdir; **التهذيب**’de böyle. Ve **واحتلج** hakkını: onu aldı. Ve o, göğsümde bunu **تحلج** etmedi; yani tereddüt etmedi de onda şüphe etmedim; ve o mecazdır. Leys dedi: Göğsünde **تحلج** eden şeyi bırak; ve **تخلج** edeni; **الحاء** ve **الخاء** ile. Şemmer dedi: İkisi, eşitliğe yakındır. Asma‘î dedi: Göğsümde **تحلج** etti ve **تخلج** etti; yani onda şüphe ettim.

أما  Adî b. Zeyd’in sözü: **ولا يتحلجن**; doğrusu, Adî b. Zeyd’in hadisindedir: Peygamber صلى الله عليه وسلم ona dedi ki: **لا يتحلجن** göğsünde, onda Hristiyanlığa benzettiğin zararlı bir yiyecek. Şemmer dedi: mânâsı; yani ondan kalbine hiçbir şey girmesin; çünkü o temizdir. Şemmer’in ibaresinin nassından nakledilen: yani o temizdir. İbnü’l-Esîr dedi: Aslı **الحلج**’dendir; ve o hareket ve çalkantıdır. **الخاء** ile rivayet olunur; ve o, onun mânâsındadır.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الحلج**: hızlı geçiştir. Ve Muğîre’nin hadisinde: ta ki onu kavmi içinde **يحلج** eder görürsünüz; yani kavmini sevmede hızlanır; **الخاء** ile rivayet olunur. Ve **نوادر الأعراب**’da: **حجنت** şuna **حجونا**; ve **حاجنت**; ve **أحجنت**; ve **أحلجت**; ve **حالجت**; ve **لا حجت**; ve **لحجت** **لحوجا**. Ve onun tefsiri: bir şeye yapışman ve onun kıvrımlarına girmen. Ve mecazdandır: **حلج** bulut **حلجا**: yağmur yağdırdı. Ve **حلج** **التلبينة** yahut **الهريسة**: onu çırptı. Ve dersin: **لايستوى** **صاحب الحملاج** ve **صاحب المحلاج**. Ve o **المنفاخ**tır; ve boğanın boynuzu için ödünç alınır. Ve **حملج** ipi: onu büktü; **الأساس**’ta böyle.
