# حلز — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D8%B2/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%84%D8%B2/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حلز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D8%B2.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: حلز

باب الحاء والزاي واللام معهما
ح ز ل، ح ل ز، ز ل ح، ز ح ل، ل ح ز مستعملات
حزل:
الإحزِئْلال: الارتِفاع احزَأَلَّ يَحْزَئِلُّ في السَّيْر وفي الأرض صعداً كما يَحْزَئِلُّ السحاب إذا ارتَفَعَ نحو بَطْن السَّماء.
واحزَأَلَّتِ الإبِل: اجتَمَعَتْ ثُمَّ ارتَفَعَتْ على مَتْنٍ من الأرض في ذَهابها، قال:
بَنُو جُنْدَعٍ فاحزَوْزَأَتْ واحزَأَلَّتِ
والاحتِزال: الاحتِزام بالثَّوْب.
واحزَوْزَأَتِ الدَّجاجة على بَيْضها: تجافَتْ، وهذا من المضاعف.
حلز:
القَلْبُ يَتَحلَّزُ عند الحُزْن كالاعتِصار فيه والتَوَجُّع.
وقَلْبٌ حالِز، وإنسانُ حالِز: ذو حَلْزٍ، ويقال: كَبِدٌ حِلِّزَة وحَلِزَة، أي: قريحة. ورجلٌ حِلِّزٌ أيْ بخيل، وامرأةٌ حِلِّزَةٌ بخيلةٌ.
زلح:
الزَّلْحُ من قولك: قَصْعةٌ زَلَحْلَحة: لا قَعْر لها.
زحل:
زَحَلَ الشَّيْء: زال عن مَقامه. والناقة تَزْحَلُ زَحْلاً إذا تأخَرَّت في سَيْرها، قال:
فإنْ لا تُغَيِّرْها قُرَيشٌ بمُلْكِـهـا		يكُنْ عن قُرَيشٍ مُسْتَمازٌ ومَزْحَلُ
وقال:
قد جَعَلْتَ نابُ دُكَيْنٍ تَزْحَلُ
والمزَحَل: المَوْضِع الذي يُزْحَل إليه.
والزَّحُول من الإبل: التي إذا غَشِيَت الحَوْضَ ضَرَبَ الذائد وجْهَها فوَلته عَجُزَها ولم تَزَلْ تَزْحَلُ حتى تَرِدَ الحوضَ، وربَّما ثَبَتَت مقبلةً، قال لبيد في زَحَلَ الشَيْءُ زال عن مقامه:
لو يقومُ الفـيلُ أو فَـيَّالُـه		زَلَّ عن مِثْل مَقامي وزَحَلْ
لحز:
رجُلٌ لَحِزٌ أي شَحيحُ النفس، وأنشد:
تَرَى اللَّحِزَ الشَّحيحَ إذا أُمِرَّتْ		عليه لِما له فيها مُـهـينـا
والتَلَحُّزُ: تَحَلُّبُ فيكَ من أكل رمّانٍة ونحوها. شهوةً.

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الزاي** ve **اللام** onlarla birlikte

**ح ز ل**، **ح ل ز**، **ز ل ح**، **ز ح ل**، **ل ح ز** kullanımdadırlar.

**حزل**:
**الإحزِئْلال**: yükselme; **احزَأَلَّ يَحْزَئِلُّ** yürüyüşte ve yerde yukarı doğru çıkış olarak; tıpkı bulutun, göğün karnına doğru yükseldiğinde **يَحْزَئِلُّ** olması gibi.
Ve develer **احزَأَلَّتِ**: toplandı, sonra gidişlerinde yerden bir sırtın üzerine yükseldi; dedi ki:
بَنُو جُنْدَعٍ فاحزَوْزَأَتْ واحزَأَلَّتِ
Ve **الاحتِزال**: elbiseyle kuşanma.
Ve tavuk yumurtalarının üzerine **احزَوْزَأَتِ**: uzaklaştı (kendini çekti); bu, ikizlenmiş (mudaaf) olandandır.

**حلز**:
Kalp, hüzün عندında **يَتَحلَّزُ**; onda sıkıştırma gibi ve acı duyma.
Ve **قَلْبٌ حالِز** ve **إنسانُ حالِز**: **حَلْزٍ** sahibi; ve denilir: **كَبِدٌ حِلِّزَة** ve **حَلِزَة**; yani: tabiat (yaradılıştan meleke). Ve **رجلٌ حِلِّزٌ** yani cimri; ve **امرأةٌ حِلِّزَةٌ** cimri.

**زلح**:
**الزَّلْحُ** senin “**قَصْعةٌ زَلَحْلَحة**” sözündendir: onun dibi yoktur.

**زحل**:
**زَحَلَ** şey: makamından ayrıldı. Ve dişi deve, yürüyüşünde geri kaldığında **تَزْحَلُ زَحْلاً**; dedi ki:
فإنْ لا تُغَيِّرْها قُرَيشٌ بمُلْكِـهـا		يكُنْ عن قُرَيشٍ مُسْتَمازٌ ومَزْحَلُ
Ve dedi ki:
قد جَعَلْتَ نابُ دُكَيْنٍ تَزْحَلُ
Ve **المزَحَل**: kendisine doğru **يُزْحَل** olunan yer.
Ve develerden **الزَّحُول**: havuza vardığında kovucu yüzüne vurur da onu arkasını dönmüş kılar; havuza varıncaya kadar **تَزْحَلُ** olmaktan ayrılmaz; bazen de yüzü dönük olarak sabit durur. Lebîd, “**زَحَلَ الشَيْءُ** makamından ayrıldı” hakkında dedi ki:
لو يقومُ الفـيلُ أو فَـيَّالُـه		زَلَّ عن مِثْل مَقامي وزَحَلْ

**لحز**:
**رجُلٌ لَحِزٌ** yani nefsi cimri; ve şu beyit okunmuştur:
تَرَى اللَّحِزَ الشَّحيحَ إذا أُمِرَّتْ		عليه لِما له فيها مُـهـينـا
Ve **التَلَحُّزُ**: nar ve benzeri bir şeyi yemekten sende meydana gelen toplanma (büzülme). İştah olarak.
