# حلك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%84%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حلك

الحلكة بالضم، والحلك محركة: شدة السواد كلون الغراب، وقد حلك، كفرح واحلولك مثله فهو حالك ومحلولك زاد ابن عباد: وحلكلك كقذعمل، وحلكوك كعصفور، وحلكوك محركة مثل قربوس، ولم يأت في الألوان فعلول إلا هذا، ومحلنكك، ومستحلك، ومن الأخير حديث خزيمة، وذكر السنة: وتركت الفريش مستحلكا وهو الشديد السواد كالمحترق، من قولهم: أسود حالك، قلت: وكأن السين للصيرورة.
 وحلك الغراب، محركة: حنكه، أو سواده يقولون: هو أسود من حلك الغراب، قيل: نون حنك بدل من لام حلك، وأنكرها بعضهم، وأثبتها الجوهري، قال يعقوب: قال الفراء: قلت لأعرابي: أتقول كأنه حنك الغراب أو حلكه? فقال: لا أقول حلكه أبدا، وقال أبو زيد: الحلك: اللون، والحنك: المنقار، وقال أبو حاتم: قلت لأم الهيثم: كيف تقولين أشد سوادا مماذا? فقالت: من حلك الغراب، فقلت: أتقولينها من حنك الغراب? فقالت: لا أقولها أبدا. قلت: ففي كلام الفراء وأبي حاتم نوع تعارض يتنبه لذلك. والحلكة، بالضم: الحكلة مقلوب عنه، يقال: في لسانه حلكة وحكلة بمعنى واحد. والحلكة: دويبة تغوص في الرمل، أو ضرب من العظاء كالحلكاء بالضم والمد ويفتح مثل العنقاء، وهذه عن الجوهري ويحرك، والحلكاء كالغلواء، والحلكى كغلبى بضم الحاء واللام فتشديد الكاف المفتوحة، والذي في اللسان على فعلى بضم ففتح مقصورا، وفاتته: الحلكة، كهمزة وبها صدر الجوهري والأزهري وابن دريد، فهي ست لغات، اقتصر الجوهري منها على الحلكة، كهمزة، والحلكاء مثل العنقاء، وزاد ابن دريد البقية ما عدا الحلكاء، بالضم فالسكون ممدودة، وما عدا الحلكة، بالضم، وقد ذكرها ابن سيده.
 ومما يستدرك عليه: حلك الشيء يحلك من حد نصر حلوكا وحلوكة: اشتد سواده، نقله الجوهري والصاغاني، وعجيب من المصنف كيف أغفله.
 وقوله أنشده ثعلب:
  مداد مثل حالكة الغراب                      وأقلام كمرهفة الحراب يجوز أن يكون لغة في حلك الغراب، ويجوز أن يعني به ريشته: خافيته أو قادمته، أو غير ذلك من ريشه.
 وتقول للأسود الشديد السواد: إنه لحلكة كهمزة، ومن أمثالهم في كلامهم:
  يا ذا البجاد الحلكـه
  والزوجة المشتركه
  لست لمن ليست لكه وأنشده ابن بري شاهدا على الحلكة للدويبة، والصواب ما ذكرنا، قال ابن دريد: هذا في كلام لقمان بن عاد في خبر طويل، كما في العباب.

### Türkçe

**الحلكة** (ضم ile), ve **الحلك** (harekeli): karganın rengi gibi siyahlığın şiddeti; ve **حلك** ( **فرح** gibi), ve **احلولك** bunun gibidir; o hâlde o **حالك** ve **محلولك**tur. İbn عباد artırdı: ve **حلكلك** ( **قذعمل** gibi), ve **حلكوك** ( **عصفور** gibi), ve **حلكوك** (harekeli) **قربوس** gibi; renklerde **فعلول** vezninde fiil bundan başka gelmemiştir; ve **محلنكك**, ve **مستحلك**; ve sonuncusundan خزيمة hadisi ve السنة zikri: “ve **الفريش**i **مستحلكا** bıraktım” yani yanmış gibi şiddetli siyah olan; onların sözü olan: **أسود حالك**tan. Dedim: ve sanki **السين** oluş (süreç) içindir.

Ve **حلك الغراب** (harekeli): onun **حنكه**si; yahut onun siyahlığı; derler: o, **حلك الغراب**dan daha siyahtır. Denildi: **حنك**ın **النون**u, **حلك**ın **لام**ı yerine bedeldir; ve bazıları onu inkâr etti; ve الجوهري onu ispat etti. يعقوب dedi: الفراء dedi: bir bedevîye dedim: “karganın **حنك**ı gibi mi dersin yoksa **حلك**ı gibi mi?” O dedi: “**حلكه** demem asla.” Ve أبو زيد dedi: **الحلك**: renk; ve **الحنك**: gaga. Ve أبو حاتم dedi: أم الهيثم’e dedim: “en şiddetli siyahlıkta, neden daha siyah dersin?” O dedi: “**حلك الغراب**dan.” Dedim: “onu **حنك الغراب**dan der misin?” O dedi: “onu demem asla.” Dedim: öyleyse الفراء ve أبو حاتم’in sözünde bir tür çelişki vardır; buna dikkat edilir. Ve **الحلكة** (ضم ile): **الحكلة** ondan çevrilmiştir; denir: dilinde **حلكة** ve **حكلة** bir mânâdadır. Ve **الحلكة**: kumda dalan bir küçük hayvancık; yahut **الحلكاء** (ضم ve med ile) gibi bir tür kertenkele; ve **العنقاء** gibi فتح ile de gelir; bunlar الجوهري’dendir; ve harekelenir. Ve **الحلكاء** **الغلواء** gibi; ve **الحلكى** **غلبى** gibi: **الحاء** ve **اللام**ın ضم’uyla, sonra açık **الكاف**ın şeddelenmesiyle. Ve lisanda olan, **فعلى** üzere: ضم sonra فتح ile, kısaltılmıştır. Ve ondan kaçırdığı: **الحلكة** ( **همزة** gibi); ve bununla الجوهري ve الأزهري ve ابن دريد başladı; o hâlde bunlar altı lehçedir. الجوهري bunlardan **الحلكة** ( **همزة** gibi) ile ve **الحلكاء** ( **العنقاء** gibi) ile yetindi. İbn دريد geri kalanını artırdı; **الحلكاء** (ضم sonra sükûn ile, medli) hariç; ve **الحلكة** (ضم ile) hariç; onu İbn سيده zikretmiştir.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **حلك** şey **يحلك** ( **نصر** haddi üzere) **حلوكا** ve **حلوكة**: siyahlığı şiddetlendi; bunu الجوهري ve الصاغاني nakletti; ve musanniften acayiptir, onu nasıl gözden kaçırdı.

Ve onun sözü, ثعلب’in inşad ettiği:
  “Mürekkep, karganın **حالكة**si gibi,
  ve kalemler, mızrakların keskinleştirilmişleri gibi.”
**حلك الغراب**da bir lehçe olması caizdir; ve onunla tüyünü kastetmesi de caizdir: onun **خافية**si yahut **قادمة**si, yahut tüyünden başka bir şey.

Ve şiddetli siyah olan siyaha dersin: o, **حلكة**dir ( **همزة** gibi). Ve onların sözlerinde darbımesellerindendir:
  “Ey **البجاد** sahibi, **الحلكـه**!
  ve ortak olan eş!
  sen, senin olmayan kimse için değilsin.”
İbn بري onu, küçük hayvancık için **الحلكة**ya şahit olarak inşad etti; ve doğru olan, bizim zikrettiğimizdir. İbn دريد dedi: bu, العباب’da olduğu üzere, uzun bir haberde عاد oğlu لقمان’ın sözündendir.
