# حلم — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%85/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%84%D9%85/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%85.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: حلم

حَلَمَ
1 حَلَمَ حلم , (S, Msb, K, [in the CK, erroneously, حَلُمَ,]) aor. حَلُمَ , inf. n. حُلْمٌ (Msb, TA) and حُلُمٌ, of which the former is a contraction, (Msb,) [both used also as simple substs.,] He dreamed, or saw a dream or vision (S, Msb, K) فِى نَوْمِهِ (K) in his sleep; (S, * Msb, K;) as also ↓ احتلم (S, ISd, Msb, K,) and ↓ انحلم, (ISd, K,) and ↓ تحلّم. (K.) You say, حَلَمَ بِهِ, (S, K, [in the CK, again, erroneously, حَلُمَ,]) and عَنْهُ, (K,) and عَنْهُ ↓ تحلّم, (TA,) and حَلَمَهُ also, (S,) He dreamed, or saw a dream or vision, of it: (S, K:) or he saw it in sleep. (M, K.) And حَلَمَ بِالمَرْأَةِ He (a man) dreamed in his sleep that he was compressing the woman. (TA.) ― -b2- [Hence,] حُلْمٌ and ↓ اِحْتِلَامٌ signify [The dreaming of] copulation in sleep: (K:) and the verbs are حَلَمَ and ↓ احتلم. (TA.) And [hence,] both signify The experiencing an emission of the seminal fluid; properly, in dreaming; and tropically if meaning, without dreaming, whether awake or in sleep, or by extension of the signification. (TA.) And hence, (Mgh,) حَلَمَ, (Mgh, Msb,) aor. حَلُمَ , inf. n. حُلْمٌ; (Mgh;) and ↓ احتلم; (Mgh, Msb;) He (a boy) attained to puberty, (Msb,) [or] to virility. (Mgh, Msb.) -A2- حَلُمَ, with damm [to the ل], inf. n. حِلْمٌ, (S, Msb, K,) [He was, or became, forbearing, or clement;] he forgave and concealed [offences]: or he was, or became, moderate, gentle, deliberate, leisurely in his manner of proceeding or of deportment &c., patient as meaning contr. of hasty, grave, staid, sedate, or calm; (S, K;) and (assumed tropical:) intelligent: (K:) or he managed his soul and temper on the occasion of excitement of anger. (TA.) [See حِلْمٌ below.] You say, حَلْمَ عَنْهُ and ↓ تحلّم [He treated him with forbearance, or clemency, &c.]: both signify the same. (TA.) And يَحْلُمُ عَمَّنْ يَسُبُّهُ [He treats with forbearance, or clemency, &c., him who reviles him]. (TA in art. حمل.) -A3- حَلِمَ, aor. حَلَمَ , (K,) inf. n. حَلَمٌ, (TA,) He (a camel) had [upon him] many ticks, such as are termed حَلَم. (K.) ― -b2- Also the same verb, (S, K,) with the same inf. n., (S,) It (a hide, or skin,) had in it worms, such as are termed حَلَم, (S, K, TA,) whereby it was spoilt and perforated, (S, TA,) so that it became useless. (TA.) A poet says, (S,) namely, El-Weleed Ibn-'Okbeh, TA,)
فَاـِنَّكَ وَالكِتَابَ اـِلَى عَلِىٍّ
كَذَابِغَةٍ وَقَدْ حَلِمَ الأَدِيمُ
[For verily thou, as to the letter, or writing, to 'Alee, art like a woman tanning when the hide has become spoilt and perforated by worms]: (S, TA:) he was urging Mo'لwiyeh to contend in battle with 'Alee, [as though] saying to him, Thou labourest to rectify a matter that has become completely corrupt, like this woman who tans the hide that has become perforated and spoilt by the حَلَم. (TA.) [The latter hemistich of this verse is a prov.: see Freytag's Arab. Prov. ii. 346.] -A4- حَلَمَهُ, (K,) inf. n. حَلْمٌ, (TA,) He plucked the حَلَم from it; [app., accord. to the K, the worms thus called from a hide, or skin;] as also ↓ حلّمهُ: (K:) or, accord. to Az, he took from him, namely, a camel, the [ticks called] حَلَم. (TA.)

حلّمهُ
2 حلّمهُ حلم حلمه حلمة , (S, Mgh, Msb, K,) inf. n. تَحْلِيمٌ (S, K) and حِلَّامٌ, like كِذَّابٌ, (K,) signifies جَعَلَهُ حَلِيمًا [i. e. He made him to be forbearing, or clement, &c.; or he pronounced him to be so; or he called him so; or he held, or believed, or though, him to be so]: (S, K:) or he enjoined him الحِلْم [i. e. forbearance, or clemency, &c.]: (K:) or he attributed to him الحِلْم. (Mgh, Msb.) -A2- حلم [so in the TA, evidently حلّم, (see 5, its quasi-pass.,)] also signifies It fattened a lamb, or kid; said of sucking. (TA.) ― -b2- And He filled a skin. (TA.) -A3- See also 1, last sentence.

احلمت
4 احلمت احلمت She (a woman) brought forth حُلَمَآء [i. e. children that were forbearing, or clement, &c.]. (K.)

تحلّم
5 تحلّم حلم تحلم : see 1, first and second sentences. ― -b2- Also He affected, or pretended, to dream, or see a vision in sleep: whence, in a trad., تَحَلَّمَ مَا لَمْ يَحْلُمْ [He affected, or pretended, to have dreamed that which he did not dream]. (TA.) And He asserted himself falsely to have dreamed, or seen a vision in sleep. (TA.) And تحلّم الحُلْمَ i. q. اِسْتَعْمَلَهُ [He feigned the dream; or made use of it as a pretext]. (K.) -A2- He affected, or endeavoured to acquire, (تَكَلَّفَ) [the quality termed] الحِلْم [i. e. forbearance, or clemency, &c.]. (S, K.) A poet says,
تَحَلَّمْ عَنِ الأَدْنَيْنَ وَاسْتَبْقِ وُدَّهُمْ
وَلَنْ تَسْتَطِيعَ الحِلْمَ حَتَّى تَحَلَّمَا
[Endeavour thou to treat with forbearance the meaner sort of people, and preserve their love; for thou wilt not be able to be forbearing unless thou endeavour to be so]. (S.) ― -b2- See also حَلُمَ عَنْهُ. ― -b3- [Hence,] تَحَلَّمَتِ القِدْرُ (tropical:) The cooking-pot ceased to boil; contr. of جَهِلَت (TA in art. جهل.) ― -b4- See also 6. -A3- It became fat; said of the [kind of lizard called] ضَبّ; (L in art. ملح;) and likewise of cattle: (K:) [or] it became fat and compact; said of a child, and of the ضَبّ: (S:) [or] it began to be fat; said of a child, and of the ضَبّ, (K,) and of the jerboa, and of the قُرَاد [or tick]; in the K, erroneously, جَرَاد. (TA.) ― -b2- تَحَلَّمَتِ القِرْبَةُ The skin became full. (TA.)

تحالم
6 تحالم تحالم He made a show of having الحِلْم [i. e. forbearance, or clemency, &c.], not having it; (S, TA; *) and ↓ تحلّم [in like manner] signifies [sometimes] he made a show of الحِلْم; expl. by أَظْهَرَ الحِلْمَ. (TA in art. فصح.)

7 اـِنْحَلَمَ see 1.

8 اـِحْتَلَمَ see 1, in four places.

حَلْمٌ
حَلْمٌ حلم : see حِلْمٌ.

حُلْمٌ
حُلْمٌ حلم an inf. n. of حَلَمَ; as also ↓ حُلُمٌ. (Msb.) ― -b2- And A dream, or vision in sleep; (S, K;) as also ↓ حُلُمٌ: (K:) accord. to most of the lexicologists, as well as F, syn. with رُؤْيَا: or it is specially such as is evil; and رؤيا is the contr.: this is corroborated by the trad., الرُّؤْيَا مِنَ اللّٰهِ وَالحُلْمُ مِنَ الشَّيْطَانِ [The رؤيا is from God, and the حلم is from the Devil]: (MF:) and by the phrase, in the Kur [xii. 44 and xxi. 5], أَضْغَاثُ أَحْلَامٍ [The confused circumstances of dreams, or of evil dreams]: but each is used in the place of the other: (TA:) أَحْلَامٌ is the pl. (K.) ― -b3- أَحْلَامُ نَائِمٍ [lit. The dreams of a sleeper;] a kind of thick cloths, or garments, (IKh, Z, TA,) striped, of the people of El-Medeeneh. (Z, TA.)

حِلْمٌ
حِلْمٌ حلم [Forbearance; clemency;] the quality of forgiving and concealing [offences]: (Msb:) or moderation; gentleness; deliberateness; a leisurely manner of proceding, or of deportment, &c.; patience, as meaning contr. of hastiness: gravity; staidness; sedateness; calmness: syn. أَنَاةٌ: (S, K:) or these qualities with power or ability [to exercise the contrary qualities]; expl. by أَنَاةٌ and سُكُونٌ with قُدْرَةٌ and قُوَّةٌ: (Kull p. 167:) or the management of one's soul and temper on the occasion of excitement of anger: (TA:) or tranquillity on the occasion of emotion of anger: or delay in requiting the wrongdoer: (KT:) it is described by the term ثِقَلٌ, or gravity; like as its contr. [سَفَهٌ] is described by the terms خِقَّةٌ and عَجَلٌ, or levity, or lightness, and hastiness: (TA in art. رجح:) also (assumed tropical:) intelligence; (K;) which is not its proper signification, but a meaning assigned because it is one of the results of intelligence: and ↓ حَلْمٌ, with fet-h, is likewise said to have this last meaning; but this requires consideration: (TA:) the former is one of those inf. ns. that are [used as simple substs., and therefore] pluralized: (ISd, TA:) the pl. [of pauc.] is أَحْلَامٌ and [of mult.] حُلُومٌ. (K.) Hence, in the Kur [lii. 32], أَمْ تَأْمُرُهُمْ أَحْلَامُهُمْ بِهٰذَا (K,) said to mean (assumed tropical:) Do their understandings enjoin them this? (TA.) And أُولُو الأَحْلَامِ, occurring in a trad., means (assumed tropical:) Persons of understanding. (TA.)

حَلَمٌ
حَلَمٌ حلم : see حَلَمَةٌ, in two places.

حَلِمٌ
حَلِمٌ حلم A camel having [upon him] many ticks, such as are called حَلَم. (K.) And A camel spoilt by the abundance of those ticks that were upon him. (TA.) ― -b2- Also A hide, or skin, spoilt and perforated by [the worms termed] حَلَم: and ↓ حَلِيمٌ, [in like manner,] a hide, or skin, spoilt by the حَلَم before it is stripped off. (TA.) And عَنَاقٌ حَلِمَةٌ A she-kid whose skin has been spoilt by the حَلَم; (K, * TA;) as also ↓ تَحْلِمَةٌ, of which the pl. is تَحَالِمُ: (K:) the pl. of حَلِمَةٌ is حِلَامٌ. (TA.)

حُلُمٌ
حُلُمٌ حلم : see حُلْمٌ, in two places. ― -b2- Also A [dream of] copulation in sleep. (K.) Hence, بَلَغَ الحُلُمَ He attained to puberty, or virility, in an absolute sense. (TA.) It is said in the Kur [xxiv. 58], وَاـِذَا بَلَغَ الأَطْفَالُ مِنْكُمُ الحُلُمَ فَلْيَسْتَأْذِنُوا [And when your children attain to puberty, or virility, they shall ask permission to come into your presence]. (TA.) [And hence,] أَضْرَاسُ الحُلُمِ, (also called أَضْرَاسُ العَقْلِ, TA in art. ضرس,) [The teeth of puberty, or wisdom-teeth,] so called because they grow after the attaining to puberty, and the completion of the intellectual faculties: (S, L, Msb, all in art. نجذ:) they are four teeth that come forth after the [other] teeth have become strong. (TA in art. ضرس.)

حَلَمَةٌ
حَلَمَةٌ حلم حلمه حلمة A small tick: (K:) or a large tick; (S, Mgh, Msb, K;) like عُلٌّ; (S;) and said to be like the head [or nipple, when small,] of a woman's breast: (Msb:) or a tick in the last stage of its growth; for at first, when small, it is called قَمْقَامَةٌ; then, حَمْنَانَةٌ; then, قُرَادٌ; and then, حَلَمَةٌ: (As, TA:) the pl., (S,) or [rather] coll. gen. n., (Mgh, Msb,) is ↓ حَلَمٌ. (S, Mgh, Msb.) ― -b2- And hence, as being likened thereto, (Mgh,) (assumed tropical:) The head [or nipple, when small,] of a woman's breast, (T, S, Mgh,) in the middle of the سَعْدَانَة [or areola]; (T, TA;) in like manner called قُرَادٌ: (Mgh:) the little thing rising from the breast of a woman: (TA:) the حَبَّة [or small extuberance like a pimple] upon the head of the breast of a woman: (Msb:) the ثُؤْلُول [or small excrescence] in the middle of the breast of a woman: (K:) and the head [or nipple] of each of the two breasts of a man: (Msb:) the two together are termed ِحَلَمَتَان: (S:) the protuberant piece of flesh is termed حَلَمَةٌ as being likened in size to a large tick. (Msb.) ― -b3- Also A certain worm, incident to the upper and lower skin of a sheep or goat, (As, S,) in consequence of which, when the skin is tanned, the place thereof remains thin: (S:) or a certain worm, incident to skin, which it eats, so that, when the skin is tanned, the place of the eating rends: pl. [or rather coll. gen. n.] ↓ حَلَمٌ. (K.) -A2- And A species of plant; (S, K;) accord. to As, also called يَنَمَةٌ: (S:) As is also related to have said that it is a plant of the kind termed عُشْب, having a dusty hue, a rough feel, and a red flower: another says that it grows in Nejd, in the sands, has a blossom, and roughish leaves, and thorns resembling the nails of a man; and that the camels suffer adhesion of the spleen to the side, and their young are cast, [for وتزل اخياكها (an evident mistranscription in the TA), I read وَتزِلُّ أَحْبَالُها,] when they depasture it from the dry branches: accord. to AHn, it is [a plant] less than a cubit [in height], having a thick, or rough, leaf, and branches, and a flower like that of the anemone, except that it is larger, and thicker, or rougher: accord. to the K, it signifies also the tree [or plant] called سَعْدَان; which is one of the most excellent kinds of pasture: but Az says, it has nothing in common with the سعدان, which is a herb having round [heads of] prickles; whereas the حلمة has no prickles, but is a well-known kind of جَنْبَة; and I have seen it: (TA:) [Dmr, accord. to Golius, describes it as “ a herb less than the arnoglossa ” (or arnoglossum), “ whitening in the leaves, and downy. ”]

حَلِيمٌ
حَلِيمٌ حليم Having حِلْم [i. e. forbearance, or clemency, &c.; forbearing, or clement, &c.]: (Mgh, Msb, K:) pl. حُلَمَآءُ and أَحْلَامٌ. (K.) In the Kur xi. 89, it is said to be used by way of scoffing [or irony]. (TA.) الحَلِيمُ is one of the names of God; meaning [The Forbearing, or Clement, &c.; or] He Whom the disobedience of the disobedient does not flurry, nor anger against them disquiet, but Who has appointed to everything a term to which it must finally come. (TA.) ― -b2- حَلِيمَةٌ مُغْتَاظَةٌ (tropical:) [lit. Calm, angry; or the like; because what it contains is sometimes still and sometimes boiling;] is an appellation given to a stone cooking-pot. (A and TA in art. غيظ.) -A2- A fat camel: (S:) or a camel becoming fat. (ISd, K.) ISd says, I know not any unaugmented verb belonging to it in this sense. (TA.) -A3- And Coming fat. (ISd, K.) -A4- See also حَلِمٌ.

حَالِمٌ
حَالِمٌ حالم originally signifies ↓ مُحْتَلِمٌ [i. e. Dreaming: and particularly dreaming of copulation: and experiencing an emission of the seminal fluid in dreaming]. (Mgh.) ― -b2- Hence used in a general sense, (Mgh,) meaning One who has attained to puberty, or virility; (A Heyth, Mgh, Msb, TA;) as also ↓ مُحْتَلِمٌ. (Msb, TA.)

حَالُومٌ
حَالُومٌ حالوم A sort of أَقِط [q. v. ; i. e. a certain preparation of dried curd]: (ISd, K:) or milk that is made thick, so that it becomes like fresh cheese; (S, K;) but this it is not: (S:) a word of the dial. of Egypt. (TA.)

أَحْلَامٌ
أَحْلَامٌ ذ Bodies; syn. أَجْسَامٌ. (ISd, K.) ISd says, I know not any sing. of it [in this sense]. (TA.) -A2- It is also pl. of حُلْمٌ: -A3- and of حِلْمٌ: -A4- and of حَلِيمٌ. (K.)

تَحْلِمَةٌ
تَحْلِمَةٌ حلم تحلمه تحلمة : see حَلِمٌ.

مُحْتَلِمٌ
مُحْتَلِمٌ محتلم : see حَالِمٌ, in two places.

### Türkçe

**حَلَمَ**
1 **حَلَمَ** **حلم** , (S, Msb, K, [CK’de hatalı olarak **حَلُمَ**]) muzârîsi **حَلُمَ** , mastarı **حُلْمٌ** (Msb, TA) ve **حُلُمٌ**, bunların ilki kısaltmadır, (Msb,) [ikisi de yalın isim olarak da kullanılır,] O, rüya gördü, yahut bir rüya veya uykuda görülen bir görüntü gördü (S, Msb, K) **فِى نَوْمِهِ** (K) uykusunda; (S, * Msb, K;) bunun gibi ayrıca ↓ **احتلم** (S, ISd, Msb, K,) ve ↓ **انحلم**, (ISd, K,) ve ↓ **تحلّم**. (K.) Sen dersin ki, **حَلَمَ بِهِ**, (S, K, [CK’de yine hatalı olarak **حَلُمَ**]) ve **عَنْهُ**, (K,) ve **عَنْهُ** ↓ **تحلّم**, (TA,) ve **حَلَمَهُ** da, (S,) O, onun hakkında rüya gördü yahut bir rüya veya uykuda görülen bir görüntü gördü: (S, K:) yahut onu uykuda gördü. (M, K.) Ve **حَلَمَ بِالمَرْأَةِ** O (bir erkek) uykusunda kadını sıkıştırdığını rüya gördü. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **حُلْمٌ** ve ↓ **اِحْتِلَامٌ** uykuda cinsel birleşmeyi rüya görmeyi ifade eder: (K:) fiiller ise **حَلَمَ** ve ↓ **احتلم**’dır. (TA.) Ve [bundan dolayı,] ikisi de menî sıvısının çıkışını tecrübe etmeyi ifade eder; aslı, rüyada olmak üzere; mecazen ise, rüya olmaksızın, uyanıkken de uykuda da, yahut anlamın genişletilmesi yoluyla. (TA.) Ve bundan dolayı, (Mgh,) **حَلَمَ**, (Mgh, Msb,) muzârîsi **حَلُمَ** , mastarı **حُلْمٌ**; (Mgh;) ve ↓ **احتلم**; (Mgh, Msb;) O (bir oğlan) bulûğa erdi, (Msb,) [yahut] erkekliğe erdi. (Mgh, Msb.) -A2- **حَلُمَ**, **ل** üzerine damme ile, mastarı **حِلْمٌ**, (S, Msb, K,) [O, yumuşak huylu/halîm oldu yahut oldu;] bağışladı ve [suçları] örttü: yahut o, orta hâlli, yumuşak, ağırbaşlı, iş tutuşunda yahut davranışında vb. teenni sahibi, aceleci’nin zıddı anlamında sabırlı, vakur, ağır, sakin, durgun oldu; (S, K;) ve (mecaz kabul edilerek:) akıllı: (K:) yahut öfkenin kabarması hâlinde nefsini ve mizacını idare etti. (TA.) [Aşağıda **حِلْمٌ**’e bak.] Sen dersin ki, **حَلْمَ عَنْهُ** ve ↓ **تحلّم** [Ona karşı hilm ile davrandı, yahut yumuşak davrandı, vb.]: ikisi de aynı şeyi ifade eder. (TA.) Ve **يَحْلُمُ عَمَّنْ يَسُبُّهُ** [Kendisine sövene karşı hilm ile davranır, yahut yumuşak davranır, vb.]. (TA, md. حمل’de.) -A3- **حَلِمَ**, muzârîsi **حَلَمَ**, (K,) mastarı **حَلَمٌ**, (TA,) O (bir deve) üzerinde **حَلَم** denilen türden çok kene vardı. (K.) ― -b2- Yine aynı fiil, (S, K,) aynı mastarla, (S,) Onda (bir deri) **حَلَم** denilen türden kurtlar vardı, (S, K, TA,) bununla bozuldu ve delindi, (S, TA,) böylece işe yaramaz oldu. (TA.) Bir şair der ki, (S,) yani, (El-Weleed İbn-’Okbeh, TA,)
فَاـِنَّكَ وَالكِتَابَ اـِلَى عَلِىٍّ
كَذَابِغَةٍ وَقَدْ حَلِمَ الأَدِيمُ
[Şüphesiz sen, Ali’ye mektup/yazı hususunda, deri kurtlarca bozulup delinmişken tabaklayan bir kadın gibisin]: (S, TA:) O, Mu’âwiyeh’i Ali ile savaşta çarpışmaya teşvik ediyordu; [sanki] ona diyordu ki: Sen, tamamen bozulmuş bir işi düzeltmek için uğraşıyorsun; tıpkı **حَلَم** tarafından delinip bozulmuş deriyi tabaklayan şu kadın gibi. (TA.) [Bu beytin ikinci mısraı bir darbımeseldir: Freytag’s Arab. Prov. ii. 346’ya bak.] -A4- **حَلَمَهُ**, (K,) mastarı **حَلْمٌ**, (TA,) O, ondan **حَلَم**’i yoldu; [görünüşe göre, K’ye göre, deriden bu adla anılan kurtlar;] bunun gibi ↓ **حلّمهُ**: (K:) yahut, Ez’e göre, ondan, yani bir deveden, [**حَلَم** denilen] keneleri aldı. (TA.)

**حلّمهُ**
2 **حلّمهُ** **حلم** **حلمه** **حلمة** , (S, Mgh, Msb, K,) mastarı **تَحْلِيمٌ** (S, K) ve **حِلَّامٌ**, **كِذَّابٌ** gibi, (K,) **جَعَلَهُ حَلِيمًا**’yı ifade eder [yani: onu halîm/yumuşak huylu yaptı; yahut onu öyle saydı; yahut ona öyle dedi; yahut onu öyle kabul etti yahut öyle sandı]: (S, K:) yahut ona **الحِلْم**’i emretti [yani: hilm/yumuşaklık vb.]: (K:) yahut ona **الحِلْم**’i nispet etti. (Mgh, Msb.) -A2- **حلم** [TA’da böyle; açıkça **حلّم**’dir, (5’e bak, onun şibh-i meçhûlü,)] ayrıca, emzirmenin söylediği üzere, bir kuzuyu yahut oğlağı semirtti demektir. (TA.) ― -b2- Ve O, bir tulumu doldurdu. (TA.) -A3- 1’in son cümlesine de bak.

**احلمت**
4 **احلمت** **احلمت** O (bir kadın) **حُلَمَآء** [yani halîm/yumuşak huylu çocuklar] doğurdu. (K.)

**تحلّم**
5 **تحلّم** **حلم** **تحلم** : 1’in birinci ve ikinci cümlelerine bak. ― -b2- Yine, O, rüya görmeyi yahut uykuda bir görüntü görmeyi yapmacık yaptı yahut öyle göründü: buradan, bir hadiste, **تَحَلَّمَ مَا لَمْ يَحْلُمْ** [Rüya görmediği şeyi rüya görmüş gibi yaptı]. (TA.) Ve O, yalan yere rüya gördüğünü yahut uykuda bir görüntü gördüğünü iddia etti. (TA.) Ve **تحلّم الحُلْمَ** **اِسْتَعْمَلَهُ** ile aynı anlamdadır [rüyayı uydurdu; yahut onu bahane olarak kullandı]. (K.) -A2- O, (تَكَلَّفَ) [**الحِلْم** denilen vasfı; yani hilm/yumuşaklık vb.] yapmacık yaptı yahut edinmeye çalıştı. (S, K.) Bir şair der ki,
تَحَلَّمْ عَنِ الأَدْنَيْنَ وَاسْتَبْقِ وُدَّهُمْ
وَلَنْ تَسْتَطِيعَ الحِلْمَ حَتَّى تَحَلَّمَا
[En aşağı tabakadan olanlara karşı hilm ile davranmaya çalış ve onların sevgisini koru; çünkü sen, hilm sahibi olmayı, hilm sahibi olmaya çalışmadıkça başaramazsın]. (S.) ― -b2- **حَلُمَ عَنْهُ**’a da bak. ― -b3- [Bundan dolayı,] **تَحَلَّمَتِ القِدْرُ** (mecaz:) Tencere kaynamayı kesti; **جَهِلَت**’in zıddı. (TA, md. جهل’de.) ― -b4- 6’ya da bak. -A3- O, semirdi; **ضَبّ** denilen [kertenkele türü] hakkında söylenir; (L, md. ملح’de;) ve aynı şekilde sığırlar hakkında: (K:) [yahut] o, semirdi ve sıkılaştı; çocuk ve **ضَبّ** hakkında söylenir: (S:) [yahut] o, semirmeye başladı; çocuk ve **ضَبّ** hakkında, (K,) ve jerboa hakkında, ve **قُرَاد** [yahut kene] hakkında; K’de hatalı olarak **جَرَاد**. (TA.) ― -b2- **تَحَلَّمَتِ القِرْبَةُ** Tuluk doldu. (TA.)

**تحالم**
6 **تحالم** **تحالم** O, kendisinde olmadığı hâlde **الحِلْم**’e [yani hilm/yumuşaklık vb.] sahipmiş gibi gösterdi; (S, TA; *) ve ↓ **تحلّم** [benzer şekilde] bazen **الحِلْم**’i göstermeye çalıştı anlamına gelir; **أَظْهَرَ الحِلْمَ** ile açıklanır. (TA, md. فصح’ta.)

7 **اـِنْحَلَمَ**: 1’e bak.

8 **اـِحْتَلَمَ**: 1’e bak, dört yerde.

**حَلْمٌ**
**حَلْمٌ** **حلم** : **حِلْمٌ**’e bak.

**حُلْمٌ**
**حُلْمٌ** **حلم** **حَلَمَ**’nın mastarıdır; bunun gibi ↓ **حُلُمٌ**. (Msb.) ― -b2- Ve uykuda görülen rüya yahut görüntü; (S, K;) bunun gibi ↓ **حُلُمٌ**: (K:) lugatçıların çoğuna göre, F ile birlikte, **رُؤْيَا** ile eş anlamlıdır: yahut o, özellikle kötü olanıdır; **رؤيا** ise zıddıdır: bunu, hadisteki **الرُّؤْيَا مِنَ اللّٰهِ وَالحُلْمُ مِنَ الشَّيْطَانِ** [**رُؤْيَا** Allah’tandır, **حُلْم** ise şeytandandır] sözü teyit eder: (MF:) ve Kur’ân’daki [xii. 44 ve xxi. 5] **أَضْغَاثُ أَحْلَامٍ** [rüyaların, yahut kötü rüyaların karışık şeyleri] ifadesiyle: fakat her biri diğerinin yerine kullanılır: (TA:) **أَحْلَامٌ** bunun çoğuludur. (K.) ― -b3- **أَحْلَامُ نَائِمٍ** [lafzen: uyuyan kimsenin rüyaları;] Medine halkının çizgili, kalın kumaşlarından yahut elbiselerinden bir türdür. (IKh, Z, TA.)

**حِلْمٌ**
**حِلْمٌ** **حلم** [Hilm; yumuşaklık;] bağışlama ve [suçları] örtme vasfı: (Msb:) yahut itidal; yumuşaklık; teenni; iş tutuşta yahut davranışta vb. ağırdan alma; aceleciliğin zıddı anlamında sabır: vakar; ağırlık; sükûnet; dinginlik: eş anlamlısı **أَنَاةٌ**: (S, K:) yahut bu vasıflar, [zıt vasıfları uygulamaya] güç yahut kudret ile birlikte; **أَنَاةٌ** ve **سُكُونٌ** ile, **قُدْرَةٌ** ve **قُوَّةٌ** ile açıklanır: (Kull s. 167:) yahut öfkenin kabarması hâlinde kişinin nefsini ve mizacını idare etmesi: (TA:) yahut öfke duygusu hâlinde sükûnet: yahut zulmedene karşılık vermeyi geciktirme: (KT:) **ثِقَلٌ** yani ağırlık terimiyle nitelenir; tıpkı onun zıddı [**سَفَهٌ**]’in **خِقَّةٌ** ve **عَجَلٌ** yani hafiflik ve acelecilik terimleriyle nitelenmesi gibi: (TA, md. رجح’ta:) ayrıca (mecaz kabul edilerek:) akıl; (K;) bu onun asıl anlamı değildir; fakat aklın sonuçlarından biri olduğu için verilmiş bir manadır: ve ↓ **حَلْمٌ**, fetha ile, bu son anlamı taşıdığı da söylenir; fakat bu, değerlendirme gerektirir: (TA:) birincisi, [yalın isim olarak kullanılan ve bu yüzden] çoğul yapılan mastarlardandır: (ISd, TA:) bunun azlık çoğulu **أَحْلَامٌ**, çokluk çoğulu **حُلُومٌ**’dur. (K.) Bundan dolayı, Kur’ân’da [lii. 32] **أَمْ تَأْمُرُهُمْ أَحْلَامُهُمْ بِهٰذَا** (K,) (mecaz kabul edilerek:) “Onların akılları onlara bunu mu emrediyor?” demektir. (TA.) Ve bir hadiste geçen **أُولُو الأَحْلَامِ**, (mecaz kabul edilerek:) akıl sahipleri demektir. (TA.)

**حَلَمٌ**
**حَلَمٌ** **حلم** : iki yerde **حَلَمَةٌ**’ye bak.

**حَلِمٌ**
**حَلِمٌ** **حلم** Üzerinde **حَلَم** denilen türden çok kene bulunan deve. (K.) Ve üzerinde bulunan o kenelerin çokluğu sebebiyle bozulmuş deve. (TA.) ― -b2- Yine, [**حَلَم** denilen] kurtlar sebebiyle bozulmuş ve delinmiş deri; ve ↓ **حَلِيمٌ**, [benzer şekilde,] yüzülmeden önce **حَلَم** sebebiyle bozulmuş deri. (TA.) Ve **عَنَاقٌ حَلِمَةٌ** Derisi **حَلَم** sebebiyle bozulmuş dişi oğlak; (K, * TA;) bunun gibi ↓ **تَحْلِمَةٌ**, bunun çoğulu **تَحَالِمُ**’dür: (K:) **حَلِمَةٌ**’nin çoğulu **حِلَامٌ**’dır. (TA.)

**حُلُمٌ**
**حُلُمٌ** **حلم** : iki yerde **حُلْمٌ**’e bak. ― -b2- Yine, uykuda cinsel birleşme [rüyası]. (K.) Bundan dolayı, **بَلَغَ الحُلُمَ** Mutlak olarak bulûğa yahut erkekliğe erdi. (TA.) Kur’ân’da [xxiv. 58] şöyle denir: **وَاـِذَا بَلَغَ الأَطْفَالُ مِنْكُمُ الحُلُمَ فَلْيَسْتَأْذِنُوا** [Ve sizden çocuklar bulûğa yahut erkekliğe erdiğinde, huzurunuza girmek için izin istesinler]. (TA.) [Ve bundan dolayı,] **أَضْرَاسُ الحُلُمِ**, (ayrıca **أَضْرَاسُ العَقْلِ** de denir, TA, md. ضرس’te,) [bulûğ dişleri, yahut akıl dişleri,] bulûğa erdikten ve aklî melekelerin tamamlanmasından sonra çıktıkları için böyle adlandırılmıştır: (S, L, Msb, hepsi md. نجذ’de:) [diğer] dişler kuvvetlendikten sonra çıkan dört diştir. (TA, md. ضرس’te.)

**حَلَمَةٌ**
**حَلَمَةٌ** **حلم** **حلمه** **حلمة** Küçük bir kene: (K:) yahut büyük bir kene; (S, Mgh, Msb, K;) **عُلٌّ** gibi; (S;) ve kadının memesinin başı [yahut küçükken ucu] gibi olduğu söylenir: (Msb:) yahut büyümesinin son safhasındaki kene; çünkü başlangıçta küçükken ona **قَمْقَامَةٌ** denir; sonra **حَمْنَانَةٌ**; sonra **قُرَادٌ**; sonra **حَلَمَةٌ**: (As, TA:) bunun çoğulu, (S,) yahut daha doğrusu cins topluluk ismi, (Mgh, Msb,) ↓ **حَلَمٌ**’dir. (S, Mgh, Msb.) ― -b2- Ve bundan dolayı, ona benzetilerek, (Mgh,) (mecaz kabul edilerek:) kadının memesinin başı [yahut küçükken ucu], (T, S, Mgh,) **سَعْدَانَة**’nin [yahut areolanın] ortasında; (T, TA;) aynı şekilde **قُرَادٌ** da denir: (Mgh:) kadının memesinden yükselen küçük şey: (TA:) kadının memesinin başı üzerindeki **حَبَّة** [yahut sivilce gibi küçük kabarıklık]: (Msb:) kadının memesinin ortasındaki **ثُؤْلُول** [yahut küçük et parçası]: (K:) ve erkeğin iki memesinden her birinin başı [yahut ucu]: (Msb:) ikisi birlikte **ِحَلَمَتَان** diye adlandırılır: (S:) dışarı çıkık et parçasına, büyüklükçe büyük bir keneye benzetilerek **حَلَمَةٌ** denir. (Msb.) ― -b3- Yine, koyun yahut keçinin üst ve alt derisine arız olan belirli bir kurt; (As, S,) bunun sonucu olarak, deri tabaklandığında o yer ince kalır: (S:) yahut deriye arız olan, onu yiyen belirli bir kurt; böylece deri tabaklandığında yenilen yer yırtılır: çoğulu [yahut daha doğrusu cins topluluk ismi] ↓ **حَلَمٌ**. (K.) -A2- Ve bir bitki türü; (S, K;) As’a göre, **يَنَمَةٌ** diye de adlandırılır: (S:) As’ın ayrıca, onun **عُشْب** denilen türden, tozlu renkli, pürtüklü dokulu ve kırmızı çiçekli bir bitki olduğunu söylediği de rivayet edilmiştir: bir başkası, onun Necd’de, kumlarda bittiğini, çiçeği olduğunu, yapraklarının biraz pürtüklü olduğunu ve insanın tırnaklarına benzeyen dikenleri bulunduğunu; ve develerin dalaklarının yan tarafa yapışma sıkıntısı çektiğini ve yavrularının düştüğünü, kuru dallarından otladıklarında, söyler: AHn’a göre, o, bir arşından kısa, kalın yahut pürtüklü yapraklı, dallı ve çiçeği anemon çiçeği gibi olan, ancak daha büyük ve daha kalın yahut daha pürtüklü olandır: K’ye göre, ayrıca **سَعْدَان** denilen ağaç [yahut bitki]yi de ifade eder; o, otlakların en iyilerindendir: fakat Az der ki, onun **سعدان** ile hiçbir ortak yanı yoktur; çünkü **سعدان**, yuvarlak diken [başları] olan bir ottur; hâlbuki **حلمة**’nin dikeni yoktur; fakat o, bilinen bir **جَنْبَة** türüdür; ben onu gördüm: (TA:) [Dmr, Golius’a göre, onu “arnoglossa’dan daha küçük bir ot; yaprakları beyazımsı ve tüylü” diye niteler.]

**حَلِيمٌ**
**حَلِيمٌ** **حليم** **حِلْم** sahibi olan [yani hilm/yumuşaklık vb. sahibi; halîm/yumuşak huylu vb.]: (Mgh, Msb, K:) çoğulu **حُلَمَآءُ** ve **أَحْلَامٌ**. (K.) Kur’ân’da xi. 89’da, alay [yahut ironi] yoluyla kullanıldığı söylenir. (TA.) **الحَلِيمُ**, Allah’ın isimlerindendir; anlamı: [Halîm/yumuşak huylu vb.; yahut] isyankârların isyanı kendisini telaşlandırmayan, onlara karşı öfke kendisini rahatsız etmeyen; fakat her şey için sonunda varacağı bir süre tayin etmiş olan. (TA.) ― -b2- **حَلِيمَةٌ مُغْتَاظَةٌ** (mecaz:) [lafzen: sakin, öfkeli; yahut benzeri; çünkü içindekisi bazen durgun bazen kaynar;] taş tencereye verilen bir addır. (A ve TA, md. غيظ’te.) -A2- Semiz deve: (S:) yahut semiren deve. (ISd, K.) ISd der ki: Bu anlamda ona ait artırımsız bir fiil bilmiyorum. (TA.) -A3- Ve semirmekte olan. (ISd, K.) -A4- **حَلِمٌ**’e de bak.

**حَالِمٌ**
**حَالِمٌ** **حالم** aslında ↓ **مُحْتَلِمٌ**’i ifade eder [yani: rüya gören; özellikle cinsel birleşme rüyası gören; ve rüyada menî çıkışı yaşayan]. (Mgh.) ― -b2- Bundan dolayı genel anlamda kullanılır, (Mgh,) bulûğa yahut erkekliğe ermiş kimse demektir; (A Heyth, Mgh, Msb, TA;) bunun gibi ↓ **مُحْتَلِمٌ**. (Msb, TA.)

**حَالُومٌ**
**حَالُومٌ** **حالوم** Bir tür **أَقِط** [bkz.; yani kurutulmuş çökeleğin belirli bir hazırlanışı]: (ISd, K:) yahut süt ki koyulaştırılır, böylece taze peynir gibi olur; (S, K;) fakat bu o değildir: (S:) Mısır lehçesinden bir kelimedir. (TA.)

**أَحْلَامٌ**
**أَحْلَامٌ** ذ Bedenler; eş anlamlısı **أَجْسَامٌ**. (ISd, K.) ISd der ki: Bu anlamda onun tekilini bilmiyorum. (TA.) -A2- Ayrıca **حُلْمٌ**’ün çoğuludur: -A3- ve **حِلْمٌ**’ün: -A4- ve **حَلِيمٌ**’ün. (K.)

**تَحْلِمَةٌ**
**تَحْلِمَةٌ** **حلم** **تحلمه** **تحلمة** : **حَلِمٌ**’e bak.

**مُحْتَلِمٌ**
**مُحْتَلِمٌ** **محتلم** : iki yerde **حَالِمٌ**’e bak.
