# حلي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%84%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حلي

: ( ي ( *!الحَلْيُ ، بالفَتحِ : ما يُزَيَّنُ به مِن مَصُوغِ المَعْدنِيَّاتِ أَو الحِجارَةِ ؛ ) قالَ :
كأنّها من حُسُنٍ وشارهْ *!والحَلْيِ *!حَلْيِ التِّبْر والحِجارَهْ مَدْفَعُ مَيْثاءَ إلى قَرارَهْ ( ج *!حُلِيٌّ ، كدُليَ ) في جَمْعِ دَلْوٍ .
ونظره الجَوهرِيّ بثَدْيٍ وثُدِيَ ، قالَ : وهو فُعُولٌ ، وقد تُكْسَرُ الحاءُ لمَكانِ الياءِ مثْلُ عِصيَ ، وقُرِىءَ قَوْلُه تعالى : ﴿من *!حُلِيِّهِم عِجْلاً جسَداً﴾ ، بالضمِّ والكسْر .
( أَو هو جَمْعٌ ، والواحِدُ *!حَلْيَةٌ ، كظَبْيَةٍ ) وظَبْيٍ ، وشَرْيَةٍ وشَرْيٍ ، هذا قَوْلُ الفارِسِيّ .
( *!والحِلْيَةُ ، بالكسْرِ ) ، مثْلُ ( الحَلْيِ ، ج *!حِلًى *!وحُلًى ) ، بالكسْرِ والضَّمِّ مَقْصورانِ .
وقالَ اللَّيْثُ : الحَلْيَ كلُّ حِلْيةٍ حَلَّيْتَ به امرأَةً أَو سَيْفاً ونحْوَه .
( وحُلَى السَّيفِ ، ) بالضَّمِّ .
وقالَ الجَوهرِيُّ : *!حِلْيَةُ السيفِ جَمْعُها حِلىً كلِحْيَةٍ ولِحىً ، ورُبَّما ضُمّ .
وقالَ غيرُهُ : إنَّما يقالُ الحَلْيُ للمَرْأَةِ ، وأَمَّا سِوَاها فلا يقالُ إلاَّ حِلْيَةٌ للسيْفِ ونحْوِ ؛ قالَ الأغْلَبُ :
جارِيةٌ من قيْسٍ بنِ ثَعْلَبهْ

بَيْضاءُ ذاتُ سُرَّةٍ مُقَبَّبَةْ كأنّها حِلْيَةُ سَيْفٍ مُذْهَبَةْ ( *!وحَلاتُهُ ) ، قالَ أَبو عليَ : وهذا في المُؤَنّثِ كشِبْهٍ وشَبَهٍ في المُذَكَّرِ ، ( *!حِلْيَتُه .
( *!وحَلِيَتِ المرْأَةُ ، كرَضِيَ ، *!حَلْياً ) ، بالفتْحِ ، ( فهي *!حالٍ *!وحالِيَةٌ ) ، إذا ( اسْتَفادَتْ حَلْياً أَو لَبِستْهُ ) ، والجَمْعُ *!حوالٍ ؛ قالَ الشَّاعِرُ :
*!وحَلْي الشَّوَى منها إذا *!حَلِيَتْ به
على قَصَباتٍ لا شِخاتٍ ولا عُصْلِ ( *!كتَحَلَّت فهي *!مُتَحلِّيَةً .
وقيلَ : *!تَحَلَّتْ اتَّخَذَتْ حَلْياً .
( أَو ) حَلِيَتْ : ( صارَتْ ذاتَ *!حَلْيٍ ) .
( *!وتَحَلَّتْ : تَزَيَّنَتْ بالحَلْي .
( *!وحَلاَّها *!تَحْلِيَةً : أَلْبَسَها حَلْياً ) ؛ ) وقوْلُه تعالى : ﴿*!يُحَلَّوْنَ فيها مِن أَسَاوِر مِن ذَهَبٍ﴾ ؛ عدَّاهُ إلى مَفْعولَيْن لأنَّه في معْنى يَلْبَسُونَ .
وفي الحدِيثِ : ( كانَ *!يُحَلِّينا رِعاثاً من ذَهَبٍ ولُؤْلؤٍ ) .
( أَو ) *!حَلاَّها : ( اتَّخَذَه لها ) ؛ ) ومنه سيفٌ مُحَلّىً .
( أَو ) حَلاَّها : ( وَصَفَها ونَعَتَها .
( و ) قالَ ابنُ سِيدَه في مُعْتل الياءِ : ( *!حَلِيَ في عَيْنِي ) وصَدْرِي ، ( قيلَ ) : ) ليسَ مِن الحلاَوَةِ ، إنَّما هي مُشْتقَّةٌ ( مِن الحَلْي ) المَلْبوسِ لأنَّه حَسُنَ كحُسْنِ الحَلْيِ .
وفي التَّهذيبِ : قالَ اللّحْيانيُّ : *!حَلِيَتِ المرْأَةُ بعَيْنِي وفي عَيْنِي وبقَلْبي وفي قَلْبي وهي *!تَحْلَى *!حَلاوَةً ؛ وقالَ أَيْضاً : *!حَلَتْ تَحْلُو حَلاوَةً .

وفي الصِّحاحِ : حَلِيَ فلانٌ بعَيْنِي ، بالكسْرِ ، وفي عَيْني وبصَدْرِي وفي صَدْرِي *!يَحْلَى حَلاوَةً إذا أَعْجَبَك ؛ قالَ الراجزُ :
إنَّ سِراجاً لكَرِيمٌ مَفْخَرُهُ
تَحْلَى به العَيْن إذا ما تَجْهَرُه ْقال : وهذا مِن المَقْلوبِ ، والمعْنَى يَحْلَى بالعَيْن .
( *!والحِلْيَةُ ،بالكسر الخِلْقَةُ والصُّورَةُ والصِّفَةُ ) ؛ ( ومنه حِلْيَةُ النبيِّ صلى الله عليه وسلم .
( والحِلْيَةُ في حِديثِ الوُضوءِ : التَّحْجِيل ، وهو منه ، والجَمْعُ حِلىً ، بالكَسْرٍ على القِياسِ ويُضَمُّ ، كلِحْيَةٍ ولِحىً ولُحىً ، وجِزْيَةٍ وجِزىً وجُزىً لا رابِعَ لها .
( و ) *!حَلْيَةُ ، ( بالفتْحِ : ثلاثَةُ مواضِعَ ) :
( الأوَّلُ : مأْسَدَةٌ باليَمَنِ ، وعليه اقْتَصَرَ الجَوهريُّ ؛ وأَنْشَدَ للمُعَطّل الهُذَليّ يَصِفُ أَسداً :
كأنَّهُمْ يَخْشَوْنَ منْك مُذَرَّباً *!بحَلْية مَشْبُوحَ الذّراعَيْن مِهْزَعَاوقالَ الشَّنْفَري :
برَيْحانةٍ من بطنِ حَلْيَةَ نَوَّرَتْلها أَرَجٌ ما حَوْلَها غَيْرُ مُسْنِتِوقالَ بعضُ نِساءِ أَزدِ مَيْدَعانَ :
لَوْ بَيْنَ أَبْياتٍ بحَلْيَةَ ماأَلْهاهُمُ عَنْ نَصْرِكَ الجُزُرُوالثَّاني : مَوْضِعٌ بالطائِفِ .
والثَّالِثُ : وادٍ بتِهامَة أَعْلاهُ لهُذَيْل ، وأَسْفَله لكِنانَةَ ؛ وقيلَ : بينَ أَعْيار وعُلَيب يفرغ في السِّرَّين ؛ قالَهُ نَصْر .
( *!وإِحْلِياءُ ، بالكسْرِ : ع ) ؛ ) ظاهِرُه أنَّه بتَخْفيفِ الياءِ ، والصَّوابُ بتَشْديدِ الياءِ ؛ ومنه قَوْلُ الشمَّاخ :

فأَيْقَنَتْ أنَّ ذاهاشٍ مَنِيَّتُها
وأنَّ شَرْقِيَّ *!إحْلِياءَ مَشْغُولُوقد أَهْمَلَه ياقوتُ هنا ، وأَنْشَدَ صَدْرَ بيتِ الشمَّاخ في هاش في آخرِ المجلد .
( و ) *!الحَلِيُّ ، ( كغَنِيَ : ما ابْيَضَّ من يَبيسِ النَّصِيِّ ) والسَّبَطِ .
قالَ الأَزْهرِيُّ : وهو مِن خَيْر مَراتِع أَهْلِ البادِيَةِ للنَّعَم والخَيْل ، وإذا ظَهَرَتْ ثَمَرَتُه أَشْبَه الزَّرْع إذا أَسْبَل .
وقال الليْثُ : هو كلُّ نَبْتٍ يُشْبِه نَباتَ الزَّرْع .
قالَ الأزْهريُّ : هذا خَطَأٌ إنَّما الحَلِيُّ اسم نُبْتٍ بعَيْنِه ، وأَنْشَدَ ابنُ برِّي للراجزِ :
نحنُ مَنَعْنا مَنْبِتَ النَّصِيِّ
ومَنْبِتَ الضَّمْرانِ *!والحَلِيِّ ( الواحِدَةُ *!حَلِيَّةٌ ) ؛ ) قالَ الراجزُ :
لما رأَتْ حَلِيلَتي عَيْنَيَّهْ
ولِمَّتِي كأنَّها حَلِيَّهْ تقول هذا قرَّةٌ عَلَيَّهْ والجَمْعُ *!أَحْلِية ؛ نَقَلَه الجِوهرِيُّ .
( *!والحُلَيَّا ، كالحُمَيَّا : نَبْتٌ ؛ و ) اسمُ ( طَعام لهم ) .
( وقال الصَّاغانيُّ : هو مِن الأَطْعِمَةِ ما يُدْلَكُ فيه التَّمْر .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
حَلَيْتُ المرْأَةَ *!أَحْلِيها حَلْياً : جَعَلْتُ لها حُلِيّاً ؛ وكَذلِكَ *!حَلَوْتُها ؛ نَقَلَهُ الجَوهرِيُّ .
ويقالُ للشَّجَرةِ إذا أَوْرَقَتْ وأَثْمَرَتْ : *!حالِيَةٌ ؛ فإذا تَناثَرَ وَرَقُها قيلَ : تعطَّلَتْ ؛ قالَ ذو الرُّمَّة :
وهاجَتْ بقَايا القُلْقُلانِ وعَطَّلَتْ *!حَوَالِيَّةُ هُوجُ الرِّياحِ الحَواصِد

وقالَ ابنُ برِّي : وقوُلُهم لم *!يَحْلَ بطائِلٍ ، أَي لم يَظْفر ولم يَسْتَفدْ منه كبيرَ فائِدَةٍ ، لا يُتَكَلَّم به إلاَّ مع الجَحْد ، وما *!حَلِيتُ بطائِلٍ لا يُسْتَعْمل إلاَّ في النَّفْي ، وهو مِن معْنَى الحَلْيِ *!والحِلْيَةِ ، وهُما مِن الياءِ لأنَّ النفسَ تعدّ الحِلْيَة ظَفَراً ، وليسَ هو مِن الواوِ .
وحكَى ابنُ الأعرابيِّ : *!حَلِيَتْه العَيْنُ ؛ وأَنْشَدَ :
كَحْلاءُ *!تَحْلاها العُيونُ النُّظَّرُ والحِلْيَةُ : *!تَحْلِيَتُك وَجْهَ الرجل إذا وَصَفْتَه .
*!وتَحَلاَّه : عَرَفَ صِفَتَه .
والحَلِيُّ ، كغَنِيَ : اليابِسُ ؛ ومنه قَوْلُ صَخْر بنِ هرم الباهِلِيّ :
وإِنَّ عِنْدِي إن رَكِبْتُ مِسْحَلِيسَمَّ ذَراريحَ رطابٍ *!وَحَلِي ويُرْوَى وحشيّ ، كما تقدَّمَ وسَيَأتي في خَشي أَيْضاً .
*!وحُلَيَّةُ ، كسُمَيَّة : عينٌ أَو بِثْرٌ بضريَّة من مِياهِ غَنِيَ ؛ قالَهُ نَصْر ؛ وقالَ أمَيَّةُ الهُذَليُّ :
أَو مُغْزِلٌ بالخَلِّ أَو *!بحُلَيَّةٍ تَقْرُو السلامَ بشَادِنٍ مِخْماصِ قالَ ابنُ جنِّي : يحتملُ *!حُلَيَّة الحَرْفَيْن جمِيعاً يعْنِي الواوَ والياءَ ، قالَ : ولا أُبْعِد أن يكونَ تَحْقِير *!حَلْية ، ويَجوزُ أنْ يكونَ هَمْزه مُخَفَّفاً مِن لَفْظِ حلاَّت الأدِيم كما تقولُ في تَخْفيفِ الخُطَيْئة الخُطَيَّة .
*!وتَحَلَّى فلانٌ بما ليسَ فيه : تَكَلَّفَ .
*!والحَلَى : بَثْرٌ يخرُجُ بأَفْواهِ الصِّبْيان ؛ عن كُراعٍ .
قال ابنُ سِيدَه : وإنَّما قَضَيْنا بأنَّ

لامَه ياءٌ لمَا تقدَّمَ مِن أنَّ اللامَ ياءٌ أَكْثَر منها واواً .
وقال الأصْمعيُّ : يقالُ في زَجْرِ الناقَةِ *!حَلى لا *!حَلِيتِ .
والحَلِيّ كغَنِيَ : الخَشَبَةُ الطَّويلَةُ بينَ الثَّوْرَيْن ؛ يمانِيَّةٌ .

### Türkçe

**الحَلْيُ**، fetih ile: madenîlerin yahut taşın mamulünden, onunla süslenilen şeydir; dedi ki:

Sanki o, güzellikten ve süsünden; ve **الحَلْيِ**: saf altının ve taşın **حَلْيِ**’si; Maysâ’yı itişi, onun kararına doğrudur.

(Çoğulu **حُلِيٌّ**’dur, **دُلِيَ** gibi) **دَلْوٍ**’un cem‘inde.

Cevherî onu **ثَدْيٍ** ve **ثُدِيَ** ile kıyasladı; dedi ki: o **فُعُولٌ**’dür; ve **عِصيَ** gibi, **الياءِ** sebebiyle **الحاءُ** kırılabilir. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿من **حُلِيِّهِم** عِجْلاً جسَداً﴾ damme ve kesre ile okunmuştur.

(Yahut o bir cem‘dir; tekili **حَلْيَةٌ**’dir, **ظَبْيَةٍ** gibi) ve **ظَبْيٍ**; ve **شَرْيَةٍ** ve **شَرْيٍ**; bu, Fârisî’nin sözüdür.

(**الحِلْيَةُ** kesre ile), ( **الحَلْيِ** gibi; çoğulu **حِلًى** ve **حُلًى**’dır), kesre ve damme ile, ikisi de maksûrdur.

Leys dedi ki: **الحَلْيَ**, onunla bir kadını yahut bir kılıcı ve benzerini süslediğin her **حِلْيةٍ**’dir.

( **وحُلَى السَّيفِ** ), damme ile.

Cevherî dedi ki: **حِلْيَةُ السيفِ**’in çoğulu, **لِحْيَةٍ** ve **لِحىً** gibi **حِلىً**’dır; ve bazen damme yapılır.

Başkası dedi ki: **الحَلْيُ** ancak kadın için söylenir; onun dışındakiler için ise ancak kılıç ve benzeri için **حِلْيَةٌ** denir; Aglab dedi ki:

Kays b. Sa‘lebe’den bir câriye,

Beyaz, kubbeli bir göbek sahibi; sanki o, yaldızlı bir kılıcın **حِلْيَةُ**’sidir.

(**وحَلاتُهُ**); Ebû Alî dedi ki: bu, müennesde, müzekkerde **شِبْهٍ** ve **شَبَهٍ** gibidir; ( **حِلْيَتُه**.

( **وحَلِيَتِ المرْأَةُ** , **رَضِيَ** gibi, **حَلْياً** ), fetih ile; (o hâlde o **حالٍ** ve **حالِيَةٌ**’dir), (bir **حَلْياً** elde ettiğinde yahut onu giydiğinde); çoğulu **حوالٍ**’dir; şair dedi ki:

Ve ondan, onunla **حَلِيَتْ** olduğunda, şevânın **حَلْي**’si,
Ne yaşlı ne de bodur olmayan kamışlar üzerinedir.

( **كتَحَلَّت**; o hâlde o **مُتَحلِّيَةً**’dir.

Ve denildi ki: **تَحَلَّتْ**: bir **حَلْياً** edindi.

( Yahut ) **حَلِيَتْ**: ( **حَلْيٍ** sahibi oldu ).

( **وتَحَلَّتْ**: **الحَلْي** ile süslendi.

( **وحَلاَّها** **تَحْلِيَةً**: ona **حَلْياً** giydirdi ); ) ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿**يُحَلَّوْنَ** فيها مِن أَسَاوِر مِن ذَهَبٍ﴾; onu iki mef‘ûle geçişli kıldı; çünkü o, “giyerler” mânasındadır.

Hadiste: (O, bizi altın ve inci küpelerle **يُحَلِّينا** idi).

( Yahut ) **حَلاَّها**: (onu onun için edindi); ) ve ondan: süslü kılıç (**مُحَلّىً**).

( Yahut ) **حَلاَّها**: (onu vasfetti ve niteledi.

( Ve ) İbn Sîde, yâ’sı illetli olanlarda dedi ki: ( **حَلِيَ في عَيْنِي** ) ve göğsümde; (denildi ki:) ) tatlılıktan değildir; ancak o, giyilen ( **الحَلْي** )’den türetilmiştir; çünkü o, **الحَلْي**’nin güzelliği gibi güzel oldu.

Tehzîb’de: Lihyânî dedi ki: **حَلِيَتِ المرْأَةُ** benim gözümde ve gözümde, ve kalbimde ve kalbimde; ve o **تَحْلَى** **حَلاوَةً**; ayrıca dedi ki: **حَلَتْ** **تَحْلُو** **حَلاوَةً**.

Sıhâh’ta: **حَلِيَ** falan benim gözümde, kesre ile; ve gözümde ve göğsümde ve göğsümde, **يَحْلَى** **حَلاوَةً**; seni hoşnut ettiğinde; râciz dedi ki:

Şüphesiz Sirâc’ın şerefi kerîmdir, övüncüdür;
Onu açıkladığında göz onunla **تَحْلَى** olur.

Dedi ki: bu, maklûbdandır; mânâ: gözle **يَحْلَى** olur.

(**والحِلْيَةُ** kesre ile: yaratılış, sûret ve sıfattır); (ondan: Peygamber’in صلى الله عليه وسلم **حِلْيَةُ**’si.

(Abdest hadîsinde **الحِلْيَةُ**: **التَّحْجِيل**’dir; o ondandır; çoğulu **حِلىً**’dır; kıyasa göre kesre ile; ve damme yapılır: **لِحْيَةٍ** ve **لِحىً** ve **لُحىً**, ve **جِزْيَةٍ** ve **جِزىً** ve **جُزىً**; onun dördüncüsü yoktur.

( Ve ) **حَلْيَةُ**, (fetih ile: üç yerdir):

( Birincisi: Yemen’de bir **مأْسَدَةٌ**; Cevherî bununla yetindi; ve Mu‘attal el-Huzelî’den, bir aslanı vasfederken rivayet etti:

Sanki onlar senden, kolları güçlü, iki kolu iri, **حَلْية**’de keskin pençeli birinden korkuyorlar.

Şenferâ dedi ki:

**حَلْيَةَ**’nin karnından bir reyhâne ile; çiçek açtı;
Onun bir kokusu vardır; çevresinde kıtlıktan başka bir şey yoktur.

Ezd-i Meyda‘ân kadınlarından bazıları dedi ki:

Eğer **حَلْيَةَ**’de evler arasında olsaydı, onları senin yardımından deve sürüleri alıkoymazdı.

İkincisi: Tâif’te bir yerdir.

Üçüncüsü: Tihâme’de bir vâdidir; üst tarafı Huzeyl’indir, alt tarafı Kinâne’nindir; ve denildi ki: A‘yâr ile ‘Uleyb arasındadır; es-Sirrîn’e dökülür; bunu Nasr söyledi.

( **وإِحْلِياءُ** , kesre ile: ‘ayn ); ) zahiri, yâ’nın hafifletilmesiyle olduğudur; doğru olan, yâ’nın şeddelenmesidir; ondan Şemmâh’ın sözü:

O, yakîn etti ki bu Hâş’ın onun ölümü olduğuna,
Ve **إحْلِياءَ**’nın doğu tarafının meşgul olduğuna.

Yâkût onu burada ihmâl etti; ve Şemmâh’ın beytinin صدر’ını, cildin sonunda Hâş’ta rivayet etti.

( Ve ) **الحَلِيُّ**, ( **غَنِيَ** gibi: kuru **النَّصِيِّ**’den ve **السَّبَطِ**’tan beyazlayan şeydir).

Ezherî dedi ki: o, bedevî halkının davar ve atlar için en hayırlı otlaklarındandır; meyvesi göründüğünde, sarkıttığında ekine benzer.

Leys dedi ki: o, ekin bitkisine benzeyen her bitkidir.

Ezherî dedi ki: bu hatadır; **الحَلِيُّ** ancak bizzat bir bitkinin adıdır; ve İbn Berrî, râciz için rivayet etti:

Biz, **النَّصِيِّ**’nin bitiş yerini,
Ve **الضَّمْرانِ**’ın bitiş yerini ve **الحَلِيِّ**’yi men ettik.

( Tekili **حَلِيَّةٌ**’dir ); ) râciz dedi ki:

Eşim gözlerimi gördüğünde,
Ve perçemim sanki o bir **حَلِيَّهْ**’dir,
Der ki: bu, benim üzerime bir serinliktir.

Çoğulu **أَحْلِية**’dir; Cevherî onu nakletti.

( **والحُلَيَّا** , **الحُمَيَّا** gibi: bir bitkidir; ve ) (onlar için bir yiyecek) adıdır.

(Sâgânî dedi ki: o, yiyeceklerdendir; içinde hurmanın ovulduğu şeydir.

Üzerine istidrâk olunanlardandır:

**حَلَيْتُ** kadını, **أَحْلِيها** **حَلْياً**: ona **حُلِيّاً** yaptım; ve aynı şekilde **حَلَوْتُها**; Cevherî onu nakletti.

Ve ağaca, yapraklanıp meyve verdiğinde: **حالِيَةٌ** denir; yaprağı döküldüğünde: “süsünden soyundu” denir; Zü’r-Rumme dedi ki:

**القُلْقُلانِ**’ın kalıntıları coştu ve **حَوَالِيَّةُ** (ağaç) soyundu; biçen rüzgârların şiddetleri.

وقالَ ابنُ برِّي : Onların “**لَم يَحْلَ بطائِلٍ**” sözleri: yani, ne zafere erdi ne de ondan büyük bir fayda elde etti; ancak inkâr ile birlikte konuşulur. “**وما حَلِيتُ بطائِلٍ**” ise ancak nefyde kullanılır; bu, **الحَلْيِ** ve **الحِلْيَةِ** mânasındandır; ikisi de **الياءِ**dendir; çünkü nefis **الحِلْيَة**yi bir zafer sayar; **الواوِ**dan değildir.

وحكَى ابنُ الأعرابيِّ : İbnü’l-A‘râbî nakletti: “**حَلِيَتْه العَيْنُ**”; ve inşâd etti:
كَحْلاءُ **تَحْلاها** العُيونُ النُّظَّرُ
Ve **الحِلْيَةُ**: bir adamın yüzünü, onu vasfettiğin zaman, senin **تَحْلِيَتُك**’tır.

**وتَحَلاَّه** : sıfatını bildi.

والحَلِيُّ ، كغَنِيَ : kuru olan; bundan, Sahr b. Hirm el-Bâhilî’nin sözü:
وإِنَّ عِنْدِي إن رَكِبْتُ مِسْحَلِيسَمَّ ذَراريحَ رطابٍ **وَحَلِي**
Ve “**وحشيّ**” diye de rivayet olunur; daha önce geçtiği gibi; **خَشي**’de de ayrıca gelecek.

**وحُلَيَّةُ** ، كسُمَيَّة : Ganî sularından, Darıyye’de bir göz yahut bir çıban; bunu Nasr söyledi; Ümeyye el-Hüzelî dedi:
أَو مُغْزِلٌ بالخَلِّ أَو **بحُلَيَّةٍ** تَقْرُو السلامَ بشَادِنٍ مِخْماصِ
İbn Cinnî dedi: “**حُلَيَّة**” her iki harfi de ihtimal eder; yani **الواوَ** ve **الياءَ**; dedi ki: bunun, **حَلْية**’nin tahkîri olmasını uzak görmem. Ve onun hemzesinin, derinin “**حلاَّت**” lafzından hafifletilmiş olması câizdir; nitekim **الخُطَيْئة**’yi hafifletmede **الخُطَيَّة** dediğin gibi.

**وتَحَلَّى** فلانٌ بما ليسَ فيه : tekellüf etti.

**والحَلَى** : çocukların ağızlarında çıkan bir çıban; Kurâ‘dan.

قال ابنُ سِيدَه : İbn Sîde dedi: Biz, lâmının **ياءٌ** olduğuna, daha önce geçen şu sebeple hükmettik: lâm, **ياءٌ** olarak, **واواً** olmaktan daha çoktur.

وقال الأصْمعيُّ : el-Asma‘î dedi: dişi deveyi sürmede şöyle denir: “**حَلى** لا **حَلِيتِ**”.

والحَلِيّ كغَنِيَ : iki öküz arasındaki uzun tahta; Yemenîdir.
