# حلن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%84%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حلن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حلن

الحُلاّنُ: الجدْي، وقيل: هو الجَدْيُ الذي يُشَقُّ عليه بطن أُمه فيخرج؛ قال الجوهري: هو فُعّالٌ مبدل من حُلاَّم، وهما بمعنى؛ قال ابن أَحمر:
فِداكَ كلُّ ضَئِيلِ الجِسْمِ مُخْتَشِع
وَسْطَ المَقامةِ، يَرْعى الضَّأْنَ أَحياناً
تُهْدَى إليه ذِراعُ الجَدْي تَكْرِمةً،
إمّا ذبيحاً، وإمّا كان حُلاّنا.
يريد: أَن الذراع لا تُهْدَى إلا لِمَهينٍ ساقطٍ لقلَّتها وحقارتها، وروي:
إمّا ذكيّاً، وإمّا كان حُلاّنا.
والذَّبيحُ: الكبير الذي قد أَدرك أَن يُضَحَّى به وصلح أَن يُذْبح للنُّسك. والحُلاَّن: الجدْيُ الصغير ولا يصلح للنُّسُك ولا للذَّبْح، وقيل: الذَّكيُّ الذي ماتَ، وإنما جاز أكله بعد موته لأَنه لما وُلِد جُعِل في أُذنه حَزٌّ، على ما نشرحه؛ قال الجوهري: وإن جعلته من الحلال فهو فُعْلان، والميم مبدلة منه؛ وقال الأَصمعي: الحُلاَّمُ والحُلاَّن، بالميم والنون، صِغار الغنم. وقال اللحياني: الحُلاَّن الحَمَل الصغير يعني الخروف، وقيل: الحُلاَّن لغة في الحُلاّم كأَنَّ أَحَدَ الحرفين بدلٌ من صاحبه، قال: فإِن كان ذلك فهو ثلاثيٌّ. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَنه قَضى في فِداءِ الأَرنب، إذا قتلَه المُحْرِم، بِحُلاَّن، هو الحُلاَّم، وقد فُسِّر في الحديث أَنه الحَمَل. الأَصمعي: وَلد المعزى حُلاَّمٌ وحُلاَّن. ابن الأَعرابي: الحُلاَّم والحُلاَّن واحد، وهما ما يُولد من الغنم صغيراً، وهو الذي يَخُطُّون على أُذنه إذا وُلِدَ خَطّاً فيقولون ذَكَّيْناه، فإن مات أَكَلوه. وقال أَبو سعيد: ذكر أَن أَهل الجاهلية كانوا إذا وَلَّدوا شاة عَمَدوا إلى السخلة فشَرَطوا أُذنَها وقالوا وهم يَشْرِطون: حُلاَّن حُلاَّن أَي حَلالٌ بهذا الشَّرْط أَن تؤكل، فإن ماتت كان ذكاتُها عندهم ذلك الشرْط الذي تقدَّم، وهو معنى قول ابن أَحمر، قال: وسُمّي حُلاّناًإذا حُلَّ من الرّبْق فأَقبَل وأَدْبر، ونونه زائدة، ووزنه فُعْلان لا فُعّال. وفي حديث عثمان، رضي الله عنه: أَنه قضى في أُم حُبَينٍ يقتُلها المُحْرِم بحُلاَّن، والحديث الآخر: ذُبِح عثمانُ كما يُذْبَح الحُلاَّنُ أَي أَن دمه أُبْطِل كما يُبْطَل دمُ الحلاَّن. الجوهري: ويقال في الضبّ حُلاَّنٌ، وفي اليَرْبُوع جَفْرة. وقال أَبو عبيدة في الحُلاَّن: إن أَهل الجاهلية كان أَحدهم إذا وُلِد له جَدْيٌ حَزَّ في أُذنه حَزّاً وقال: اللهم إن عاش فقَنيٌّ، وإن مات فذَكِيٌّ، فإن عاش فهو الذي أَراد، وإن مات قال قد ذكيَّْتُه بالحُزِّ فاستجاز أَكله بذلك؛ وقال مُهَلْهِل: كلُّ قَتيلٍ في كُلَيبٍ حُلاَّنْ،
حتى يَنالَ القَتْلُ آلَ شَيْبانْ.
ويروى: حُلاَّم وآلَ هَمَّام، ومعنى حُلاَّن هَدَرٌ وفِرْغٌ. وحُلْوان الكاهن: من الحَلاوة، نذكره في حلا.

### Türkçe

**الحُلاّنُ**: oğlak; ve denildi ki: o, anasının karnı kendisine yarılıp da çıkartılan oğlaktır; el-Cevherî dedi ki: o, **حُلاَّم**’dan بدل edilmiş **فُعّال**’dır; ve ikisi mânâca birdir; İbn Ahmer dedi ki:

Fidân olsun sana, cismi zayıf olan her (kimse),
makamın ortasında, bazen koyunu güderken;
Ona, ikram olarak oğlağın kolu hediye edilir,
ya kesilmiş olarak, ya da **حُلاّنا** olmuşsa.

Şunu kasteder: kol, azlığı ve hakirliği sebebiyle ancak hor, düşkün birine hediye edilir; ve şöyle rivayet edilmiştir:

ya tezkiye edilmiş olarak, ya da **حُلاّنا** olmuşsa.

Ve **الذَّبيحُ**: büyüktür; kurban edilecek çağa erişmiş ve nüsük için kesilmeye elverişli olandır. Ve **الحُلاَّن**: küçük oğlaktır; nüsük için de kesim için de elverişli değildir; ve denildi ki: ölen **الذَّكيُّ**’dir; ancak ölümünden sonra yenmesi câiz oldu; çünkü doğduğunda kulağına bir yarık yapılmıştı; onu açıklayacağımız üzere; el-Cevherî dedi ki: eğer onu **الحلال**’dan kılarsan o **فُعْلان**’dır ve **الميم** ondan بدل edilmiştir; el-Asma‘î dedi ki: **الحُلاَّمُ** ve **الحُلاَّن**; **الميم** ve **النون** ile; koyunun küçükleridir. el-Lihyânî dedi ki: **الحُلاَّن** küçük kuzu, yani koç yavrusu (koyun yavrusu) demektir; ve denildi ki: **الحُلاَّن** **الحُلاّم**’da bir dildir; sanki iki harften biri ötekinden بدل gibidir; dedi ki: eğer bu böyle ise o üç harflidir. Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: ihramlı kimse tavşanı öldürürse, onun fidyesi hakkında **بِحُلاَّن** ile hükmettiği (gelmiştir); o, **الحُلاَّم**’dır; ve hadîste, onun kuzu olduğu şeklinde tefsir edilmiştir. el-Asma‘î: keçinin yavrusu **حُلاَّمٌ** ve **حُلاَّن**’dır. İbnü’l-A‘râbî: **الحُلاَّم** ve **الحُلاَّن** birdir; ve ikisi, koyundan küçük olarak doğan şeydir; o, doğduğunda kulağına bir çizgi çizdikleri şeydir; sonra “onu tezkiye ettik” derler; eğer ölürse onu yerler. Ebû Saîd dedi ki: Câhiliye ehlinin, bir koyun doğurduklarında, oğlağa yönelip kulağını yardıklarını ve onlar yararken şöyle dediklerini zikretti: **حُلاَّن حُلاَّن**; yani: bu yarma ile helâldir ki yenilsin; eğer ölürse, onlara göre onun tezkiyesi, daha önce geçen o yarmadır; ve bu, İbn Ahmer’in sözünün mânâsıdır; dedi ki: ve **حُلاّناً** diye adlandırıldı; çünkü **الرّبْق**’tan çözüldü de gelip gitti; ve onun **النون**’u zâiddir; ve vezni **فُعْلان**’dır, **فُعّال** değil. Osman’ın, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: ihramlı kimsenin öldürdüğü **أُم حُبَينٍ** hakkında **بحُلاَّن** ile hükmettiği (gelmiştir); ve diğer hadîs: “Osman, **الحُلاَّنُ** kesilir gibi kesildi”; yani onun kanı, **الحلاَّن**’ın kanı iptal edildiği gibi iptal edildi. el-Cevherî: ve **الضبّ** hakkında **حُلاَّنٌ** denir; ve **اليَرْبُوع** hakkında **جَفْرة** (denir). Ebû Ubeyde **الحُلاَّن** hakkında dedi ki: Câhiliye ehlinin, birinin bir oğlağı doğduğunda, kulağında bir yarık yardığı ve şöyle dediği (vardı): “Allah’ım, yaşarsa o **قَنيٌّ**’dir; ölürse o **ذَكِيٌّ**’dir”; eğer yaşarsa o, istediği şeydir; eğer ölürse “onu yarıkla tezkiye ettim” der ve bununla onu yemeyi câiz görürdü; Mühelhil dedi ki:

Kuleyb’de her öldürülen **حُلاَّنْ**’dır,
ta ki öldürme, Şeybân âline erişinceye dek.

Ve şöyle rivayet edilir: **حُلاَّم** ve **آلَ هَمَّام**; ve **حُلاَّن**’ın mânâsı: heder ve boştur. Ve **حُلْوان الكاهن**: tatlılıktandır; onu **حلا** maddesinde zikrederiz.
