# حمأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%85%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حمأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حمأ

الحَمْأَةُ والحَمَأُ: الطين الأَسود المُنتن؛ وفي التنزيل: من حَمَإٍ مسنون، وقيل حَمَأٌ: اسم لجمع حَمْأَةٍ كَحَلَق اسم جمع حَلْقة؛ وقال أَبو عبيدة: واحدة الحَمَإِ حَمَأَة كقَصَبة، واحدة القَصَب. وحَمِئَت البئر حَمَأً، بالتحريك، فهي حَمِئةٌ إِذا صارت فيها الحَمْأَةُ وكثرت. وحَمِئَ الماءُ حَمْأً وحَمَأً خالطته الحَمْأَة فكَدِرَ وتَغَيرت رائحته. وعين حَمِئَةٌ: فيها حَمْأَة؛ وفي التنزيل: وجَدها تَغْرُب في عَيْنٍ حَمِئةٍ، وقرأَ ابن مسعود وابن الزبير: حاميةٍ، ومن قرأَ حامِية، بغير همز، أَراد حارّةً، وقد تكون حارّة ذاتَ حَمْأَة، وبئر حَمِئةٌ أَيضأ، كذلك. وأَحْمأَها إِحْماءً: جعل فيها الحَمْأَة.
وحَمَأَها يَحْمَؤُها حَمْأً، بالتسكين: أَخرج حَمْأَتها وترابها؛ الأَزهري: أَحْمأْتها أَنا إِحْماءً: إِذا نَقَّيتها من حَمْأَتها، وحَمَأْتُها إِذا أَلقيت فيها الحَمْأَةَ. قال الأَزهري: ذكر هذا الأَصمعي في كتاب الأَجناس، كما رواه الليث، وما أَراه محفوظاً. الفرَّاء: حَمِئْتُ عليه، مهموزاً وغير مهموز، أَي غَضِبْت عليه؛ وقال اللحياني: حَمِيت في الغَضَب أَحْمى حَمْياً، وبعضهم: حَمِئْت في الغضب، بالهمز. والحَمءُ والحَمَأُ: أَبو زوج المرأَة، وقيل: الواحد من أَقارب الزوج والزوجة، وهي أَقَلُّهما، والجمع أَحْمَاء؛ وفي الصحاح: الحَمْء: كل من كان من قِبَل الزوج مثل الأَخ والأَب، وفيه أَربع لغات: حَمْء بالهمز، وأَنشد: قُلْتُ لِبَوَّابٍ، لَدَيْهِ دارُها: *  تِيذَنْ، فَإِنِّي حَمْؤُها وجَارُها وحَماً مثل قَفاً، وحَمُو مثل أَبُو، وحَمٌ مثل أَبٍ. وحَمِئ: غضب، عن اللحياني، والمعروف عند أَبي عبيد: جَمِئَ بالجيم.

### Türkçe

**الحَمْأَةُ** ve **الحَمَأُ**: pis kokulu siyah çamur; tenzilde: **من حَمَإٍ مسنون**; ve denildi ki: **حَمَأٌ**: **حَمْأَةٍ**’nin cem‘i için bir isimdir; **كَحَلَق** (nasıl ki) **حَلْقة**’nın cem‘ ismi. Ebû Ubeyde dedi ki: **الحَمَإِ**’nin teki **حَمَأَة**’dir; **قَصَبة** gibi, **القَصَب**’ın teki.

Ve kuyu **حَمِئَت** (**حَمَأً**, harekeli olarak); o hâlde o **حَمِئةٌ**’dir; içinde **الحَمْأَةُ** olduğu ve çoğaldığı zaman. Ve su **حَمِئَ** (**حَمْأً** ve **حَمَأً**): ona **الحَمْأَة** karıştı da bulandı ve kokusu değişti.

Ve **عين حَمِئَةٌ**: içinde **حَمْأَة** vardır; tenzilde: **وجَدها تَغْرُب في عَيْنٍ حَمِئةٍ**; İbn Mes‘ûd ve İbn ez-Zübeyr **حاميةٍ** diye okudu. Kim **حامِية** (hemzesiz) okursa, sıcak olanı kastetmiştir; ve (o) **حَمْأَة** sahibi sıcak olabilir; ve **بئر حَمِئةٌ** de (aynı şekilde).

Ve onu **أَحْمأَها إِحْماءً**: içine **الحَمْأَة** koydu.

Ve onu **حَمَأَها يَحْمَؤُها حَمْأً** (sükûn ile): onun **حَمْأَة**sini ve toprağını çıkardı. el-Ezherî: Ben onu **أَحْمأْتها أَنا إِحْماءً**: onu **حَمْأَة**sinden arındırdığım zaman; ve onu **حَمَأْتُها**: içine **الحَمْأَة** attığım zaman. el-Ezherî dedi ki: el-Asma‘î bunu “Kitâbu’l-Ecnâs”ta zikretti; Leys’in rivayet ettiği üzere; ve ben onu mahfuz görmüyorum.

el-Ferrâ: Ona karşı **حَمِئْتُ** (hemzeli ve hemzesiz): yani ona kızdım. el-Lihyânî dedi ki: Öfkede **حَمِيت**; **أَحْمى حَمْياً**; ve bazısı: öfkede **حَمِئْت** (hemze ile). Ve **الحَمءُ** ve **الحَمَأُ**: kadının kocasının babası; ve denildi ki: koca ve karının akrabalarından bir tek kişi; ve o ikisinin daha az olanıdır; cem‘i **أَحْمَاء**’dır. Ve “es-Sıhâh”ta: **الحَمْء**: koca tarafından olan herkes; kardeş ve baba gibi; ve onda dört lugat vardır: **حَمْء** (hemze ile); ve (şu beyit) inşad edildi:

قُلْتُ لِبَوَّابٍ، لَدَيْهِ دارُها: *  تِيذَنْ، فَإِنِّي حَمْؤُها وجَارُها

Ve **حَماً** (قَفاً gibi), ve **حَمُو** (أَبُو gibi), ve **حَمٌ** (أَبٍ gibi). Ve **حَمِئ**: kızdı; el-Lihyânî’den. Ve Ebû Ubeyd katında bilinen: **جَمِئَ** (ج ile).
