# حلس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%84%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حلس

الحلس، بالكسر: كل شيء ولي ظهر البعير والدابة تحت الرحل والسرج والقتب، وهو بمنزلة المرشحة تكون تحت اللبد، وقيل: هو كساء رقيق على ظهر البعير، يكون تحت البرذعة. والحلس أيضا: اسم لما يبسط في البيت تحت حر الثياب والمتاع من مسح ونحوه، ويحرك، مثل شبه وشبه، ومثل ومثل، حكاه أبو عبيد. ج، أحلاس وحلوس وحلسة، الأخير عن الفراء، مثل قرد وقردة، نقله الصاغاني. وقال ابن الأعرابي: يقال لبساط البيت: الحلس، ولحصره: الفحول. الحلس: الرابع من سهام الميسر، عن أبي عبيد، كالحلس، ككتف، نقله ابن فارس. قال اللحياني: فيه أربعة فروض، وله غنم أربعة أنصباء إن فاز، وعليه غنم أربعة أنصباء إن لم يفز. من المجاز: الحلس: الكبير من الناس للزومه محله لا يزايله. والذي في المحيط: رأيت حلسا في الناس، أي كبيرا. يقال: هو حلس بيته، إذا لم يبرح مكانه، وهو ذم، أي أنه لا يصلح إلا للزوم البيت، نقله الأزهري عن الغتريفي، قال: ويقال: فلان من أحلاس البلاد، للذي لا يزايلها من حبه إياها، وهذا مدح، أي أنه ذو عزة وشدة، وأنه لا يبرحها لا يبالي دينا ولا سنة حتى تخصب البلاد، فيقال: هو متحلس بها، أي مقيم، وحلس بها كذلك، ومنه الحديث:  كن حلسا من أحلاس بيتك  يعني في الفتنة. وبنو حلس: بطن، وفي اللسان: بطين من الأزد ينزلون نهر الملك، وهم من الأزد، كما قاله ابن دريد، وقال ابن حبيب: في كنانة بن خزيمة حلس بن نفاثة بن عدي بن الديل بن عبد مناة، قال وحلس هم عباد دخلوا في لخم، وهو حلس بن عامر بن ربيعة بن غزوان. وأم حلس: كنية الأتان. وحليس، كزبير: اسم جماعة، منهم: حليس الحمصي، روى عنه أبو الزاهرية في فضل قريش. حليس بن زيد بن صيفي، هكذا في النسخ، والصواب صفوان الضبي: صحابيان، الأخير له وفادة من وجه واه، وأورده النسائي. حليس بن علقمة الحارثي: سيد الأحابيش ورئيسهم يوم أحد، وهو من بني الحارث بن عبد مناة، من كنانة. حليس بن يزيد من كنانة، وفي كنانة أيضا حليس بن عمرو بن المغفل. والحليسية: ماء، وفي التكملة ماءة لبني الحليس، كزبير، نسبت إليهم، وهم من خثعم، كما يأتي للمصنف في دعنم. وحلس البعير يحلسه حلسا، من حد ضرب، وعليه اقتصر الصاغاني، وزاد في اللسان، ويحلسه، بالضم: غشاه بحلس. من المجاز: حلست السماء حلسا: إذا دام مطرها، وهو غير وابل، كذا في التهذيب، كأحلس، فيهما، الأول عن شمر، قال: أحلست بعيري، إذا جعل عليه الحلس. وقال الزمخشري: وحلست السماء: مطرت مطرا رقيقا دائما، وهو مجاز. من المجاز: الحلس: العهد الوثيق والميثاق، تقول: أحلست فلانا إذا أعطيته حلسا، أي عهدا يأمن به القوم، وذلك مثل سهم يأمن به الرجل ما دام في يده، ويكسر. قال الأصمعي: الحلس: أن يأخذ المصدق النقد مكان الفريضة. ونص الأصمعي: مكان الإبل، مثله في اللسان والتكملة، وفي التهذيب مثل ما للمصنف. من المجاز: الحلس، ككتف: الشجاع الذي يلازم قرنه، كالحليس، وقال الشاعر:
  فقلت لها كأين مـن جـبـان                      يصاب ويخطأ الحلس المحامي كأين بمعنى كم. من المجاز: الحلس: الحريص الملازم كحلسم، بزيادة الميم، كإردب وسلغد، قاله أبو عمرو، وأنشد:
  ليس بقصل حلس حلسم                      عند البيوت راشن مقم

  والحلس، بالتحريك: أن يكون موضع الحلس من البعير يخالف لون البعير، ومنه بعير أحلس: كتفاه سوداوان وأرضه وذروته أقل سوادا من كتفيه. والمحلوس من الأحراح، ، كالمهلوس، وهو القليل اللحم، نقله الصاغاني عن ابن عباد. والحلساء: شاة ذات شعر ظهرها أسود وتختلط به شعرة حمراء، عن ابن عباد، وقيل: هي التي بين السواد والخضرة، لون بطنها كلون ظهرها، وهو أحلس: لونه بين السواد والحمرة. والحلاساء، بالضم والمد، من الإبل: التي قد حلست بالحوض والمرتع، كذا نقله الصاغاني عن ابن عباد، وفي بعض النسخ المربع، بالموحدة، وهو مجاز، من قولهم: حلس في هذا الأمر، إذا لزمه ولصق به، وكذا حلس به، فهو حلس به، ككتف، فهو مجاز. وأبو الحلاس كغراب: ابن طلحة بن أبي طلحة عبد الله بن عبد العزى بن عثمان بن عبد الدار، قتل كافرا يوم أحد، وكذا إخوته شافع وكلاب وحلاس والحارث، ومعهم اللواء، وكذا عمهم أبو سعيد بن أبي طلحة، قتل كافرا ومعه اللواء يوم أحد، وأما عثمان بن طلحة بن أبي طلحة فهو الذي أخذ منه النبي صلى الله عليه وسلم مفتاح الكعبة، ثم رده عليه. وأم الحلاس بنت أبي صفوان يعلى بن أمية الصحابي التميمي الحنظلي، روت عن أبيها. أم الحلاس: بنت خالد. والحوالس: لعبة لصبيان العرب، وذلك أن تخط خمسة أبيات في أرض سهلة، ويجمع في كل بيت خمس بعرات، وبينها خمسة أبيات ليس فيها شيء، ثم يجر البعر إليها، كل خط منها حالس، قاله ابن السكيت، وقال الغنوي: الحوالس: لعبة لصبيان العرب مثل أربعة عشر، وقال عبد الله بن الزبير الأسدي:
  وأسلمني حلمي وبت كأنـنـي                      أخو حزن يلهيهم ضرب حالس يقال: أحلس البعير إحلاسا، إذا ألبسه الحلس، عن شمر. أحلست السماء، إذا أمطرت مطرا دقيقا دائما، وهذا أيضا قد تقدم، وهو قوله كأحلس فيهما، فإعادته ثانيا تكرار محض، وقد يختاره المصنف في أكثر المواضع من كتابه. من المجاز: أرض محلسة: صار النبات عليها كالحلس لها كثرة، وأخصر من هذا قول شمر: أرض محلسة: قد اخضرت كلها، وقد أحلست. والإحلاس: غبن في البيع، عن أبي عمرو، وقد أحلسه فيه. الإحلاس: الإفلاس، عن ابن عباد، يقال: محلس مفلس، نقله الصاغاني. من المجاز: استحلس السنام: ركبته روادف الشحم، ورواكبه، قاله الليث. من المجاز: استحلس النبات، إذا غطى الأرض بكثرته، زاد الزمخشري: وطوله، ومنه قولهم: في أرضهم عشب مستحلس، وقال الأصمعي: إذا غطى النبات الأرض ، بكثرته قيل له: استحلس، فإذا بلغ والتف قيل: قد استأسد، كأحلس. وقيل: أحلست الأرض، واستحلست: كثر بذرها فألبسها، وقيل: اخضرت واستوى نباتها. من المجاز: استحلس فلان الخوف، إذا لم يفارقه، أي صيره كالحلس الذي يفترش، ولم يأمن، ومنه حديث الشعبي أنه أتي به الحجاج فقال: أخرجت علي يا شعبي? فقال: أصلح الله الأمير، أجدب بنا الجناب، وأحزن بنا المنزل، واستحلسنا الخوف، واكتحلنا السهر، فأصابتنا خزية فلم نكن فيها بررة أتقياء، ولا فجرة أقوياء. قال: لله أبوك يا شعبي، ثم عفا عنه.
 استحلس الماء: باعه ولم يسقه، فهو مستحلس، كما في العباب. واحلس احلساسا، كاحمر احمرارا: صار أحلس، وهو الذي لونه بين السواد والحمرة، قال المعطل الهذلي يصف سيفا:

  لين حسام لا يليق ضريبة                      في متنه دخن وأثر أحلس هكذا في الصحاح. قلت: والصواب أن البيت لأبي قلابة الطابخي، ونصه: عضب حسام، ولا يليق، أي لا يبقي أو لا يمسك ضريبة حتى يقطعها، والأثر: فرند السيف، والأحلس: المختلف الألوان. في النوادر: تحلس فلان لكذا وكذا: طاف له وحام به. تحلس بالمكان وتحلز به، إذا أقام به. وسير محلس، كمكرم، وضبطه الصاغاني كمحسن، لا يفتر عنه، وهو مجاز، قال:
  كأنها والسير ناج محلس                      أسفع موشي شواه أخنس من أمثالهم يقولون: ما هو إلا محلس على الدبر، والذي في اللسان والتكملة ما هو إلا محلوس على الدبر، أي ألزم هذا الأمر إلزام الحلس الدبر، ككتف، يضرب للرجل يكره على عمل أو أمر. ومما يستدرك عليه: المتحلس: المقيم بالبلاد كالحلس. وحلست أخفافها شوكا، أي طورقت بشوك من حديد وألزمته وعوليت به كما ألزمت ظهور الإبل أحلاسها. والمستحلس: الملازم للقتال. وفلان من أحلاس الخيل، أي من راضتها وساستها والملازمين ظهورها. والحلوس، كصبور: الحريص الملازم. وقال الليث: عشب مستحلس: ترى له طرائق بعضها تحت بعض من تراكبه وسواده. واستحلس الليل بالظلام: تراكم. والحلس، ككتف: الذي لونه بين السواد والحمرة، قال رؤبة يعاتب ابنه عبد الله:
  أقول يكفيني اعتداء المعتدي                      وأسد إن شـد لـم يعـرد
  كأنه فـي لـبـد ولـبـد                      من حلس أنمر في تزبـد
  مدرع في قطع من برجد وأحلست فلانا يمينا، إذا أمررتها عليه، وهو مجاز. والإحلاس: الحمل على الشيء. وقال أبو سعيد: حلس الرجل بالشيء وحمس به، إذا تولع. وأحلسه إحلاسا: أعطاه عهدا يأمن به. وقال الفراء: هو ابن بعثطها وسرسورها وحلسها، وابن بجدتها، وابن سمسارها وسفسيرها، بمعنى واحد. ويقال: رفضت فلانا ونفضت أحلاسه، إذا تركته. وفلان يجالس بني فلان ويحالسهم: يلازمهم، وهو مجاز. وأبو الحليس: رجل. والأحلس العبدي: من رجالهم. ذكره ابن الأعرابي. ورأيت حلسا من الناس، أي جماعة، ذكره الصاغاني، وقد تقدم عن ابن عباد. وأبو الحليس: كنية الحمار. وأم الحليس: امرأة.

### Türkçe

**الحلس**، kesre ile: devenin ve binek hayvanının sırtına, **الرحل** ve **السرج** ve **القتب** altında bitişen her şey; o, **اللبد** altında bulunan, **المرشحة** menzilesindedir. Ve denildi ki: o, devenin sırtı üzerinde ince bir örtüdür; **البرذعة** altında bulunur. Ve **الحلس** ayrıca: evde, elbiselerin ve eşyanın sıcağı altında **مسح** ve benzeri şeylerden serilen şeye isimdir; ve harekelenir; **شبه** ve **شبه** gibi, ve **مثل** ve **مثل** gibi; bunu Ebû Ubeyd rivayet etti. Çoğulu: **أحلاس** ve **حلوس** ve **حلسة**; sonuncusu Ferrâ’dan; **قرد** ve **قردة** gibi; bunu Sâgânî nakletti. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: evin yaygısına: **الحلس** denir; hasırlarına: **الفحول** denir. **الحلس**: Ebû Ubeyd’den, **سهام الميسر**’in dördüncüsü; **كالحلس**; **ككتف**; bunu İbn Fâris nakletti. Lihyânî dedi ki: onda dört farz vardır; kazanırsa onun için dört pay ganimet vardır; kazanmazsa onun aleyhine dört pay ganimet vardır. Mecazdan: **الحلس**: yerini terk etmeyip mahalline yapışması sebebiyle insanlardan büyük olan. Ve **المحيط**’ta olan: “İnsanlar içinde bir **حلس** gördüm”, yani büyük. Denir ki: “O, evinin **حلس**’idir”, eğer yerinden ayrılmazsa; bu zemdir; yani o, ancak eve yapışmaya yarar; Ezherî bunu Ğutrîfî’den nakletti; dedi ki: ve denir ki: “Falan, beldelerin **أحلاس**’ındandır”, onu sevgisinden dolayı ondan ayrılmayan kimse için; bu ise medihdir; yani o, izzet ve şiddet sahibidir; ve o, beldeler verimli oluncaya kadar dinen de senece de aldırmadan ondan ayrılmaz; sonra denir ki: “O, onunla **متحلس**’tir”, yani ikamet edendir; ve onunla **حلس** da (böyledir). Ve ondan hadis: “**كن حلسا من أحلاس بيتك**” yani fitnede. Ve **بنو حلس**: bir batındır; ve **اللسان**’da: Ezd’den bir batıncık; **نهر الملك**’e inerler; ve onlar Ezd’dendir; İbn Düreyd’in dediği gibi. İbn Habîb dedi ki: Kinâne b. Huzeyme’de **حلس** b. Nefâse b. ‘Adî b. **الديل** b. ‘Abd Menât vardır; dedi ki: ve **حلس**; Lakhm’a girmiş kullardır; ve o, **حلس** b. ‘Âmir b. Rabî‘a b. Ğazvân’dır. Ve **أم حلس**: dişi eşeğin künyesidir. Ve **حليس**، **كزبير**: bir cemaatin ismidir; onlardan: **حليس الحمصي**; Kureyş’in fazileti hakkında Ebû’z-Zâhiriyye ondan rivayet etti. **حليس** b. Zeyd b. Sayfî; nüshalarda böyledir; doğrusu **صفوان الضبي**’dir: iki sahâbî; sonuncusunun zayıf bir yoldan elçilik gelişi vardır; Nesâî onu zikretti. **حليس** b. ‘Alkame el-Hârisî: **الأحابيش**’in efendisi ve Uhud günü reisleri; ve o, Kinâne’den Benî’l-Hâris b. ‘Abd Menât’tandır. **حليس** b. Yezîd, Kinâne’dendir; ve Kinâne’de ayrıca **حليس** b. ‘Amr b. el-Muğaffal vardır. Ve **الحليسية**: bir sudur; ve **التكملة**’de: Benî **الحليس**’e ait bir su; **كزبير**; onlara nispet edilmiştir; ve onlar Heth‘am’dandır; musannifin **دعنم** maddesinde geleceği üzere. Ve “**حلس** el-deve” onu **يحلسه** **حلسا**: **ضرب** babından; Sâgânî bununla yetindi; ve **اللسان**’da artırdı: ve onu **يحلسه** (damme ile): onu **حلس** ile örttü. Mecazdan: “**حلست السماء حلسا**”: yağmuru devam ederse; ve o, şiddetli sağanak değildir; **التهذيب**’te böyledir; “**كأحلس**” ikisinde; birincisi Şemr’dendir; dedi ki: “Deveime **أحلست** ettim”, yani üzerine **الحلس** yaptım. Zemahşerî dedi ki: “**حلست السماء**”: ince, devamlı bir yağmur yağdı; ve bu mecazdır. Mecazdan: **الحلس**: sağlam ahid ve misak; “Falana **أحلست** ettim” dersin, ona bir **حلس** verdiğin zaman; yani kavmin onunla emniyette olduğu bir ahid; ve bu, adamın elinde bulunduğu müddetçe onunla emniyette olduğu bir ok gibidir; ve kırılır. Asma‘î dedi ki: **الحلس**: sadaka toplayanın farîza yerine nakdi almasıdır. Asma‘î’nin lafzı: develer yerine; **اللسان** ve **التكملة**’de de böyledir; **التهذيب**’te musannifin olanı gibidir. Mecazdan: **الحلس**، **ككتف**: rakibini bırakmayan yiğit; **كالحليس** gibi. Şair dedi ki:
  فقلت لها كأين مـن جـبـان                      يصاب ويخطأ الحلس المحامي
**كأين** “kaç/ nice” mânasında **كم** demektir. Mecazdan: **الحلس**: hırslı, yapışıp kalan; **حلسم** gibi, **الميم** ziyadesiyle; **إردب** ve **سلغد** gibi; bunu Ebû ‘Amr söyledi; ve şu beyti okudu:
  ليس بقصل حلس حلسم                      عند البيوت راشن مقم

Ve **الحلس** (hareke ile): devenin **الحلس** yerinin, devenin renginden farklı olmasıdır; ve ondan **بعير أحلس**: iki küreği siyah, gövdesi ve hörgücü iki küreğinden daha az siyah olan. Ve **المحلوس**: **الأحراح**’tandır; **كالمهلوس**; o, eti az olandır; Sâgânî bunu İbn ‘Abbâd’dan nakletti. Ve **الحلساء**: sırtının kılı siyah olan ve ona kırmızı bir kıl karışan koyun; İbn ‘Abbâd’dan. Ve denildi ki: o, siyahlık ile yeşillik arasında olandır; karnının rengi sırtının rengi gibidir; ve o, **أحلس**’tir: rengi siyahlık ile kızıllık arasındadır. Ve **الحلاساء** (damme ve med ile), develerden: havuz ve otlakla **حلست** edilmiş olan; Sâgânî bunu İbn ‘Abbâd’dan böyle nakletti; bazı nüshalarda **المربع** (birleşik **الباء** ile) vardır; ve bu mecazdır; “Bu işte **حلس** oldu” sözünden; eğer ona yapışıp kaldıysa; ve yine “Onunla **حلس** oldu”; artık o, onunla **حلس**’tir; **ككتف**; bu da mecazdır. Ve **أبو الحلاس**، **كغراب**: Talha b. Ebî Talha’nın oğlu; Abdullah b. ‘Abdül‘uzzâ b. ‘Uthmân b. ‘Abdüddâr; Uhud günü kâfir olarak öldürüldü; kardeşleri Şâfi‘ ve Kilâb ve **حلاس** ve Hâris de böyle; sancak onlarla idi; amcaları Ebû Sa‘îd b. Ebî Talha da böyle; Uhud günü kâfir olarak, yanında sancakla öldürüldü. Ama ‘Uthmân b. Talha b. Ebî Talha: Nebî (sallallahu aleyhi ve sellem)’in Kâbe’nin anahtarını kendisinden aldığı, sonra ona geri verdiği kimsedir. Ve **أم الحلاس**: sahâbî Temîmî Hanzalî Ya‘lâ b. Ümeyye’nin kızı Ebû Safvân; babasından rivayet etti. **أم الحلاس**: Hâlid’in kızıdır. Ve **الحوالس**: Arap çocuklarına ait bir oyundur; şu ki: düz bir yerde beş ev çizilir; her evde beş tezek toplanır; aralarında içinde hiçbir şey olmayan beş ev daha vardır; sonra tezekler ona doğru çekilir; her çizgi ondan bir **حالس**’tir; bunu İbnü’s-Sikkît söyledi. Ğanevî dedi ki: **الحوالس**: Arap çocuklarına ait bir oyundur; “on dört” gibidir. Abdullah b. Zübeyr el-Esedî dedi ki:
  وأسلمني حلمي وبت كأنـنـي                      أخو حزن يلهيهم ضرب حالس
Denir ki: “Deveyi **أحلس** etti” **إحلاسا**: ona **الحلس** giydirdiği zaman; Şemr’den. “**أحلست السماء**”: ince, devamlı bir yağmur yağdırdığı zaman; bu da daha önce geçti; ve bu, “**كأحلس** فيهما” sözüdür; onu ikinci defa iade etmesi sırf tekrardır; musannif bunu kitabının çoğu yerinde seçebilir. Mecazdan: **أرض محلسة**: üzerindeki bitki, çokluğundan dolayı ona **الحلس** gibi oldu. Şemr’in sözü bundan daha kısadır: **أرض محلسة**: tamamı yeşermiştir; ve **أحلست** olmuştur. Ve **الإحلاس**: alışverişte aldanmadır; Ebû ‘Amr’dan; ve onda onu **أحلس** etti. **الإحلاس**: iflastır; İbn ‘Abbâd’dan; “**محلس مفلس**” denir; Sâgânî nakletti. Mecazdan: “**استحلس السنام**”: yağın artçıları ve binicileri ona bindi; bunu Leys söyledi. Mecazdan: “**استحلس النبات**”: çokluğuyla yeri örttüğü zaman; Zemahşerî artırdı: ve boyuyla; ve ondan sözleri: “Onların arazisinde **عشب مستحلس** vardır.” Asma‘î dedi ki: bitki çokluğuyla yeri örttüğünde ona “**استحلس**” denir; olgunlaşıp sıklaştığında “**استأسد** oldu” denir; **كأحلس**. Ve denildi ki: “Yer **أحلست** oldu ve **استحلست**”: tohumu çoğaldı da onu giydirdi; ve denildi ki: yeşerdi ve bitkisi düzeldi. Mecazdan: “Falan **استحلس** korkuyu”: ondan ayrılmadığı zaman; yani onu, serilen **الحلس** gibi yaptı; ve emniyete ermedi. Ve ondan Şa‘bî hadisi: Haccâc’a getirildi; dedi ki: “Ey Şa‘bî, bana karşı mı çıktın?” O dedi ki: “Emîri Allah ıslah etsin; bize çevre kuraklaştı; bize menzil hüzün verdi; korkuyu **استحلس** ettik; uykusuzluğu sürme edindik; bize bir zillet isabet etti; onda ne takvâ sahibi iyiler idik, ne de güçlü günahkârlar.” Dedi ki: “Allah babanı hayırla mükâfatlandırsın ey Şa‘bî”; sonra onu affetti.

“**استحلس الماء**”: onu sattı ve sulamadı; artık o **مستحلس**’tir; **العباب**’da olduğu gibi. Ve “**احلس**” **احلساسا**، “**احمر**” **احمرارا** gibi: **أحلس** oldu; ve o, rengi siyahlık ile kızıllık arasında olandır. Mu‘attal el-Hüzelî bir kılıcı vasfederek dedi ki:

  لين حسام لا يليق ضريبة                      في متنه دخن وأثر أحلس
**الصحاح**’ta böyle. Dedim ki: doğru olan, beytin Ebû Kilâbe et-Tâbihî’ye ait olmasıdır; ve lafzı: “**عضب حسام**، **ولا يليق**”; yani darbeyi bırakmaz yahut tutmaz, onu kesinceye kadar; ve **الأثر**: kılıcın **فرند**’idir; ve **الأحلس**: renkleri farklı olandır. **النوادر**’de: “Falan, şu ve şu için **تحلس** etti”: onun etrafında dolaştı ve onun çevresinde döndü. “Mekânda **تحلس** etti” ve onunla **تحلز** etti: orada ikamet ettiği zaman. Ve **سير محلس**، **كمكرم**; Sâgânî onu **كمحسن** diye ضبط etti: ondan gevşemez; ve bu mecazdır; dedi ki:
  كأنها والسير ناج محلس                      أسفع موشي شواه أخنس
Atasözlerinden: “O, ancak kıça karşı bir **محلس**’tir.” Ve **اللسان** ve **التكملة**’de olan: “O, ancak kıça karşı bir **محلوس**’tur”; yani bu işe, **الحلس**’in kıça yapıştırılması gibi yapıştırılmıştır; **ككتف**; bir işe yahut emre zorlanan adam için darb-ı meseldir. Ve kendisine istidrâk edilenlerdendir: **المتحلس**: beldelerde ikamet eden; **كالحلس**. Ve “Onun toynaklarını **حلست** ettim dikenle”: yani demirden dikenle çiviledim ve onu yapıştırdım ve onunla yükselttim; develerin sırtlarına **أحلاس**’larını yapıştırdığım gibi. Ve **المستحلس**: savaşmaya yapışıp kalan. Ve “Falan, atların **أحلاس**’ındandır”: yani onları terbiye edenlerinden, idare edenlerinden ve sırtlarına yapışıp kalanlardandır. Ve **الحلوس**، **كصبور**: hırslı, yapışıp kalan. Leys dedi ki: **عشب مستحلس**: üst üste binmesi ve siyahlığı sebebiyle, onun bazı yollarının bazısının altında olduğunu görürsün. Ve “Gece, karanlıkla **استحلس** etti”: yığıldı. Ve **الحلس**، **ككتف**: rengi siyahlık ile kızıllık arasında olan; Ru’be, oğlu Abdullah’ı azarlayarak dedi ki:
  أقول يكفيني اعتداء المعتدي                      وأسد إن شـد لـم يعـرد
  كأنه فـي لـبـد ولـبـد                      من حلس أنمر في تزبـد
  مدرع في قطع من برجد
Ve “Falana bir yemin **أحلست** ettim”: onu ona geçirdiğim zaman; ve bu mecazdır. Ve **الإحلاس**: bir şeyi yükletmedir. Ebû Sa‘îd dedi ki: “Adam, şeyle **حلس** oldu ve onunla **حمس** oldu”: tutkun olduğu zaman. Ve onu **أحلسه** **إحلاسا**: ona, onunla emniyette olacağı bir ahid verdi. Ferrâ dedi ki: “O, onun **بعثطها**’sının ve **سرسورها**’sının ve **حلسها**’sının oğludur; ve onun **بجدتها**’sının oğludur; ve onun **سمسارها**’sının ve **سفسيرها**’sının oğludur”; tek mânadadır. Ve denir ki: “Falana **رفضت** ettim ve onun **أحلاسه**’ını **نفضت** ettim”: onu terk ettiğin zaman. Ve “Falan, falan oğullarıyla oturur ve onlarla **يحالسهم** eder”: onlara yapışıp kaldığı zaman; ve bu mecazdır. Ve **أبو الحليس**: bir adamdır. Ve **الأحلس العبدي**: onların adamlarındandır; İbnü’l-A‘râbî onu zikretti. Ve “İnsanlardan bir **حلس** gördüm”: yani bir cemaat; Sâgânî onu zikretti; ve daha önce İbn ‘Abbâd’dan geçti. Ve **أبو الحليس**: eşeğin künyesidir. Ve **أم الحليس**: bir kadındır.
