# حلك (ح-ل-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%83
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%84%D9%83

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ل - ك
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%83/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والكاف اللام معهما
ك ح ل، ل ح ك، ح ل ك، ك ل ح مستعملات
كحل:
الكُحْل: ما يُكْتَحَلُ به والمِكحال: المِيلُ تُكحَلُ به العَيْنُ من المُكْحُلَة، والكَحَلُ: مصدره. والأكْحَل الذي يَعلُو مَنابِتَ أشفاره سَوادٌ خِلقةً. والأكحَلُ: عِرْق الحياة في اليَد وفي كُلِّ عُضو منه شُعبةٌ على حِدَة. الكَحْلُ: شِدَّة المَحْل. والكُحَيل: ضَرْبٌ من القَطِران.
لحك:
اللَّحْك: شِدَّة لأَم الشّيء بالشيء، تقول: قد لوحِكَت فَقارُ هذه الناقة، أي دَخَلَ بعضُها في بعض. والمُلاحَكة في البُنيْان ونحوه، قال الأشى:
وَدأْباً تلاحك مثـل الـفـؤو		سِ لاحكم فيه السليل الفِقارا
حلك.
الحَلَكُ: شدَّة السَّواد، حالِكٌ حُلْوُك، وحَلَكَ يَحلُكُ حلوكا. والحَلَك: شِدَّة السَواد كلَون الغُراب، يقال: إنّه لأشدُّ سواداً من حَلَك الغُراب.
كلح:
الكُلُوح: بُدُوّ الأسنان عند العُبُوس. وكَلَح كُلُوحاً. وأَكْلَحَه كذا. قال لبيد:
تُكلِحُ الأَرْوَقَ منهم والأَيَلّ
حكل:
تقُول: في لِسانِه حُكْلةٌ أي عُجْمة.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الكاف** **اللام** onlarla birlikte

**ك ح ل**، **ل ح ك**، **ح ل ك**، **ك ل ح** kullanımdadırlar
**كحل**:
**الكُحْل**: kendisiyle sürme çekilen şey; **المِكحال**: **المُكْحُلَة**’den gözün kendisiyle sürmelendiği mil; **الكَحَل**: onun mastarıdır. Ve **الأكْحَل**: kirpiklerinin bitim yerlerinin üzerinde yaratılıştan bir siyahlık bulunan. Ve **الأكحَلُ**: elde hayat damarıdır; ve ondan her uzuvda ayrı ayrı bir şube vardır. **الكَحْلُ**: kıtlığın şiddeti. **الكُحَيل**: katrandan bir tür.

**لحك**:
**اللَّحْك**: bir şeyin bir şeyle kaynaşmasının şiddeti; dersin ki: “Bu dişi devenin omurları **لوحِكَت**”, yani bazısı bazısının içine girdi. Ve **المُلاحَكة** bina yapımında ve benzerinde olur. **الأشى** dedi ki:
وَدأْباً تلاحك مثـل الـفـؤو		سِ لاحكم فيه السليل الفِقارا

**حلك**.
**الحَلَكُ**: siyahlığın şiddeti; **حالِكٌ حُلْوُك**; ve **حَلَكَ يَحلُكُ حلوكا**. Ve **الحَلَك**: karganın rengi gibi siyahlığın şiddeti; denir ki: “O, karganın **حَلَك**’ından daha şiddetli siyahtır.”

**كلح**:
**الكُلُوح**: kaş çatmada dişlerin görünmesi. Ve **كَلَح كُلُوحاً**. Ve **أَكْلَحَه** şöyle şöyle. **لبيد** dedi ki:
تُكلِحُ الأَرْوَقَ منهم والأَيَلّ

**حكل**:
Dersin ki: “Onun dilinde **حُكْلةٌ** vardır”, yani pelteklik.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%83/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

حَلَكَ الشيءُ يَحْلُكُ حُلوكَةً: اشتدَّ سوادُه. واحْلَولَكَ مثله. والحَلَكُ: السوادُ. يقال: أسودُ مثل حَلَكِ الغُراب. وهو سوادُه. وأسود حالِكٌ وحانِكٌ بمعنىً. والحَلَكوكُ، بالتحريك: الشديد السواد. والحُلَكَةُ: ضربٌ من العَظاءِ، يقال: دُوَيْبَّةٌ تغوص في الرمل، وكذلك الحَلْكاءُ.

##### Türkçe

**حَلَكَ** şey **يَحْلُكُ** **حُلوكَةً**: onun siyahlığı şiddetlendi. **واحْلَولَكَ** da onun gibidir. **والحَلَكُ**: siyahlık. Denir ki: karganın **حَلَكِ**i gibi siyah. Ve o, onun siyahlığıdır. Ve **أسود حالِكٌ** ve **حانِكٌ** anlamca birdir. **والحَلَكوكُ**, harekeli olarak: şiddetli siyahlık. **والحُلَكَةُ**: **العَظاءِ**dan bir türdür; denir ki: kumun içine dalan bir küçük canlı; **الحَلْكاءُ** da böyledir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%83/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الحاء والكاف واللام
حكل ، حلك ، كلح ، كحل ، لحك ، لكح : مستعملات .
كحل : قال الليْث : الكُحْل : ما يُكْتَحل به . والمِكْحال : المِيلُ تُكْحلُ به العيْنُ من المُكْحُلة .
وقال ابن السكيت : ما كان على مِفْعَل ومِفْعَلة مما يُعتمَل به فهو مكسور الميم مثل مِخْرز ومِبضع ومِسلّة ومِرْدَعة ومِخلاة إلاَّ أَحْرفاً جاءتْ نوادر بضمِّ الميم والعين وهي : مُسْعُط ومُنْخُل ومُدْهُن ومُكحُلة ومُنْصُل .
وقال الليث : الكَحَل : مصدر الأكْحَل والكَحْلاء من الرجال والنساء : وهو الذي يعلُو مَنابتَ أشفاره سوادٌ خِلقة من غير كُحْل وأنشد :
كأن بها كُحْلاً وإن لم تُكَحَّلِ
والأكحلُ : عِرْقُ اليد يسمَّى أكحَلاً وفي كلِّ عضو منه شُعبة له اسم على حِدةٍ ، فإذا قُطع في اليد لم يرقأ الدَّمُ .
قال : والكَحْل : شِدة المَحْل ، يقال : أصابهم كَحْل ومَحْل .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : صَرَّحَت كَحْلُ غَير مُجْرًى ، وكَحَلَتهم السنون .
وأنشد :
قومٌ إذا صرَّحَتْ كَحْلٌ بيوتُهم
مأْوَى الضَّرِيكِ ومأْوَى كلِّ قُرضوبِ
فأجراه الشاعر لحاجته إلى إجرائه .
ثعلب عن سَلَمة عن الفراء : اكتَحَل الرجل إذا وقع في شِدة بعد رخاء .
الليث : الكُحَيْل : ضرب من القَطِران .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : الكُحَيْل : الذي يُطلَى به الإبل للجرَب هو النِّفْط . قال : والقَطِران إنما هو للدَّبَر والقِرْدان .
وقال الفراء : يقال : عَيْن كَحِيل بغير هاء : مكحولة .
والكحلاء : نَبْتٌ من العُشب معروفٌ . أبو عُبيد : يقال لفلان كُحْل ولفلان سَوادٌ أي مال كثير . قال : وكان الأصمعيّ : يتأوَّلُ في سواد العراق أنه سُمي به للكثرة . وأما أنا فأحسبُه للخُضْرة .
ومن أمثال العرب القديمة قولُهم في التَّساوِي ( باءَتْ عَرَارِ بكَحْل ) وهما بقرتانِ كانتا في بني إسرائيل وقد مر تفسيرُهما .
حكل : أبو العباس عن ابن الأعرابي : في لسانه حُكْلَة : أي عُجْمة وقد أَحكَل الرجل على القَوْم إذا أَبَّرَ عليهم شرّاً . وأنشد :
أَبَوْا على الناس أبَوْا فأحْكَلوا
تأْبَي لهم أُرُومة وأوَّلُ
يبْلَى الحديدُ قبلها والجَنْدَلُ
سَلَمة عن الفراء قال : أَشْكَلت عَلَيَّ الأخبارُ وأَحْكلَت وأعْكلَتْ واحْتكلَتْ أي أشكلَتْ .
وقال ابن الأعرابيّ : حَكَل وأَحْكل وعَكل وأَعْكَل واعْتكل واحْتكَل بمعنًى واحد .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : في لسانِه حُكلَةٌ أي عُجمةٌ .
وقال شمر : الحُكلُ : العُجمُ من الطيور والبهائم . وقال رؤبة :
لو أنني أُعْطِيتُ عِلمَ الحُكْلِ
عِلْمَ سلَيمان كلامَ النَّمل
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الحاكِل : المُخمِّن .
لحك : قال الليث : اللَّحْك : شدة لأْم الشيء بالشيء . تقول : لُوحِكَت فَقار هذه الناقة . أي دُوخِل بعضُها في بعض ، والملاحَكة في البُنيان وغيره ملاءَمة . وقال الأعشى يصف ناقة :
ودَأْيَاً تَلاحَك مثل الفُؤوس لاَحَمَ فيه السَّليلُ الفَقَارا
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال : لَحِكَ العسلَ يلْحَكه إذا لَعِقه . وأنشد :
كأنما ألحَك فاه الرُّبا
وسمعت العرب تقول : الدابَّة تكونُ في الرمل تشبه السَّمكة البَيْضاء كأنها شَحْمة مُشربة حُمْرة فإذا أحَسَّت بإنسان دارت في مكانها وغابت . ويقال لها : بِنْت النَّقَا ويشبه بها بَنانُ العذارَى ، وتسمى الحُلَكة واللُّحَكة ، وربما قالوا لها اللُّحَكاء ويقال لها الحُلَكاء .
أبو عُبيد عن أبي عمرو قال : المُتلاحِكة : الناقة الشديدةُ الخَلْق ، والمحبوكة مِثلُها لأنها أُدْمِجَت إدماجاً .
حلك : قال الليث : الحَلَك : شدة السّوادِ كلَون الغُرابِ . تقول : إنه لأشدُّ سواداً من حَلَك الغُراب . ويقال للأسود الشديد السواد : حالكٌ وحُلْكوك ، وقد حَلَك يحلُك حُلوكا .
ابن السكت عن ابن الأعرابي : أسْوَد حالك وحانِك ومُحْلَوْلك . وأسْودُ مثلُ حَلَكِ الغُراب وحَنكِ الغراب ، وحُلْكوك ومُحْلَنْكك ، والحُلَك : دابَّة قد مرَّ تفسيرُها .
كلح : الليث : الكُلوح : بُدوّ الأسنان عند العبوس ، وقد كلَح كُلوحاً ، وأكلَحَه الأمرُ وقال الله : ( تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَهُمْ فِيهَا كَالِحُونَ ) ( المؤمنون : 104 ) .
قال أبو إسحاق : الكالحُ : الذي قد قَلَصَت شَفَتُه عن أسنانه نحو ما ترى من رؤوس الغَنم إذا بَرَزت الأسنانُ وتشمَّرَتِ الشِّفاه .
قلت : وفي بَيْضاء بني جَذِيمة ماءٌ يقال له كلح وهو شَروب عليه نَخل بَعْل قد رَسَخَتْ عروقُها في الماء .
ودَهْر كالِح وكُلاح : شديد . وقال لبيد :
وعِصْمةً في السَّنَة الكُلاح
وسَنةٌ كَلاحِ على فَعَالِ بالكسر إذا كانت مُجْدبة .
وسمِعْتُ أعرابيّاً يقول لجمل رَغُوَ قد كَشَّر عن أنيابه : ( قَبَحَ الله كلَحَته ) . يعني فَمَه
وأنيابَه .
وقال أبو زيد : تَكَلَّحَ البرْقُ تَكلُّحا وهو دوامُ برقِه واسْتِسْراره في الغَمامة البَيْضاء وهذا مثل قولهم : تَكلَّح إذا تبسَّم ، وتبسَّمَ البرْقُ مثلُه .
لكح : ابن دُريد : لَكَحَه يلكَحُه لكحاً إذا ضربَه بيدِه شَبيهٌ بالوَكْز . وأنشد :
يَلْهَزُه طَوْراً وطَوْراً يَلكَحُ
حتى تراهُ مائلاً يُرَنَّح

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الكاف** ve **اللام**
**حكل** , **حلك** , **كلح** , **كحل** , **لحك** , **لكح** : kullanımdadırlar .
**كحل** : **الليْث** dedi ki : **الكُحْل** : onunla sürme çekilen şeydir . **المِكْحال** ise : **المُكْحُلة**’den gözün onunla sürmelendiği mildir .
**ابن السكيت** dedi ki : **مِفْعَل** ve **مِفْعَلة** vezninde olup kendisiyle iş yapılan şeylerden olan her şeyin **ميم**’i kesrelidir; **مِخْرز** ve **مِبضع** ve **مِسلّة** ve **مِرْدَعة** ve **مِخلاة** gibi; ancak **ميم** ve **عين**’in dammesiyle nadir olarak gelmiş harfler müstesna; onlar şunlardır : **مُسْعُط** ve **مُنْخُل** ve **مُدْهُن** ve **مُكحُلة** ve **مُنْصُل** .
**الليث** dedi ki : **الكَحَل** : erkeklerden ve kadınlardan **الأكْحَل** ve **الكَحْلاء**’ın masdarıdır; o, sürmesiz olarak yaratılıştan kirpiklerinin bitim yerlerinin üzerinde bir siyahlık bulunan kimsedir; ve inşad etti :
كأن بها **كُحْلاً** وإن لم تُكَحَّلِ
Ve **الأكحلُ** : eldeki bir damardır, ona **أكحَلاً** denir; ve onun her uzvunda kendisine mahsus adı olan bir şubesi vardır; elden kesilirse kan durmaz .
Dedi ki : ve **الكَحْل** : **المَحْل**’in şiddetidir; “onlara **كَحْل** ve **مَحْل** isabet etti” denir .
**أبو عُبيد** **الأصمعيّ**’den : **كَحْلُ** gayr-i mecrâ olarak **صَرَّحَت**; ve yıllar onları **كَحَلَت** .
Ve inşad etti :
قومٌ إذا صرَّحَتْ **كَحْلٌ** بيوتُهم
مأْوَى الضَّرِيكِ ومأْوَى كلِّ قُرضوبِ
Şair onu, onu mecrâ kılmaya ihtiyacı sebebiyle mecrâ kıldı .
**ثعلب** **سَلَمة**’den, **الفراء**’dan : erkek, bolluktan sonra şiddete düştüğünde **اكتَحَل** eder .
**الليث** : **الكُحَيْل** : katrandan bir türdür .
**أبو عُبيد** **الأصمعيّ**’den : **الكُحَيْل** : develere uyuz için sürülen şeydir; o **النِّفْط**tır . Dedi ki : **القَطِران** ise ancak **الدَّبَر** ve **القِرْدان** içindir .
**الفراء** dedi ki : **عَيْن كَحِيل** (هاء’sız) denir: sürmelenmiş .
Ve **الكحلاء** : ottan bilinen bir bitkidir . **أبو عُبيد** : falana **كُحْل** ve falana **سَوادٌ** denir; yani çok mal . Dedi ki : ve **الأصمعيّ** Irak’ın **سواد**’ı hakkında, onun çokluktan dolayı onunla adlandırıldığını te’vil ederdi . Ama ben onu yeşillik için sanıyorum .
Arapların eski darb-ı mesellerinden, eşitlikte sözleri şudur: ( **باءَتْ عَرَارِ بكَحْل** ) ve ikisi, Benî İsrail’de olan iki inektir; ikisinin tefsiri geçmişti .
**حكل** : **أبو العباس** **ابن الأعرابي**’den : dilinde **حُكْلَة** vardır: yani kekemelik; ve adam, kavme karşı onlara şer olarak **أَحكَل** ettiğinde (böyledir) . Ve inşad etti :
أَبَوْا على الناس أبَوْا فأحْكَلوا
تأْبَي لهم أُرُومة وأوَّلُ
يبْلَى الحديدُ قبلها والجَنْدَلُ
**سَلَمة** **الفراء**’dan dedi ki : haberler bana **أَشْكَلت** ve **أَحْكلَت** ve **أعْكلَتْ** ve **احْتكلَتْ**; yani **أشكلَتْ** .
**ابن الأعرابيّ** dedi ki : **حَكَل** ve **أَحْكل** ve **عَكل** ve **أَعْكَل** ve **اعْتكل** ve **احْتكَل** tek bir mânâdadır .
**أبو عُبيد** **الأصمعيّ**’den : dilinde **حُكلَةٌ** vardır; yani kekemelik .
**شمر** dedi ki : **الحُكلُ** : kuşlardan ve hayvanlardan acem olanlardır . **رؤبة** dedi :
لو أنني أُعْطِيتُ عِلمَ **الحُكْلِ**
عِلْمَ سلَيمان كلامَ النَّمل
**ثعلب** **ابن الأعرابي**’den dedi ki : **الحاكِل** : tahmin edendir .
**لحك** : **الليث** dedi ki : **اللَّحْك** : bir şeyin bir şeye sıkıca bitişmesinin şiddetidir . “Bu devenin omurları **لُوحِكَت**” dersin; yani bir kısmı bir kısmının içine sokuldu; ve bina ve başkasında **الملاحَكة** uygun düşmedir . **الأعشى** bir deveyi vasfederek dedi :
ودَأْيَاً تَلاحَك مثل الفُؤوس لاَحَمَ فيه السَّليلُ الفَقَارا
**ثعلب** **ابن الأعرابي**’den : “balı **لَحِكَ** eder, onu **يلْحَكه**” denir; onu yaladığında . Ve inşad etti :
كأنما ألحَك فاه الرُّبا
Ve Arapların şöyle dediğini işittim: kumda bulunan, beyaz balığa benzeyen bir canlı olur; sanki kızıllıkla boyanmış bir içyağı gibidir; bir insanı hissedince yerinde döner ve kaybolur . Ona **بِنْت النَّقَا** denir; ve onunla bakire kızların parmak uçları benzetilir; ve **الحُلَكة** ve **اللُّحَكة** diye adlandırılır; bazen ona **اللُّحَكاء** dediler; ve ona **الحُلَكاء** denir .
**أبو عُبيد** **أبي عمرو**’dan dedi ki : **المُتلاحِكة** : yaratılışı kuvvetli devedir; ve **المحبوكة** onun gibidir; çünkü o, sıkı bir sıkıştırmayla sıkıştırılmıştır .
**حلك** : **الليث** dedi ki : **الحَلَك** : karganın rengi gibi siyahlığın şiddetidir . “O, karganın **حَلَك**’ından daha şiddetli siyahtır” dersin . Şiddetli siyah olana **حالكٌ** ve **حُلْكوك** denir; ve **حَلَك** eder, **يحْلُك** eder, **حُلوكا** (olarak) .
**ابن السكت** **ابن الأعرابي**’den : **أسْوَد حالك** ve **حانِك** ve **مُحْلَوْلك** . Ve karganın **حَلَك**’ı ve karganın **حَنك**’ı gibi siyah; ve **حُلْكوك** ve **مُحْلَنْكك**; ve **الحُلَك** : tefsiri geçmiş olan bir canlıdır .
**كلح** : **الليث** : **الكُلوح** : surat asmada dişlerin görünmesidir; ve **كلَح** eder, **كُلوحاً**; ve iş onu **أكلَحَه** etti . Ve Allah dedi : ( تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَهُمْ فِيهَا كَالِحُونَ ) ( المؤمنون : 104 ) .
**أبو إسحاق** dedi ki : **الكالحُ** : dudağı dişlerinden çekilmiş olan kimsedir; koyun başlarından, dişler ortaya çıktığında ve dudaklar sıyrıldığında gördüğün gibi .
Dedim ki : ve **بَيْضاء بني جَذِيمة**’de **كلح** denilen bir su vardır; o, içimi kolay sudur; üzerinde, kökleri suya yerleşmiş **نَخل بَعْل** vardır .
Ve **دَهْر كالِح** ve **كُلاح** : şiddetli (demektir) . **لبيد** dedi :
وعِصْمةً في السَّنَة **الكُلاح**
Ve **سَنةٌ كَلاحِ** (kesre ile) **فَعَالِ** üzere, kıtlık olduğunda (denir) .
Ve azı dişlerini göstererek böğüren bir deveye bir bedevinin şöyle dediğini işittim: ( قَبَحَ الله **كلَحَته** ) yani ağzını
ve azı dişlerini .
**أبو زيد** dedi ki : şimşek **تَكَلَّحَ** eder, **تَكلُّحا**; o, şimşeğinin devamı ve beyaz bulut içinde yerleşip kalmasıdır; ve bu, onların “gülümsediğinde **تَكلَّح** eder” sözleri gibidir; ve şimşeğin **تبسَّمَ** etmesi de onun gibidir .
**لكح** : **ابن دُريد** : onu eliyle, dürtmeye benzer bir vuruşla vurduğunda “onu **لَكَحَه** eder, onu **يلكَحُه** eder, **لكحاً**” (denir) . Ve inşad etti :
يَلْهَزُه طَوْراً وطَوْراً يَلكَحُ
حتى تراهُ مائلاً يُرَنَّح

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%83/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء واللام وما يثلثهما)
  (حلم) الحاء واللام والميم، أصولٌ ثلاثة: الأول ترك العَجَلة، والثاني تثقُّب الشيء، والثالث رُؤية الشيء في المنام. وهي متباينةٌ جدَّاً، تدلُّ على أنَّ بعضَ اللغةِ ليس قياساً، وإن كان أكثرُه منقاساً.
  فالأوّل: الحِلْم خلافُ الطَّيش. يقال حَلُمْتُ عنه أحلُم، فأنا حليمٌ.
  والأصل الثاني: قولهم حَلِمَ الأَديمُ إذا تثَقَّبَ وفسَدَ؛ وذلك أنْ يقع فيه دوابُّ تفسدُه. قال:
فإنَّكَ والكتابَ إلى عَلِيّ *** كدابِغَةٍ وقد حَلِمَ الأديمُ([1])  والثالث قد حَلَمَ في نومه حُلْماً وحُلُماً. والحَلَم: صغار القِرْدَان. والحَلَمَةُ: دويْبَّة.
  والمحمول على هذا حَلَمَتا الثَّدْي. فأما قولهم تحلم إذا سَمِن، فإنّما هو امتلأ، كأنَّه قرادٌ ممتلئ. قال:
  * إلى سَنَةٍ قِرْدَانُها لم تَحَلَّمِ([2]) *
  ويقال بعيرٌ حليم، أي سمين. قال:
  * من النَّيِّ في أصلابِ كلِّ حليمِ([3]) *
  والحالُوم: شيء شبيه بالأَقِط. وما أُراه عربياً صحيحاً.
  (حلن) الحاء واللام والنون إن جعلتَ النُّون زائدة فقد ذكرناه فيما مضى، وإن جعلت النونَ أصلية فهو فُعَّال، وهو الْجَدْي([4])، وليست الكلمة أصلاً يُقاس. وقد مضى في بابه.
  (حلو) الحاء واللام وما بعدها معتلٌّ، ثلاثة أصول: فالأوّل طِيب الشيء في مَيْل من النّفس إليه، والثاني تحسين الشيء، والثالث-وهو مهموز- تَنْحِيَة الشيء.
  فالأوّل الحُلْو، وهو خلاف المرّ. يقال استحليت الشيءَ، وقد حلا في فمي يحلو، والحَلْوَاء الذي يؤكل يمدّ ويقصر. ويقال حَلِيَ بعيني يَحْلَى. وتحالت المرأة إذا أظهرت حلاوةً، كما يقال تباكى وتعالى، وهو إبداؤه للشَّيء لا يخفَى مثلُه. قال أبو ذؤيب:
فشأنَكَها إنِّي أمينٌ وإنَّني *** إذا ما تَحَالَى مِثْلُها لا أَطُورُها([5])  ومن الباب حَلَوْتُ الرجلَ حُلْوَاناً، إذا أعطيتَه ونهى رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم عن حُلوان الكاهن، وما يُجعل له على كِهانته. قال أوس:
كَأَنِّي حَلَوْتُ الشِّعْرَ يومَ مدحتُه *** صَفَا صخْرةٍ صَمَّاء يَبْسٍ بِلالُها([6])  والحُلوان أيضاً *أن يأخذ الرجلُ من مَهر ابنتِه لنفْسه. وذلك عارٌ عند العرب. قالت امرأةٌ تمدح زوجها:
  * لا يأخذُ الحُلوانَ من بناتِيا([7]) *
  والأصل الثاني: الحُلِيّ حُلِيُّ المرأة، وهو جمع حَلْيٍ، كما يقال ثَدْيٌ وَثُدِيٌّ، وظَبْيٌ وظُبِيٌّ. وحلَّيت المرأة. وهذه حِلية الشيءِ أي صفتُه. ويقال حِلْية السيف، ولا يقال حُلِيّ السيف.
  والأصل الثالث: وهو تنحية الشيء، يقال حَلأّتُ الإبل عن الماء؛ إذا طردتَها عنه. قال:
  * مُحَلأٍ عَنْ سَبيل الماءِ مَطرودِ([8]) *
  ويقال لما قُشِر عن الجلد الحُلاءة مثل فُعالة؛ يقال منه حَلأتُ الأديم قشرتُه. والحَلُوء على فَعول: أن تَحُكّ حجراً [على حجرٍ([9])] يَكتحِل بحُكاكتهما الأرْمد([10]). ويقال منه أحلأْت الرّجُل. ويقال حلأت الأرض، إذا ضربتَها.
  ومما شذ عن الباب حَلأَه مائةَ دِرهم، إذ نَقَده إيّاها؛ وحلأَه مائةَ سَوط.
  (حلب) الحاء واللام والباء أصلٌ واحد، وهو استمداد الشيء.
  يقال الحلَب حَلَب الشَّاءِ وهو اسمٌ ومصدر، والمِحْلب: الإناء يُحْلَب فيه. والإحلابة: أن تحلُب لأهلك وأنت في المرعى، تبعثُ به إليهم. تقول أَحلبهُم إحْلاباً. وناقة حَلوبٌ: ذات لبن؛ فإذا جعلتَ ذلك اسماً قلت هذه الحلوبةُ لفلان. وناقةٌ حَلْبَانة مثل الحَلوب. ويقال أحلبْتُك: أعنتك على حَلب الناقة. وأحلب الرجلُ، إذا نُتِجَت إبلُه إناثاً، وأَجْلَبَ إذا نُتجت ذُكوراً؛ لأنها تُجْلَب أولادُها فتباع.
  ومن الباب وهو محمولٌ عليه المُحْلِب، وهو الناصر. قال:
أشارَ بِهمْ لمعَ الأصمِّ فأقبلوا *** عرانين لا يأتيه للنصر مُحْلِبُ([11])  وذلك أنْ يجيئَك ناصراً من غير قومك؛ وهو من الباب لأنِّي قد ذكرت أنه من الإمداد والاستمداد.
  والحَلْبة: خيلٌ تجمع للسِّباق من كل أوب، كما يقال للقوم إذا جاؤوا من كل أوب للنُّصرة: قد أَحْلَبُوا.
  (حلت) الحاء واللام والتاء ليس عندي بأصلٍ صحيح. وقد جاءت فيه كليمات؛ فالحلتيت صمغ. يقال حَلَتَ دَيْنَه: قضاه؛ وحَلتَ فلاناً، إذا أعطاه، وحَلَتَ الصوفَ: مَرَقَهُ.
  (حلج) الحاء واللام والجيم ليس عندي أصلاً. يقال حَلَجَ القطنَ. وحَلَجَ الخبزةَ: دَوَّرَها. وحَلَجَ القوم يَحْلجون ليلتهم، إذا سارُوها. وكلُّ هذا مما يُنظر فيه.
  (حلز) الحاء واللام والزاء أصلٌ صحيح. يقال للرَّجُل القصير حِلِّزٌ، ويقال هو السيئ الخُلُق. ويقال الحَلْز؛ القَشْر؛ حلزت الأديمَ قشرتهُ. قال ابن الأعرابيّ: ومنه الحارث بن حِلِّزة.
   (حلس) الحاء واللام والسين أصلٌ واحد، وهو الشيء يلزمُ الشيءَ. فالحِلْس حِلْس البعير، وهو ما يكون تحت البِرْذَعة. أحْلَسْتُ فلاناً يَميناً، وذلك إذا أمررتَها عليه؛ ويقال بل ألزمتُه إيّاها. واستَحْلَسَ النَّبت إذا غَطَّى الأرض، وذلك أن يكون لها كالحِلْس. وقد فسّرناه. وبنُو فلانٍ أحلاسُ الخيل، وهم الذين يَقْتنونها ويلزَمون ظهورَها. ولذلك يقول الناس: لَسْتَ مِنْ أحلاسها. قال عبد الله بن مسلم([12]): أصله من الحِلس. قال: والحلْس أيضاً: بساطٌ يبسط في البيت. ويقولون: كن حِلْسَ بيتك، أي الزمْه لُزوم البساط. والحَلس: الرجل الشجاع [والحريص([13])]، وذلك أنّه من رغابته يلزم ما يؤكل.
  (حلط) الحاء واللام والطاء أصلٌ واحد: وهو الاجتهاد في الشيء بحلفٍ أو ضجَر([14]). ويقال أحلط، إذا اجتَهد وحَلَف. قال ابنُ أحمر:
فكُنَّا وهم كابنَيْ سُباتٍ تفرَّقا *** سِوىً ثم كانا مُنْجِداً وتَهامِيَافألقى التِّهامِي منهما بلَطَاتِهِ *** وأحلَطَ هذا لا أَريمُ مَكانيا و"لا أعود ورائيا([15])".
 ومن الباب قولهم: "أوّل العِيّ الاختلاط، وأسوأ القول الإفراط([16])". فالاختلاط: *الغضَب.

(حلف) الحاء واللام والفاء أصلٌ واحد، وهو الملازمة. يقال حالف فلانٌ فلانا، إذا لازَمَه. ومن الباب الحَلِفُ؛ يقال حَلَف يحلِفُ حَلِفاً؛ وذلك أنّ الإنسان يلزمه الثّبات عليها. ومصدره الحَلِف والمحلُوف أيضاً. ويقال هذا شيء مُحْلِفٌ إذا كان يُشَكُّ فيه فيُتَحالف عليه. قال:
كميتٌ غير مُحْلِفةٍ ولكن *** كلون الصِّرف عُلَّ به الأديمُ([17])  ومما شذّ عن الباب قولهم: هو حليف اللِّسان، إذا كانَ حَديدَهُ. ومن الشاذّ الحلفاء، نبت، الواحدة حَلفْاءَة.
  (حلق) الحاء واللام والقاف أصول ثلاثة: فالأوّل تنحية الشعَْر عن الرأس، ثم يحمل عليه غيره. والثاني يدلُّ على شيءٍ من الآلات مستديرة. والثالث يدلُّ على العلوّ.
  فالأوّل حَلقْتُ رأسِي أحلِقُه حَلْقا. ويقال للأكسية الخَشِنَة التي تحلِق الشّعر من خُشونتها مَحَالق. قال:
  * نَفْصَكَ بالمَحَاشِئِِ المَحَالِقِ([18]) *
  ويقولون: احتلقَت السنةُ المال، إذا ذهبَتْ به.
  ومن المحمول عليه حَلِق قضيبُ الحمار، إذا احمرّ وتقشّر. و[قيل] إنما قيل حَلِق لتقشُّره لا لاحمراره.
  والأصل الثاني الحَلْقة حلْقة الحديد. فأمّا السِّلاحُ كلُّه فإنّما يسمى الحَلَقة([19]).
  والحِلْق([20]): خاتَم المُلْك، وهو لأنّه مستدير. وإبلٌ مُحَلَّقَة: وسْمُها([21]) الحَلَقُ. قال:
  * وذو حَلَقٍ تَقْضِي العواذيرُ بينَهُ([22]) *
  العواذير: السِّمات.
  والأصل الثالث حالِقٌ: مكانٌ مُشْرِف. يقال حَلَّق، إذا صار في حالق. قال الهذلي:
فلو أنّ أمِّي لم تلدْني لحلّقتْ *** بِيَ المُغْرِبُ العنقاءُ عند أخِي كلْبِ  كانت أمّه كلبيّة، وأسَرَه رجلٌ من كلب وأراد قتلَه، فلما انتسب له حيّ سبيلَه. يقول: لولا أنّ أمي كانت كلبيةً لهلكْتُ. يقال حلّقَت به المُغْرب([23])، كما يقال شالَت نعامتُه. وقال النابغة:
إذا ما غزَا بالجَيْش حَلّق فوقَه *** عصائبُ طيرٍ تهتدي بعصائبِ([24])  وذلك أنّ النُّسور والعِقبانَ والرّخَم تتْبع العساكر تنتظر القتلى لتقع عليهم. ثم قال:
جوانحُ قد أيقنَّ أنّ قبيلَه *** إذا ما التقى الجمعانِ أوّلُ غالِبِ  (حلك) الحاء واللام والكاف حرفٌ يدلّ على السّواد. يقال "هو أشدُّ سواداً من حَلَك الغراب" يقال: هو سواده ويقال هو أسودُ حُلْكُوك.
---------------------------------------------------------------ـ
([1]) للوليد بن عقبة، يحض معاوية على قتال علي. اللسان (حلم).
([2]) صدره كما في ديوان أوس بن حجر 28 واللسان (حلم):
* لحينهم لحيَ العصا فطردنهم *
([3]) النَّي، بالفتح: الشحم، أراد به شحم العظام ونقيها. وكذا ورد في المجمل. وفي اللسان:
فإن قضاء المحل أهون ضيعة *** من المخ في أنقاء كل حليم([4]) في الأصل: "الجري"، تحريف.
([5]) البيت من قصيدة في ديوان أبي ذؤيب 154. وأنشده في اللسان (حلا) بلفظ "فشأنكما" تحريف، صوابه هنا وفي الديوان. وفي الأصل: "إني لعين"، صوابه من اللسان والديوان. وقبل البيت:  خَليلي الذي دلى لغيّ خليلتي *** فكلا أراه قد أصاب عرورها([6]) في الأصل: "يبسا بلالها"، صوابه من ديوان أوس 24 واللسان.
([7]) في اللسان: "من بناتنا".
([8]) لإسحاق بن إبراهيم الموصلي. وصدره كما في اللسان (حلأ):
* لحائم حام حتى لا حوام به *
([9]) التكملة من المجمل.
([10]) في الأصل: "يتحكك بحكاكتها الأرمد"، تحريف.
([11]) لبشر بن أبي خازم في اللسان (حلب).
([12]) هو أبو محمد عبد الله بن مسلم بن قتيبة. وكثيراً ما يذكره باسم "القتبي".
([13]) التكملة من القاموس، وهو ما يقتضيه التعليل التالي.
([14]) في الأصل: "بعلق أو صخر".
([15]) وبهذه الرواية ورد في المجمل واللسان (حلط).
([16]) هذا من كلام علقمة بن علاثة، كما في اللسان.
([17]) للكحلبة اليربوعي، من أبيات في المفضليات (1: 31).
([18]) لعمارة بن طارق يصف إبلاً، كما في اللسان. وقبله: * ينفضن بالمشافر الهدالق *
([19]) في المجمل: "والسلاح كله يسمى الحلقة بفتح اللام".
([20]) هذا بكسر الحاء. وأنشد في المجمل واللسان:
وأعطى منا الحلق أبيض ماجد *** رديف ملوك ما تغب نوافله([21]) في الأصل: "واسمها"، تحريف.
([22]) صدر بيت لأبي وجزة السعدي في اللسان (عذر، حلق). وهذه الرواية تطابق رواية اللسان (عذر). وفي المجمل واللسان (حلق): "تقضي العواذير بينها". فالتذكير على ظاهر اللفظ. والتأنيث على تأويل ذي الحلق بالإبل. وعجز البيت: * يلوح بأخطار عظام اللقائح *
([23]) في الأصل: "بي المغرب".
([24]) في ديوان النابغة 4: * إذا ما غزوا بالجيش حلق فوقهم *
ـ

##### Türkçe

(حâ ve lâm ve onları üçleyen şeyler bâbı)
  (**حلم**) **الحاء** ve **اللام** ve **الميم**; üç asıldır: birincisi aceleyi terk etmek, ikincisi şeyin delinip-çukurlaşması, üçüncüsü şeyin uykuda görülmesidir. Ve bunlar pek çok birbirinden ayrıdır; dilin bir kısmının kıyas olmadığını gösterir; her ne kadar çoğu kıyaslanmış olsa da.
  Birincisi: **الحِلْم** **الطَّيش**’in zıddıdır. Denir: **حَلُمْتُ عنه أحلُم**; ben **حليمٌ**’im.
  İkinci asıl: onların sözü: **حَلِمَ الأَديمُ**; eğer delindi ve bozulduysa; bu da, içine onu bozan haşeratın düşmesidir. Dedi:
فإنَّكَ والكتابَ إلى عَلِيّ *** كدابِغَةٍ وقد حَلِمَ الأديمُ([1])  Üçüncüsü: uykusunda **حُلْماً** ve **حُلُماً** olarak **حَلَمَ** etmiştir. Ve **الحَلَم**: küçük **القِرْدَان**’dır. Ve **الحَلَمَةُ**: küçük bir canlıdır.
  Bunun üzerine taşınan: **حَلَمَتا الثَّدْي**’dir. Ama onların “**تحلم**” sözü; semirdiği zaman; ancak o doldu demektir; sanki o, dolu bir kenedir. Dedi:
  * إلى سَنَةٍ قِرْدَانُها لم تَحَلَّمِ([2]) *
  Ve denir: **بعيرٌ حليم**; yani semiz. Dedi:
  * من النَّيِّ في أصلابِ كلِّ حليمِ([3]) *
  Ve **الحالُوم**: **الأَقِط**’e benzer bir şeydir. Ve onu sahih bir Arapça olarak görmüyorum.
  (**حلن**) **الحاء** ve **اللام** ve **النون**; eğer **النُّون**’u زائد kılarsan, onu geçmişte zikrettik; ve eğer **النون**’u asli kılarsan, o **فُعَّال**’dır; ve o **الْجَدْي**’dir([4]); ve kelime, kıyaslanan bir asıl değildir. Ve bâbında geçmiştir.
  (**حلو**) **الحاء** ve **اللام** ve ondan sonrası illetli; üç asıl: birincisi, nefisten ona bir meyil ile şeyin hoşluğu; ikincisi şeyin güzelleştirilmesi; üçüncüsü—hemzeli olan—şeyin uzaklaştırılması.
  Birincisi **الحُلْو**’dur; ve o **المرّ**’in zıddıdır. Denir: **استحليت الشيءَ**; ve ağzımda **حلا** etti, **يحلو**. Ve yenilen **الحَلْوَاء** uzatılır ve kısaltılır. Ve denir: gözümde **حَلِيَ** etti, **يَحْلَى**. Ve kadın **تحالت** etti; eğer bir tatlılık gösterdiyse; nasıl ki **تباكى** ve **تعالى** denir; ve o, benzeri gizli kalmayan şeyi açığa vurmasıdır. Ebû Züeyb dedi:
فشأنَكَها إنِّي أمينٌ وإنَّني *** إذا ما تَحَالَى مِثْلُها لا أَطُورُها([5])  Ve bâbdan: **حَلَوْتُ الرجلَ حُلْوَاناً**; eğer ona verdiysen; ve Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم **حُلوان الكاهن**’i, yani kâhine kâhinliği üzerine konulan şeyi, yasakladı. Evs dedi:
كَأَنِّي حَلَوْتُ الشِّعْرَ يومَ مدحتُه *** صَفَا صخْرةٍ صَمَّاء يَبْسٍ بِلالُها([6])  Ve **الحُلوان** ayrıca: erkeğin, kızının mehrinden kendisi için almasıdır. Ve bu, Araplar yanında bir ayıptır. Bir kadın, kocasını överek dedi:
  * لا يأخذُ الحُلوانَ من بناتِيا([7]) *
  İkinci asıl: **الحُلِيّ** kadının **حُلِيّ**’sidir; ve o, **حَلْيٍ**’nin cemidir; nasıl ki **ثَدْيٌ** ve **وَثُدِيٌّ**, ve **ظَبْيٌ** ve **ظُبِيٌّ** denir. Ve kadını **حلَّيت** ettim. Ve bu, şeyin **حِلية**’sidir; yani onun sıfatıdır. Ve denir: **حِلْية السيف**; ve denmez: **حُلِيّ السيف**.
  Üçüncü asıl: ve o, şeyin uzaklaştırılmasıdır; denir: **حَلأّتُ الإبل عن الماء**; eğer onları ondan kovduysan. Dedi:
  * مُحَلأٍ عَنْ سَبيل الماءِ مَطرودِ([8]) *
  Ve deriden soyulana **الحُلاءة** denir; **فُعالة** gibi; ondan denir: **حَلأتُ الأديم**; onu soydum. Ve **الحَلُوء** **فَعول** üzere: bir taşı [bir taş üzerine([9])] sürtmen; ikisinin sürtünmesinden çıkanla gözleri iltihaplı olanın sürme çekmesidir([10]). Ve ondan denir: adamı **أحلأْت** ettim. Ve denir: **حلأت الأرض**; eğer onu dövdüysen.
  Ve bâbdan şâz olanlardan: **حَلأَه مائةَ دِرهم**; ona onları nakit verdiği zaman; ve **حَلأَه مائةَ سَوط**.
  (**حلب**) **الحاء** ve **اللام** ve **الباء** tek bir asıldır; ve o, şeyin istimdadıdır.
  Denir: **الحلَب**; **حَلَب الشَّاءِ**; ve o bir isim ve masdardır. Ve **المِحْلب**: içinde sağım yapılan kaptır. Ve **الإحلابة**: merada iken ehlin için sağmandır; onu onlara gönderirsin. Dersin: **أَحلبهُم إحْلاباً**. Ve **ناقة حَلوبٌ**: süt sahibi; sonra bunu isim kıldığın zaman “bu, falanın **الحلوبةُ**’sudur” dersin. Ve **ناقةٌ حَلْبَانة**; **الحَلوب** gibi. Ve denir: **أحلبْتُك**; yani deve sağımında sana yardım ettim. Ve adam **أحلب** etti; eğer develeri dişi doğurduysa; ve **أَجْلَبَ** etti; eğer erkek doğurduysa; çünkü yavruları toplanır da satılır.
  Ve bâbdan, ve onun üzerine taşınan: **المُحْلِب**; ve o, yardımcıdır. Dedi:
أشارَ بِهمْ لمعَ الأصمِّ فأقبلوا *** عرانين لا يأتيه للنصر مُحْلِبُ([11])  Ve bu, kavminden olmayan birinin sana yardımcı olarak gelmesidir; ve o bâbdandır; çünkü ben onun, imdad ve istimdad’dan olduğunu zikrettim.
  Ve **الحَلْبة**: her yönden yarış için toplanan atlardır; nasıl ki kavme, her yönden yardıma geldikleri zaman “**قد أَحْلَبُوا**” denir.
  (**حلت**) **الحاء** ve **اللام** ve **التاء** bende sahih bir asıl değildir. Ve onda birtakım kelimeler gelmiştir; **الحلتيت** bir zamktır. Denir: **حَلَتَ دَيْنَه**; onu ödedi. Ve **حَلتَ فلاناً**; eğer ona verdiysen. Ve **حَلَتَ الصوفَ**; onu çekip çıkardı.
  (**حلج**) **الحاء** ve **اللام** ve **الجيم** bende bir asıl değildir. Denir: **حَلَجَ القطنَ**. Ve **حَلَجَ الخبزةَ**: onu yuvarladı. Ve **حَلَجَ القوم يَحْلجون ليلتهم**; eğer gecelerini yürüdülerse. Ve bütün bunlar, kendisine bakılan şeylerdendir.
  (**حلز**) **الحاء** ve **اللام** ve **الزاء** sahih bir asıldır. Kısa adama **حِلِّزٌ** denir; ve denir: o kötü huyludur. Ve denir: **الحَلْز**; kabuktur; **حلزت الأديمَ**; onu soydum. İbnü’l-A‘râbî dedi: ve ondan **الحارث بن حِلِّزة**.
   (**حلس**) **الحاء** ve **اللام** ve **السين** tek bir asıldır; ve o, şeyin şeye yapışıp-lüzum etmesidir. O hâlde **الحِلْس**: devenin **حِلْس**’idir; ve o, **البِرْذَعة**’nın altında olandır. **أحْلَسْتُ فلاناً يَميناً**; ve bu, onu onun üzerine geçirdiğin zamandır; ve denir: bilakis onu ona ilzam ettim. **استَحْلَسَ النَّبت**; eğer yeri örttüyse; bu da, onun için **الحِلْس** gibi bir şey olmasıdır. Ve onu açıklamıştık. Ve falanın oğulları, **أحلاسُ الخيل**’dir; ve onlar, atları edinen ve sırtlarına yapışıp kalan kimselerdir. Bu yüzden insanlar der: “Sen onun **أحلاس**’ından değilsin.” Abdullah b. Müslim([12]) dedi: aslı **الحِلس**’tendir. Dedi: ve **الحلْس** ayrıca: evde serilen bir yaygıdır. Ve derler: “Evinin **حِلْس**’i ol”; yani yaygının lüzumu gibi ona yapış. Ve **الحَلس**: cesur adam [ve hırslı([13])]dır; bu da, onun iştahından dolayı yenilene yapışıp kalmasıdır.
  (**حلط**) **الحاء** ve **اللام** ve **الطاء** tek bir asıldır: ve o, yemin ile yahut bıkkınlıkla([14]) bir şeyde gayret etmektir. Ve denir: **أحلط**; eğer gayret etti ve yemin ettiyse. İbn Ahmer dedi:
فكُنَّا وهم كابنَيْ سُباتٍ تفرَّقا *** سِوىً ثم كانا مُنْجِداً وتَهامِيَافألقى التِّهامِي منهما بلَطَاتِهِ *** وأحلَطَ هذا لا أَريمُ مَكانيا و"لا أعود ورائيا([15])".
 Ve bâbdan onların sözü: “**أوّل العِيّ الاختلاط، وأسوأ القول الإفراط([16])**”. O hâlde **الاختلاط**: *öfke*dir.

(**حلف**) **الحاء** ve **اللام** ve **الفاء** tek bir asıldır; ve o, ملازمة’dir. Denir: **حالف فلانٌ فلانا**; eğer ona ملازمة ettiyse. Ve bâbdan **الحَلِفُ**; denir: **حَلَف يحلِفُ حَلِفاً**; ve bu, insanın onun üzerinde sebat etmeyi kendine لازم kılmasıdır. Ve masdarı **الحَلِف**’tir; ve **المحلُوف** da. Ve denir: bu, **مُحْلِفٌ** bir şeydir; eğer onda şüphe edilip onun üzerine karşılıklı yeminleşilirse. Dedi:
كميتٌ غير مُحْلِفةٍ ولكن *** كلون الصِّرف عُلَّ به الأديمُ([17])  Ve bâbdan şâz olanlardan onların sözü: “o, **حليف اللِّسان**’dır”; eğer dili keskin ise. Ve şâzdan: **الحلفاء**; bir bitkidir; bir tanesi **حَلفْاءَة**.
  (**حلق**) **الحاء** ve **اللام** ve **القاف** üç asıldır: birincisi, saçın baştan uzaklaştırılmasıdır; sonra başkası onun üzerine taşınır. İkincisi, yuvarlak aletlerden bir şeye delalet eder. Üçüncüsü, yükseklik üzerine delalet eder.
  Birincisi: **حَلقْتُ رأسِي أحلِقُه حَلْقا**. Ve saçın, kabalığından dolayı onu tıraş eden kaba örtülere **مَحَالق** denir. Dedi:
  * نَفْصَكَ بالمَحَاشِئِِ المَحَالِقِ([18]) *
  Ve derler: **احتلقَت السنةُ المال**; eğer onu götürdüyse.
  Ve onun üzerine taşınandan: eşeğin kamışı **حَلِق** etti; eğer kızardı ve soyulduysa. Ve [denildi ki] ancak ona, kızarmasından dolayı değil, soyulmasından dolayı **حَلِق** denildi.
  İkinci asıl: **الحَلْقة**; demirin halkasıdır. Ama bütün silah, ancak **الحَلَقة** diye adlandırılır([19]).
  Ve **الحِلْق**([20]): mülk yüzüğüdür; ve bu, onun yuvarlak olmasındandır. Ve **إبلٌ مُحَلَّقَة**: damgası([21]) **الحَلَق** olan. Dedi:
  * وذو حَلَقٍ تَقْضِي العواذيرُ بينَهُ([22]) *
  **العواذير**: damgalardır.
  Üçüncü asıl: **حالِقٌ**; yüksek bir yerdir. Denir: **حَلَّق**; eğer bir **حالِق**’ta olduysa. Hüzeli dedi:
فلو أنّ أمِّي لم تلدْني لحلّقتْ *** بِيَ المُغْرِبُ العنقاءُ عند أخِي كلْبِ  Annesi Kelbî idi; Kelb’den bir adam onu esir aldı ve onu öldürmek istedi; ona nesebini bildirince onu serbest bıraktı. Diyor ki: annem Kelbî olmasaydı helâk olurdum. Denir: **حلّقَت به المُغْرب**([23]); nasıl ki “devesi başını kaldırdı” denir. Nâbiga dedi:
إذا ما غزَا بالجَيْش حَلّق فوقَه *** عصائبُ طيرٍ تهتدي بعصائبِ([24])  Bu, akbabaların ve kartalların ve akbaba-kargaların, orduları takip edip ölüleri beklemeleridir; üzerlerine düşmek için. Sonra dedi:
جوانحُ قد أيقنَّ أنّ قبيلَه *** إذا ما التقى الجمعانِ أوّلُ غالِبِ  (**حلك**) **الحاء** ve **اللام** ve **الكاف**; siyahlığa delalet eden bir harftir. Denir: “o, karganın **حَلَك**’inden daha şiddetli siyahlıktadır.” Denir: o, onun siyahlığıdır; ve denir: o, **حُلْكُوك** daha siyahtır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%83/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ل ك
أسود مثل حلك الغراب وهو سواده وأسود حالك وحلكوك وحلكوك ومحلولك‏.‏
وقد احلولك الشيء‏:‏ اشتد سواده‏.‏
وفيه حلك وحلكة بوزن حمرة‏.‏

##### Türkçe

ح ل ك
Karganın **حلك**’i gibi siyah; o, onun siyahlığıdır. Ve **أسود حالك**; ve **حلكوك** ve **حلكوك** ve **محلولك**.
Ve gerçekten şey **احلولك** oldu: onun siyahlığı şiddetlendi.
Ve onda **حلك** ve **حلكة** vardır; **حمرة** vezninde.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%83/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحُلْكة والحَلَكُ: شدة السواد كلون الغراب، وقد حَلَكَ الشيء يَحْلُكُ حُلُوكةً وحلُوكاً واحْلَوْلكَ مثله: اشْتد سواده. وأَسود حالِكٌ وحانكٌ ومُحْلَوْلِكٌ وحُلْكُوك بمعنى. وفي حديث خزيمة وذكر السنة: وتركَت الفَرِيشَ مُسْتَحلِكاً، المستحلك: الشديد السواد كالمحترق من قولهم أَسود حالِكٌ. والحَلَكُوك، بالتحريك: الشديد السواد. وأَسود مثلُ حَلَكِ الغرابِ وحَنَكِ الغراب، وشيء حالِكٌ ومْحْلَولِك ومْحْلَنْكِكٌ وحُلْكُوك، ولم يأْت في الأَلوان فُعْلُول إلاّ هذا؛ قال ابن سيده: قالوا وهو أشد سواداً من حَلَكِ الغراب، وأنكرها بعضهم وقال: إنما هو من حَنَك الغراب أَي مِنقاره، وقيل: سواده، وقيل: نون حَنَك بدل من لام حَلَك. قال يعقوب: قال الفراء قلت لأَعرابي: أَتقول كأَنه حَنَكُ الغرابِ أَو حَلَكه فقال: لا أقول حلكه أبداً، وقال أبو زيد: الحَلَك اللون والحَنَك المنقار؛ وقوله أَنشده ثعلب:
مِداد مثل حالِكَةِ الغُراب،
وأَقلام كمُرْهَفَةِ الحِرابِ
يجوز أَن يكون لغة في حَلَك الغراب، ويجوز أَن يعني به ريشته خافِيتَه أَو قادِمته أَو غير ذلك من ريشه. وفي لسانه حُلْكة كحُكْلَةٍ. والحُلْكةُ والحُلْكاءُ والحُلَكاءُ والحَلَكاءُ والحُلُكَّى على فُعُلَّى: دويبة شبيهة بالعَظَاءة. الأَزهري: والحُلَكةُ مثال الهُمزَة ضرب من العظَاء، ويقال دُويْبة تغوص في الرمل؛ قال ابن بري: شاهده قول الراجز: يا ذا النِّجادِ الحُلَكَهْ،
والزوجةِ المُشْتَركه،
ليْسَتْ لِمَن لَيْسَتْ لَكَهْ
وكذلك الحَلْقاءُ مثل العنقاء.

##### Türkçe

**الحُلْكة** ve **الحَلَكُ**: karganın rengi gibi siyahlığın şiddeti; ve şey **حَلَكَ**
**يَحْلُكُ** **حُلُوكةً** ve **حلُوكاً** ve **احْلَوْلكَ** onun gibisi: siyahlığı şiddetlendi. Ve siyah **حالِكٌ**
ve **حانكٌ** ve **مُحْلَوْلِكٌ** ve **حُلْكُوك** anlamca. Ve خزيمة hadîsinde ve sünneti zikretti: ve bıraktı
**الفَرِيشَ** **مُسْتَحلِكاً**; **المستحلك**: yanmış gibi şiddetli siyah, onların “
siyah **حالِكٌ**” sözünden. Ve **الحَلَكُوك** (harekeleme ile): şiddetli siyah. Ve siyah, **حَلَكِ**
karganın ve **حَنَكِ** karganın misli; ve bir şey **حالِكٌ** ve **مْحْلَولِك** ve **مْحْلَنْكِكٌ** ve **حُلْكُوك**,
ve renklerde **فُعْلُول** ancak bu gelmiştir; İbn Sîde dedi: dediler ki o,
karganın **حَلَكِ**’inden daha şiddetli siyahtır; ve bazısı onu inkâr etti ve dedi: ancak o,
karganın **حَنَك**’ındandır, yani gagasıdır; ve denildi: onun siyahlığıdır; ve denildi: **حَنَك**’ın **نون**’u, **حَلَك**’ın **لام**’ı yerine (gelmiştir). Ya‘kūb dedi:
el-Ferrâ dedi: bir bedevîye dedim: “sanki karganın **حَنَكُ**’u gibi mi dersin yoksa **حَلَكه**’si mi?” dedi ki:
“**حلكه**’sini asla söylemem.” Ve Ebû Zeyd dedi: **الحَلَك** renktir, **الحَنَك** gagadır; ve onun sözü,
Sa‘leb’in rivayet ettiği:
مِداد مثل حالِكَةِ الغُراب،
وأَقلام كمُرْهَفَةِ الحِرابِ
karganın **حَلَك**’ında bir lehçe olması câizdir; ve onunla, onun tüyünü, gizli tüyünü
yahut ön tüyünü yahut tüylerinden başka bir şeyi kastetmesi câizdir. Ve onun dilinde **حُلْكة** bir **حُكْلَةٍ** gibi. Ve **الحُلْكةُ**
ve **الحُلْكاءُ** ve **الحُلَكاءُ** ve **الحَلَكاءُ** ve **الحُلُكَّى** **فُعُلَّى** üzere: küçük bir canlı,
kertenkeleye benzer. el-Ezherî: ve **الحُلَكةُ**, **الهُمزَة** misali, kertenkelelerden bir türdür,
ve denilir: kumun içine dalan küçük bir canlı; İbn Berrî dedi: onun şahidi, recez söyleyenin sözü:
يا ذا النِّجادِ الحُلَكَهْ،
والزوجةِ المُشْتَركه،
ليْسَتْ لِمَن لَيْسَتْ لَكَهْ
Ve كذلك **الحَلْقاءُ** **العنقاء** gibi.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%83/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ل ك * * حَلَكَ * الشيء يحلك بالضم حلوكة اشتد سواده و * احْلَوْلَكَ * مثله و * الحَلَكُ * بفتحتين السواد يقال أسود مثل حلك الغراب وهو سواده ومثل حنك الغراب وهو منقاره وأسود * حَالِكٌ * وحانك بمعنى و * الحَلَكُوكُ * بفتح اللام الشديد السواد

##### Türkçe

* ح ل ك * **حَلَكَ** şey’i, (muzârîsi) **يحلك** (başındaki harfin) dammesiyle; **حلوكة**: siyahlığı şiddetlendi. Ve **احْلَوْلَكَ**: onun benzeri. Ve **الحَلَكُ** iki fetha ile: siyahlık; “karganın **حلك**’i gibi siyah” denir; o, onun siyahlığıdır. Ve “karganın **حنك**’i gibi” (denir); o da onun gagasıdır. Ve **حَالِكٌ**: çok siyah; ve **حانك** (da) anlamca (bununla) beraberdir. Ve **الحَلَكُوكُ** lâm’ın fethasıyla: şiddetli siyah (olan).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%83/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الحلكة بالضم، والحلك محركة: شدة السواد كلون الغراب، وقد حلك، كفرح واحلولك مثله فهو حالك ومحلولك زاد ابن عباد: وحلكلك كقذعمل، وحلكوك كعصفور، وحلكوك محركة مثل قربوس، ولم يأت في الألوان فعلول إلا هذا، ومحلنكك، ومستحلك، ومن الأخير حديث خزيمة، وذكر السنة: وتركت الفريش مستحلكا وهو الشديد السواد كالمحترق، من قولهم: أسود حالك، قلت: وكأن السين للصيرورة.
 وحلك الغراب، محركة: حنكه، أو سواده يقولون: هو أسود من حلك الغراب، قيل: نون حنك بدل من لام حلك، وأنكرها بعضهم، وأثبتها الجوهري، قال يعقوب: قال الفراء: قلت لأعرابي: أتقول كأنه حنك الغراب أو حلكه? فقال: لا أقول حلكه أبدا، وقال أبو زيد: الحلك: اللون، والحنك: المنقار، وقال أبو حاتم: قلت لأم الهيثم: كيف تقولين أشد سوادا مماذا? فقالت: من حلك الغراب، فقلت: أتقولينها من حنك الغراب? فقالت: لا أقولها أبدا. قلت: ففي كلام الفراء وأبي حاتم نوع تعارض يتنبه لذلك. والحلكة، بالضم: الحكلة مقلوب عنه، يقال: في لسانه حلكة وحكلة بمعنى واحد. والحلكة: دويبة تغوص في الرمل، أو ضرب من العظاء كالحلكاء بالضم والمد ويفتح مثل العنقاء، وهذه عن الجوهري ويحرك، والحلكاء كالغلواء، والحلكى كغلبى بضم الحاء واللام فتشديد الكاف المفتوحة، والذي في اللسان على فعلى بضم ففتح مقصورا، وفاتته: الحلكة، كهمزة وبها صدر الجوهري والأزهري وابن دريد، فهي ست لغات، اقتصر الجوهري منها على الحلكة، كهمزة، والحلكاء مثل العنقاء، وزاد ابن دريد البقية ما عدا الحلكاء، بالضم فالسكون ممدودة، وما عدا الحلكة، بالضم، وقد ذكرها ابن سيده.
 ومما يستدرك عليه: حلك الشيء يحلك من حد نصر حلوكا وحلوكة: اشتد سواده، نقله الجوهري والصاغاني، وعجيب من المصنف كيف أغفله.
 وقوله أنشده ثعلب:
  مداد مثل حالكة الغراب                      وأقلام كمرهفة الحراب يجوز أن يكون لغة في حلك الغراب، ويجوز أن يعني به ريشته: خافيته أو قادمته، أو غير ذلك من ريشه.
 وتقول للأسود الشديد السواد: إنه لحلكة كهمزة، ومن أمثالهم في كلامهم:
  يا ذا البجاد الحلكـه
  والزوجة المشتركه
  لست لمن ليست لكه وأنشده ابن بري شاهدا على الحلكة للدويبة، والصواب ما ذكرنا، قال ابن دريد: هذا في كلام لقمان بن عاد في خبر طويل، كما في العباب.

##### Türkçe

**الحلكة** (ضم ile), ve **الحلك** (harekeli): karganın rengi gibi siyahlığın şiddeti; ve **حلك** ( **فرح** gibi), ve **احلولك** bunun gibidir; o hâlde o **حالك** ve **محلولك**tur. İbn عباد artırdı: ve **حلكلك** ( **قذعمل** gibi), ve **حلكوك** ( **عصفور** gibi), ve **حلكوك** (harekeli) **قربوس** gibi; renklerde **فعلول** vezninde fiil bundan başka gelmemiştir; ve **محلنكك**, ve **مستحلك**; ve sonuncusundan خزيمة hadisi ve السنة zikri: “ve **الفريش**i **مستحلكا** bıraktım” yani yanmış gibi şiddetli siyah olan; onların sözü olan: **أسود حالك**tan. Dedim: ve sanki **السين** oluş (süreç) içindir.

Ve **حلك الغراب** (harekeli): onun **حنكه**si; yahut onun siyahlığı; derler: o, **حلك الغراب**dan daha siyahtır. Denildi: **حنك**ın **النون**u, **حلك**ın **لام**ı yerine bedeldir; ve bazıları onu inkâr etti; ve الجوهري onu ispat etti. يعقوب dedi: الفراء dedi: bir bedevîye dedim: “karganın **حنك**ı gibi mi dersin yoksa **حلك**ı gibi mi?” O dedi: “**حلكه** demem asla.” Ve أبو زيد dedi: **الحلك**: renk; ve **الحنك**: gaga. Ve أبو حاتم dedi: أم الهيثم’e dedim: “en şiddetli siyahlıkta, neden daha siyah dersin?” O dedi: “**حلك الغراب**dan.” Dedim: “onu **حنك الغراب**dan der misin?” O dedi: “onu demem asla.” Dedim: öyleyse الفراء ve أبو حاتم’in sözünde bir tür çelişki vardır; buna dikkat edilir. Ve **الحلكة** (ضم ile): **الحكلة** ondan çevrilmiştir; denir: dilinde **حلكة** ve **حكلة** bir mânâdadır. Ve **الحلكة**: kumda dalan bir küçük hayvancık; yahut **الحلكاء** (ضم ve med ile) gibi bir tür kertenkele; ve **العنقاء** gibi فتح ile de gelir; bunlar الجوهري’dendir; ve harekelenir. Ve **الحلكاء** **الغلواء** gibi; ve **الحلكى** **غلبى** gibi: **الحاء** ve **اللام**ın ضم’uyla, sonra açık **الكاف**ın şeddelenmesiyle. Ve lisanda olan, **فعلى** üzere: ضم sonra فتح ile, kısaltılmıştır. Ve ondan kaçırdığı: **الحلكة** ( **همزة** gibi); ve bununla الجوهري ve الأزهري ve ابن دريد başladı; o hâlde bunlar altı lehçedir. الجوهري bunlardan **الحلكة** ( **همزة** gibi) ile ve **الحلكاء** ( **العنقاء** gibi) ile yetindi. İbn دريد geri kalanını artırdı; **الحلكاء** (ضم sonra sükûn ile, medli) hariç; ve **الحلكة** (ضم ile) hariç; onu İbn سيده zikretmiştir.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **حلك** şey **يحلك** ( **نصر** haddi üzere) **حلوكا** ve **حلوكة**: siyahlığı şiddetlendi; bunu الجوهري ve الصاغاني nakletti; ve musanniften acayiptir, onu nasıl gözden kaçırdı.

Ve onun sözü, ثعلب’in inşad ettiği:
  “Mürekkep, karganın **حالكة**si gibi,
  ve kalemler, mızrakların keskinleştirilmişleri gibi.”
**حلك الغراب**da bir lehçe olması caizdir; ve onunla tüyünü kastetmesi de caizdir: onun **خافية**si yahut **قادمة**si, yahut tüyünden başka bir şey.

Ve şiddetli siyah olan siyaha dersin: o, **حلكة**dir ( **همزة** gibi). Ve onların sözlerinde darbımesellerindendir:
  “Ey **البجاد** sahibi, **الحلكـه**!
  ve ortak olan eş!
  sen, senin olmayan kimse için değilsin.”
İbn بري onu, küçük hayvancık için **الحلكة**ya şahit olarak inşad etti; ve doğru olan, bizim zikrettiğimizdir. İbn دريد dedi: bu, العباب’da olduğu üzere, uzun bir haberde عاد oğlu لقمان’ın sözündendir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%83/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَلَكَ
1 حَلَكَ حل حلك , aor. حَلُكَ , inf. n. حُلُوكَةٌ (S, Sgh, TA) and حُلُوكٌ; (Sgh, TA;) and حَلِكَ, aor. حَلَكَ , (K, TA,) inf. n. حَلَكٌ; (K, * TK;) the former verb strangely overlooked by F; (TA;) It (a thing, S) was, or became, intensely black; (S, Sgh, K;) as also ↓ اِحْلَوْلَكَ. (S, TA.)

12 اـِحْلَوْلَكَ see above.

حُلْكٌ
حُلْكٌ حل حلك : see حُلَكَةٌ.

حَلَكٌ
حَلَكٌ حل حلك Blackness: (S:) or intense blackness; as also ↓ حُلْكَةٌ; (K;) like the colour of the crow, or raven: (TA:) [for] حَلَكُ الغُرَابِ signifies the blackness of the crow, or raven; as in the saying, أَسْوَدُ مِثْلُ حَلَكِ الغُرَابِ [black like the blackness of the crow, or raven]: (S:) or it means its حَنَك [q. v.] : (K:) or if you say مثل حَنَكِ الغراب, you mean its beak; (S;) or the blackness of its feathers: (Er-Rلghib, TA in art. حنك:) or they said أَسْوَدُ مِنْ حَلَكِ الغُرَابِ [blacker than the حلك of the crow, or raven]: or من حَنَكِ الغراب: an Arab of the desert, being asked by Fr whether he said the latter or the former, answered that he never said the former: Umm-El-Heythem, being asked by AHلt the same, answered that she said the former, and never the latter; (TA;) and she explained the former as meaning its two jaws and the part around them; adding that [the saying that it means] its beak is nought: and IDrd is related to have disallowed the saying من حنك الغراب: (TA in art. حنك:) accord. to AZ, الحَلَك means the colour; and الحَنَك, the beak: some say that the ن in the latter is a substitute for the ل in the former; but others deny this. (TA.) In the saying of a poet,
الغُرَابِ ↓ مِدَادٌ مِثْلُ حَالِكَةِ
[Ink like the حالكة of the crow, or raven], cited by Th, حالكة may be a dial. var. of حَلَك: or it may mean its feathers; its خَافِيَة or its قَادِمَة or other feathers. (TA.)

حُلْكَةٌ
حُلْكَةٌ حلك حلكه حلكة : see حَلَكٌ: -A2- and see also حُلَكَةٌ. -A3- Also i. q. حُكْلَةٌ: (K:) formed from the latter by transposition: so in the saying, فِى لِسَانِهِ حُلْكَةٌ [In his speech is a barbarousness, or a vitiousness, or an impediment, &c.]. (TA.)

حُلَكَةٌ
حُلَكَةٌ حلك حلكه حلكة , (S, Msb,) or ↓ حُلْكَةٌ, (ISd, K,) and ↓ حَلْكَآءُ (S, Msb, K) and ↓ حُلْكَآءُ (K) and ↓ حَلَكَآءُ and ↓ حُلَكَآءُ, (IDrd, K,) or ↓ حُلَكَى, (L,) and ↓ حُلُكَّى, (IDrd, K,) A species of the [kind of lizard called] عَظَآء: (S, Msb, K: [in the CK, erroneously, غِطاء:]) or (S, K [but in the Msb which is]) a small reptile, (S, Msb, K,) resembling a fish, of a blue [or greyish] color, and glistening, (Msb,) or smooth, and having a mixture of whiteness and redness, (TA in art. نقى,) that dives into the sand, (S, Msb, K,) like as the aquatic bird dives into the water; the Arabs call it بَنَاتُ النَّقَا, because it dwells in the sand-hills; (Msb;) and شَحْمَةُ النَّقَا; (TA in art. نقى;) and they liken to it the fingers (بَنَان) of girls, because of their softness, or suppleness: it is also called حُكَلَةٌ, which is app. formed by transposition: (Msb:) ↓ حُلْكٌ [is the coll. gen. n., or quasi-pl. n. ; for it] signifies شَحْمُ النَّقَا. (L in art. عوج.) -A2- For the first of these words, see also حَالِكٌ, in two places.

حُلَكَى
حُلَكَى حلك حلكى حلكي حلكيي : see حُلَكَةٌ.

حَلْكَآءُ
حَلْكَآءُ حلكآء : see حُلَكَةٌ.

حُلْكَآء
حُلْكَآء حلكآء : see حُلَكَةٌ.

حَلَكَآءُ
حَلَكَآءُ حلكآء : see حُلَكَةٌ.

حُلَكَآءُ
حُلَكَآءُ حلكآء : see حُلَكَةٌ.

حُلُكَّى
حُلُكَّى حلك حلكى حلكي حلكيي : see حُلَكَةٌ.

حُلْكُوكٌ
حُلْكُوكٌ حلكوك : see حَالِكٌ.

حَلَكُوكٌ
حَلَكُوكٌ حلكوك : see حَالِكٌ.

حُلَكْلِكٌ
حُلَكْلِكٌ حلكلك : see حَالِكٌ.

حَالِكٌ
حَالِكٌ حال حالك Intensely black; as also ↓ مُحْلَوْلِكٌ (K) and ↓ حُلَكْلِكٌ and ↓ حُلْكُوكٌ and ↓ حَلَكُوكٌ and ↓ مُحْلَنْكِكٌ and ↓ مُسْتَحْلِكٌ (Ibn-'Abbلd, K) and ↓ حُلَكَةٌ. (TA.) You say أَسْوَدُ حَالِكٌ and حَانِكٌ; both meaning the same; (S;) i. e. Black that is intensely black. (TA in art. حنك.) And اـِنَّهُ ↓ لَحُلَكَةٌ Verily he, or it, is intensely black. (TA.)

حَالِكَةٌ
حَالِكَةٌ حالك حالكه حالكة : see حَلَكٌ.

مُحْلَنْكِكٌ
مُحْلَنْكِكٌ محلنكك : see حَالِكٌ

مُحْلَوْلِكٌ
مُحْلَوْلِكٌ محلول محلولك : see حَالِكٌ

مُسْتَحْلِكٌ
مُسْتَحْلِكٌ مستحلك : see حَالِكٌ

##### Türkçe

**حَلَكَ**
1 **حَلَكَ** حل حلك, muzâri‘ **حَلُكَ**, mastar ismi **حُلُوكَةٌ** (S, Sgh, TA) ve **حُلُوكٌ**; (Sgh, TA;) ve **حَلِكَ**, muzâri‘ **حَلَكَ**, (K, TA,) mastar ismi **حَلَكٌ**; (K, * TK;) birincisi fiil, F tarafından garip biçimde gözden kaçırılmıştır; (TA;) O (bir şey, S) çok şiddetli siyah idi, yahut oldu; (S, Sgh, K;) aşağıdaki **اِحْلَوْلَكَ** da böyledir. (S, TA.)

12 **اِحْلَوْلَكَ**: yukarıya bak.

**حُلْكٌ**
**حُلْكٌ** حل حلك: **حُلَكَةٌ**’ye bak.

**حَلَكٌ**
**حَلَكٌ** حل حلك: Siyahlık: (S:) yahut şiddetli siyahlık; aşağıdaki **حُلْكَةٌ** da böyledir; (K;) karganın yahut kuzgunun rengi gibi: (TA:) [çünkü] **حَلَكُ الغُرَابِ** karganın yahut kuzgunun siyahlığı demektir; şu sözde olduğu gibi, **أَسْوَدُ مِثْلُ حَلَكِ الغُرَابِ** [karganın yahut kuzgunun siyahlığı gibi siyah]: (S:) yahut onun **حَنَك**’i [bk.] demektir: (K:) yahut eğer **مثل حَنَكِ الغراب** dersen, onun gagasını kastedersin; (S;) yahut tüylerinin siyahlığını: (Er-Râghib, TA, md. حنك:) yahut **أَسْوَدُ مِنْ حَلَكِ الغُرَابِ** [karganın yahut kuzgunun **حلك**’inden daha siyah] dediler: yahut **من حَنَكِ الغراب**: Fr tarafından, ikincisini mi yoksa birincisini mi söylediği sorulan bir çöl Arabı, birincisini asla söylemediğini cevapladı: AHât tarafından aynı şey sorulan Ümmü’l-Heysem, birincisini söylediğini ve ikincisini asla söylemediğini cevapladı; (TA;) ve birincisini, onun iki çenesi ve onların etrafındaki kısım mânasında diye açıkladı; ekleyerek ki [onun gagası demektir sözü] hiçbir şeydir: ve İDrd’nin **من حنك الغراب** sözünü yasaklamış olduğu rivayet edilir: (TA, md. حنك:) AZ’ye göre, **الحَلَك** renk demektir; ve **الحَنَك**, gaga: bazıları, ikincideki **ن**’nin birincideki **ل**’nin bedeli olduğunu söyler; fakat başkaları bunu reddeder. (TA.) Bir şairin sözünde,
**الغُرَابِ ↓ مِدَادٌ مِثْلُ حَالِكَةِ**
[karganın yahut kuzgunun **حالكة**’si gibi mürekkep], Sa‘leb tarafından nakledilmiştir; **حالكة** **حَلَك**’in bir lehçe varyantı olabilir: yahut onun tüyleri mânasına olabilir; onun **خَافِيَة**’si yahut onun **قَادِمَة**’si yahut başka tüyler. (TA.)

**حُلْكَةٌ**
**حُلْكَةٌ** حلك حلكه حلكة: **حَلَكٌ**’e bak: -A2- ve ayrıca **حُلَكَةٌ**’ye de bak. -A3- Ayrıca **حُكْلَةٌ** ile aynı mânadadır: (K:) ikinciden takdim-te’hir ile yapılmıştır: şu sözde olduğu gibi, **فِى لِسَانِهِ حُلْكَةٌ** [Onun konuşmasında bir yabancılık, yahut bir bozukluk, yahut bir engel, vb. vardır]. (TA.)

**حُلَكَةٌ**
**حُلَكَةٌ** حلك حلكه حلكة, (S, Msb,) yahut aşağıdaki **حُلْكَةٌ**, (ISd, K,) ve aşağıdaki **حَلْكَآءُ** (S, Msb, K) ve aşağıdaki **حُلْكَآءُ** (K) ve aşağıdaki **حَلَكَآءُ** ve aşağıdaki **حُلَكَآءُ**, (IDrd, K,) yahut aşağıdaki **حُلَكَى**, (L,) ve aşağıdaki **حُلُكَّى**, (IDrd, K,) **عَظَآء** denilen [kertenkele türünden] bir tür: (S, Msb, K: [CK’de hatalı olarak **غِطاء**:]) yahut (S, K [fakat Msb’de olan]) küçük bir sürüngen, (S, Msb, K,) balığa benzeyen, mavi [yahut grimsi] renkte ve parıldayan, (Msb,) yahut pürüzsüz, ve beyazlık ile kızıllık karışımı bulunan, (TA, md. نقى,) kuma dalan, (S, Msb, K,) su kuşunun suya dalması gibi; Araplar ona, kum tepelerinde oturduğu için **بَنَاتُ النَّقَا** derler; (Msb;) ve **شَحْمَةُ النَّقَا**; (TA, md. نقى;) ve kızların parmaklarını (**بَنَان**) ona benzetirler, yumuşaklıkları yahut esneklikleri sebebiyle: ayrıca **حُكَلَةٌ** diye de adlandırılır; bu, görünüşe göre takdim-te’hir ile yapılmıştır: (Msb:) aşağıdaki **حُلْكٌ** [cem‘ cins ismi, yahut cem‘e benzer isimdir; çünkü o] **شَحْمُ النَّقَا** demektir. (L, md. عوج.) -A2- Bu kelimelerin birincisi için, iki yerde **حَالِكٌ**’e de bak.

**حُلَكَى**
**حُلَكَى** حلك حلكى حلكي حلكيي: **حُلَكَةٌ**’ye bak.

**حَلْكَآءُ**
**حَلْكَآءُ** حلكآء: **حُلَكَةٌ**’ye bak.

**حُلْكَآء**
**حُلْكَآء** حلكآء: **حُلَكَةٌ**’ye bak.

**حَلَكَآءُ**
**حَلَكَآءُ** حلكآء: **حُلَكَةٌ**’ye bak.

**حُلَكَآءُ**
**حُلَكَآءُ** حلكآء: **حُلَكَةٌ**’ye bak.

**حُلُكَّى**
**حُلُكَّى** حلك حلكى حلكي حلكيي: **حُلَكَةٌ**’ye bak.

**حُلْكُوكٌ**
**حُلْكُوكٌ** حلكوك: **حَالِكٌ**’e bak.

**حَلَكُوكٌ**
**حَلَكُوكٌ** حلكوك: **حَالِكٌ**’e bak.

**حُلَكْلِكٌ**
**حُلَكْلِكٌ** حلكلك: **حَالِكٌ**’e bak.

**حَالِكٌ**
**حَالِكٌ** حال حالك: Şiddetle siyah; aşağıdaki **مُحْلَوْلِكٌ** (K) ve aşağıdaki **حُلَكْلِكٌ** ve aşağıdaki **حُلْكُوكٌ** ve aşağıdaki **حَلَكُوكٌ** ve aşağıdaki **مُحْلَنْكِكٌ** ve aşağıdaki **مُسْتَحْلِكٌ** (İbn-‘Abbâd, K) ve aşağıdaki **حُلَكَةٌ** da böyledir. (TA.) **أَسْوَدُ حَالِكٌ** ve **حَانِكٌ** dersin; ikisi de aynı mânadadır; (S;) yani şiddetle siyah olan siyah. (TA, md. حنك.) Ve **اـِنَّهُ ↓ لَحُلَكَةٌ**: Şüphesiz o, yahut o şey, şiddetle siyahtır. (TA.)

**حَالِكَةٌ**
**حَالِكَةٌ** حالك حالكه حالكة: **حَلَكٌ**’e bak.

**مُحْلَنْكِكٌ**
**مُحْلَنْكِكٌ** محلنكك: **حَالِكٌ**’e bak

**مُحْلَوْلِكٌ**
**مُحْلَوْلِكٌ** محلول محلولك: **حَالِكٌ**’e bak

**مُسْتَحْلِكٌ**
**مُسْتَحْلِكٌ** مستحلك: **حَالِكٌ**’e bak

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%83/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَلَكَ
حَلَكَ U ( n. ac. حُلُوْك 27 ,  حُلُوْكَة 27t حَلِكَ A ( n. ac. حَلَك 4 ),
a.  Was intensely black.

حُلْكَة
حُلْكَة 3t ,  حَلَك 4 ,
a.  Blackness, deep, jet black.

حَاْلِك
حَاْلِك 21 ,
a.  Intensely black, coal-black, jet-black.

##### Türkçe

حَلَكَ
**حَلَكَ** U (isim-aksiyon: **حُلُوْك** 27, **حُلُوْكَة** 27t; **حَلِكَ** A (isim-aksiyon: **حَلَك** 4)),
a. Yoğun biçimde siyah oldu.

حُلْكَة
**حُلْكَة** 3t, **حَلَك** 4,
a. Siyahlık; derin, zifiri siyah.

حَاْلِك
**حَاْلِك** 21,
a. Yoğun biçimde siyah; kömür-siyahı, zifiri-siyah.
