# حمد — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%85%D8%AF/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: حمد

- الحمد لله تعالى: الثناء عليه بالفضيلة، وهو أخص من المدح وأعم من الشكر، فإن المدح يقال فيما يكون من الإنسان باختياره، ومما يقال منه وفيه بالتسخير، فقد يمدح الإنسان بطول قامته وصباحة وجهه، كما يمدح ببذل ماله وسخائه وعلمه، والحمد يكون في الثاني دون الأول، والشكر لا يقال إلا في مقابلة نعمة، فكل شكر حمد، وليس كل حمد شكرا، وكل حمد مدح وليس كل مدح حمدا، ويقال: فلان محمود: إذا حمد، ومحمد: إذا كثرت خصاله المحمودة، ومحمد: إذا وجد محمودا (انظر: البصائر 2/499)، وقوله عز وجل: ﴿إنه حميد مجيد﴾ [هود/73]، يصح أن يكون في معنى المحمود، وأن يكون في معنى الحامد، وحماداك أن تفعل كذا (انظر: المجمل 1/250)، أي: غايتك المحمودة، وقوله عز وجل: ﴿ومبشرا برسول يأتي من بعدي اسمه أحمد﴾ [الصف/6]، فأحمد إشارة إلى النبي صلى الله عليه وسلم باسمه وفعله، تنبيها أنه كما وجد اسمه أحمد يوجد وهو محمود في أخلاقه وأحواله، وخص لفظة أحمد فيما بشر به عيسى صلى الله عليه وسلم تنبيها أنه أحمد منه ومن الذين قبله، وقوله تعالى: ﴿محمد رسول الله﴾ [الفتح/29]، فمحمد ههنا - وإن كان من وجه اسما له علما - ففيه إشارة إلى وصفه بذلك وتخصيصه بمعناه كما مضى ذلك في قوله تعالى: ﴿إنا نبشرك بغلام اسمه يحي﴾ [مريم/7]، أنه على معنى الحياة كما بين في بابه (هذا لم يأت بعد، وسيأتي في باب (حيي) ) إن شاء الله.

### Türkçe

- **الحمد لله تعالى**: O’na fazilet ile sena etmektir; ve o, **المدح**’tan daha özeldir ve **الشكر**’den daha geneldir. Zira **المدح**, insanın kendi seçimiyle olan şey hakkında da, ondan ve onda zorlama ile söylenen şey hakkında da söylenir; nitekim insan boyunun uzunluğu ve yüzünün güzelliği ile övülebilir; tıpkı malını vermesi, cömertliği ve ilmi ile övüldüğü gibi. **الحمد** ise birincide değil, ikincide olur. **الشكر** de ancak bir nimetin karşılığında söylenir. O hâlde her **شكر** bir **حمد**’dır; fakat her **حمد** bir **شكر** değildir. Ve her **حمد** bir **مدح**’tır; fakat her **مدح** bir **حمد** değildir. Ve denilir: **فلان محمود**: eğer övülmüşse; ve **محمد**: eğer övülmüş hasletleri çoksa; ve **محمد**: eğer övülmüş olarak bulunmuşsa (bak: **البصائر** 2/499). Ve O’nun عز وجل sözü: **﴿إنه حميد مجيد﴾** [هود/73]; **المحمود** manasında olması da sahih olur, **الحامد** manasında olması da sahih olur. Ve **حماداك أن تفعل كذا** (bak: **المجمل** 1/250), yani: senin övülmüş gayen. Ve O’nun عز وجل sözü: **﴿ومبشرا برسول يأتي من بعدي اسمه أحمد﴾** [الصف/6]; öyleyse **أحمد**, Peygamber صلى الله عليه وسلم’e ismi ve fiiliyle bir işarettir; şu hususa dikkat çekmek için: nasıl ki onun ismi **أحمد** bulunmuşsa, o da ahlakında ve hallerinde övülmüş olarak bulunur. Ve عيسى صلى الله عليه وسلم’in müjdelediği şeyde **أحمد** lafzını tahsis etti; şu hususa dikkat çekmek için: o, ondan ve ondan öncekilerden daha **أحمد**’dır. Ve O’nun تعالى sözü: **﴿محمد رسول الله﴾** [الفتح/29]; öyleyse buradaki **محمد** - her ne kadar bir yönden ona özel isim olarak bir isim olsa da - onda, onun bu vasıfla vasfedilmesine ve manasıyla tahsis edilmesine bir işaret vardır; nitekim bu, O’nun تعالى sözü: **﴿إنا نبشرك بغلام اسمه يحي﴾** [مريم/7]’de geçmişti; onun, باب’ında beyan edildiği üzere hayat manasında olduğuna (bu henüz gelmedi; ve inşallah باب (**حيي**)’de gelecektir).
