# حلل — Kâmûsü'l-Muhît

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84/sozluk/kamus
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%84%D9%84/entries/kamus

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md)
- Kâmûsü'l-Muhît: Fîrûzâbâdî · 15. yy

## Madde başı: حلل

* ح ل ل * * حَلَّ * العقدة فتحها * فانْحَلّت * وبابه رد يقال يا عاقد اذكر حلا و * حَلَّ * بالمكان من باب رد و * حُلُولا * و * مَحَلا * أيضا بفتح الحاء و * المَحَلُّ * أيضا المكان الذي يُحل به و * حَلَلْتُ * القوم وحللت بهم بمعنى و * الحَلُّ * دهن السمسم و * الحِلُّ * بالكسر الحلال وهو ضد الحرام ورجل حل من الإحرام أي حلال يقال هو حل وهو حرم قلت لم يذكر الجوهري في ح ر م أن الحِرم بمعنى المُحرم وذكر الأزهري في ح ل ل أنه يقال رجل حِل وحلال وحِرم وحرام ومُحل ومُحرم والحِلُّ أيضا ما جاوز الحرم وقوم * حِلَةٌ * أي نزول وفيهم كثرة والحلة أيضا مصدر قولك حل الهدي و * المَحَلَّةُ * منزل القوم وقوله تعالى ﴿حتى يبلغ الهدي محله﴾ وهو الموضع الذي يُنحر فيه ومِحَل الدين أجله و * الحُلَلُ * برود اليمن و * الحُلَّةُ * إزار ورداء ولا تسمى حُلة حتى تكون ثوبين و * الحَليلُ * الزوج و * الحَلِيلةُ * الزوجة وهما أيضا من يُحالك في دار واحدة و * الإحْلِيلُ * مخرج اللبن من الضرع والثدي و * حَلَّ * له الشيء يحل بالكسر * حِلاّ * بكسر الحاء و * حَلالا * وهو * حِلٌّ * بِلٌّ أي طلق و * حَلَّ * المحرم يحل بالكسر * حَلالا * و * أحَلَّ * بمعنى و * حَلَّ * الهدي يحل بالكسر * حِلَّةً * بكسر الحاء و * حُلولا * أي بلغ الموضع الذي يحل فيه نحره و * حَلَّ * العذاب يحل بالكسر * حَلالا * أي وجب ويحُل بالضم * حُلُولا * أي نزل وقُرئ بهما قوله تعالى ﴿فيحُل عليكم غضبي﴾ وأما قوله تعالى ﴿أو تحُلُ قريبا من دارهم﴾ فبالضم أي تنزل و * حَلَّ * الديْن يحل بالكسر * حُلُولاً * و * حَلَّت * المرأة تحل بالكسر * حَلالا * أي خرجت من عدتها و * أحَلَّهُ * أنزله وأحل له الشيء جعله حلالا له وأحل المُحرم لغة في حل وأحل أيضا خرج إلى الحل أو خرج من ميثاق كان عليه وأحل دخل في شهور الحِل كأحرم دخل في شهور الحُرُم و * المُحَلِّلُ * في السبق الداخل بين المتراهنين إن سَبَق أخذ وإن سُبِق لم يغرم و * المُحَلِّلُ * في النكاح الذي يتزوج المطلقة ثلاثا حتى تحل للزوج الأول و * احَلَّ * نزل و * تَحَلَلَّ * في يمينه استثنى و * اسْتَحَلَّ * الشيء عده حلالا و * التَحْلِيلُ * ضد التحريم وقد * حَلَلَّهُ تَحْليلا * و * تَحِلَّةً * كقولك عززه وتعزة وقولهم فعله * تَحِلَّةَ * القمس أي فعله بقدر ما حلت به يمينه ولم يبالغ وفي الحديث ﴿لا يموت للمؤمن ثلاثة أولاد فتمسه النار إلا تحلة القسم﴾ أي قدر ما يُبر الله تعالى قسمه فيه لقوله تعالى ﴿وإن منكم إلا واردها كان على ربك حتما مقضيا﴾ و * الحُلاَحِلُ * بالضم السيد الركين والجمع * الحَلاَحِلُ * بالفتح

### Türkçe

* ح ل ل * **حَلَّ**: düğümü açtı, onu çözdü; böylece o **فانْحَلّت**; ve onun bâbı **رد**’dir; “ey bağlayan, bir çözmeyi hatırla” denir. Ve **حَلَّ** mekânda, bâb **رد**’den; ve **حُلُولا** ve **مَحَلا** da (ayrıca) **الحاء**’ın fethiyle. Ve **المَحَلُّ** da: kendisinde konaklanan yer. Ve **حَلَلْتُ** kavmi ve onlarda konakladım, “... anlamında”. Ve **الحَلُّ**: susam yağıdır. Ve **الحِلُّ** kesre ile: helâl; o, haramın zıddıdır. Ve “ihramdan çıkmış” yani helâl olan kimse: “**حل**” denir; “o **حل**’dir ve o **حرم**’dır” denir. Dedim ki: Cevherî, **ح ر م**’de **الحِرم**’in “ihramlı” anlamında olduğunu zikretmedi; Ezherî ise **ح ل ل**’de, “adam **حِل** ve **حلال** ve **حِرم** ve **حرام** ve **مُحل** ve **مُحرم** denir” diye zikretti. Ve **الحِلُّ** ayrıca: harem’i aşan (harem sınırını geçen) şeydir. Ve kavim **حِلَةٌ**: yani konaklama; ve onlarda çokluk vardır. Ve **الحلة** ayrıca: “hedyi çözdü” sözünün masdarıdır. Ve **المَحَلَّةُ**: kavmin menzili. Ve Yüce’nin sözü: ﴿حتى يبلغ الهدي محله﴾; o, içinde boğazlandığı yerdir. Ve “**مِحَل** الدين”: onun vadesidir. Ve **الحُلَلُ**: Yemen bürdeleri. Ve **الحُلَّةُ**: izâr ve ridâdır; iki elbise olmadıkça **حُلة** diye adlandırılmaz. Ve **الحَليلُ**: kocadır. Ve **الحَلِيلةُ**: eştir (kadın); ve ikisi ayrıca: bir tek evde seninle birlikte oturan kimsedir. Ve **الإحْلِيلُ**: meme ve göğüsten sütün çıktığı yerdir. Ve **حَلَّ** ona şey, kesre ile “helâl oldu”; **حِلاّ** ( **الحاء**’ın kesriyle) ve **حَلالا**; ve o **حِلٌّ بِلٌّ**: yani serbest (bağı çözülmüş). Ve **حَلَّ** ihramlı, kesre ile “helâl oldu”; **حَلالا**; ve **أحَلَّ** “... anlamında”. Ve **حَلَّ** hedy, kesre ile; **حِلَّةً** ( **الحاء**’ın kesriyle) ve **حُلولا**: yani boğazlanmasının helâl olduğu yere ulaştı. Ve **حَلَّ** azap, kesre ile; **حَلالا**: yani vacip oldu; ve damme ile “iner”; **حُلُولا**: yani indi. Ve Yüce’nin sözü ﴿فيحُل عليكم غضبي﴾ her ikisiyle de okunmuştur. Ama Yüce’nin sözü ﴿أو تحُلُ قريبا من دارهم﴾ ise damme iledir: yani inersin/konaklarsın. Ve **حَلَّ** borç, kesre ile; **حُلُولاً**. Ve **حَلَّت** kadın, kesre ile; **حَلالا**: yani iddetinden çıktı. Ve **أحَلَّهُ**: onu indirdi; ve ona şeyi helâl kıldı: onu ona helâl yaptı. Ve “ihramlı helâl oldu” ( **أحل المُحرم** ) dilde, “**حل**”dedir. Ve **أحل** ayrıca: **الحِلّ**’e çıktı yahut üzerinde bulunduğu bir misaktan çıktı. Ve **أحل**: **الحِلّ** aylarına girdi; tıpkı **أحرم**’in **الحُرُم** aylarına girmesi gibi. Ve **المُحَلِّلُ** yarışta: iki bahse girenin arasına giren; eğer o öne geçerse alır, eğer geçilirse tazmin etmez. Ve **المُحَلِّلُ** nikâhta: üç talâkla boşanmışı, birinci kocaya helâl oluncaya kadar nikâhlayan kimse. Ve **احَلَّ**: indi/konakladı. Ve **تَحَلَلَّ** yemininde: istisna etti. Ve **اسْتَحَلَّ** şeyi: onu helâl saydı. Ve **التَحْلِيلُ**: tahrîmin zıddıdır; ve onu **حَلَلَّهُ تَحْليلا** ve **تَحِلَّةً** (senin “onu aziz kıldı” ve “aziz kılma” demen gibi). Ve onların sözü: onu **تَحِلَّةَ** **القسم** yaptı: yani onu, yeminiyle helâl olduğu miktar kadar yaptı ve mübalağa etmedi. Ve hadiste: ﴿لا يموت للمؤمن ثلاثة أولاد فتمسه النار إلا تحلة القسم﴾; yani Yüce Allah’ın, onda yeminini gerçekleştireceği miktar kadar; Yüce’nin sözü sebebiyle: ﴿وإن منكم إلا واردها كان على ربك حتما مقضيا﴾. Ve **الحُلاَحِلُ** damme ile: sağlam (yerleşik) efendi; cem‘i **الحَلاَحِلُ** fetha ile.
