# حلز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%84%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حلز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حلز

حلز الأديم والعود: قشرهما، نقله الصاغاني. والحلز، كجلق: السيئ الخلق. الحلز: البخيل، وهي بهاء. الحلز: القصير، وهي الحلزة. الحلز: نبات، وقيل: هو ضرب من الحبوب، يزرع بالشام، وقيل: هو ضرب من الشجر قصار، عن السيرافي. الحلز: البوم، والحلزة، بالهاء، لأنثى الكل. الحلزة: دويبة معروفة، قاله ابن دريد. والحارث بن حلزة اليشكري، من بني كنانة بن يشكر بن بكر بن وائل، شاعر. قال الجوهري: رجل حلز: بخيل، وامرأة حلزة: بخيلة، وبه سمي الحارث بن حلزة. وقال الأزهري: قال قطرب: الحلزة: ضرب من النبات، وبه سمي الحارث بن حلزة. قال الأزهري: وقطرب ليس من الثقات، وله في اشتقاق الأسماء حروف منكرة. وقلب حالز: ضيق، على النسب، وكبد حلزة، كفرحة، وكذا حلزة بتشديد اللام المكسورة: قرحة. وتحلز الشيء: بقي. نقله الصاغاني. تحلز القلب عند الحزن: توجع، وهو كالاعتصار فيه. تحلز الرجل للأمر، إذا تشمر له، وكذلك تهلز، قال الراجز:
  يرفعن للحادي إذا تحلزا                      هاما إذا هززته تهزهزا في نوادر الأعراب: احتلز منه حقه: أخذه، ومثله: اختلج منه. وتحالزنا بالكلام: قال لي وقلت له، ومثله تحالجنا بالكلام. والحلزون، محركة: دابة تكون في الرمث، نقله الأصمعي، وجاء به في باب فعلول، وذكر معه الزرجون والقرقوس، فإن كانت النون أصلية فالحرف رباعي، وموضع ذكره حرف النون، كما فعله الجوهري، وإن كانت زائدة فالحرف ثلاثي، وهذا موضع ذكره، كما فعله الأزهري. أو الحلزون من جنس الأصداف، وهذا قول الأطباء. ومما يستدرك عليه: رجل حالز: أي وجع. وحلزة امرأة. والحلزون: موضع.

### Türkçe

**حلز** deriyi ve sopayı: ikisini de soymak; bunu es-Sâğânî nakletti. Ve **الحلز**, **جلق** gibi: kötü huylu. **الحلز**: cimri; ve o, **هاء** iledir. **الحلز**: kısa boylu; ve o, **الحلزة**’dir. **الحلز**: bir bitki; ve denildi ki: o, hububattan bir türdür; Şam’da ekilir; ve denildi ki: o, kısa ağaçlardan bir türdür; es-Sîrâfî’den. **الحلز**: baykuş; ve **الحلزة**, **هاء** ile, **الكل**’in dişisi için. **الحلزة**: bilinen bir küçük hayvancık; bunu İbn Düreyd söyledi. Ve el-Hâris b. **حلزة** el-Yeşkürî, Benî Kinâne b. Yeşkür b. Bekr b. Vâil’dendir; şairdir. el-Cevherî dedi: **حلز** bir adam: cimri; ve **حلزة** bir kadın: cimri; ve onunla el-Hâris b. **حلزة** adlandırıldı. el-Ezherî dedi: Kutrub dedi: **الحلزة**: bitkiden bir tür; ve onunla el-Hâris b. **حلزة** adlandırıldı. el-Ezherî dedi: ve Kutrub güvenilirlerden değildir; ve onun isimlerin اشتقاق’ında münker harfleri vardır. Ve **حالز** bir kalp: dar; nisbet üzere. Ve **حلزة** bir karaciğer, **فرحة** gibi; ve كذلك **حلزة** (kesreli **اللام**’ın şeddelenmesiyle): yara. Ve **تحلز** şey: kaldı. Bunu es-Sâğânî nakletti. Hüzün عند **تحلز** kalp: acıdı; ve o, onda sıkıştırma gibidir. Adam iş için **تحلز** etti; ona sıvandığı zaman; ve كذلك **تهلز**; er-Râciz dedi:
  Yükseltirler sürücü için, **تحلزا** ettiği zaman                      başlar; onu sarstığın zaman, **تهزهزا** eder
A‘râb’ın nevâdirinde: ondan hakkını **احتلز** etti: onu aldı; ve benzeri: ondan **اختلج** etti. Ve sözle **تحالزنا** ettik: bana dedi ve ona dedim; ve benzeri sözle **تحالجنا** ettik. Ve **الحلزون**, harekeli: **الرمث**’te bulunan bir hayvandır; bunu el-Asma‘î nakletti; ve onu **فعلول** bâbında getirdi; ve onunla birlikte **الزرجون** ve **القرقوس**’u zikretti; eğer **النون** aslî ise harf dörtlüdür; onun zikrinin yeri **النون** harfidir; el-Cevherî’nin yaptığı gibi; ve eğer زائد ise harf üçlüdür; ve onun zikrinin yeri burasıdır; el-Ezherî’nin yaptığı gibi. Yahut **الحلزون** **الأصداف** cinsindendir; bu, tabiplerin sözüdür. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **حالز** bir adam: yani ağrıdı. Ve **حلزة** bir kadın. Ve **الحلزون**: bir yer.
