# حلو (ح-ل-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%84%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ل - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء واللام و وايء معهما
ح ل و، ح ل أ، ح ل ي، ل ح و، ل ح ي، ح و ل، ل و ح، و ح ل، و ل ح مستعملات
حلو:
الحُلْوُ: كلّ ما في طَعْمِهِ حَلاوة، والحُلْوُ، والحُلْوَةُ من الرّجال والنّساء: من تَسْتَحليهِ العين، وقوم حُلْوون. والحَلْواءُ: اسم لما يؤكل من الطّعام مُعالجاً بحلاوة. ويُقالُ للفاكهة: حَلْواءُ. ويقال: حلا يَحْلُو حَلْواً وحُلْواناً، وقد احلَوْلَى.
وحلَّيْتُ السَّوِيق، ومن العرب من هَمَزَهُ فقال: حلأّتُ السَّويقَ، وهذا غلط.
وحلا في عيني يَحْلو حَلْواً، وحَلِيَ بصدري يَحْلَى حُلواناً.
ومن الحُلْوان وهو ما يُعطاه الكاهن ويجعل له على كهانته: حلا يَحْلو حُلْوانا، وهو أن تعطيه شيئاً على كهانته، وعلى أن يُزوّجه ذات محرم كالرِشوْةِ.
والحَلاوَى: ضَرْبٌ من النّبات يكون بالبادية، الواحدة: حلاوِيَةٌ بوزن رَباعِيَةٍ.
وحَلاَوةُ القفا: حاقُّ وَسَطِه.
والحِلْوُ: حَفٌّ صغيرٌ يُنْسَجُ به، وشبّه الشّماخ لسان الحمار به فقال:
قُوَيْرحُ أعـوامٍ كـأنّ لـسـانَـه		إذا صاح حِلْوٌ زلّ عن ظَهْر مِنْسَجِ
وحُلوان: كورة. وحُلوانُ المرأة: مَهْرُها. ويقال: بل كانت تُعطَى على متعتها بمكّة.
حلي:
والحَلْيُ: كلّ حِلْيةٍ حلَّيْتَ بهى امرأة أو سيفاً أو نحوه، والجميع: حُلِيّ.
وحَلِيَتِ المرأة- لغة- أي: لَبِسَتْهُ.
والحَلْيُ للمرأ وما سواها، فلا يقال إلاّ حِلْيَةٌ للسيف ونحوه.
والحِلْيةُ: تَحْلِيَتُك وجه الرّجل إذا وصفته.
ويقال: حَلِيَ منه بخير يَحْلَى حَلًى- مقصور- إذا أصاب خيراً.
والحَلِيُّ: يبيس النَّصِيّ وكلّ نباتٍ يُشْبِهُ نَباتَ الزَّرْعِ. قال:
نَحْنُ مَنَعْنا مَنْبِتَ النَّصِـيَّ		ومَنْبِتَ الضَّمْرانِ والحَلِيِّ
ويُقال: ما أَحْلَى فلانٌ ولا أَمَرَّ، أي: ما تَكلَّم بحُلو ولا مُرٍّ. وامرأة حاليةٌ ومتحلّية.
حلأ:
الحُلاءة بوزن فُعالة: حُكاكةُ حَجَرين يُحَكُّ أحدهما بالآخر، تكحل بها العين.
حَلَأْته حَلْءاً- مجزوم مهموز- إذا كحلته بها.
وحلأتُ الإِبلَ: حبستها عن الوِرْدِ. وحلأتُ الأديمَ: قَشَرْتُ عنه التَّحْلِيَء، والتَّحليءُ: القشر الذي على وجه الأديم مما يلي منبِتَ الشَّعر.
لحى:
اللَّحيان: العظمان اللذان فيهما منابت الأسنان من كلّ ذي لَحْيٍ، والجميع: أَلْحٍ واللِّحا- مقصور- واللِّحاُء- ممدود: ما على العصا من قشرها.
والْتَحَيْتُ اللِّحاء، ولَحَيْتُهُ الْتِحاءً ولَحْياً إذا أخذت قشره.
واللُّحَى- مقصور، جمعُ اللِّحية وفي لغة: اللِّحَى. وتلحّيتُ العمامةَ: جعلتُها تحَت الحَنَكِ.
ورجلٌ لِحيِانيّ: طويلُ اللِّحيةِ. وبنو لحيان: حيٌّ من هَذَيل.
واللِّحاء والمُلاحاةُ: الملامة، كالسَّباب بينهم. واللِّحاء: اللّعنُ والعَذل، واللَّواحي: العواذل.
حول:
والحَوْل: سَنةٌ بأَسْرِها. تقول: حال الحَوْلُ، وهو يَحُول حَوْلاً وحؤولاً، وأحال الشّيءُ إذا أتى عليه حول كامل.
ودارٌ مُحِيلةٌ: غاب عنها أهلُها منذ حول، وكذلك إذا أتت عليها أحوال، ولغة أخرى: أَحْوَلَت الدّار. وأَحْوَلَ الصّبِيُّ إذا تمَّ له حَوْل، فهو مُحْوِل.
والحَوْل: الحِيلة. تقول: ما أَحْوَلَ فلاناً، وإنّه لذو حِيلةٍ، والمُحَالةُ: الحِيلة نفسها.
ويقولون في موضع لا بدَّ: لا مَحَالَةَ، وقد يُنوَّن في الشِّعر اضطراراً.
والاحتيالُ والمُحاوَلةُ: مطاليتك الأمر بالحِيَل، وكلّ من رامَ أمراً فقد حاول. قال:
ألا تَسألانِ المرءَ مـاذا يُحـاولُ		أَنْحَبٌ فيُقْضَى أم ضَلالٌ وباطِلٌ
ورجُلٌ حُوَّل: ذو حِيَل. قال:
وما غرّهم لا بارَكَ الله فيهـم		به وهو فيه حُوَّلُ الرَّأيِ قُلَّبُ
وامرأة حُوَّلَة وقُلَّبَة.
ورجلٌ مِحْوالٌ: كثير مُحالِ الكلام، والمحال من الكلام: ما حُوّل عن وجهه.
وكلامٌ مُسْتَحيلٌ: محالٌ.
وأرضٌ مُسْتَحالةٌ: تُرِكَتْ حَوْلاً أو أَحْوالاً عن الزّراعة.
وقوس مُسْتَحالَةٌ: في سِيئَتِها اعوجاجٌ.
ورِجْلٌ مُسْتَحالَةٌ: إذا كان طَرَفا السّاقين منها مُعْوَجَّين.
وكلّ شيءٍ استحال عن الاستواء إلى العِوَجِ، يقال له: مُستحيل.
والحَوْلُ اسم يجمع الحَوَالَيْ، تقول: حوالَيِ الدّار كأنها في الأصل: حوالَيْنِ، كقولك جانِبَيْن، فأُسْقطتِ النّونُ، وأُضيفَتْ، كقولك: ذو مالٍ، وأولو مالٍ.
والحِوالُ المُحاوَلةُ. حاولتُه حِوالاً ومُحاوَلةً.
والحِوالُ: كلّ شيءٍ حال بين اثنين، يقال: هذا حِوَالُ بَيْنِهِما، أي: حائل بينهما. فالحاجز والحجاز والحِوَل يجري مَجْرَى التّحويل.
وحال الشيءُ يحول حؤولاً في معنيين، يكون تغييراً، ويكونُ تحويلاً.
والحائل: المُتَغَيِرّ اللَّوْن. رمادٌ حائِلٌ، ونباتٌ حائِلٌ.
وحوّلتُ كسائي إذا جعلت فيه شيئاً ثم حملته على ظهري، والاسم: الحالُ.
والحائلُ: كلّ شيء يتحركُ من مكانِه، أو يتحوّل من مَوْضعٍ إلى مَوْضِعٍ، ومن حالٍ إلى حالٍ. قال:
رمقتُ بعيَنْي كلَّ شَبْحٍ وحائلٍ		لأنَظُرَ قبلَ اللَّيْلِ كيفَ يحولُ
وناقةٌ حائل: التي لم تحمل سنةً أو أكثر، حالت تحول حِيالاً وحُؤُولاً، والجميع: الحِيالُ والحُولُ، وقالوا للجميع: حولَك. قال:
وراداً وحُوّاً كلَوْن البُـرود		طوال الحدود فحُولا وحُولا
والحِيلانُ: الحدائد بخُشُبِها يُداسُ بها الكُدْسُ.
والحَوَالَةُ: إحالتك غريماً، وتحوّل ماءٍ من نَهْرٍ إلى نَهْر.
والحَوَلُ: إقبالُ الحَدَقَةِ على الأنف. حَوِلَتْ تَحْوَل. وإذا كان الحول يَحْدُث ويَذْهَبُ قيل: آحْوَلَّتْ عينه احوِلالاً، وآحْوالَّت احويلالاً. ولغةُ تميمٍ: حالَتْ عينُه تَحالُ حَوَلاً.
والحال تؤنث فيقال: حال حسنة. وحالات الدّهر وأحواله: صروفه.
والحال: الوقت الذي أنت فيه.
والحال: التُّراب اللّيّنُ الذي يُقالُ له: السَّهْلة.
والحُوِلَاءُ من النّاقة كالمَشِيمِة من المرأة. قال:
على حُوَلاء يَطْفو السُّخْدُ فيها		فَراها الشَّيُذمانُ عنِ الجنين
ويروى: الشَّيمذان.
وآحْتَوَلَه القومُ: احتوشوا حَوَالَيْه.
والمَحَالَةُ: مَنْجَنُونٌ يُستَقَى عليه. والجميع مَحاوِلُ.
والمَحَالَةُ والمَحَالُ: واسط الظَّهْر. يُقال: هو مَفْعَلٌ، ويُقال: مَفالٌ، والميم أصليّة.
لوح:
لوح الّلوْحُ: كلّ صحيفةٍ من صفائح الخشب والكَتِفِ إذا كتب عليها سُميّ لوح.
وألواحُ الجَسَد: عِظامُه ما خلا قَصَبَ اليدَيْنِ والرِجْلَيْن. ويقال: بل الألواحُ من الجَسَدِ كلّ عظْمٍ فيه عِرَضٌ.
ولاحَهُ العطشُ ولوّحه، إذا غيَّره، ولاحَهُ البَرْدُ، ولاحَهُ السُّقْمُ والحُزْنُ.
والمِلْواحُ: الضّامر. قال العجاج:
من كلِّ شَقَّاءِ النَّسا مِلْواحِ
والمِلْواح: العظيم البطن. قال: يتبعنَ إثرَ بازلٍ مِلْواحِ والمِلْواحُ: العطشانُ.
واللُّوْحُ: النّظرةُ كاللَّمْحةِ. لُحتُه ببصري لَوْحَةً، إذا رأيته ثُمَّ خَفِيَ عليك.
وأَلاَحَ البَرْقُ فهو مُليحٌ. قال:
رأيتُ وأَهْلي بوادي الرَّجي		عِ من نحوِ قَيْلَةَ برقاً مُليحا
يُليحُهُمْ: يدعوهم إلى مَطَره. وكلّ من لَمَعَ بشيء فقد ألاحَ ولَوَّح به.
والمِلْواحُ: أن تَعْمِد إلى بومةٍ فَتَخيِطَ عينها، وتَشُدَّ في رِجْلها صوفةً سوداء، وتجعل له مَرْبأة، ويَرْتَبِىءُ الصّائد في القُتْرة ويطيّرها ساعة بعد ساعة، فإذا رآها الصّقر أو البازي سقط عليها فأَخَذَهُ الصّيّاد، فالبومةُ وما يليها يسمّى: ملواحاً.
ويقال للشيء إذا تلألأ: لاح يلوح لَوْحاً ولُوُوحاً.
والّلِياحُ: الثَّوْرُ الوحشيُّ لبياضِه، والصُّبْح يُقال له: لِياحٌ.
واللُّوحُ: الهواءُ. قال:
يَنْصَبُّ في اللُّوحِ فما يفوتُ
وحل:
الوَحَلُ: طينٌ يرتَطِم فيه الدّوابّ وَحِلَ فيه يَوْحَلُ وَحَلاً فهو وَحِلٌ إذا وقع في الوحل، والجميع: الأَوْحال والوُحُولُ. واستوحل المكانُ.
ولح:
الوَليحةُ: الجُوالِقُ الضَّخْمُ الواسع. والجميع: الوَليح.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **اللام** ve **وايء** onlarla birlikte

**ح ل و**، **ح ل أ**، **ح ل ي**، **ل ح و**، **ل ح ي**، **ح و ل**، **ل و ح**، **و ح ل**، **و ل ح** kullanımdadırlar.

**حلو**:
**الحُلْوُ**: tadında tatlılık bulunan her şey; ve erkeklerden ve kadınlardan **الحُلْوُ** ve **الحُلْوَةُ**: gözün onu tatlı bulduğu kimse; ve **حُلْوون** kavim. Ve **الحَلْواءُ**: tatlılıkla işlenmiş olarak yiyeceklerden yenilen şeye isim. Ve meyveye: **حَلْواءُ** denir. Ve denir: **حلا** **يَحْلُو** **حَلْواً** ve **حُلْواناً**; ve gerçekten **احلَوْلَى**.

Ve **حلَّيْتُ** **السَّوِيق**; ve Araplardan onu hemzeleyen kimse vardır da şöyle der: **حلأّتُ** **السَّويقَ**; ve bu yanlıştır.

Ve **حلا** gözümde **يَحْلو** **حَلْواً**; ve **حَلِيَ** göğsümde **يَحْلَى** **حُلواناً**.

Ve **الحُلْوان**’dan; o, kâhine verilen ve kâhinliği üzerine onun için kılınan şeydir: **حلا** **يَحْلو** **حُلْوانا**; ve o, kâhinliği üzerine ona bir şey vermendir; ve mahrem sahibi birini onunla evlendirmesi üzerine, rüşvet gibi.

Ve **الحَلاوَى**: çölde bulunan bir çeşit bitki; teki: **حلاوِيَةٌ**, **رَباعِيَةٍ** vezninde.

Ve **حَلاَوةُ القفا**: onun ortasının tam kenarı.

Ve **الحِلْوُ**: onunla dokuma yapılan küçük bir **حَفٌّ**; ve **الشّماخ** eşeğin dilini ona benzetti de şöyle dedi:
قُوَيْرحُ أعـوامٍ كـأنّ لـسـانَـه		إذا صاح حِلْوٌ زلّ عن ظَهْر مِنْسَجِ

Ve **حُلوان**: bir **كورة**. Ve kadının **حُلوانُ**’ı: mehiridir. Ve denir: bilakis Mekke’de onun **متعتها**’sı üzerine verilirdi.

**حلي**:
Ve **الحَلْيُ**: onunla bir kadını yahut bir kılıcı yahut benzerini süslediğin her **حِلْيةٍ**; ve hepsi: **حُلِيّ**.

Ve kadın **حَلِيَتِ** —bir dilde— yani: onu giydi.

Ve **الحَلْيُ** erkek için ve onun dışındakiler içindir; artık kılıç ve benzeri için ancak **حِلْيَةٌ** denir.

Ve **الحِلْيةُ**: onu vasfettiğinde erkeğin yüzünü senin süslemen.

Ve denir: ondan hayırla **حَلِيَ** **يَحْلَى** **حَلًى** —kısaltılmış—; hayra eriştiği zaman.

Ve **الحَلِيُّ**: **النَّصِيّ**’nin kurusu ve ekin bitkisine benzeyen her bitki. Dedi:
نَحْنُ مَنَعْنا مَنْبِتَ النَّصِـيَّ		ومَنْبِتَ الضَّمْرانِ والحَلِيِّ

Ve denir: falan ne **أَحْلَى** ne de **أَمَرَّ**; yani: ne tatlıyla ne de acıyla konuştu. Ve **حاليةٌ** ve **متحلّية** kadın.

**حلأ**:
**الحُلاءة** **فُعالة** vezninde: iki taşın kazıntısı; biri ötekine sürtülür; onunla göz sürmelenir.

Onu **حَلَأْته** **حَلْءاً** —cezimli, hemzeli—; onunla sürmelediğin zaman.

Ve develeri **حلأتُ**: onları suya varıştan alıkoydum. Ve deriyi **حلأتُ**: ondan **التَّحْلِيَء**’yi soydum; ve **التَّحليءُ**: derinin yüzünde, kıl bitiminin tarafına yakın olan kabuktur.

**لحى**:
**اللَّحيان**: her **لَحْيٍ** sahibinden dişlerin bitim yerleri bulunan iki kemik; ve hepsi: **أَلْحٍ**. Ve **اللِّحا** —kısaltılmış— ve **اللِّحاُء** —uzatılmış—: değneğin üzerindeki kabuğu.

Ve **الْتَحَيْتُ** **اللِّحاء**; ve onu **لَحَيْتُهُ** **الْتِحاءً** ve **لَحْياً**, kabuğunu aldığın zaman.

Ve **اللُّحَى** —kısaltılmış—, **اللِّحية**’nin çoğuludur; ve bir dilde: **اللِّحَى**. Ve sarığı **تلحّيتُ**: onu çenenin altına yaptım.

Ve **لِحيِانيّ** adam: sakalı uzun. Ve **بنو لحيان**: **هَذَيل**’den bir kabile.

Ve **اللِّحاء** ve **المُلاحاةُ**: kınama; aralarındaki sövüşme gibi. Ve **اللِّحاء**: lânet ve azarlama; ve **اللَّواحي**: azarlayanlar.

**حول**:
Ve **الحَوْل**: bütünüyle bir yıl. Dersin: **حال الحَوْلُ**; ve o, **يَحُول** **حَوْلاً** ve **حؤولاً**; ve şey **أحال** ettiğinde, onun üzerine tam bir yıl geldi.

Ve **مُحِيلةٌ** ev: halkı bir yıldan beri ondan kaybolmuştur; ve yine, onun üzerine yıllar geldiğinde. Ve başka bir dil: evi **أَحْوَلَت**. Ve çocuk **أَحْوَلَ** ettiğinde, ona bir yıl tamam olmuştur; o hâlde o **مُحْوِل**’dir.

Ve **الحَوْل**: hile. Dersin: falan ne **أَحْوَلَ**; ve o, hile sahibidir. Ve **المُحَالةُ**: hilenin kendisi.

Ve onlar, kaçınılmaz bir yerde derler: **لا مَحَالَةَ**; ve şiirde zorunlulukla tenvinlenebilir.

Ve **الاحتيالُ** ve **المُحاوَلةُ**: işi hilelerle oyalaman; ve her kim bir işi amaçladıysa, gerçekten denemiştir. Dedi:
ألا تَسألانِ المرءَ مـاذا يُحـاولُ		أَنْحَبٌ فيُقْضَى أم ضَلالٌ وباطِلٌ

Ve **حُوَّل** adam: hile sahibi. Dedi:
وما غرّهم لا بارَكَ الله فيهـم		به وهو فيه حُوَّلُ الرَّأيِ قُلَّبُ

Ve **حُوَّلَة** ve **قُلَّبَة** kadın.

Ve **مِحْوالٌ** adam: sözün **مُحالِ**’i çok olan; ve sözden **المحال**: yönünden çevrilmiş olan.

Ve **مُسْتَحيلٌ** söz: imkânsızdır.

Ve **مُسْتَحالةٌ** yer: bir yıl yahut yıllar ekinden bırakılmıştır.

Ve **مُسْتَحالَةٌ** yay: onun **سِيئَتِها**’sında bir eğrilik vardır.

Ve **مُسْتَحالَةٌ** bacak: ondan iki baldırın uçları eğri olduğunda.

Ve her şey, düzlükten eğriliğe **استحال** ettiğinde, ona **مُستحيل** denir.

Ve **الحَوْلُ**, **الحَوَالَيْ**’i toplayan bir isimdir; dersin: evin **حوالَيِ**’si; sanki aslında **حوالَيْنِ** gibidir; senin **جانِبَيْن** demen gibi; sonra **النّون** düşürüldü ve izafet yapıldı; senin **ذو مالٍ** ve **أولو مالٍ** demen gibi.

Ve **الحِوالُ**: **المُحاوَلةُ**. Onu **حاولتُه** **حِوالاً** ve **مُحاوَلةً**.

Ve **الحِوالُ**: iki şey arasında engel olan her şey; denir: bu, ikisinin arasında **حِوَالُ**’dır; yani: ikisinin arasında engel. Artık **الحاجز** ve **الحجاز** ve **الحِوَل**, dönüştürme yürüyüşü üzere yürür.

Şey **حال** eder, **يحُول** **حؤولاً**, iki mânâda: değişme olur; ve dönüştürme olur.

Ve **الحائل**: rengi değişen. **حائِلٌ** kül; ve **حائِلٌ** bitki.

Ve örtümü **حوّلتُ**: içine bir şey koyduğumda sonra onu sırtımda taşıdığımda; ve isim: **الحالُ**.

Ve **الحائلُ**: yerinden hareket eden her şey; yahut bir yerden bir yere, bir hâlden bir hâle dönüşen. Dedi:
رمقتُ بعيَنْي كلَّ شَبْحٍ وحائلٍ		لأنَظُرَ قبلَ اللَّيْلِ كيفَ يحولُ

Ve **حائل** deve: bir yıl yahut daha fazla gebe kalmayan; **حالت** **تحول** **حِيالاً** ve **حُؤُولاً**; ve hepsi: **الحِيالُ** ve **الحُولُ**. Ve hepsi için dediler: **حولَك**. Dedi:
وراداً وحُوّاً كلَوْن البُـرود		طوال الحدود فحُولا وحُولا

Ve **الحِيلانُ**: odunlarıyla birlikte demirler; onunla yığın çiğnenir.

Ve **الحَوَالَةُ**: borçluyu havale etmen; ve suyun bir nehirden bir nehre dönüşmesi.

Ve **الحَوَلُ**: göz bebeğinin buruna yönelmesi. **حَوِلَتْ** **تَحْوَل**. Ve şaşılık olup gider olduğunda denir: gözü **آحْوَلَّتْ** **احوِلالاً**; ve **آحْوالَّت** **احويلالاً**. Ve **تميم** dili: gözü **حالَتْ** **تَحالُ** **حَوَلاً**.

Ve **الحال** müennes yapılır da denir: **حال حسنة**. Ve zamanın **حالات**’ı ve **أحوال**’i: onun döndürmeleri.

Ve **الحال**: içinde bulunduğun vakit.

Ve **الحال**: **السَّهْلة** denilen yumuşak toprak.

Ve deveden **الحُوِلَاءُ**, kadından **المَشِيمِة** gibidir. Dedi:
على حُوَلاء يَطْفو السُّخْدُ فيها		فَراها الشَّيُذمانُ عنِ الجنين

Ve rivayet olunur: **الشَّيمذان**.

Ve kavim onu **آحْتَوَلَه**: onun çevresini kuşattılar.

Ve **المَحَالَةُ**: üzerinde su çekilen bir **مَنْجَنُونٌ**. Ve hepsi **مَحاوِلُ**.

Ve **المَحَالَةُ** ve **المَحَالُ**: sırtın ortası. Denir: o, **مَفْعَلٌ**’dir; ve denir: **مَفالٌ**; ve **الميم** aslîdir.

**لوح**:
**الّلوْحُ**: üzerine yazıldığında **لوح** diye adlandırılan, ağaç levhalarından ve kürek kemiğinden her sahife.

Ve bedenin **ألواحُ**’ı: el ve ayak kamışları hariç kemikleridir. Ve denir: bilakis bedenden **الألواحُ**, içinde enine genişlik bulunan her kemiktir.

Susuzluk onu **لاحَهُ** ve **لوّحه**; onu değiştirdiğinde. Ve soğuk onu **لاحَهُ**; ve hastalık ve hüzün onu **لاحَهُ**.

Ve **المِلْواحُ**: zayıf. **العجاج** dedi:
من كلِّ شَقَّاءِ النَّسا مِلْواحِ

Ve **المِلْواح**: karnı büyük. Dedi: **بازلٍ**’in ardından **مِلْواحِ** izlerler. Ve **المِلْواحُ**: susuz.

Ve **اللُّوْحُ**: bakış; bir parıltı gibi. Onu gözümle **لُحتُه** **لَوْحَةً**; onu görüp sonra sana gizli kaldığında.

Ve şimşek **أَلاَحَ** etti; o hâlde o **مُليحٌ**’tir. Dedi:
رأيتُ وأَهْلي بوادي الرَّجي		عِ من نحوِ قَيْلَةَ برقاً مُليحا

Onları **يُليحُهُمْ**: onları yağmuruna çağırır. Ve her kim bir şeyle parladıysa, gerçekten **ألاحَ** etti ve onunla **لَوَّح** etti.

Ve **المِلْواحُ**: bir baykuşa yönelip gözünü dikmen, ayağına siyah bir yün parçası bağlaman, ona bir gözetleme yeri yapmandır; ve avcı **القُتْرة** içinde pusuya yatar ve onu saatten saate uçurur; onu doğan yahut atmaca gördüğünde onun üzerine iner, avcı da onu yakalar; artık baykuş ve ona bitişik olan şey **ملواحاً** diye adlandırılır.

Ve bir şey parıldadığında denir: **لاح** **يلوح** **لَوْحاً** ve **لُوُوحاً**.

Ve **الّلِياحُ**: beyazlığından dolayı yaban öküzü; ve sabaha **لِياحٌ** denir.

Ve **اللُّوحُ**: hava. Dedi:
يَنْصَبُّ في اللُّوحِ فما يفوتُ

**وحل**:
**الوَحَلُ**: içinde bineklerin çırpındığı çamur; onda **وَحِلَ** eder, **يَوْحَلُ** **وَحَلاً**; o hâlde o **وَحِلٌ**’dir, çamura düştüğünde. Ve hepsi: **الأَوْحال** ve **الوُحُولُ**. Ve yer **استوحل** etti.

**ولح**:
**الوَليحةُ**: büyük, geniş çuval. Ve hepsi: **الوَليح**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء واللام وما يثلثهما)
  (حلم) الحاء واللام والميم، أصولٌ ثلاثة: الأول ترك العَجَلة، والثاني تثقُّب الشيء، والثالث رُؤية الشيء في المنام. وهي متباينةٌ جدَّاً، تدلُّ على أنَّ بعضَ اللغةِ ليس قياساً، وإن كان أكثرُه منقاساً.
  فالأوّل: الحِلْم خلافُ الطَّيش. يقال حَلُمْتُ عنه أحلُم، فأنا حليمٌ.
  والأصل الثاني: قولهم حَلِمَ الأَديمُ إذا تثَقَّبَ وفسَدَ؛ وذلك أنْ يقع فيه دوابُّ تفسدُه. قال:
فإنَّكَ والكتابَ إلى عَلِيّ *** كدابِغَةٍ وقد حَلِمَ الأديمُ([1])  والثالث قد حَلَمَ في نومه حُلْماً وحُلُماً. والحَلَم: صغار القِرْدَان. والحَلَمَةُ: دويْبَّة.
  والمحمول على هذا حَلَمَتا الثَّدْي. فأما قولهم تحلم إذا سَمِن، فإنّما هو امتلأ، كأنَّه قرادٌ ممتلئ. قال:
  * إلى سَنَةٍ قِرْدَانُها لم تَحَلَّمِ([2]) *
  ويقال بعيرٌ حليم، أي سمين. قال:
  * من النَّيِّ في أصلابِ كلِّ حليمِ([3]) *
  والحالُوم: شيء شبيه بالأَقِط. وما أُراه عربياً صحيحاً.
  (حلن) الحاء واللام والنون إن جعلتَ النُّون زائدة فقد ذكرناه فيما مضى، وإن جعلت النونَ أصلية فهو فُعَّال، وهو الْجَدْي([4])، وليست الكلمة أصلاً يُقاس. وقد مضى في بابه.
  (حلو) الحاء واللام وما بعدها معتلٌّ، ثلاثة أصول: فالأوّل طِيب الشيء في مَيْل من النّفس إليه، والثاني تحسين الشيء، والثالث-وهو مهموز- تَنْحِيَة الشيء.
  فالأوّل الحُلْو، وهو خلاف المرّ. يقال استحليت الشيءَ، وقد حلا في فمي يحلو، والحَلْوَاء الذي يؤكل يمدّ ويقصر. ويقال حَلِيَ بعيني يَحْلَى. وتحالت المرأة إذا أظهرت حلاوةً، كما يقال تباكى وتعالى، وهو إبداؤه للشَّيء لا يخفَى مثلُه. قال أبو ذؤيب:
فشأنَكَها إنِّي أمينٌ وإنَّني *** إذا ما تَحَالَى مِثْلُها لا أَطُورُها([5])  ومن الباب حَلَوْتُ الرجلَ حُلْوَاناً، إذا أعطيتَه ونهى رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم عن حُلوان الكاهن، وما يُجعل له على كِهانته. قال أوس:
كَأَنِّي حَلَوْتُ الشِّعْرَ يومَ مدحتُه *** صَفَا صخْرةٍ صَمَّاء يَبْسٍ بِلالُها([6])  والحُلوان أيضاً *أن يأخذ الرجلُ من مَهر ابنتِه لنفْسه. وذلك عارٌ عند العرب. قالت امرأةٌ تمدح زوجها:
  * لا يأخذُ الحُلوانَ من بناتِيا([7]) *
  والأصل الثاني: الحُلِيّ حُلِيُّ المرأة، وهو جمع حَلْيٍ، كما يقال ثَدْيٌ وَثُدِيٌّ، وظَبْيٌ وظُبِيٌّ. وحلَّيت المرأة. وهذه حِلية الشيءِ أي صفتُه. ويقال حِلْية السيف، ولا يقال حُلِيّ السيف.
  والأصل الثالث: وهو تنحية الشيء، يقال حَلأّتُ الإبل عن الماء؛ إذا طردتَها عنه. قال:
  * مُحَلأٍ عَنْ سَبيل الماءِ مَطرودِ([8]) *
  ويقال لما قُشِر عن الجلد الحُلاءة مثل فُعالة؛ يقال منه حَلأتُ الأديم قشرتُه. والحَلُوء على فَعول: أن تَحُكّ حجراً [على حجرٍ([9])] يَكتحِل بحُكاكتهما الأرْمد([10]). ويقال منه أحلأْت الرّجُل. ويقال حلأت الأرض، إذا ضربتَها.
  ومما شذ عن الباب حَلأَه مائةَ دِرهم، إذ نَقَده إيّاها؛ وحلأَه مائةَ سَوط.
  (حلب) الحاء واللام والباء أصلٌ واحد، وهو استمداد الشيء.
  يقال الحلَب حَلَب الشَّاءِ وهو اسمٌ ومصدر، والمِحْلب: الإناء يُحْلَب فيه. والإحلابة: أن تحلُب لأهلك وأنت في المرعى، تبعثُ به إليهم. تقول أَحلبهُم إحْلاباً. وناقة حَلوبٌ: ذات لبن؛ فإذا جعلتَ ذلك اسماً قلت هذه الحلوبةُ لفلان. وناقةٌ حَلْبَانة مثل الحَلوب. ويقال أحلبْتُك: أعنتك على حَلب الناقة. وأحلب الرجلُ، إذا نُتِجَت إبلُه إناثاً، وأَجْلَبَ إذا نُتجت ذُكوراً؛ لأنها تُجْلَب أولادُها فتباع.
  ومن الباب وهو محمولٌ عليه المُحْلِب، وهو الناصر. قال:
أشارَ بِهمْ لمعَ الأصمِّ فأقبلوا *** عرانين لا يأتيه للنصر مُحْلِبُ([11])  وذلك أنْ يجيئَك ناصراً من غير قومك؛ وهو من الباب لأنِّي قد ذكرت أنه من الإمداد والاستمداد.
  والحَلْبة: خيلٌ تجمع للسِّباق من كل أوب، كما يقال للقوم إذا جاؤوا من كل أوب للنُّصرة: قد أَحْلَبُوا.
  (حلت) الحاء واللام والتاء ليس عندي بأصلٍ صحيح. وقد جاءت فيه كليمات؛ فالحلتيت صمغ. يقال حَلَتَ دَيْنَه: قضاه؛ وحَلتَ فلاناً، إذا أعطاه، وحَلَتَ الصوفَ: مَرَقَهُ.
  (حلج) الحاء واللام والجيم ليس عندي أصلاً. يقال حَلَجَ القطنَ. وحَلَجَ الخبزةَ: دَوَّرَها. وحَلَجَ القوم يَحْلجون ليلتهم، إذا سارُوها. وكلُّ هذا مما يُنظر فيه.
  (حلز) الحاء واللام والزاء أصلٌ صحيح. يقال للرَّجُل القصير حِلِّزٌ، ويقال هو السيئ الخُلُق. ويقال الحَلْز؛ القَشْر؛ حلزت الأديمَ قشرتهُ. قال ابن الأعرابيّ: ومنه الحارث بن حِلِّزة.
   (حلس) الحاء واللام والسين أصلٌ واحد، وهو الشيء يلزمُ الشيءَ. فالحِلْس حِلْس البعير، وهو ما يكون تحت البِرْذَعة. أحْلَسْتُ فلاناً يَميناً، وذلك إذا أمررتَها عليه؛ ويقال بل ألزمتُه إيّاها. واستَحْلَسَ النَّبت إذا غَطَّى الأرض، وذلك أن يكون لها كالحِلْس. وقد فسّرناه. وبنُو فلانٍ أحلاسُ الخيل، وهم الذين يَقْتنونها ويلزَمون ظهورَها. ولذلك يقول الناس: لَسْتَ مِنْ أحلاسها. قال عبد الله بن مسلم([12]): أصله من الحِلس. قال: والحلْس أيضاً: بساطٌ يبسط في البيت. ويقولون: كن حِلْسَ بيتك، أي الزمْه لُزوم البساط. والحَلس: الرجل الشجاع [والحريص([13])]، وذلك أنّه من رغابته يلزم ما يؤكل.
  (حلط) الحاء واللام والطاء أصلٌ واحد: وهو الاجتهاد في الشيء بحلفٍ أو ضجَر([14]). ويقال أحلط، إذا اجتَهد وحَلَف. قال ابنُ أحمر:
فكُنَّا وهم كابنَيْ سُباتٍ تفرَّقا *** سِوىً ثم كانا مُنْجِداً وتَهامِيَافألقى التِّهامِي منهما بلَطَاتِهِ *** وأحلَطَ هذا لا أَريمُ مَكانيا و"لا أعود ورائيا([15])".
 ومن الباب قولهم: "أوّل العِيّ الاختلاط، وأسوأ القول الإفراط([16])". فالاختلاط: *الغضَب.

(حلف) الحاء واللام والفاء أصلٌ واحد، وهو الملازمة. يقال حالف فلانٌ فلانا، إذا لازَمَه. ومن الباب الحَلِفُ؛ يقال حَلَف يحلِفُ حَلِفاً؛ وذلك أنّ الإنسان يلزمه الثّبات عليها. ومصدره الحَلِف والمحلُوف أيضاً. ويقال هذا شيء مُحْلِفٌ إذا كان يُشَكُّ فيه فيُتَحالف عليه. قال:
كميتٌ غير مُحْلِفةٍ ولكن *** كلون الصِّرف عُلَّ به الأديمُ([17])  ومما شذّ عن الباب قولهم: هو حليف اللِّسان، إذا كانَ حَديدَهُ. ومن الشاذّ الحلفاء، نبت، الواحدة حَلفْاءَة.
  (حلق) الحاء واللام والقاف أصول ثلاثة: فالأوّل تنحية الشعَْر عن الرأس، ثم يحمل عليه غيره. والثاني يدلُّ على شيءٍ من الآلات مستديرة. والثالث يدلُّ على العلوّ.
  فالأوّل حَلقْتُ رأسِي أحلِقُه حَلْقا. ويقال للأكسية الخَشِنَة التي تحلِق الشّعر من خُشونتها مَحَالق. قال:
  * نَفْصَكَ بالمَحَاشِئِِ المَحَالِقِ([18]) *
  ويقولون: احتلقَت السنةُ المال، إذا ذهبَتْ به.
  ومن المحمول عليه حَلِق قضيبُ الحمار، إذا احمرّ وتقشّر. و[قيل] إنما قيل حَلِق لتقشُّره لا لاحمراره.
  والأصل الثاني الحَلْقة حلْقة الحديد. فأمّا السِّلاحُ كلُّه فإنّما يسمى الحَلَقة([19]).
  والحِلْق([20]): خاتَم المُلْك، وهو لأنّه مستدير. وإبلٌ مُحَلَّقَة: وسْمُها([21]) الحَلَقُ. قال:
  * وذو حَلَقٍ تَقْضِي العواذيرُ بينَهُ([22]) *
  العواذير: السِّمات.
  والأصل الثالث حالِقٌ: مكانٌ مُشْرِف. يقال حَلَّق، إذا صار في حالق. قال الهذلي:
فلو أنّ أمِّي لم تلدْني لحلّقتْ *** بِيَ المُغْرِبُ العنقاءُ عند أخِي كلْبِ  كانت أمّه كلبيّة، وأسَرَه رجلٌ من كلب وأراد قتلَه، فلما انتسب له حيّ سبيلَه. يقول: لولا أنّ أمي كانت كلبيةً لهلكْتُ. يقال حلّقَت به المُغْرب([23])، كما يقال شالَت نعامتُه. وقال النابغة:
إذا ما غزَا بالجَيْش حَلّق فوقَه *** عصائبُ طيرٍ تهتدي بعصائبِ([24])  وذلك أنّ النُّسور والعِقبانَ والرّخَم تتْبع العساكر تنتظر القتلى لتقع عليهم. ثم قال:
جوانحُ قد أيقنَّ أنّ قبيلَه *** إذا ما التقى الجمعانِ أوّلُ غالِبِ  (حلك) الحاء واللام والكاف حرفٌ يدلّ على السّواد. يقال "هو أشدُّ سواداً من حَلَك الغراب" يقال: هو سواده ويقال هو أسودُ حُلْكُوك.
---------------------------------------------------------------ـ
([1]) للوليد بن عقبة، يحض معاوية على قتال علي. اللسان (حلم).
([2]) صدره كما في ديوان أوس بن حجر 28 واللسان (حلم):
* لحينهم لحيَ العصا فطردنهم *
([3]) النَّي، بالفتح: الشحم، أراد به شحم العظام ونقيها. وكذا ورد في المجمل. وفي اللسان:
فإن قضاء المحل أهون ضيعة *** من المخ في أنقاء كل حليم([4]) في الأصل: "الجري"، تحريف.
([5]) البيت من قصيدة في ديوان أبي ذؤيب 154. وأنشده في اللسان (حلا) بلفظ "فشأنكما" تحريف، صوابه هنا وفي الديوان. وفي الأصل: "إني لعين"، صوابه من اللسان والديوان. وقبل البيت:  خَليلي الذي دلى لغيّ خليلتي *** فكلا أراه قد أصاب عرورها([6]) في الأصل: "يبسا بلالها"، صوابه من ديوان أوس 24 واللسان.
([7]) في اللسان: "من بناتنا".
([8]) لإسحاق بن إبراهيم الموصلي. وصدره كما في اللسان (حلأ):
* لحائم حام حتى لا حوام به *
([9]) التكملة من المجمل.
([10]) في الأصل: "يتحكك بحكاكتها الأرمد"، تحريف.
([11]) لبشر بن أبي خازم في اللسان (حلب).
([12]) هو أبو محمد عبد الله بن مسلم بن قتيبة. وكثيراً ما يذكره باسم "القتبي".
([13]) التكملة من القاموس، وهو ما يقتضيه التعليل التالي.
([14]) في الأصل: "بعلق أو صخر".
([15]) وبهذه الرواية ورد في المجمل واللسان (حلط).
([16]) هذا من كلام علقمة بن علاثة، كما في اللسان.
([17]) للكحلبة اليربوعي، من أبيات في المفضليات (1: 31).
([18]) لعمارة بن طارق يصف إبلاً، كما في اللسان. وقبله: * ينفضن بالمشافر الهدالق *
([19]) في المجمل: "والسلاح كله يسمى الحلقة بفتح اللام".
([20]) هذا بكسر الحاء. وأنشد في المجمل واللسان:
وأعطى منا الحلق أبيض ماجد *** رديف ملوك ما تغب نوافله([21]) في الأصل: "واسمها"، تحريف.
([22]) صدر بيت لأبي وجزة السعدي في اللسان (عذر، حلق). وهذه الرواية تطابق رواية اللسان (عذر). وفي المجمل واللسان (حلق): "تقضي العواذير بينها". فالتذكير على ظاهر اللفظ. والتأنيث على تأويل ذي الحلق بالإبل. وعجز البيت: * يلوح بأخطار عظام اللقائح *
([23]) في الأصل: "بي المغرب".
([24]) في ديوان النابغة 4: * إذا ما غزوا بالجيش حلق فوقهم *
ـ

##### Türkçe

(حâ ve lâm ve bunları üçleyen şeyin bâbı)
  (حلم) **الحاء** ve **اللام** ve **الميم**; üç asıldır: birincisi aceleyi terk etmek, ikincisi şeyin delinmesi, üçüncüsü şeyin uykuda görülmesidir. Ve bunlar pek çok birbirinden ayrıdır; dilin bir kısmının kıyas olmadığını gösterir; her ne kadar çoğu kıyasa uygun olsa da.
  Birincisi: **الحِلْم** **الطَّيش**’in zıddıdır. Denir: **حَلُمْتُ عنه** **أحلُم**; ben **حليمٌ**’im.
  İkinci asıl: onların sözü: **حَلِمَ الأَديمُ**; delindiği ve bozulduğu zaman; bu da, içinde onu bozan haşeratın düşmesi sebebiyledir. Dedi:
فإنَّكَ والكتابَ إلى عَلِيّ *** كدابِغَةٍ وقد **حَلِمَ الأديمُ**([1])  Üçüncüsü: uykusunda **حُلْماً** ve **حُلُماً** olarak **حَلَمَ** etmiştir. Ve **الحَلَم**: küçük **القِرْدَان**. Ve **الحَلَمَةُ**: küçük bir böcek.
  Ve bunun üzerine taşınan: **حَلَمَتا الثَّدْي**. Ama onların “**تحلم**” sözü; semirdiği zaman; ancak o, doldu demektir; sanki o, dolu bir kene gibidir. Dedi:
  * إلى سَنَةٍ قِرْدَانُها لم **تَحَلَّمِ**([2]) *
  Ve denir: **بعيرٌ حليم**; yani semiz. Dedi:
  * من النَّيِّ في أصلابِ كلِّ **حليمِ**([3]) *
  Ve **الحالُوم**: **الأَقِط**’e benzer bir şeydir. Ve onu sahih Arapça görmüyorum.
  (حلن) **الحاء** ve **اللام** ve **النون**; eğer **النُّون**’u زائد kılarsan, onu geçmişte zikrettik; eğer **النونَ**’u asli kılarsan, o **فُعَّال**’dır; o da **الْجَدْي**([4])’dir; ve kelime, kıyaslanan bir asıl değildir. Ve bâbında geçmiştir.
  (حلو) **الحاء** ve **اللام** ve ondan sonrası illetli olan; üç asıl: birincisi, nefisten ona bir meyil ile şeyin hoşluğu; ikincisi, şeyin güzelleştirilmesi; üçüncüsü—ki o hemzelidir— şeyin uzaklaştırılması.
  Birincisi **الحُلْو**’dur; o, **المرّ**’in zıddıdır. Denir: **استحليت الشيءَ**; ve **حلا** ağzımda **يحلو**. Ve yenilen **الحَلْوَاء** uzatılır ve kısaltılır. Ve denir: **حَلِيَ بعيني** **يَحْلَى**. Ve kadın **تحالت**; bir tatlılık gösterdiği zaman; nasıl ki **تباكى** ve **تعالى** denir; o, şeyin açığa vurulmasıdır; benzeri gizli kalmaz. Ebû Züeyb dedi:
فشأنَكَها إنِّي أمينٌ وإنَّني *** إذا ما **تَحَالَى** مِثْلُها لا أَطُورُها([5])  Ve bâbdan: **حَلَوْتُ الرجلَ حُلْوَاناً**; ona verdiğin zaman. Ve Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم **حُلوان الكاهن**’i, yani kâhine kâhinliği üzerine verilen şeyi yasakladı. Evs dedi:
كَأَنِّي **حَلَوْتُ** الشِّعْرَ يومَ مدحتُه *** صَفَا صخْرةٍ صَمَّاء يَبْسٍ بِلالُها([6])  Ve **الحُلوان** ayrıca: erkeğin, kızının mehrinden kendisi için almasıdır. Ve bu, Araplar yanında bir ayıptır. Bir kadın, kocasını överek dedi:
  * لا يأخذُ **الحُلوانَ** من بناتِيا([7]) *
  İkinci asıl: **الحُلِيّ** kadının **حُلِيّ**’sidir; o, **حَلْيٍ**’nin cem’idir; nasıl ki **ثَدْيٌ** ve **ثُدِيٌّ**, ve **ظَبْيٌ** ve **ظُبِيٌّ** denir. Ve kadını **حلَّيت**. Ve bu, şeyin **حِلية**’sidir; yani onun sıfatı. Ve denir: kılıcın **حِلْية**’si; kılıcın **حُلِيّ**’si denmez.
  Üçüncü asıl: ve o, şeyin uzaklaştırılmasıdır; denir: **حَلأّتُ الإبل عن الماء**; ondan kovduğun zaman. Dedi:
  * مُحَلأٍ عَنْ سَبيل الماءِ مَطرودِ([8]) *
  Ve deriden soyulan şeye **الحُلاءة** denir; **فُعالة** gibi; ondan denir: **حَلأتُ الأديم**; onu soydum. Ve **الحَلُوء** **فَعول** üzere: bir taşı [bir taş üzerine([9])] sürtmen; ikisinin sürtünmesinden çıkanla gözleri iltihaplı olan sürme çeker([10]). Ve ondan denir: **أحلأْت** adamı. Ve denir: **حلأت الأرض**; onu dövdüğün zaman.
  Ve bâbdan şâz olanlardan: **حَلأَه مائةَ دِرهم**; ona onları nakit verdiği zaman; ve **حَلأَه مائةَ سَوط**.
  (حلب) **الحاء** ve **اللام** ve **الباء** tek bir asıldır; o da şeyin sağılmasıdır.
  Denir: **الحلَب**; **حَلَب الشَّاءِ**; o bir isim ve masdardır. Ve **المِحْلب**: içinde sağım yapılan kaptır. Ve **الإحلابة**: merada iken ehline sağman; onu onlara göndermen. Dersin: **أَحلبهُم إحْلاباً**. Ve **ناقة حَلوبٌ**: süt sahibi; bunu isim kıldığın zaman “bu **الحلوبةُ** falanındır” dersin. Ve **ناقةٌ حَلْبَانة**; **الحَلوب** gibidir. Ve denir: **أحلبْتُك**; seni devenin sağımına yardım ettim. Ve adam **أحلب** etti; develeri dişi doğurduğu zaman; ve **أَجْلَبَ**; erkek doğurduğu zaman; çünkü yavruları toplanır da satılır.
  Ve bâbdan, onun üzerine taşınan **المُحْلِب**’dir; o, yardımcıdır. Dedi:
أشارَ بِهمْ لمعَ الأصمِّ فأقبلوا *** عرانين لا يأتيه للنصر **مُحْلِبُ**([11])  Bu, kavminden olmayan birinin sana yardımcı olarak gelmesidir; ve o bâbdandır; çünkü ben onun, yardım ve yardım istemeden olduğunu zikrettim.
  Ve **الحَلْبة**: her yönden yarış için toplanan atlardır; nasıl ki kavme, her yönden yardıma geldiklerinde “**قد أَحْلَبُوا**” denir.
  (حلت) **الحاء** ve **اللام** ve **التاء** bende sahih bir asıl değildir. Ve onda birkaç kelime gelmiştir; **الحلتيت** bir zamktır. Denir: **حَلَتَ دَيْنَه**; onu ödedi. Ve **حَلتَ فلاناً**; ona verdiğin zaman. Ve **حَلَتَ الصوفَ**; onu çekip çıkardı.
  (حلج) **الحاء** ve **اللام** ve **الجيم** bende bir asıl değildir. Denir: **حَلَجَ القطنَ**. Ve **حَلَجَ الخبزةَ**: onu yuvarladı. Ve **حَلَجَ القوم** **يَحْلجون** gecelerini; onu yürüdükleri zaman. Ve bütün bunlar, üzerinde durulacak şeylerdendir.
  (حلز) **الحاء** ve **اللام** ve **الزاء** sahih bir asıldır. Kısa adama **حِلِّزٌ** denir; ve onun kötü huylu olduğu söylenir. Ve **الحَلْز** denir; kabuk; **حلزت الأديمَ**; onu soydum. İbnü’l-A‘râbî dedi: ve ondan **الحارث بن حِلِّزة**.
   (حلس) **الحاء** ve **اللام** ve **السين** tek bir asıldır; o da şeyin, şeye yapışmasıdır. O halde **الحِلْس**: devenin **حِلْس**’idir; o, **البِرْذَعة**’nın altında olandır. **أحْلَسْتُ فلاناً يَميناً**; bu, onu onun üzerine geçirdiğin zamandır; ve denir: bilakis onu ona ilzam ettim. Ve bitki **استَحْلَسَ** etti; yeri örttüğü zaman; bu, onun için **الحِلْس** gibi olmasıdır. Ve onu açıklamıştık. Ve falanın oğulları **أحلاسُ الخيل**’dir; onlar, atları edinen ve sırtlarına yapışan kimselerdir. Bu yüzden insanlar der: “Sen onlardan değilsin: **لَسْتَ مِنْ أحلاسها**.” Abdullah b. Müslim([12]) dedi: aslı **الحِلس**’tendir. Dedi: ve **الحلْس** ayrıca: evde serilen bir yaygıdır. Ve derler: “Evinin **حِلْسَ**’i ol”; yani yaygının yapışması gibi ona yapış. Ve **الحَلس**: cesur adam [ve hırslı([13])]dır; bu, onun iştahından dolayı yenilene yapışması sebebiyledir.
  (حلط) **الحاء** ve **اللام** ve **الطاء** tek bir asıldır: o, yeminle veya bıkkınlıkla([14]) bir şeyde çabalamaktır. Ve denir: **أحلط**; çabaladığı ve yemin ettiği zaman. İbn Ahmer dedi:
فكُنَّا وهم كابنَيْ سُباتٍ تفرَّقا *** سِوىً ثم كانا مُنْجِداً وتَهامِيَافألقى التِّهامِي منهما بلَطَاتِهِ *** وأحلَطَ هذا لا أَريمُ مَكانيا و"لا أعود ورائيا([15])".
 Ve bâbdan onların sözü: “**أوّل العِيّ الاختلاط، وأسوأ القول الإفراط**([16]).” O halde **الاختلاط**: *öfke.

(حلف) **الحاء** ve **اللام** ve **الفاء** tek bir asıldır; o da yapışıp kalmadır. Denir: **حالف** falan falanla; ona yapışıp kaldığı zaman. Ve bâbdan **الحَلِفُ**; denir: **حَلَف** **يحلِفُ** **حَلِفاً**; bu, insanın onun üzerinde sebat etmeye bağlanması sebebiyledir. Ve masdarı **الحَلِف**’tir; ve **المحلُوف** da. Ve denir: bu, **مُحْلِفٌ** bir şeydir; onda şüphe edildiği zaman; üzerine karşılıklı yeminleşilir. Dedi:
كميتٌ غير **مُحْلِفةٍ** ولكن *** كلون الصِّرف عُلَّ به الأديمُ([17])  Ve bâbdan şâz olanlardan onların sözü: o, **حليف اللِّسان**’dır; dili keskin olduğu zaman. Ve şâzdan: **الحلفاء**; bir bitki; teki **حَلفْاءَة**.
  (حلق) **الحاء** ve **اللام** ve **القاف** üç asıldır: birincisi, saçın baştan uzaklaştırılmasıdır; sonra başkası onun üzerine taşınır. İkincisi, yuvarlak aletlerden bir şeye delalet eder. Üçüncüsü, yükseklik üzerine delalet eder.
  Birincisi: **حَلقْتُ رأسِي**; onu **أحلِقُه**; **حَلْقا**. Ve pürüzlülüğünden saçı kazıyan kaba örtülere **مَحَالق** denir. Dedi:
  * نَفْصَكَ بالمَحَاشِئِِ المَحَالِقِ([18]) *
  Ve derler: **احتلقَت السنةُ المال**; onu götürdüğü zaman.
  Ve onun üzerine taşınandan: eşeğin kamışı **حَلِق** etti; kızardığı ve soyulduğu zaman. Ve [denildi] ki: ancak soyulması sebebiyle **حَلِق** denildi; kızarması sebebiyle değil.
  İkinci asıl: **الحَلْقة**; demirin halkasıdır. Ama silahın tamamı ancak **الحَلَقة** diye adlandırılır([19]).
  Ve **الحِلْق**([20]): mülk yüzüğü; o, yuvarlak olduğu içindir. Ve **إبلٌ مُحَلَّقَة**: damgası([21]) **الحَلَق** olan. Dedi:
  * وذو حَلَقٍ تَقْضِي العواذيرُ بينَهُ([22]) *
  **العواذير**: damgalardır.
  Üçüncü asıl: **حالِقٌ**; yüksek bir yerdir. Denir: **حَلَّق**; **حالِق**’ta olduğu zaman. Hüzeli dedi:
فلو أنّ أمِّي لم تلدْني لحلّقتْ *** بِيَ المُغْرِبُ العنقاءُ عند أخِي كلْبِ  Annesi Kelbî idi; Kelb’den bir adam onu esir aldı ve onu öldürmek istedi; ona nisbet edince onu salıverdi. Diyor: annem Kelbî olmasaydı helâk olurdum. Denir: **حلّقَت به المُغْرب**([23]); nasıl ki “devesi başını kaldırdı” denir. Nâbiga dedi:
إذا ما غزَا بالجَيْش حَلّق فوقَه *** عصائبُ طيرٍ تهتدي بعصائبِ([24])  Bu, akbabaların ve kartalların ve leş kuşlarının, ölüleri bekleyerek orduları takip etmesidir; üzerlerine konmak için. Sonra dedi:
جوانحُ قد أيقنَّ أنّ قبيلَه *** إذا ما التقى الجمعانِ أوّلُ غالِبِ  (حلك) **الحاء** ve **اللام** ve **الكاف** siyahlığa delalet eden bir harftir. Denir: “O, karganın **حَلَك**’ından daha şiddetli siyah” denir: o, onun siyahlığıdır; ve denir: o, **حُلْكُوك** siyahıdır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ل و
حلا الشيء والحلولي واستحلاه واحلولاه‏.‏
قال‏:‏ فلو كنت تعطي حين تسأل سامحت لك النفس واحلولاك كل خليل وحلوت الفاكهة‏:‏ نضجت‏.‏
وحلّى السويق‏.‏
وهو يحب الحلاويّ‏.‏
وحلوته العطاء‏.‏
و ‏"‏ نهي عن حلوان الكاهن ‏"‏ وأخذ حلوان بنته أي مهرها‏.‏
وحليت المرأة وهي حال‏.‏
ولها حليٌ وحليٌّ وحلية وحلّي‏.‏
وهـذه حليـة السيـف وحليـة المصحـف‏.‏
وعرفتـه بحليتـه أي بهيئتـه وعرفتهـم بحلاهم‏.‏
وحليت الرجل‏:‏ بينت حليته‏.‏
ومن المجاز‏:‏ حلي فلان في صدري وفي عيني‏.‏
قال‏:‏ فلم يحل في العينين بعدك منظر وحليت الشيء في عين صاحبه وهو حلو اللقـاء وحلـو الكلـام‏.‏
واستحليـت هـذه الجاريـة واحلولـت لـي وجاريـة حلـوة المنظـر وحلـوة العينيـن‏.‏
وتحالى الرجل وتحالت المرأة‏:‏ أظهرت حلاوتها وتحلّى فلان بما ليس فيه‏.‏

##### Türkçe

ح ل و
**حلا** şey ve **الحلولي** ve **استحلاه** ve **احلولاه**.
Dedi: Şayet sen, istenildiği vakit verir olsaydın, nefis sana müsamaha ederdi ve her dost seni **احلولاك** ederdi. Ve **حلوت الفاكهة**: olgunlaştı.
Ve **حلّى السويق**.
Ve o, **الحلاويّ**i sever.
Ve ben ona, bağışı **حلوته** ettim.
Ve “**نهي عن حلوان الكاهن**” ve o, kızının **حلوان**ını, yani onun mehrini aldı.
Ve kadın **حليت** oldu, hâlbuki o hamiledir.
Ve onun için **حليٌ** ve **حليٌّ** ve **حلية** ve **حلّي** vardır.
Ve bu, kılıcın **حليـة**si ve mushafın **حليـة**sidir.
Ve onu, **حليتـه**siyle, yani heyetiyle tanıdım; ve onları, **بحلاهم** ile tanıdım.
Ve **حليت** adamı: onun **حليته**sini açıkladım.
Ve mecazdan: Falan, göğsümde ve gözümde **حلي** oldu.
Dedi: Artık senden sonra gözlerde bir manzara **يحل** olmadı. Ve şeyi, sahibinin gözünde **حليت** ettim; ve o, buluşmanın **حلو**su ve sözün **حلـو**sudur.
Ve bu cariyeyi **استحليـت** ettim ve bana **احلولـت** oldu; ve manzarası **حلـوة** olan ve gözleri **حلـوة** olan bir cariye.
Ve adam **تحالى** etti ve kadın **تحالت** etti: onun tatlılığını gösterdi. Ve falan, kendisinde olmayan şeyle **تحلّى** etti.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ل و * * الحُلْوُ * ضد المرّ وقد * حَلا * الشيء يحلو * حَلاَوَةً * و * احْلَوْلَى * أيضا وقد جاء احلولى متعديا في الشعر ولم يجيء افعوعل متعديا إلا هذا وقولهم اعروريت الفرس قلت قال الأزهري * احْلَوْلَيْتُ * الشيء استحليته و * أحْلَيْتُ * الشيء جعلته حلوا و * حَالاَهُ * طايبه و * تحَالَتِ * المرأة أظهرت حلاوة وعُجبا وفي الحديث ﴿نهى عن * حُلْوانِ * الكاهن﴾ وهو ما يُعطى على الكهانة و * حُلْوانُ * اسم بلد و * الحَلْيُ * حلي المرأة وجمعه * حُلِيٌّ * مثل ثدي وثُدي وقد تُكسر الحاء وقُرئ ﴿من حُليّهم﴾ بضم الحاء وكسرها و * حِلْيَةُ * السيف جمعها * حِلىً * مثل لحية ولحى وربما ضم و * حِلْيةُ * الرجل صفته و * حَلَيْتُ * المرأة من باب رمى و * حَلَوتْهُا * من باب عدا جعلت لها حليا و * حَلِيَ * فلان بعيني وفي عيني وبصدري وفي صدري بالكسر * حَلاَوةً * إذا أعجبك وكذا * حَلاَ * بعيني وفي عيني يحلو * حَلاَوةً * وقال الأصمعي * حَلِيَ * في عيني بالكسر و * حَلاَ * في فمي بالفتح و * حَلِيَتِ * المرأة * حَلْيا * بسكون اللام صارت ذات حلي فهي * حَلِيَةٌ * و * حَالِيَةٌ * ونسوة * حَوَالٍ * و * حَلاَّها * غيرها * تَحْليةً * وصفت حليته و * حَلّيتُ * الشيء أيضا في عين صاحبه وحليت الطعام أيضا جعلته حلوا وربما قالوا حلأتُ السويق فهمزوا ما ليس بمهموز كما مر في ح ل أ و * اسْتَحْلاهُ * من الحلاوة كاستجادة من الجودة و * تَحَلَّى * بالحلي تزسن يه وقولهم لم يحل منه بطائل أي لم يستفد كبير فائدة ولا يُتكلم به إلا مع الجحد و * الحَلْواءُ * كل حلو يؤكل يُمد ويُقصر

##### Türkçe

* ح ل و * * **الحُلْوُ** * acının zıddıdır; ve muhakkak **حَلا** şey **يحلو** **حَلاَوَةً** (tatlı oldu); ve **احْلَوْلَى** da (vardır). Ve şiirde **احلولى**’nın müteaddî olarak geldiği de olmuştur; ve **افعوعل** müteaddî olarak ancak bu ve onların “**اعروريت** الفرس” sözleri dışında gelmemiştir. Dedim ki: el-Ezherî dedi: **احْلَوْلَيْتُ** şeyi: onu tatlı buldum; ve **أحْلَيْتُ** şeyi: onu tatlı yaptım; ve **حَالاَهُ**: onu hoş kıldı; ve **تحَالَتِ** kadın: tatlılık ve hayranlık gösterdi. Ve hadiste: { kâhinin **حُلْوانِ**’ından nehyetti } (o, kâhinlik karşılığında verilen şeydir). Ve **حُلْوانُ** bir beldenin adıdır. Ve **الحَلْيُ** kadının süsüdür; cem‘i **حُلِيٌّ**’dir; “ثدي” ve “ثُدي” gibi. Ve bazen **الحاء** kesrelenir; ve { من **حُليّهم** } diye **الحاء**’ın zammı ve kesriyle okunmuştur. Ve **حِلْيَةُ** kılıcın süsü; cem‘i **حِلىً**’dır; “لحية” ve “لحى” gibi; ve bazen zammedilir. Ve **حِلْيةُ** erkeğin vasfıdır. Ve **حَلَيْتُ** kadını “رمى” bâbından; ve **حَلَوتْهُا** “عدا” bâbından: ona süs yaptım. Ve falan, gözümde ve gözümde ve göğsümde ve göğsümde kesre ile **حَلاَوةً** (tatlı oldu): seni hayran bıraktığı zaman; ve bunun gibi **حَلاَ** gözümde ve gözümde: **يحلو** **حَلاَوةً**. Ve el-Asma‘î dedi: **حَلِيَ** gözümde kesre ile; ve **حَلاَ** ağzımda fetha ile. Ve kadın **حَلِيَتِ** **حَلْيا** (lâmın sükûnu ile): süs sahibi oldu; artık o **حَلِيَةٌ** ve **حَالِيَةٌ**’dir; ve kadınlar **حَوَالٍ**’dir. Ve başkası onu **حَلاَّها** **تَحْليةً**: onun süsünü vasfetti. Ve **حَلّيتُ** şeyi de, sahibinin gözünde (süslü/hoş) kıldım; ve yemeği de **حليت**: onu tatlı yaptım. Ve bazen “**حلأتُ** السويق” derler; böylece hemzeli olmayanı hemzelediler; daha önce **ح ل أ**’da geçtiği gibi. Ve **اسْتَحْلاهُ**: tatlılıktan (dolayı onu tatlı buldu); “جودة”den “استجادة” gibi. Ve **تَحَلَّى** süs ile: süslendi. Ve onların “لم يحل منه بطائل” sözleri: ondan büyük bir fayda elde etmedi; ve ancak inkâr ile birlikte onunla konuşulur. Ve **الحَلْواءُ**: yenilen her tatlıdır; med edilir ve kasr edilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و *!الحُلْوُ بالضمِّ : ضِدُّ المُرِّ ) .
*!والحَلاوَةُ : ضِدُّ المَرارَةِ .
( *!حَلِيَ ) الشَّيءُ ، ( كرَضِيَ ودَعا وسَرُوَ ، *!حَلاوَةً *!وحَلْواً ) ، بالفتْحِ ، ( *!وحُلْواناً ، بالضَّمِّ ، *!واحْلَوْلَى ) ، وهذا البِناءُ للمُبالغَةِ في الأمْرِ .

( *!وحَلِيَ الشَّيءَ ، كرَضِيَ ، *!واسْتَحْلاهُ *!وتَحَلاَّهُ *!واحْلَولاهُ بِمَعْنًى ) واحِدٍ ؛ شاهِدٌ تَحَلاَّهُ قوْلُ ذي الرُّمَّة :
فلمَّا *!تحَلَّى قرْعَها القاعَ سَمْعُه
وبانَ له وَسْطَ الأَشاءِ انْغِلالُهايعْنِي أنَّ الصائِدَ في القُتْرَةِ إذا سَمِعَ وَطْءَ الحميرِ فعَلِمَ أنَّه وطْؤُها فَرِحَ به وتحلَّى سَمْعُه ذلكَ .
وشاهِدُ *!احْلَوْلاهُ قَوْلُ الشاعِرِ :
فلو كنتَ تُعْطي حين تُسْأَلُ سامحَتْ
لك النَّفْسُ *!واحْلَوْلاكَ كلُّ خليلِ قالَ الجَوهريُّ : وجَعَلَ حميدُ بنُ ثَوْرٍ *!احْلَوْلَى مُتعدِّياً فقالَ :
فلمَّا أَتَى عامانِ بعدَ انْفِصالِه
عن الضَّرْعِ *!واحْلَوْلَى دِماثاً يَرُودُهاقالَ : ولم يَجِىءْ افْعَوْعَلَ مُتعدِّياً إلاَّ في هذا الحَرْفِ وحَرْف آخَر وهو اعْرَوْرَيْت الفَرَس .
قالَ ابنُ بَرِّي : ومثْلُه قَوْلُ قَيْسِ بنِ الخطيمِ :
أَمَرُّ على الباغِي ويَغْلُظُ جَانِبي
وذو القَصْدِ *!واحْلَوْلى له وأَلِينُ ( وقولٌ حَلِيٌّ ، كغَنِيَ : يَحْلَوْلِي في الفَم ) ؛ قالَ كثيِّرُ عزَّةً :
نُجِدُّ لكَ القَوْلَ الحَلِيَّ ونَمْتَطِي
إلَيْكَ بَنَاتِ الصَّيْعَرِيِّ وشَدْقَمِ ( وحَلِيَ بعَيْنِي وقَلْبي ، كرَضِيَ ) ، *!يَحْلَى ، ( و ) *!حَلاَ مثْلُ ( دَعا ) ، *!يَحْلُو ( *!حَلاوَةً *!وحُلْواناً ) ، بالضمِّ : إذا أَعْجَبَكَ .
( أَو حَلاَ ) الشَّيءُ ( في الفَمِ ) يَحْلو حلاوة ( وحَلِيَ بالعَيْنِ ) ، كَرَضِيَ ، إلاَّ أنَّهم يقُولونَ : هو *!حُلْوٌ في المَعْنَيَيْن ؛ وقالَ قوْمٌ مِن أهْلِ اللغَةِ : ليسَ حَلِيَ مِن حَلاَ في شيءٍ ، هذه لُغَةٌ

على حِدَتها كأَنَّها مُشْتقَّةٌ من الحَلْي المَلْبوسِ لأنَّه حَسُن في عَيْنِك كحُسْن الحَلْيِ ، وهذا ليسَ بقوِيَ ولا مَرْضيّ .
قالَ الليْثُ : وقالَ بعضُهم حَلاَ في عَيْني *!وحَلاَ في فمِي وهو يَحْلُو *!حَلْواً ، وحَلِيَ بصَدْرِي وهو *!يَحْلَى *!حُلْواناً .
وقالَ الأصْمعيُّ : حَلاَ في صْدرِي يَحْلا وحَلاَ في فمِي يَحْلُو .
( وكذا حَلِيَ منه بخَيْرٍ *!وحَلاَ ) ، كرَضِيَ ودَعَا ، ( أَصَابَ منه خَيْراً .
( وحَلاَ الشَّيءَ *!وحَلاَّهُ *!تَحْلِيةً : جَعَلَهُ *!حُلْواً ) ، أَي ذَا *!حَلاوَةٍ ؛ ( وهَمْزُهُ غيرُ قياسٍ ) .
قالَ الليْثُ : وهو غَلَظٌ ، منهم يقُولُونَ : حَلأْتُ السَّوِيقَ .
وقالَ الفرَّاءُ : تَوَهَّمَتِ العَرَبُ فيه الهَمْز لمَّا رَأَوْا قَوْله حَلأْتُه عن الماءِ أَي مَنَعْتُه ، مَهْموزاً ، وقد تقدَّمَ البَحْثُ فيه رثأ ، وفي حلأ وفي درأ .
( *!وحُلْوُ الرِّجالِ ) ، بالضَّمِّ : ( مَنْ يُسْتَخَفُّ *!ويُسْتَحْلَى ) في العَيْنِ : أَنْشَدَ اللحْيانيُّ :
وإِنِّي *!لَحُلْوٌ تَعْتَرِيني مَرَارَةٌ
وإنِّي لصَعْبُ الرأْسِ غيرُ ذَلُولِ ( ج *!حُلْوُونَ ) ، ولا يُكْسَرُ ، ( وهي *!حُلْوَةٌ ) ، نسِي هنا قاعِدَتَه ، ( ج *!حُلْواتٌ ) ولا يُكْسَر أَيْضاً .
( ورجُلٌ *!حَلُوٌّ ، كعَدُوَ ) : أَي ( حُلْوٌ ) ؛ حكَاهُ ابنُ الأَعْرابيِّ .
ولم يَحْكِه يَعْقوبُ في الأشياءِ التي زَعَمَ أنَّه حَصَرَها كَحَسُوَ وفَسُوَ .
( *!وحُلْوَةُ ، بالضَّمِّ : فرَسُ ) عبيدِ بنِ معاويَةَ .
( *!والحَلْواءُ ) ، بالمدِّ كما جَزَمَ به الفرَّاء ، وقالَ : إنَّها تُكْتَبُ بالألِفِ كالكَلِمِ المَمْدودَةِ ؛ ( ويُقْصَرُ ) ، نقلَ ذلِكَ عن الأصْمعيّ ، وقالَ : إنَّها

تُكْتَبُ بالياءِ كالكَلِمِ المَقْصورَةِ ، ويُؤَنَّثُ لا غَيْر .
قالَ شيْخُنا : وأَغْرَبَ الحافِظُ ابنُ حَجَر فقالَ : إنّها بالقَصْرِ وتُكْتَبُ بالألفِ .
قُلْتُ : وشاهِدُ المَمْدودِ قَوْلُ الكُمَيْت :
من رَيْبِ دَهْرٍ أَرى حوادِثَه
تَعْتَزُّ *!حَلْواءَها شدائِدُهاوقالَ ابنُ برِّي : يُحْكَى أنَّ ابنَ شُبْرُمَة عاتَبَه ابْنه على إتْيانِ السُّلْطان فقالَ : يا بُنيّ ، إنَّ أَباكَ أَكَلَ مِن *!حَلْوائِهم فحطَّ في أَهْوائِهم .
قُلْتُ : وحَكَى لي بعضُ الشيوخ أنَّه اخْتُلِفَ في مدِّ *!الحَلْواء وقصْرِها بينَ يَدَي السُّلطان المُجاهِد مُحمد ادرنك زيب خان سُلْطان الهِنْدِ ، رحِمَه الله تعالى ، وكانَ مُحِبّاً للعِلْم والعُلماء فدَارَ الكَلامُ بَيْنهم فأَجْمَع غالِبُهم على المدِّ ، وأَنْكَرُوا القَصْرَ ورَجَّح بعضٌ القَصْر وأَنْكَر المَدَّ ، وجَعَلوا الحُكْم بَيْنهم كتابَ القاموسِ ، فاستدلَّ القائِلُ بالقَصْرِ بقوْلِه ( ويقصر ) أنه على القَصْر ، وأَكْرَمه السّلْطان .
قُلْتُ : وليسَ في نصِّ القاموسِ ما يُرَجِّحُ القَصْر على المدِّ بل الذي يَقْتَضِيه سِياقُه أنَّ القَصْر مَرْجوحٌ وهو الصَّحِيح ، ولعلَّه سَقْط حَرْف العَطْف من نسخةِ السُّلْطانِ فتأَمَّل ذلك .
( م ) أَي مَعْروفٌ .
قالَ الجَوهرِيُّ : وهي التي تُؤْكَلُ .
وقالَ ابنُ سِيدَه : ما عُولِجَ مِن الطَّعامِ *!بِحَلاوَةٍ .
ومِثْلُه في التَّهْذيبِ .
وقيلَ : الحَلْواءُ خاصَّة بما دَخَلَتْه الصَّنْعَة .
قالَ شيْخُنا : وقيلَ الحَلْواءُ التي وَرَدَتْ في الحدِيثِ هي المجيع .

( و ) الحَلْواءُ : ( الفَاكِهةُ *!الحُلْوَةُ ) .
وفي التهْذِيبِ : وقالَ بعضُهم : يقالُ للفَاكِهَةِ حَلْواءُ .
( وناقَةٌ *!حَلُوَّةٌ ، كعَدُوَّةٍ وغَنِيَّةٍ : تامَّةُ *!الحَلاوَةِ ) .
الذي في المحْكَم : وناقَةٌ حَلِيَّة عَلِيَّة في الحَلاوَةِ ؛ عن اللحْيانيِّ ؛ هذا نَصُّ قَوْله ، وأَصلُها حَلُوَّة .
( و ) يقالُ : فلانٌ ( ما يُمِرُّ وما *!يُحلِي ) : أَي ( ما يَتَكَلَّمُ بمُرَ ولا حُلْوٍ ؛ و ) قيلَ : ( لا يَفْعَلُ ) فعْلاً ( مُرّاً ولا *!حُلْواً ) ؛ وكَذلِكَ ما أَمَرَّ وما *!أَحْلَى ، ( فإنْ نَفَيْتَ عنه أنْ يكونَ مُرّاً مَرَّةً *!وحُلْواً أُخْرَى ، قُلْتَ : ما يَمُرُّ وما *!يَحْلُو ) ؛ وهذا الفَرْقُ عن ابنِ الأعْرابيِّ .
( *!وحَلاهُ الشَّيءَ حُلْواً : أَعْطاهُ إيّاهُ ) ؛ قالَ أَوسُ بنُ حُجْر :
كأنِّي *!حَلَوْتُ الشِّعْرَ يومَ مَدَحْتُه
صَفا صَخْرَةٍ صَمَّاءَ يَبْسٍ بِلالُها ( و ) في الصِّحاحِ : حَلا فلاناً مالاً يَحْلُوه ( حَلْواً *!وحُلواناً ، بالضَّمِّ ) : إذا وَهَبَ له شيئاً فعله غَيْر الأُجْرَة ؛ قالَ عَلْقَمة ابنُ عَبَدَة :

ألا رَجلٌ *!أَحْلُوهُ رَحْلي وناقَتِي
يُبَلِّغُ عنِّي الشِّعْرَ إذا ماتَ قائِلُهْ ؟ قالَ ابنُ برِّي : ويُرْوى هذا البَيْتُ لضابِىءِ البُرْجُمِي .
وحَلا الرَّجُلَ حَلْواً وحُلواناً : ( زَوَّجَهُ ابْنَتَهُ أَو أُخْتَهُ ) أَو امْرأَةً ما ( بمَهْرٍ مُسَمَى على أَنْ يَجْعَلَ له من المَهْرِ شيئاً مُسَمًّى ) ، وكانتِ العَرَبُ تُعَيِّرُ به .

( *!والحُلْوانُ ، بالضَّمِّ : أُجْرَةُ الدَّلاَّلِ ) خاصَّة ؛ عن اللّحيانيّ .
( و ) أَيْضاً : أُجْرَةُ ( الكاهِنِ ) ؛ ومنه الحدِيثُ : ( نهَى عن *!حُلْوانِ الكاهِنِ ) .
قالَ الأصْمعيُّ : هو ما يُعْطاهُ الكاهِنُ ويُجْعَلُ له على كَهانَتِه .
( و ) أَيْضاً : ( مَهْرُ المَرْأَةِ ) ؛ وأَنْشَدَ الجوهرِيُّ لامْرأَةٍ في زَوْجِها :
لا يُؤْخَذُ *!الحُلْوانُ من بَناتِيا ( أَو ) هو ( ما ) كانتْ ( تُعْطَى على مُتْعَتِها ) بمكَّةَ ( أَو ) هو ( ما أُعْطِيَ ) الرَّجُل ( من نحوِ رِشْوَةٍ ) . يقالُ : *!حَلَوْتُ أَي رَشَوْتُ ؛ وبه فُسِّرَ قَوْل عَلْقَمة بن عَبَدَة أَيْضاً .
( و ) يقالُ : ( *!لأَحْلُوَنَّكَ *!حُلْوَانَكَ ) ، أَي ( لأَجْزِيَنَّكَ جَزاءَكَ ) ؛ عن ابنِ الأَعْرابيّ .
( و ) يقالُ : وَقَعَ على ( حَلاوَةِ القَفَا ) ، بالفتْحِ ، نَقَلَهُ ابنُ الأثيرِ .
وقالَ الكِسائيُّ : ليسَتْ بمَعْرُوفَةٍ ؛ ( ويُضَمُّ ) ، وعليه اقْتَصَر الجَوْهرِيُّ ؛ ونَقَلَ ابنُ الأثيرِ أَيْضاً الكَسْرَ ، فهي مُثَلَّثَة ، وأَغْفَلَه المصنِّفُ قُصُوراً .
( وحَلاءَتُهُ ) ، بالفتْحِ والمَدِّ ، وهذه عن اللحْيانيِّ ؛ ( وحَلْواؤُهُ ) نَقَلَه الصَّاغانيُّ ؛ ( وحَلاَواؤُهُ ) ، نَقَلَه الجَوهرِيُّ ، ( *!وحُلاَواهُ بالضَّمِّ ) ، نَقَلَه الجَوهرِيُّ أَيْضاً ؛ أَي على ( وَسَطِه ) .
قالَ الجَوهرِيُّ : إذا فَتَحْتَ مَدَدْتَ ، وإذا ضَمَمْتَ قَصَرْتَ .
وقالَ الأزهريُّ : حَلاوَةُ القَفا : حاقُّ وَسَطِه .
وقيلَ : فأْسُه ؛ ( ج *!حَلاوَى .
( *!والحِلْوُ ، بالكسْرِ : حَفٌّ صغيرٌ يُنْسَجُ به ) .
ويقالُ : هي الخَشَبَةُ التي يُديرُها الحائِكُ ؛ وشَبَّه

الشمَّاخ لِسانَ الحمارِ به ، فقالَ :
قُوَيْرِحُ أَعْوامٍ كأَنَّ لسانَه
إذا صاحَ *!حِلْوٌ زَلَّ عن ظَهْر مِنْسَجِ ( وأَرضٌ حَلاوَةٌ : تُنبِتُ ذُكُورَ البَقْلِ .
( *!والحُلاَوَى ، بالضَّمِّ ) على فُعَالَى : ( شجرَةٌ صغيرَةٌ ) من الجَنْبةِ تَدُومُ خُضْرتُها .
( و ) قيلَ : ( نَبْتٌ شائِكٌ ) زَهْرتُه صَفْراءُ وله وَرَقٌ صِغارٌ مُسْتديرٌ كوَرقِ السذَّابِ .
وفي التهْذِيبِ : ضَرْبٌ من النَّباتِ يكونُ بالبادِيَةِ ؛
( ج *!الحَلاَوَى أَيْضاً ) ، أَي كالواحِدِ ؛ ( و ) قيلَ : جَمْعُه ( *!الحُلاَوَيَاتُ ) ؛ وقيلَ : واحِدَتُه *!الحَلاوِيَةُ كرَباعِيَةٍ .
قالَ الأزهرِيُّ : لا أَعْرِفُ الحَلاوى والحَلاوِيَة ، والذي عَرَفْته *!الحُلاَوَى على فُعَالَى .
ورَوَى أَبو عبيدٍ عن الأصْمعيّ في بابِ فُعَالَى : خُزَامَى ورُخامَى *!وحُلاَوَى كُلُّهنَّ نَبْتٌ ؛ قالَ : وهذا هو الصَّحِيح ( *!وحالَيْتُهُ : طايَبْتُهُ ) ؛ وهو مَجازٌ ؛ وأَنْشَدَ الجَوهرِيُّ للمَرَّار الفَقْعسيّ :
فإنِّي إذا *!حُولِيتُ حُلْوٌ مَذاقتِي
ومُرٌّ إذا ما رامَ ذو إحْنةٍ هَضْمي ( *!وأَحْلَيْتُهُ وَجَدْتُهُ ) *!حُلواً ؛ ( أَو جَعَلْتُهُ حُلْواً ) ؛ نَقَلَهما الجَوهرِيُّ ، وقالَ في الأخيرِ : ومنه يقالُ ما أَمَرَّ وما أَحْلَى إذا لم يَقُل شيئاً ، وأَنْشَدَ ابنْ برِّي لعَمْرو بن الهُذَيل العَبْدي :
ونحن أَقَمْنا أَمْرَ بَكْرِ بنِ وائِلٍ
وأَنْتَ بثأْجٍ لا تُمِرُّ ولا *!تُحِلي قالَ صاحِبُ اللِّسانِ : وفيه نَظَرٌ ، ويشْبِه أن يكونَ هذا البَيْت شاهِداً على قَوْله لا يُمِرُّ ولا *!يُحْلِي

أَي ما يتَكَلَّم بحُلْوٍ ولا مُرَ .
( *!وحُلْوانُ ، بالضَّمِّ : بَلَدانِ ) بالعِرَاقِ وبالشَّامِ .
( و ) قالَ الأزهرِيُّ : هُما ( قَرْيتانِ ) إحْدَاهُما *!حُلْوانُ العِراقِ ، والأُخْرى حُلْوانُ الشامِ .
قُلْتُ : أَمَّا حُلْوانُ العِراقِ فهي بُلَيْدةٌ وَبِئَةٌ يُسْتَحْسن من ثمارِها التِّين والرُّمَّان ؛ وأَنْشَدَ ابنُ برِّي لقَيْس الرُّقيّات :
سَقْياً *!لحُلْوانَ ذِي الكُروم وما
صَنَّفَ من تِينهِ ومِنْ عِنَبِهْوقالَ مُطَيعُ بن إلياس :
أَسْعِداني يا نَخْلَتَيْ حُلْوانِ
وابْكِيا لي من رَيْبِ هذا الزَّمانِ ( و ) حُلْوانُ ( بنُ عِمْرانَ بنِ الْحافِ بنِ قُضَاعَةَ : من ذُرِّيَّتِه صَحابِيُّونَ وهو بانِي حُلْوانَ ) العِراقِ .
( *!والحِلاةُ ، بالكسْرِ : جَبَلٌ قُرْبَ المدينةِ ) قُنْحَتُ منه الأرحية ؛ وقد تقدَّمَ ذلِكَ في الهَمْزةِ .
( *!وحُلْوَةُ ، بالضَّمِّ : بِئْرٌ ) بالحِجازِ ؛ عن نَصْر زادَ الصَّاغانيُّ : بينَ سميراء والحاجر .
( *!والحَلاَ ) ، كقَفَا : ( ما يُدافُ من الأَدْوِيَةِ .
( و ) *!الحَلاَّ ، ( مُشَدَّداً : أَبو الحُسَيْنِ الحَلاَّ عليُّ بنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بنِ وَصِيفٍ ) القاينيُّ ( من رُؤُوسِ الإمامِيَّةِ ) ، رَوَى عن المبرِّدِ .
( ونِسْبَةً إلى الحَلاوَةِ ) ، أَي عَمَلها وبَيْعها : ( شمسُ الأَئِمَّةِ ) أَبو محمدٍ ( عبدُ العزيزِ بنُ أَحمدَ ) بنِ

نَصْرِ بنِ صالِحٍ البُخارِيُّ ( *!الحَلْوانِيُّ ) ، بفتْحٍ فسكونٍ ؛ عالِمُ المَشْرق وإمامُ أَصْحابِ أَبي حنيفَةَ وفي وَقْتِه ، حدَّثَ عن أَبي عبدِ الله غُنْجار البُخارِي ، وتَفَقَّه على القاضِي أَبي عليَ النسفيّ ، رَوَى عنه أبو بكْرٍ محمدُ بنُ أحمدَ السرخسيُّ ، وأَبو بكْرٍ محمدُ بنُ الحَسَنِ النسفيُّ ، توفي سَنَة 456 ؛ ( ويقالُ بهَمْزٍ بدلَ النونِ .
( قالَ شيْخُنا : ونازَع الخفاجيّ في نِسْبَة الحَلْوانيّ إلى الحَلاوَة في شرْحِ الدرَّةِ وقالَ : هو غَلَطٌ لأنَّه لو كانَ كذلِكَ لقيلَ *!حَلاوِيٌّ لا غَيْر ، فالصَّوابُ إلى *!الحَلْواء .
قالَ شيْخُنا : وفيه نَظَر إذ لعلّه لم يَقْصدِ النِّسْبَة التي تكونُ بياءِ النَّسَب بل كلّ ما يدلُّ على النَّسَب كفَعَّال نَحْو بَزَّاز وتَمَّار ، وكَذلِكَ يقالُ *!حَلاَّء لصاحِبِ الحَلاوَة *!والحَلْواء إذ لا فَرْقَ بَيْنهما واللَّهُ أَعْلَم فتأَمَّل .
( وأَبو المَعالي عبدُ اللَّهِ بنُ أَحمدَ ) بنِ محمدٍ ( الحَلْوانِيُّ ) المروزيُّ البزَّازُ الفَقِيهُ الشافِعِيُّ ، حافِظٌ ثِقَةٌ ، رَوَى عن أَبي المظفَّر موسَى بنِ عِمْران ، وعنه أَبو سَعْدٍ ، ماتَ سَنَة 539 .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!حَلَّيْتُ الشيءَ في عَيْنِ صاحِبِه : جَعَلْتُه حُلْواً ؛ وكذا حَلَّيْتُ الطَّعامَ .
*!وأَحْلَيْتُ هذا المَكانَ : *!اسْتَحْلَيْته .
*!واسْتَحْلاهُ : طَلَبَ حَلاوَتَه .
*!واحْلَوْلَى الرَّجلُ : حسُنَ خُلُقه ؛ عن ابنِ الأَعْرابيِّ .
*!والحُلْو الحَلالُ ، بالضمِّ : الرَّجُلُ الذي لا ريبَةَ فيه ؛ قالَ الشاعِرُ :

ألا ذهَبَ *!الحُلْوُ الحَلالُ الحُلاحِلُ
ومَنْ قولُه حُكْمٌ وعَدْلٌ ونائِلٌ *!والحُلْوَى ، بالضمِّ : نَقِيضُ المُرَّى . يقالُ : خُذِ *!الحُلْوَى وأَعْطِه المُرَّى .
قالتِ امْرأَةٌ في بناتِها : صُغْراها مُرَّاها .
*!وتَحالَتِ المرْأَةُ : أَظْهَرَتْ *!حَلاوَةً وعُجْباً ؛ قالَ أَبو ذُؤَيْبٍ :
فشَأْنَكُما إنِّي أَمِينٌ وإنَّني
إذا ما *!تَحالَى مِثْلُها لا أَطُورُهانَقَلَهُ الجَوهرِيُّ .
*!وحَلُوَتِ الفاكِهَةُ ، ككَرُمَتْ ، تَحْلُو حَلاوةً .
ويقالُ : *!احْتَلى فلانٌ لنَفقَةِ امْرأَتِه ومَهْرها ، وهو أن يَتَمَحَّلَ لها ويَحْتالَ ؛ أُخِذَ من الحُلْوانِ .
يقالُ : *!احْتَلِ فتزوَّجْ ، بكسْرِ اللامِ .
*!وحِلاوَةُ القَفا ، بالكسْرِ ، لُغَةٌ في الضمِّ والفَتْحِ ؛ عن ابنِ الأثيرِ ، وقد تقدَّم .
*!والحُلاوَةُ ، بالضمِّ : ما يُحَكُّ بينَ حَجَرَيْن فيُكْتَحل به ؛ ويُرْوَى بالهَمْزَةِ وقد تقدَّمَ .
*!وحُلْوانُ ، بالضمِّ : بلَيْدةٌ مِن نَيْسابُور بطريقِ خُرَاسان مِن ناحِيَةِ أصْبَهان .
وأَيْضاً : قَرْيةٌ مليحةٌ على فَرْسَخَيْن من مِصْرَ كانَ عبدُ العزيزِ بنُ مَرْوَان اتَّخَذَ فيها مِقياساً للنِّيلِ ، وقد وَرَدْتُها .
وأَبو *!حَلاوَة : مِن كناهم .
وكذا أبو *!حلْوَة .
وعبدُ اللهِ بنُ عُمَر بنِ عليِّ بنِ مبارَكِ الحَلَوانيُّ ، بالتحْريكِ ، ويقالُ *!الحَلاَويُّ ، مِن شيوخِ الحافِظِ بنِ حَجَر ، سَمِعَ من أَصْحابِ النَّجِيب وجَدِّه مبارك ، كانَ صالحاً مُعْتقداً ، وزَاوِيَته بالقُرْبِ مِن الأَزْهرِ ، والعامَّةُ

تقولُ الحلوجي وهو غَلَطٌ .
*!وحُلْوَةُ ، بالضمِّ : ماءَةٌ بأَسْفَل الثَّلبُوتِ على الطَّريقِ لبَني نعامة ؛ عن نَصْر .
ومنية بدر حلاوة : قَرْيةٌ بمِصْرَ .
*!وأحْلَى : حِصْنٌ باليَمَنِ ؛ عن ياقوت .
*!وحَلاوَةٌ : لَقَبُ جابرِ بنِ الحارِثِ من بَني سامَةَ بن لُؤَيَ .
وحلاوَةُ : والِدَةُ عبدِ الرحمانِ بنِ الحكَمِ أَحَد أُمَراءِ الأَنْدَلُس مِن بَني أُمَيَّة .

##### Türkçe

: ( ve **الحُلْوُ** zamme ile: **المُرِّ**’ün zıddıdır ) .
**والحَلاوَةُ**: **المَرارَةِ**’nin zıddıdır .
( **حَلِيَ** ) şey, ( **رَضِيَ** ve **دَعا** ve **سَرُوَ** gibi, **حَلاوَةً** ve **حَلْواً** ) fetha ile; ( **وحُلْواناً** zamme ile, **واحْلَوْلَى** ) ; ve bu yapı, işte mübalağa içindir .

( **وحَلِيَ الشَّيءَ** , **رَضِيَ** gibi, **واسْتَحْلاهُ** **وتَحَلاَّهُ** **واحْلَولاهُ** bir mânâ ile ) birdir; **تَحَلاَّهُ**’nun şahidi, ذي الرُّمَّة’nin sözüdür:
فلمَّا **تحَلَّى** قرْعَها القاعَ سَمْعُه
وبانَ له وَسْطَ الأَشاءِ انْغِلالُها
Yani: avcı **القُتْرَةِ**’de iken, eşeklerin ayak sesini işitirse ve onun onun ayak sesi olduğunu bilirse, onunla sevinir ve işitmesi onu tatlı bulur ( **تحلَّى سَمْعُه** ) bunu .
**احْلَوْلاهُ**’nun şahidi şairin sözüdür:
فلو كنتَ تُعْطي حين تُسْأَلُ سامحَتْ
لك النَّفْسُ **واحْلَوْلاكَ** كلُّ خليلِ
الجَوهريُّ dedi: ve حميدُ بنُ ثَوْرٍ **احْلَوْلَى**’yı müteaddî kıldı da şöyle dedi:
فلمَّا أَتَى عامانِ بعدَ انْفِصالِه
عن الضَّرْعِ **واحْلَوْلَى** دِماثاً يَرُودُها
Dedi: **افْعَوْعَلَ** müteaddî olarak ancak bu harfte ve başka bir harfte gelmiştir; o da **اعْرَوْرَيْت** **الفَرَس**’tir .
İbnُ بَرِّي dedi: ve onun benzeri قَيْسِ بنِ الخطيمِ’in sözüdür:
أَمَرُّ على الباغِي ويَغْلُظُ جَانِبي
وذو القَصْدِ **واحْلَوْلى** له وأَلِينُ
( ve **حَلِيٌّ** söz, **غَنِيَ** gibi: ağızda **يَحْلَوْلِي** ) ; كثيِّرُ عزَّةً dedi:
نُجِدُّ لكَ القَوْلَ الحَلِيَّ ونَمْتَطِي
إلَيْكَ بَنَاتِ الصَّيْعَرِيِّ وشَدْقَمِ
( ve **حَلِيَ** gözümde ve kalbimde, **رَضِيَ** gibi ) , **يَحْلَى** , ( ve ) **حَلاَ** **دَعا** gibi, **يَحْلُو** ( **حَلاوَةً** ve **حُلْواناً** ) zamme ile: seni hoşnut ederse .
( yahut **حَلاَ** ) şey ( ağızda ) **يَحْلو** tatlılıkla; ( ve **حَلِيَ بالعَيْنِ** ) **رَضِيَ** gibi; ancak onlar derler ki: o iki mânâda da **حُلْوٌ**’dur; ve dil ehlinden bir topluluk dedi: **حَلِيَ**’nin **حَلاَ**’dan hiçbir şeyde (türeyişi) yoktur; bu, kendi başına bir dildir; sanki giyilen **الحَلْي**’den türemiş gibidir; çünkü o, gözünde güzel oldu, **الحَلْي**’nin güzelliği gibi; ve bu güçlü değildir ve razı olunan (bir görüş) değildir .
اللَّيْثُ dedi: ve bazısı dedi: gözümde **حَلاَ** ve ağzımda **حَلاَ**; o **يَحْلُو** **حَلْواً**; ve göğsümde **حَلِيَ**; o **يَحْلَى** **حُلْواناً** .
الأصْمعيُّ dedi: göğsümde **حَلاَ** **يَحْلا** ve ağzımda **حَلاَ** **يَحْلُو** .
( ve yine ondan hayır ile **حَلِيَ** ve **حَلاَ** ) , **رَضِيَ** ve **دَعَا** gibi, ( ondan hayır elde etti .
( ve **حَلاَ الشَّيءَ** ve **حَلاَّهُ** **تَحْلِيةً**: onu **حُلْواً** kıldı ) , yani **حَلاوَةٍ** sahibi; ( onun hemzelenmesi قياس dışıdır ) .
اللَّيْثُ dedi: ve o bir kabalıktır; onlardan bazıları derler: **حَلأْتُ** **السَّوِيقَ** .
الفرَّاءُ dedi: Arap, onda hemzeyi vehmetti; **حَلأْتُه** **عن الماءِ** sözünü gördüklerinde, yani onu men ettim, hemzeli olarak; ve onda araştırma daha önce **رثأ**’da ve **حلأ**’da ve **درأ**’da geçti .
( **وحُلْوُ الرِّجالِ** ) zamme ile: ( gözde **يُسْتَخَفُّ** ve **يُسْتَحْلَى** olunan kimse ) : اللحْيانيُّ inşad etti:
وإِنِّي **لَحُلْوٌ** تَعْتَرِيني مَرَارَةٌ
وإنِّي لصَعْبُ الرأْسِ غيرُ ذَلُولِ
( çoğulu **حُلْوُونَ** ) , ve kırılmaz; ( ve o **حُلْوَةٌ**’dir ) , burada kaidesini unuttu, ( çoğulu **حُلْواتٌ** ) ve o da kırılmaz .
( ve bir adam **حَلُوٌّ** , **عَدُوَ** gibi ) : yani ( **حُلْوٌ** ) ; bunu İbnُ الأَعْرابيِّ rivayet etti .
Ve يَعْقوب onu, **حَسُوَ** ve **فَسُوَ** gibi, kendisinin sayıp sınırladığını iddia ettiği şeyler içinde rivayet etmedi .
( **وحُلْوَةُ** , zamme ile: bir at ) عبيدِ بنِ معاويَةَ’nın .
( **والحَلْواءُ** ) , med ile, الفرَّاء’ın onunla kesin hüküm verdiği üzere; ve dedi ki: o, elif ile yazılır, medli kelimeler gibi; ( ve kısaltılır ) , bunu الأصْمعيّden nakletti; ve dedi ki: o, yâ ile yazılır, maksûr kelimeler gibi; ve yalnızca müennes yapılır .
Şeyhimiz dedi: ve hâfız İbnُ حَجَر daha garip bir şey söyledi de dedi ki: o, kısaltma iledir ve elif ile yazılır .
Dedim: ve medlinin şahidi الكُمَيْت’in sözüdür:
من رَيْبِ دَهْرٍ أَرى حوادِثَه
تَعْتَزُّ **حَلْواءَها** شدائِدُها
İbnُ برِّي dedi: anlatılır ki İbnَ شُبْرُمَة’ye oğlu, sultana gitmesi sebebiyle sitem etti de dedi ki: ey oğulcuğum, şüphesiz baban onların **حَلْوائِهم**’inden yedi de onların **أَهْوائِهم**’inde alçaldı .
Dedim: ve bazı şeyhler bana anlattı ki, **الحَلْواء**’nın meddi ve kısaltılması hususunda, Hind sultanı, mücahid sultan مُحمد ادرنك زيب خان’ın huzurunda ihtilaf edildi; Allah Teâlâ ona rahmet etsin; ve o ilmi ve âlimleri severdi; böylece söz aralarında döndü; onların çoğu med üzerinde icma etti ve kısaltmayı inkâr etti; ve bazıları kısaltmayı tercih etti ve meddi inkâr etti; ve aralarında hüküm olarak القاموس kitabını kıldılar; böylece kısaltmayı söyleyen, onun “( **ويقصر** )” sözüyle, onun kısaltma üzere olduğuna delil getirdi; ve sultan onu ikram etti .
Dedim: القاموس’un nassında, kısaltmayı medde tercih ettiren bir şey yoktur; bilakis onun siyakı gerektirdiği şey, kısaltmanın mercûh olmasıdır; ve doğru olan budur; ve belki sultanın nüshasından atıf harfi düşmüştür; öyleyse bunu düşün .
( **م** ) yani: mâruf .
الجَوهرِيُّ dedi: ve o, yenilen şeydir .
İbnُ سِيدَه dedi: yiyecekten **بِحَلاوَةٍ** ile işlenen şey .
Ve onun benzeri التَّهْذيب’dedir .
Ve denildi ki: **الحَلْواء** özellikle, içine sanat (işçilik) giren şeydir .
Şeyhimiz dedi: ve denildi ki: hadiste gelen **الحَلْواء** **المجيع**’dir .

( ve ) **الحَلْواءُ**: ( **الفَاكِهةُ الحُلْوَةُ** ) .
Ve التهْذِيب’de: ve bazısı dedi: meyveye **حَلْواءُ** denir .
( ve bir dişi deve **حَلُوَّةٌ** , **عَدُوَّةٍ** ve **غَنِيَّةٍ** gibi: **الحَلاوَةِ**’si tam olan ) .
المحْكَم’de olan: ve bir dişi deve **حَلِيَّة** **عَلِيَّة** tatlılıkta; اللحْيانيّden; bu, onun sözünün nassıdır; ve aslı **حَلُوَّة**’dir .
( ve ) denir ki: falan ( ne **يُمِرُّ** ne de **يُحلِي** ) : yani ( ne acı ile ne tatlı ile konuşur; ve ) denildi ki: ( yapmaz ) bir fiil ( acı ve **حُلْواً** değil ) ; ve yine: ne **أَمَرَّ** ne de **أَحْلَى**; ( eğer ondan bir defa acı, başka bir defa **حُلْواً** olmasını nefyedersen, dersin ki: ne **يَمُرُّ** ne de **يَحْلُو** ) ; ve bu fark İbnِ الأعْرابيِّ’dendir .
( **وحَلاهُ** şeye **حُلْواً**: onu ona verdi ) ; أَوسُ بنُ حُجْر dedi:
كأنِّي **حَلَوْتُ** الشِّعْرَ يومَ مَدَحْتُه
صَفا صَخْرَةٍ صَمَّاءَ يَبْسٍ بِلالُها
( ve ) الصِّحاح’ta: فلان’a mal olarak **حَلا** eder, **يَحْلُوه** ( **حَلْواً** ve **حُلواناً** , zamme ile ) : ona bir şeyi ücretin dışında bağışladığında; عَلْقَمة ابنُ عَبَدَة dedi:
ألا رَجلٌ **أَحْلُوهُ** رَحْلي وناقَتِي
يُبَلِّغُ عنِّي الشِّعْرَ إذا ماتَ قائِلُهْ ؟
İbnُ برِّي dedi: ve bu beyit ضابِىءِ البُرْجُمِي’ye rivayet olunur .
Ve adamı **حَلْواً** ve **حُلواناً** ile **حَلا** etti: ( kızını yahut kız kardeşini ) yahut bir kadını ( adı konmuş bir mehir ile, mehirden ona adı konmuş bir şeyi kılmak üzere ) onunla evlendirdi; ve Araplar bununla ayıplarlardı .

( **والحُلْوانُ** , zamme ile: **أُجْرَةُ الدَّلاَّلِ** ) özellikle; اللّحيانيّ’den.
( ve ) ayrıca: **أُجْرَةُ** ( **الكاهِنِ** ); ve ondan hadis: ( **نهَى عن حُلْوانِ الكاهِنِ** ).
الأصْمعيُّ dedi: O, kâhine verilen ve kâhinliği karşılığında ona tahsis edilen şeydir.
( ve ) ayrıca: ( **مَهْرُ المَرْأَةِ** ); ve الجوهرِيُّ, kocası hakkında bir kadın için inşad etti:
Benden kızlarımdan **الحُلْوانُ** alınmaz. ( veya ) o, ( şu ) idi: ( onun faydalanması karşılığında verilen şey ) Mekke’de; ( veya ) o, ( verilen şey )dir: erkeğe ( rüşvet türünden ) verilen. Denir: **حَلَوْتُ** yani rüşvet verdim; ve bununla, عَلْقَمة بن عَبَدَة’nin sözü de tefsir edildi.
( ve ) denir: ( **لأَحْلُوَنَّكَ حُلْوَانَكَ** ), yani ( cezanı mutlaka sana vereceğim ); ابنِ الأَعْرابيّ’den.
( ve ) denir: ( **حَلاوَةِ القَفَا** ) üzerine düştü, fetha ile; onu ابنُ الأثيرِ nakletti.
Ve الكِسائيُّ dedi: Bilinen değildir; ( ve zamme yapılır ); ve bunun üzerine الجوهرِيُّ iktisar etti; ve ابنُ الأثيرِ de kesrayı nakletti; o hâlde o, üçlüdür; ve musannif onu kısalık sebebiyle ihmal etti.
( **وحَلاءَتُهُ** ), fetha ve med ile; ve bu, اللحْيانيِّ’dendir; ( **وحَلْواؤُهُ** ) onu الصَّاغانيُّ nakletti; ( **وحَلاَواؤُهُ** ), onu الجَوهرِيُّ nakletti; ( **وحُلاَواهُ بالضَّمِّ** ), onu الجَوهرِيُّ da nakletti; yani ( onun ortası ) üzerinde.
الجَوهرِيُّ dedi: Açarsan uzatırsın, zamme yaparsan kısaltırsın.
Ve الأزهريُّ dedi: **حَلاوَةُ القَفا**: onun ortasının kenarıdır.
Ve denildi: onun tepesi; ( çoğulu **حَلاوَى** ).
( **والحِلْوُ** , kesra ile: onunla dokunan küçük bir **حَفٌّ** )dur.
Ve denir: O, dokumacının çevirdiği tahtadır; ve benzetti

الشمَّاخ, eşeğin dilini ona; şöyle dedi:
Yaşlı yılların küçük bir (şeyi), sanki onun dili
Bağırdığında **حِلْوٌ** (olur), bir dokuma tezgâhının sırtından kaydı. ( Ve **أَرضٌ حَلاوَةٌ**: sebzenin erkeklerini bitirir.
( **والحُلاَوَى** , zamme ile ) **فُعَالَى** vezni üzere: ( **شجرَةٌ صغيرَةٌ** )dır; الجَنْبة’den; yeşilliği devam eder.
( ve ) denildi: ( dikenli bir bitki ); çiçeği sarıdır ve küçük, yuvarlak yaprakları vardır; السذَّاب yaprağı gibi.
Ve التهْذِيب’de: Bâdiyede bulunan bir nebat türüdür;
( çoğulu **الحَلاَوَى** da )dır, yani tekil gibi; ( ve ) denildi: onun çoğulu ( **الحُلاَوَيَاتُ** )tır; ve denildi: onun tekili **الحَلاوِيَةُ**’dir, **رَباعِيَةٍ** gibi.
الأزهرِيُّ dedi: **الحَلاوى** ve **الحَلاوِيَة**’yi bilmem; bildiğim **الحُلاَوَى**’dır, **فُعَالَى** üzere.
Ve أَبو عبيدٍ, الأصْمعيّ’den **فُعَالَى** babında rivayet etti: **خُزَامَى** ve **رُخامَى** ve **حُلاَوَى**; hepsi bitkidir; dedi: Ve bu, sahih olan budur. ( **وحالَيْتُهُ**: onunla hoşlaştım )dır; ve o mecazdır; ve الجوهرِيُّ, المَرَّار الفَقْعسيّ için inşad etti:
Şüphesiz ben, **حُولِيتُ** edildiğimde tadım tatlıdır,
Ve kin sahibi biri ezmemi istediğinde acıdır. ( **وأَحْلَيْتُهُ وَجَدْتُهُ** ) **حُلواً**; ( veya onu tatlı yaptım ); ikisini de الجَوهرِيُّ nakletti; ve sonuncusunda dedi: Ve ondan denir: **ما أَمَرَّ وما أَحْلَى**; bir şey söylemediğinde; ve ابنْ برِّي, عَمْرو بن الهُذَيل العَبْدي için inşad etti:
Biz, بَكْرِ بنِ وائِلٍ işini ikame ettik,
Sen ise bir **ثأْجٍ** ile, ne acılaştırırsın ne de **تُحِلي**. صاحِبُ اللِّسانِ dedi: Onda nazar vardır; ve benzer ki bu beyit, onun sözüne şahit olsun: **لا يُمِرُّ ولا يُحْلِي**
Yani ne tatlıyla ne acıyla konuşur.
( **وحُلْوانُ** , zamme ile: iki beldedir ) Irak’ta ve Şam’da.
( ve ) الأزهريُّ dedi: İkisi ( iki köy )dür; birisi **حُلْوانُ العِراقِ**, diğeri Şam’ın Hulvân’ıdır.
Dedim: Irak’ın Hulvân’ına gelince: o, vebalı bir kasabacıktır; meyvelerinden incir ve nar beğenilir; ve ابنُ برِّي, قَيْس الرُّقيّات için inşad etti:
Sulansın **لحُلْوانَ**; bağlar sahibine; ve
Onun incirinden ve üzümünden tasnif edilen (şey). Ve مُطَيعُ بن إلياس dedi:
Bana yardım edin, ey Hulvân’ın iki hurma ağacı,
Ve bu zamanın musibetinden dolayı benim için ağlayın. ( ve ) **حُلْوانُ** ( **بنُ عِمْرانَ بنِ الْحافِ بنِ قُضَاعَةَ**: onun zürriyetinden sahabiler vardır; ve o, Irak’ın Hulvân’ının banisidir ).
( **والحِلاةُ** , kesra ile: Medine yakınında bir dağdır ); ondan değirmen taşları yontuldu; ve bu, hemzede geçmişti.
( **وحُلْوَةُ** , zamme ile: bir kuyudur ) Hicaz’da; نَصْر’dan; الصَّاغانيُّ ekledi: سميراء ile الحاجر arasında.
( **والحَلاَ** ), **قَفَا** gibi: ( ilaçlardan karıştırılan şey ).
( ve ) **الحَلاَّ**, ( şeddeli: **أَبو الحُسَيْنِ الحَلاَّ عليُّ بنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بنِ وَصِيفٍ** ) القاينيُّ ( imamiyyenin ileri gelenlerindendir ); المبرِّد’den rivayet etti.
( Ve **الحَلاوَةِ**’ye nisbetle ), yani onun yapımı ve satımı: ( **شمسُ الأَئِمَّةِ** ) أَبو محمدٍ ( **عبدُ العزيزِ بنُ أَحمدَ** ) بنِ

نَصْرِ بنِ صالِحٍ البُخارِيُّ ( **الحَلْوانِيُّ** ), fetha sonra sükûn ile; meşrikin âlimi ve kendi vaktinde أَبي حنيفَة ashabının imamı; أَبي عبدِ الله غُنْجار البُخارِي’den hadis rivayet etti; kadı أَبي عليَ النسفيّ yanında fıkıh öğrendi; ondan أَبو بكْرٍ محمدُ بنُ أحمدَ السرخسيُّ ve أَبو بكْرٍ محمدُ بنُ الحَسَنِ النسفيُّ rivayet etti; 456 senesinde vefat etti; ( ve نûn yerine hemze ile de denir ).
( Şeyhimiz dedi: ve الخفاجيّ, شرْحِ الدرَّة’de الحَلْوانيّ nisbetinin **الحَلاوَة**’ye oluşunda çekişti ve dedi: Bu yanlıştır; çünkü böyle olsaydı ancak **حَلاوِيٌّ** denirdi; o hâlde doğru olan **الحَلْواء**’yadır.
Şeyhimiz dedi: Onda nazar vardır; zira belki o, nisbet yâ’sı ile olan nisbeti kastetmedi; bilakis nisbeti gösteren her şeyi, **فَعَّال** gibi; **بَزَّاز** ve **تَمَّار** gibi; ve كذلك, **حَلاَّء** denir: **الحَلاوَة** ve **الحَلْواء** sahibine; zira ikisi arasında fark yoktur; ve Allah daha iyi bilir; öyleyse düşün.
( Ve أَبو المَعالي عبدُ اللَّهِ بنُ أَحمدَ ) بنِ محمدٍ ( **الحَلْوانِيُّ** ) المروزيُّ البزَّازُ الفَقِيهُ الشافِعِيُّ; hâfız, sika; أَبي المظفَّر موسَى بنِ عِمْران’dan rivayet etti; ondan أَبو سَعْدٍ (rivayet etti); 539 senesinde öldü.
Ve ona istidrâk olunan şeylerdendir:
**حَلَّيْتُ** şeyi, sahibinin gözünde: onu tatlı yaptım; ve كذلك, **حَلَّيْتُ** yemeği.
**وأَحْلَيْتُ** bu mekânı: **اسْتَحْلَيْته**.
**واسْتَحْلاهُ**: onun tatlılığını talep etti.
**واحْلَوْلَى** adam: huyu güzelleşti; ابنِ الأَعْرابيِّ’den.
**والحُلْو الحَلالُ** , zamme ile: içinde şüphe olmayan adam; şair dedi:

Hani gitti mi **الحُلْوُ الحَلالُ الحُلاحِلُ**,
Ve sözü hüküm, adalet ve ihsan olan (kimse). **والحُلْوَى** , zamme ile: **المُرَّى**’nın zıddıdır. Denir: **خُذِ الحُلْوَى** ve ona **المُرَّى** ver.
Bir kadın, kızları hakkında dedi: Küçüğü onun acısıdır.
**وتَحالَتِ** kadın: **حَلاوَةً** ve kendini beğenmişlik gösterdi; أَبو ذُؤَيْبٍ dedi:
İkinizin işi size; şüphesiz ben eminim ve şüphesiz ben,
Onun gibisi **تَحالَى** ettiğinde, onu dolaşmam. Onu الجَوهرِيُّ nakletti.
**وحَلُوَتِ** meyve, **ككَرُمَتْ**, tatlılaşır; tatlılıkla tatlılaşır.
Ve denir: Falan, karısının nafakası ve mehri için **احْتَلى** etti; ve o, onun için zorlanması ve çare aramasıdır; **الحُلْوانِ**’dan alınmıştır.
Denir: **احْتَلِ** de evlen; lâmın kesrası ile.
**وحِلاوَةُ القَفا** , kesra ile: zamme ve fethada bir lugattır; ابنِ الأثيرِ’den; ve geçmişti.
**والحُلاوَةُ** , zamme ile: iki taş arasında kazınıp onunla sürme çekilen şey; hemze ile de rivayet olunur; ve geçmişti.
**وحُلْوانُ** , zamme ile: Nîsâbûr’dan bir kasabacıktır; Horasan yolu üzerinde, İsfahan nahiyesinden.
Ve ayrıca: Mısır’dan iki fersah üzerinde güzel bir köydür; عبدُ العزيزِ بنُ مَرْوَان orada Nil için bir ölçü edinmişti; ve ben ona vardım.
Ve **أَبو حَلاوَة**: künyelerindendir.
Ve كذلك, **أبو حلْوَة**.
Ve عبدُ اللهِ بنُ عُمَر بنِ عليِّ بنِ مبارَكِ الحَلَوانيُّ, hareke ile; ve **الحَلاَويُّ** de denir; hâfız İbn Hacer’in şeyhlerindendir; أَصْحابِ النَّجِيب’den ve dedesi مبارك’ten işitti; صالح, sağlam inançlı idi; zâviyesi أَزْهر’in yakınındaydı; ve avam…

**الحلوجي** denir; hâlbuki o bir yanlıştır.

**حُلْوَةُ**, (ضَمّ ile): Benî Nuʿâme için yol üzerinde **الثَّلبُوتِ**’un aşağı tarafında bir su; Nasr’dan.

**منية بدر حلاوة**: Mısır’da bir köy.

**أحْلَى**: Yemen’de bir hisar; Yâkūt’tan.

**حَلاوَةٌ**: Benî Sâme b. Luʾey’den Câbir b. el-Hâris’in lakabı.

**حلاوَةُ**: Benî Ümeyye’den Endülüs emirlerinden biri olan ʿAbd er-Rahmân b. el-Hakem’in annesi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَلَا
1 حَلَا حل حلا حلو , aor. حَلُوَ ; (S, Msb, K;) and حَلِىَ, aor. حَلَوَ ; and حَلُوَ, aor. حَلُوَ ; (K;) inf. n. حَلَاوَةٌ (S, Msb, K) and حَلْوٌ and حُلْوَانٌ; (K;) It (a thing, S, Msb) was, or became, sweet; (S, K;) as also ↓ احلولى; (S, K;) or this latter signifies it was, or became, very sweet. (TA.) And in like manner, حَلَالِى [It was, or became, sweet to me]. (Msb.) And حَلُوَتِ الفَاكِهَةُ, aor. حَلُوَ , inf. n. حَلَاوَةٌ, [The fruit was, or became, sweet.] (TA.) ― -b2- حَلِىَ بِعَيْنِى (S, Msb, K) and فِى عَيْنِى (S) and بِصَدْرِى (S, Msb) and فِى صَدْرِى (S) and بِقَلْبِى, (K,) aor. حَلَوَ ; (S, Msb, K;) and حَلَا, aor. حَلُوَ ; (S, K;) inf. n. حَلَاوَةٌ (S, Msb, K) and حُلْوَانٌ; (K;) He, (S,) or it, (Msb,) pleased me, or excited my admiration; (S, Msb;) was goodly, or beautiful, in my estimation: (Msb:) or one says, حَلِىَ فِى عَيْنِى (Lth, As, S, K *) or فِى صَدْرِى, (As, TA,) aor. حَلَوَ , inf. n. حُلْوَانٌ; (Lth, TA;) and حَلَا فى فَمِى, (Lth, As, S, K, *) aor. حَلُوَ , inf. n. حَلْوٌ (Lth, TA) and حَلَاوَةٌ. (TA.) تَحْلَى بِهِ العَيْنُ is an inverted phrase, used by a poet, for يَحْلَى بِالْعَيْنِ. (S.) It has been said that حَلِىَ فِى عَيْنِى (ISd, and K in art. حلى) and فِى صَدْرى (ISd) is from الحَلْىُ, (ISd, K,) meaning the thing that is worn, because it signifies It was beautiful in my eye, like the حَلْى; not from حَلَاوَةٌ; (ISd, and TA in art. حلى;) but this saying is not valid, nor approved. (TA in the present art.) Accord. to Lh, one says, حَلِيَتِ المَرْأَةُ بِعَيْنِى and فِى عَيْنِى, and بِقَلْبِى and فِى قَلْبِى, aor. حَلَوَ , inf. n. حَلَاوَةٌ; and حَلَتْ, aor. حَلُوَ , inf. n. حَلَاوَةٌ; [The woman was pleasing in my eye, and in my mind, or heart.] (TA.) ― -b3- مَايَمُرُّ وَمَا يَحْلُو (tropical:) He is not bitter at one time, and he is not sweet at another. (IAar, K, TA. [In some copies of the K, وَلَا يَحْلُو.]) And أَمَرُّ وَأَحْلُو and أَمُرُّ وَأَحْلُو (tropical:) I am bitter at one time, and I am sweet at one time. (IAar, M in art. مر.) [See also 4.] -A2- حَلِىَ الشَّىْءَ, aor. حَلَوَ , (K,) inf. n. حَلَاوَةٌ; (TK;) and ↓ استحلاهُ, (S, Msb, K,) from الحَلَاوَةُ, like استجادهُ from الجَوْدَةُ, (S,) [the most common form,] and ↓ تحلّاهُ, (K,) and ↓ احلولاهُ, (S, K,) which is the only trans. verb of its measure except one other, in the phrase اِعْرَوْرَيْتُ الفَرَسَ; (S;) all signify the same; (K;) He esteemed the thing sweet [both properly and metaphorically as is indicated in the TA]: (Msb in explanation of the second of these verbs, and TK in explanation of all of them:) and [in like manner] ↓ أَحْلَيْتُهُ I found it to be sweet: (S, K:) or this signifies I made it sweet: (K:) or it has both of these significations: (S:) you say, أَحْلَيْتُ هٰذَا المَكَانَ, meaning ↓ اِسْتَحْلَيْتُهُ [I esteemed, or found, this place to be sweet, or pleasant]. (TA.) And حَلِيَتْهُ العَيْنُ [The eye esteemed, or found, him, or it, to be pleasing, or goodly, or beautiful]. (IAar, TA in art. حلى.) ― -b2- حَلِىَ مِنْهُ بِخَيْرٍ, (K,) aor. حَلَوَ ; (TA;) and حَلَا, (K,) aor. حَلُوَ ; (TA;) He found, or experienced, or he got, or obtained, from him, or it, good. (K.) [See also 1 in art. حلى.] -A3- حَلَاهُ الشَّىْءَ, (Msb, * K,) or حَلَاهُ كَذَا مَالًا, (S,) aor. حَلُوَ , (S, Msb,) inf. n. حَلْوٌ (S, K [in the CK حُلْو]) and حُلْوَانٌ, (S,) He gave him (S, Msb, K) the thing, (K,) or such a piece of property, [as a gratuity,] for something that he had done; not as hire, or pay, or wages. (S.) ― -b2- You say also حَلَوْتُ meaning I bribed another; gave him a bribe. (TA.) ― -b3- And ↓ لَأَحْلُوَنَّكَ حُلْوَانَكَ I will assuredly give thee thy requital. (IAar, K.) ― -b4- حُلْوَانٌ also signifies A man's taking for himself a portion of the dowry of his daughter: an act for which the Arabs used to reproach him who did it. (S, Msb.) You say, حَلَاهُ, inf. n. حَلْوٌ [in the CK حُلْوٌ, and حُلُوٌّ also,] and حُلْوَانٌ, He gave him in marriage his daughter, or his sister, (K, TA,) or any woman, (TA,) for a certain dowry, on the condition that he should assign to him a certain portion of it. (K, TA.) -A4- حَلَوْتُ المَرْأَةَ i. q. حَلَيْتُهَا, i. e. I assigned, or gave, to the woman حُلِىّ [or ornaments]. (S.)

حلّاهُ
2 حلّاهُ حل حلا حلاه حلاة حلى حلية , (S, K, [erroneously written in the CK without the sheddeh,]) inf. n. تَحْلِيَةٌُ, (K,) He made it sweet; (S, K;) namely, food; (S;) or a thing; (K;) as also ↓ احلاهُ: (S:) and so حَلَّأَهُ, which is anomalous: (K:) sometimes they said, حَلَّأْتُ السَّوِيقَ [I sweetened the meal of parched barley, or the mess made thereof]; pronouncing with hemz that which is not [properly] with hemz: (S:) this is said by Lth to be a mistake on their part. (TA.) ― -b2- [Hence,] حَلَّيْتُ الشَّىْءَ فِى عَيْنِ صَاحِبِهِ [I made the thing to seem pleasing, or goodly, or beautiful, in the eye of its possessor]. (S.)

حَالَيْتُهُ
3 حَالَيْتُهُ حالي حاليته حاليتة , (inf. n. مُحَالَاةٌ, TK,) (tropical:) I jested, or joked, with him. (S, K, TA.)

4 أَحْلَوَ see 2. ― -b2- Hence, (TA,) مَا أَمَرَّ وَمَاأَحُلَى (assumed tropical:) He said not anything: (S, TA:) or the meaning is similar to that of the phrase next following. (TA.) مَا يُمِرُّ وَمَا يُحْلِى (assumed tropical:) He says not a bitter thing nor a sweet thing: and he does not a bitter thing nor a sweet thing. (K.) [See a similar phrase near the middle of the first paragraph.] ― -b3- See also another signification in the first paragraph. ― -b4- مَا أَحْلَاهُ [How sweet, &c., is it!] is said by some to be an instance of a verb having a dim. form; so that you say, ↓ مَا أُحَيْلَاهُ [How very sweet, &c., is it!]; like مَا أُمَيْلِحَهُ [q. v.]. (TA in art. ملح.)

تحلّاهُ
5 تحلّاهُ أحل حل تحلاه تحلاة تحلى : see 1.

تَحَالَتْ
6 تَحَالَتْ تحالت She (a woman) affected, or made a show of, sweetness, and self-conceitedness. (S.)

احتلى لِينَفَقَةِ امْرَأَتِهِ
8 احتلى لِينَفَقَةِ امْرَأَتِهِ ذ , and لِمَهْرِهَا, He exercised art, or ingenuity, for [the purpose of procuring] the expenses of his wife, and her dowry: one says, اِحْتَلِ فَتَزَوَّجْ [Exercise thou art, &c., and marry]. (TA.)

10 اـِسْتَحْلَوَ see 1, in two places. ― -b2- استحلاهُ also signifies He sought [to elicit] its, or his, sweetness. (TA.)

احلولى
12 احلولى احلولى احلولي : see 1, first sentence. ― -b2- [Hence,] said of a man, He was, or became, sweet in disposition. (IAar.) -A2- احلولاهُ: see 1.

حَلًا
حَلًا حل حلا A medicine mixed, or moistened, with water or the like. (K.)

حُلْوٌ
حُلْوٌ حلو Sweet; contr. of مُرٌّ; (S, K;) i. e., in the mouth: and in like manner, in the eye [meaning pleasing, or goodly, or beautiful: see 1]: (TA:) applied also to a saying, and to an action: (K:) fem. with ة. (Msb.) And الحُلْوُ الحَلَالُ (assumed tropical:) Language in which is nothing that induces doubt, or suspicion: (K and TA in art. حل:) and the man in whom is nothing that induces doubt, or suspicion. (TA in the present art.) And حُلْوٌ, also, applied to a man, (assumed tropical:) One who is excited to briskness, liveliness, or sprightliness, (يُسْتَخَفٌّ,) and is esteemed pleasing, or goodly, or beautiful, in the eye; (K, * TA;) as also ↓ حَلُوٌّ: (IAar, K:) the fem. is حُلْوَةٌ: the pl. masc. حُلْوُونَ, and pl. fem. حِلْوٌ: (K:) there is no broken pl., masc. or fem. (TA.)

حُلْوٌ
حُلْوٌ حلو A small حَفّ [q. v., in the CK, erroneously, خُفّ,] with which one weaves: (K, TA:) or the wooden thing which the weaver turns round: [app. meaning the yarn-beam, upon which the yarn is rolled; termed حَفَّةٌ:] the poet Shemmلkh likens the tongue of a braying [wild] ass to a حِلْو that has slipped from the back of a loom. (TA.)

حَلْوَى
حَلْوَى حلو حلوى حلوي حلويي : see حَلْوَآءُ.

حُلْوَى
حُلْوَى حلو حلوى حلوي حلويي : see أَحْلَى.

حَلْوَآءُ
حَلْوَآءُ حلوآء and ↓ حَلْوَى, (S, Msb, K, &c.,) the latter mentioned by As, of the fem. gender, (TA,) [Sweetmeat; as also ↓ حَلَاوَةٌ; (see حَلَّآءٌ, below;) this last and حَلْوَى used in this sense in the present day;] an eatable, (T, S, M, Msb,) well known, (K,) prepared with sweetness; (T, M, Msb;) said to be peculiarly applied to such as is prepared with art [as distinguished from such as in naturally sweet]: (TA:) the حلواء mentioned in a trad. is said to be that which is termed مَجِيع [made of dates kneaded with milk]: (MF, TA:) the pl. of حَلْوَى is حَلَاوَى, with fet-h to the و. (Msb.) ― -b2- The former is also applied by some to Fruit: syn. فَاكِهَةٌ: (T, TA:) or both, (K,) or the former, (TA,) to sweet fruit. (K, TA.) -A2- See also حُلَاوَة.

حُلْوَانٌ
حُلْوَانٌ حلو حلوان is a subst. [as well as an inf. n.], signifying A gift: (Msb:) [a gratuity: so in the present day:] the hire, or pay, of a broker; (Lh, K;) and of a diviner, (As, S, * Msb, * K,) for divination, (As,) which is forbidden in a trad.: (S, Msb:) and a requital; see 1. (IAar, K.) Also The dowry, or nuptial gift, of a woman: (Msb, K:) [or a portion thereof which the father or guardian of the bride used, in some cases, to take for himself; see 1:] or a gift to a woman in consideration of having her as a wife during a certain fixed period; (K;) according to a practice obtaining in Mekkeh: (TA:) or a gift of the nature of a bride. (K.)

حَلُوٌّ
حَلُوٌّ حلو : see حُلْوٌ. ― -b2- نَاقَةٌ حَلُوَّةٌ: see the next paragraph.

قَوْلٌ حَلِىٌّ
قَوْلٌ حَلِىٌّ قول حلى قول حلي A saying sweet in the mouth. (K.) ― -b2- نَاقَةٌ حَلِيَّةٌ (Lh, M, K) and ↓ حَلُوَّةٌ, (K,) the latter is the original form [but app. obsolete], (Lh, M,) A she-camel eminent, (Lh, M,) or perfect, (K,) in pleasingness, or goodliness, or beauty: (Lh, M, K:) or pleasing in appearance and pace. (TA in art. علو.)

حُلَآءَةُ القَفَا
حُلَآءَةُ القَفَا حلآءة القفا : see حُلَاوَة.

حَلَاوَةٌ
حَلَاوَةٌ حلاوه حلاوة Sweetness; contr. of مَرَارَةٌ. (TA.) [See 1, of which it is an inf. n.] ― -b2- See also حَلْوَآءُ. -A2- أَرْضٌ حَلَاوَةٌ Land that produces herbs, or leguminous plants, of the kind termed ذُكُور [q. v.]. (K.) -A3- See also what next follows.

حُلَاوَةُ القَفَا
حُلَاوَةُ القَفَا حلاوة القفا (T, S, Msb, K) and القفا ↓ حَلَاوَةُ, (IAth, K,) but this is said by Ks to be unknown, (TA,) and القفا ↓ حِلَاوَةُ (IAth) and القفا ↓ حُلَآءَةُ, (K, TA,) with damm, mentioned by Lh, (TA, [in the CK حَلاءَة,]) and القفا ↓ حَلْوَآءُ (Sgh, K) and القفا ↓ حُلَاوَى and القفا ↓ حَلَاوَآءُ, (S, K,) The middle of the back of the neck: (T, S, Msb, K:) or, as some say, the [small protuberance termed] فَأْس of [or rather above] the back of the neck. (T.) -A2- حُلَاوَةٌ is also said to signify the same as حُلَآءَةٌ, i. e. What is rubbed between two stones, to be used as a collyrium. (TA. [See the latter of these two words in art. حلأ.])

حِلَاوَةُ القَفَا
حِلَاوَةُ القَفَا حلاوة القفا : see the next preceding paragraph.

حُلَاوَى
حُلَاوَى حلاوى حلاوي حلوى A certain plant: (S:) or a certain small tree, (K,) of the kind termed جَنْبَة, evergreen: (TA:) and, (K,) or, as some say, (TA,) a certain thorny plant, (K,) having a yellow flower, and small round leaves like those of the سَذَاب [or rue]: (TA:) a species of plant found in the desert: (T, TA:) pl. حُلَاوَى, (K,) like the sing., (TA,) and, (K,) or, as some say, (TA,) حُلَاوَيَاتٌ. (K.) It has been said that the sing. is حَلَاوِيَةٌ, like رَبَاعِيَةٌ: but Az says that this was not known by him: As mentions, as of the measure فُعَالَى, the words خُزَامَى and رُخَامَى and حُلَاوَى: each the name of a plant. (TA.) -A2- حُلَاوَى القَفَا: see حُلَاوَة.

حَلَاوَآءُ القَفَا
حَلَاوَآءُ القَفَا حلاوآء القفا : see حُلَاوَة.

حَلَّآءٌ
حَلَّآءٌ حلآء A maker and seller of حَلَاوَة [or sweetmeat]. (TA.)

أَحْلَى
[ أَحْلَى ذ More, and most, sweet, both properly and metaphorically:] ↓ حُلْوَى is [its fem.,] the contr. of مُرَّى: you say, خُذِ الحُلْوَى وَأَعْطِهِ المُرَّى [Take thou the sweeter, or sweetest, and give to him the bitterer, or bitterest]. (S.)

مَا أُحَيْلَاهُ
مَا أُحَيْلَاهُ ذ : see 4, last sentence.

##### Türkçe

**حَلَا**
1 **حَلَا** … muzâri‘ı **حَلُوَ**; (S, Msb, K;) ve **حَلِىَ**, muzâri‘ı **حَلَوَ**; ve **حَلُوَ**, muzâri‘ı **حَلُوَ**; (K;) mastarı **حَلَاوَةٌ** (S, Msb, K) ve **حَلْوٌ** ve **حُلْوَانٌ**; (K;) O (bir şey, S, Msb) tatlı idi, yahut tatlı oldu; (S, K;) bunun gibi ↓ **احلولى**; (S, K;) yahut bu sonuncusu, çok tatlı idi yahut çok tatlı oldu demektir. (TA.) Ve aynı şekilde, **حَلَالِى** [bana tatlı idi, yahut bana tatlı oldu]. (Msb.) Ve **حَلُوَتِ الفَاكِهَةُ**, muzâri‘ı **حَلُوَ**, mastarı **حَلَاوَةٌ**, [Meyve tatlı idi, yahut tatlı oldu]. (TA.) ― -b2- **حَلِىَ بِعَيْنِى** (S, Msb, K) ve **فِى عَيْنِى** (S) ve **بِصَدْرِى** (S, Msb) ve **فِى صَدْرِى** (S) ve **بِقَلْبِى**, (K,) muzâri‘ı **حَلَوَ**; (S, Msb, K;) ve **حَلَا**, muzâri‘ı **حَلُوَ**; (S, K;) mastarı **حَلَاوَةٌ** (S, Msb, K) ve **حُلْوَانٌ**; (K;) O, (S,) yahut o (şey), (Msb,) beni hoşnut etti, yahut hayranlığımı uyandırdı; (S, Msb;) benim nazarımda iyi görünümlü, yahut güzel idi: (Msb:) yahut denir ki, **حَلِىَ فِى عَيْنِى** (Lth, As, S, K *) yahut **فِى صَدْرِى**, (As, TA,) muzâri‘ı **حَلَوَ**, mastarı **حُلْوَانٌ**; (Lth, TA;) ve **حَلَا فى فَمِى**, (Lth, As, S, K, *) muzâri‘ı **حَلُوَ**, mastarı **حَلْوٌ** (Lth, TA) ve **حَلَاوَةٌ**. (TA.) **تَحْلَى بِهِ العَيْنُ** ters çevrilmiş bir ibaredir; bir şair tarafından **يَحْلَى بِالْعَيْنِ** yerine kullanılmıştır. (S.) Denilmiştir ki **حَلِىَ فِى عَيْنِى** (ISd, ve K’da md. **حلى**) ve **فِى صَدْرى** (ISd) **الحَلْىُ**’dendir, (ISd, K,) giyilen şey mânâsında; çünkü “gözümde **حَلْى** gibi güzel idi” demektir; **حَلَاوَةٌ**’dan değildir; (ISd, ve TA’da md. **حلى**;) fakat bu söz geçerli değildir ve kabul edilmiş değildir. (TA, bu maddede.) Lh’ye göre denir ki, **حَلِيَتِ المَرْأَةُ بِعَيْنِى** ve **فِى عَيْنِى**, ve **بِقَلْبِى** ve **فِى قَلْبِى**, muzâri‘ı **حَلَوَ**, mastarı **حَلَاوَةٌ**; ve **حَلَتْ**, muzâri‘ı **حَلُوَ**, mastarı **حَلَاوَةٌ**; [Kadın gözümde ve zihnimde yahut kalbimde hoş idi]. (TA.) ― -b3- **مَايَمُرُّ وَمَا يَحْلُو** (mecaz:) O, bir vakit acı değildir ve bir vakit tatlı değildir. (IAar, K, TA. [K’nın bazı nüshalarında **وَلَا يَحْلُو**.]) Ve **أَمَرُّ وَأَحْلُو** ve **أَمُرُّ وَأَحْلُو** (mecaz:) Ben bir vakit acıyım ve bir vakit tatlıyım. (IAar, M md. **مر**.) [Bkz. ayrıca 4.] -A2- **حَلِىَ الشَّىْءَ**, muzâri‘ı **حَلَوَ**, (K,) mastarı **حَلَاوَةٌ**; (TK;) ve ↓ **استحلاهُ**, (S, Msb, K,) **الحَلَاوَةُ**’dan; **استجادهُ**’nun **الجَوْدَةُ**’dan olması gibi, (S,) [en yaygın şekil,] ve ↓ **تحلّاهُ**, (K,) ve ↓ **احلولاهُ**, (S, K,) ki bu, ölçüsünün tek müteaddî fiilidir; yalnız bir başka (örnek) hariç, “**اِعْرَوْرَيْتُ الفَرَسَ**” ibaresinde; (S;) hepsi aynı mânâyı ifade eder; (K;) O, şeyi tatlı saydı [hem hakikî hem mecazî, TA’da işaret edildiği üzere]: (Msb, bu fiillerin ikincisinin açıklamasında; ve TK, hepsinin açıklamasında:) ve [aynı şekilde] ↓ **أَحْلَيْتُهُ** onu tatlı buldum: (S, K:) yahut bu, onu tatlı yaptım demektir: (K:) yahut her iki mânâyı da taşır: (S:) dersin ki, **أَحْلَيْتُ هٰذَا المَكَانَ**, yani ↓ **اِسْتَحْلَيْتُهُ** [bu yeri tatlı, yahut hoş saydım, yahut öyle buldum]. (TA.) Ve **حَلِيَتْهُ العَيْنُ** [Göz onu, yahut onu (şeyi), hoş, yahut iyi görünümlü, yahut güzel saydı, yahut öyle buldu]. (IAar, TA md. **حلى**.) ― -b2- **حَلِىَ مِنْهُ بِخَيْرٍ**, (K,) muzâri‘ı **حَلَوَ**; (TA;) ve **حَلَا**, (K,) muzâri‘ı **حَلُوَ**; (TA;) O, ondan yahut ondan (şeyden) hayır buldu, yahut tecrübe etti, yahut elde etti, yahut kazandı. (K.) [Bkz. ayrıca md. **حلى**’da 1.] -A3- **حَلَاهُ الشَّىْءَ**, (Msb, * K,) yahut **حَلَاهُ كَذَا مَالًا**, (S,) muzâri‘ı **حَلُوَ**, (S, Msb,) mastarı **حَلْوٌ** (S, K [CK’de **حُلْو**]) ve **حُلْوَانٌ**, (S,) O, ona (S, Msb, K) şeyi, (K,) yahut böyle bir mal parçasını, [bir bağış olarak,] yaptığı bir şey karşılığında verdi; ücret, yahut bedel, yahut yevmiye olarak değil. (S.) ― -b2- Ayrıca **حَلَوْتُ** dersin; yani ben başkasına rüşvet verdim; ona bir rüşvet verdim. (TA.) ― -b3- Ve ↓ **لَأَحْلُوَنَّكَ حُلْوَانَكَ** Sana mutlaka karşılığını vereceğim. (IAar, K.) ― -b4- **حُلْوَانٌ** ayrıca, bir adamın kızının mehrinden kendisi için bir pay alması mânâsına gelir: Arapların, bunu yapanı ayıpladıkları bir fiil. (S, Msb.) Dersin ki, **حَلَاهُ**, mastarı **حَلْوٌ** [CK’de **حُلْوٌ**, ve **حُلُوٌّ** da,] ve **حُلْوَانٌ**, O, kızını yahut kız kardeşini, (K, TA,) yahut herhangi bir kadını, (TA,) belirli bir mehir karşılığında, onun (damadın) o mehirden ona belirli bir pay ayırması şartıyla ona nikâhladı. (K, TA.) -A4- **حَلَوْتُ المَرْأَةَ** = **حَلَيْتُهَا**, yani ben kadına **حُلِىّ** [yahut süs eşyası] tahsis ettim, yahut verdim. (S.)

**حلّاهُ**
2 **حلّاهُ** … mastarı **تَحْلِيَةٌُ**, (K,) O, onu tatlı yaptı; (S, K;) yani yiyeceği; (S;) yahut bir şeyi; (K;) bunun gibi ↓ **احلاهُ**: (S:) ve yine **حَلَّأَهُ**, ki bu aykırıdır: (K:) bazen **حَلَّأْتُ السَّوِيقَ** [kavrulmuş arpa ununu yahut ondan yapılan karışımı tatlandırdım] dediler; hemzeli olmayanı hemze ile telaffuz ederek: (S:) Lth’ye göre bu, onların bir hatasıdır. (TA.) ― -b2- [Bundan,] **حَلَّيْتُ الشَّىْءَ فِى عَيْنِ صَاحِبِهِ** [Şeyi, sahibinin gözünde hoş, yahut iyi görünümlü, yahut güzel gösterdim]. (S.)

**حَالَيْتُهُ**
3 **حَالَيْتُهُ** … (mastarı **مُحَالَاةٌ**, TK,) (mecaz:) Onunla şakalaştım, yahut latife ettim. (S, K, TA.)

4 **أَحْلَوَ**: bkz. 2. ― -b2- Bundan, (TA,) **مَا أَمَرَّ وَمَاأَحُلَى** (varsayılan mecaz:) O, hiçbir şey söylemedi: (S, TA:) yahut mânâ, bir sonraki ibarenin mânâsına benzer. (TA.) **مَا يُمِرُّ وَمَا يُحْلِى** (varsayılan mecaz:) O, ne acı bir şey söyler ne tatlı bir şey söyler: ve ne acı bir şey yapar ne tatlı bir şey yapar. (K.) [İlk paragrafın ortalarına yakın benzer bir ibareye bkz.] ― -b3- İlk paragrafta başka bir mânâya da bkz. ― -b4- **مَا أَحْلَاهُ** [Ne kadar tatlıdır, vb.!] bazılarına göre küçültme şekli olan bir fiilin örneğidir; böylece ↓ **مَا أُحَيْلَاهُ** [Ne kadar pek tatlıdır, vb.!] dersin; **مَا أُمَيْلِحَهُ** gibi [bkz.]. (TA md. **ملح**.)

**تحلّاهُ**
5 **تحلّاهُ**: bkz. 1.

**تَحَالَتْ**
6 **تَحَالَتْ** O (bir kadın) tatlılık ve kendini beğenmişlik tasladı, yahut gösteriş yaptı. (S.)

**احتلى لِينَفَقَةِ امْرَأَتِهِ**
8 **احتلى لِينَفَقَةِ امْرَأَتِهِ** … ve **لِمَهْرِهَا**, O, karısının nafakası ve onun mehri için [temin maksadıyla] hüner, yahut zekâ kullandı: denir ki, **اِحْتَلِ فَتَزَوَّجْ** [Hüner kullan, vb., ve evlen]. (TA.)

10 **اـِسْتَحْلَوَ**: bkz. 1, iki yerde. ― -b2- **استحلاهُ** ayrıca, onun yahut onun (şeyin) tatlılığını aradı [ortaya çıkarmaya çalıştı]. (TA.)

**احلولى**
12 **احلولى**: bkz. 1, ilk cümle. ― -b2- [Bundan,] bir adam hakkında denir: O, huyca tatlı idi, yahut huyca tatlı oldu. (IAar.) -A2- **احلولاهُ**: bkz. 1.

**حَلًا**
**حَلًا** Su yahut benzeri ile karıştırılmış, yahut ıslatılmış bir ilaç. (K.)

**حُلْوٌ**
**حُلْوٌ** Tatlı; **مُرٌّ**’ün zıddı; (S, K;) yani ağızda: ve aynı şekilde, gözde [hoş, yahut iyi görünümlü, yahut güzel mânâsında: bkz. 1]: (TA:) bir söze ve bir fiile de uygulanır: (K:) müennesi ة iledir. (Msb.) Ve **الحُلْوُ الحَلَالُ** (varsayılan mecaz:) içinde şüphe yahut zan doğuran hiçbir şey bulunmayan söz: (K ve TA md. **حل**:) ve içinde şüphe yahut zan doğuran hiçbir şey bulunmayan adam. (TA, bu maddede.) Ve **حُلْوٌ**, ayrıca, bir adama uygulanarak, (varsayılan mecaz:) çevikliğe, canlılığa yahut ataklığa sevk olunan (**يُسْتَخَفٌّ**), ve gözde hoş, yahut iyi görünümlü, yahut güzel sayılan kimse; (K, * TA;) bunun gibi ↓ **حَلُوٌّ**: (IAar, K:) müennesi **حُلْوَةٌ**: müzekker cem‘i **حُلْوُونَ**, ve müennes cem‘i **حِلْوٌ**: (K:) müzekker yahut müennes için kırık cem‘ yoktur. (TA.)

**حُلْوٌ**
**حُلْوٌ** Dokumada kullanılan küçük bir **حَفّ** [bkz.; CK’de yanlışlıkla **خُفّ**], (K, TA:) yahut dokumacının çevirdiği tahta şey: [görünüşe göre ipliğin sarıldığı kısım; **حَفَّةٌ** diye adlandırılır:] Şemmلkh şairi, anıran [yaban] eşeğin dilini, bir tezgâhın arkasından kaymış bir **حِلْو**’a benzetir. (TA.)

**حَلْوَى**
**حَلْوَى**: bkz. **حَلْوَآءُ**.

**حُلْوَى**
**حُلْوَى**: bkz. **أَحْلَى**.

**حَلْوَآءُ**
**حَلْوَآءُ** ve ↓ **حَلْوَى**, (S, Msb, K, vb.,) ikincisi As tarafından müennes cinsiyette zikredilmiştir, (TA,) [tatlı yiyecek; bunun gibi ↓ **حَلَاوَةٌ**; (aşağıda **حَلَّآءٌ**’a bkz;) bu sonuncusu ve **حَلْوَى** günümüzde bu mânâda kullanılır;] yenilen bir şey, (T, S, M, Msb,) iyi bilinen, (K,) tatlılıkla hazırlanmış; (T, M, Msb;) sanatla hazırlanmış olana, [tabiatı gereği tatlı olandan ayırt edilerek] özellikle uygulandığı söylenir: (TA:) bir hadiste geçen **حلواء**’ın, **مَجِيع** denilen (hurmanın sütle yoğrulmasından yapılan) şey olduğu söylenir: (MF, TA:) **حَلْوَى**’nın çoğulu **حَلَاوَى**’dır; و üzerine fetha ile. (Msb.) ― -b2- Birincisi, bazılarınca meyveye de uygulanır: eş anlamlısı **فَاكِهَةٌ**: (T, TA:) yahut ikisi de, (K,) yahut birincisi, (TA,) tatlı meyveye. (K, TA.) -A2- **حُلَاوَة**’a da bkz.

**حُلْوَانٌ**
**حُلْوَانٌ** bir isimdir [mastardan başka], mânâsı: bir hediye: (Msb:) [bir bağış: günümüzde böyle:] bir simsârın ücreti; (Lh, K;) ve bir kâhinin, (As, S, * Msb, * K,) kehanet karşılığı ücreti, (As,) ki bir hadiste yasaklanmıştır: (S, Msb:) ve bir karşılık; bkz. 1. (IAar, K.) Ayrıca bir kadının mehri, yahut evlenme hediyesi: (Msb, K:) [yahut onun bir kısmı ki baba yahut velî bazı durumlarda kendisi için alırdı; bkz. 1:] yahut Mekke’de geçerli bir uygulamaya göre, belirli sabit bir süre boyunca onu eş edinme karşılığında kadına verilen bir hediye; (K;) (TA:) yahut gelin mahiyetinde bir hediye. (K.)

**حَلُوٌّ**
**حَلُوٌّ**: bkz. **حُلْوٌ**. ― -b2- **نَاقَةٌ حَلُوَّةٌ**: bkz. sonraki paragraf.

**قَوْلٌ حَلِىٌّ**
**قَوْلٌ حَلِىٌّ** Ağızda tatlı bir söz. (K.) ― -b2- **نَاقَةٌ حَلِيَّةٌ** (Lh, M, K) ve ↓ **حَلُوَّةٌ**, (K,) ikincisi asıl şekildir [fakat görünüşe göre terk edilmiştir], (Lh, M,) Hoşlukta, yahut iyi görünümlülükte, yahut güzellikte seçkin, (Lh, M,) yahut mükemmel, (K,) bir dişi deve: (Lh, M, K:) yahut görünüşte ve yürüyüşte hoş. (TA md. **علو**.)

**حُلَآءَةُ القَفَا**
**حُلَآءَةُ القَفَا**: bkz. **حُلَاوَة**.

**حَلَاوَةٌ**
**حَلَاوَةٌ** Tatlılık; **مَرَارَةٌ**’nin zıddı. (TA.) [Bkz. 1; bunun mastarıdır.] ― -b2- **حَلْوَآءُ**’a da bkz. -A2- **أَرْضٌ حَلَاوَةٌ** **ذُكُور** denilen türden otlar yahut baklagiller bitiren arazi. (K.) -A3- Bir sonraki olana da bkz.

**حُلَاوَةُ القَفَا**
**حُلَاوَةُ القَفَا** (T, S, Msb, K) ve **القفا** ↓ **حَلَاوَةُ**, (IAth, K,) fakat bunun Ks tarafından bilinmez olduğu söylenir, (TA,) ve **القفا** ↓ **حِلَاوَةُ** (IAth) ve **القفا** ↓ **حُلَآءَةُ**, (K, TA,) damme ile, Lh tarafından zikredilmiştir, (TA, [CK’de **حَلاءَة**]) ve **القفا** ↓ **حَلْوَآءُ** (Sgh, K) ve **القفا** ↓ **حُلَاوَى** ve **القفا** ↓ **حَلَاوَآءُ**, (S, K,) Boynun arkasının orta kısmı: (T, S, Msb, K:) yahut bazılarına göre, boynun arkasının [yahut daha doğrusu üstünün] **فَأْس** denilen [küçük çıkıntısı]. (T.) -A2- **حُلَاوَةٌ**’nın, **حُلَآءَةٌ** ile aynı mânâya geldiği de söylenir; yani sürme olarak kullanılmak üzere iki taş arasında ovulan şey. (TA. [Bu iki kelimenin ikincisine md. **حلأ**’da bkz.])

**حِلَاوَةُ القَفَا**
**حِلَاوَةُ القَفَا**: bkz. bir önceki paragraf.

**حُلَاوَى**
**حُلَاوَى** Belli bir bitki: (S:) yahut **جَنْبَة** denilen türden, her daim yeşil, belli bir küçük ağaç, (K,) (TA:) ve, (K,) yahut bazılarına göre, (TA,) sarı çiçekli, ve **سَذَاب**’ın yaprakları gibi küçük yuvarlak yapraklı, belli bir dikenli bitki, (K,) (TA:) çölde bulunan bir bitki türü: (T, TA:) çoğulu **حُلَاوَى**’dır, (K,) tekil gibi, (TA,) ve, (K,) yahut bazılarına göre, (TA,) **حُلَاوَيَاتٌ**. (K.) Tekilin **حَلَاوِيَةٌ** olduğu, **رَبَاعِيَةٌ** gibi, söylenmiştir: fakat Az bunun kendisince bilinmediğini söyler: As, فُعَالَى vezninde olarak **خُزَامَى** ve **رُخَامَى** ve **حُلَاوَى** kelimelerini zikreder: her biri bir bitkinin adıdır. (TA.) -A2- **حُلَاوَى القَفَا**: bkz. **حُلَاوَة**.

**حَلَاوَآءُ القَفَا**
**حَلَاوَآءُ القَفَا**: bkz. **حُلَاوَة**.

**حَلَّآءٌ**
**حَلَّآءٌ** **حَلَاوَة** [yahut tatlı yiyecek] yapan ve satan kimse. (TA.)

**أَحْلَى**
[ **أَحْلَى** Daha tatlı ve en tatlı; hem hakikî hem mecazî:] ↓ **حُلْوَى** [onun müennesi]dir; **مُرَّى**’nın zıddıdır: dersin ki, **خُذِ الحُلْوَى وَأَعْطِهِ المُرَّى** [Daha tatlıyı yahut en tatlıyı al ve ona daha acıyı yahut en acıyı ver]. (S.)

**مَا أُحَيْلَاهُ**
**مَا أُحَيْلَاهُ**: bkz. 4, son cümle.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَلَا
حَلَا U حَلِىَ A حَلُوَ U ( n. ac. حَلْو [ 1 ] ,  حَلَاوَة [ 22t ] ,  حُلْوَان [ 35 ] ),
a.  Was, became sweet, pleasant to the taste.

b.  [ Bi or Fī ], Pleased, was pleasant to, was good in ( the eyes of ).

حَلَا
حَلَا U ( n. ac. حَلْو 1 ,  حُلْوَاْن 35 ),
a.  Gave to, in consideration for.

حَلَّوَ
حَلَّوَ II ,
a.  Sweetened, rendered sweet, pleasant, agreeable.

حَاْلَوَ
حَاْلَوَ III ,
a.  Made himself pleasant to, flattered.

أَحْلَوَ
أَحْلَوَ IV ,
a.  Found pleasant, liked.

b.  Rendered pleasant.

c.  Said or did pleasant things.

تَحَلَّوَ
تَحَلَّوَ V ,
a.  Pleased, was pleasing to.

تَحَاْلَوَ
تَحَاْلَوَ VI ,
a.  Made himself pleasant, agreeable.

اِسْتَحْلَوَ
اِسْتَحْلَوَ X ,
a.  Deemed or found pleasant, agreeable, pleasing.

حَلْوَى
حَلْوَى [ 1ya ] , ( pl. حَلَاْوَى 22ya ),
a.  Sweetmeat.

حُلْو
حُلْو [ 3 ],
a.  Sweet, pleasant, agreeable, amiable.

حَلآءَة
حَلآءَة [ 22tA ] ,  حَلَاوَة [ 22tU ] ,
a.  Sweetness.

حَلَاوَى
حَلَاوَى [ 22ya ],
a.  Sweets, pastry, confectionery.

حَلْوَانِيّ
حَلْوَانِيّ [ 33yi ],
a.  Confectioner, pastry cook.

حُلْوَان
حُلْوَان [ 35 ],
a.  Gift, present; fee, gratuity.

حَلْوَآء
حَلْوَآء [ 42 ],
a.  Sweet-meats; confectionery, pastry, halwa.

مُحْلِي
مُحْلِي
a.  Pastry, sweets.

##### Türkçe

حَلَا
**حَلَا** U **حَلِىَ** A **حَلُوَ** U ( mastar: **حَلْو** [ 1 ] , **حَلَاوَة** [ 22t ] , **حُلْوَان** [ 35 ] ),
a. Tatlı oldu, tad bakımından hoş oldu.

b. [ Bi veya Fī ], Hoşnut oldu, (gözünde) hoş oldu, (gözünde) iyi oldu.

حَلَا
**حَلَا** U ( mastar: **حَلْو** 1 , **حُلْوَاْن** 35 ),
a. Karşılık olarak verdi, bedel olarak verdi.

حَلَّوَ
**حَلَّوَ** II ,
a. Tatlandırdı, tatlı kıldı, hoş kıldı, uygun kıldı.

حَاْلَوَ
**حَاْلَوَ** III ,
a. Kendini ona hoş kıldı, yağcılık etti.

أَحْلَوَ
**أَحْلَوَ** IV ,
a. Hoş buldu, sevdi.

b. Hoş kıldı.

c. Hoş şeyler söyledi veya yaptı.

تَحَلَّوَ
**تَحَلَّوَ** V ,
a. Hoşnut oldu, (birine) hoş oldu.

تَحَاْلَوَ
**تَحَاْلَوَ** VI ,
a. Kendini hoş kıldı, uygun kıldı.

اِسْتَحْلَوَ
**اِسْتَحْلَوَ** X ,
a. Hoş saydı veya hoş buldu, uygun, hoş.

حَلْوَى
**حَلْوَى** [ 1ya ] , ( çoğulu: **حَلَاْوَى** 22ya ),
a. Tatlı (şekerleme).

حُلْو
**حُلْو** [ 3 ],
a. Tatlı, hoş, uygun, sevimli.

حَلآءَة
**حَلآءَة** [ 22tA ] , **حَلَاوَة** [ 22tU ] ,
a. Tatlılık.

حَلَاوَى
**حَلَاوَى** [ 22ya ],
a. Tatlılar, hamur işi, şekerleme.

حَلْوَانِيّ
**حَلْوَانِيّ** [ 33yi ],
a. Şekerlemeci, pastacı.

حُلْوَان
**حُلْوَان** [ 35 ],
a. Hediye, armağan; ücret, bahşiş.

حَلْوَآء
**حَلْوَآء** [ 42 ],
a. Tatlılar; şekerleme, hamur işi, helva.

مُحْلِي
**مُحْلِي**
a. Hamur işi, tatlılar.
