# حمز — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%B2/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%85%D8%B2/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حمز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%B2.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: حمز

حَمَزَ
1 حَمَزَ حمز , aor. حَمِزَ , inf. n. حَمْزٌ, It (milk) was, or became, sour, [so as to burn, or bite, the tongue; and so, app., حَمُزَ, inf. n. حَمَازَةٌ; (see حَمْزٌ, below;) or] in a less degree than such as is termed حَازِرٌ. (TA.) ― -b2- [Hence, app.,] حَمُزَ, inf. n. حَمَازةٌ, (assumed tropical:) He (a man) was, or became, strong, robust, sturdy, or hardy. (S, * K, * TA.) -A2- حَمَزَ اللِّسَانَ, aor. حَمِزَ , It (beverage, or wine,) stung, or bit, the tongue: (S, K:) or it (milk, and نَبِيذ,) burned the tongue by its strength and sharpness. (Mgh.) ― -b2- And حَمَزَهُ, aor. حَمِزَ , (TA,) inf. n. حَمْزٌ, (K,) He took it, seized or grasped it, contracted it, or drew it together; syn. قَبَضَهُ, (K, * TA,) and ضَمَّهُ. (TA.) See حَمُوزٌ. You say, حَمَزَتِ الكَلِمَةُ فُؤَادَهُ (tropical:) The saying contracted his heart, (Lh, A, TA,) and grieved him, (Lh, TA,) or pained him. (TA.) ― -b3- Also, (A, TA,) aor. as above, (TA,) and so the inf. n., (K,) (tropical:) He sharpened it; (A, K, * TA;) namely, an iron instrument, (TA,) an arrow-head or the like. (A.) So in the dial. of Hudheyl. (TA.)

حَمْزٌ
حَمْزٌ حمز Acritude of a thing; a quality, or property, like that of burning, or biting, (S, * K, * TA,) such as the taste of mustard: (TA:) and [in like manner] ↓ حَمَازَةٌ signifies the quality, or property, of burning, and sharpness; as in beverage, or wine: (TA:) and ↓ حَمْزةٌ a sourness in milk, with a biting of the tongue; (A;) or a sourness in milk, less than that of milk which is termed حَازِرٌ. (TA.)

حَمْزَةٌ
حَمْزَةٌ حمز حمزه حمزة : see what next precedes.

حَمُوزٌ
حَمُوزٌ حموز , applied to the beverage termed نَبِيذ, [app. when it is in a state of fermentation,] Digestive. (Fr, TA.) ― -b2- ↓ اـِنَّهُ لَحَمُوزٌ لِمَا حَمَزَهُ means Verily he is one who keeps, or guards, or takes care of, prudently, or effectually, what he has collected together. (K.) [To the explanation in the K (ضَابِطٌ لِمَا ضَمَّهُ) is added in the TA, ومحتمل له, app. a mistranscription for وَمُحْتَفِلٌ بِهِ and one who manages it well.]

رَجُلٌ حَمِيزُ الفُؤَادِ
رَجُلٌ حَمِيزُ الفُؤَادِ ذ , and ↓ حَامِزُهُ, (assumed tropical:) A strong-hearted man: (S, TA:) or a man who is active, sharp or quick in intellect, clever, ingenious, or acute in mind, (K, TA,) and strong-hearted. (TA.) ― -b2- And ↓ the latter, (assumed tropical:) A man contrasted in heart. (TA.)

حَمَازَةٌ
حَمَازَةٌ حمازه حمازة : see حَمْزٌ.

حَامِزٌ
حَامِزٌ حامز Sour, (TA,) and burning, or biting, to the tongue, or acrid; (A, TA;) applied to beverage, or wine: (A:) and milk that bites the tongue: (A:) or milk, and نَبِيذ, that burns the tongue by its strength and sharpness. (Mgh.) You say also رُمَّانَةٌ حَامِزَةٌ, A pomegranate in which is sourness. (A, K.) ― -b2- هَمٌّ حَامِزٌ (assumed tropical:) Intense, or severe, anxiety. (TA.) And حُزَّازٌ حَامِزٌ (S, TA) (assumed tropical:) A wringing, or poignant and burning, pain in the heart, such as arises from wrath &c. (TA.) ― -b3- See also حَمِيز, in two places.

أَفْضَلُ الأَعْمَالِ أَحْمَزُهَا
أَفْضَلُ الأَعْمَالِ أَحْمَزُهَا ذ (tropical:) The most excellent of deeds is the strongest, or most powerful: (S, K, * TA:) or the most painful (A, Mgh, TA) and distressing: (Mgh, TA:) from حَامِزٌ, applied to milk and to نَبِيذ, signifying “ that burns the tongue by reason of its strength: ” (Mgh:) a trad., related by I'Ab; (S, TA;) said by Mo- hammad. (TA.) You say also, فُلَانٌ أَحْمَزُ أَمْرًا مِنْ فُلَانٍ (tropical:) Such a one is in harder, or more difficult, circumstances (أَشَدُّ أَمْرًا) than such a one: (TA:) or [more] contracted in circumstances. (ISk, TA.)

رَجُلٌ مَحْمُوزُ البَنَانِ
رَجُلٌ مَحْمُوزُ البَنَانِ رجل محموز البنان , A man strong in the tips, or ends, of the fingers: (S, K, TA:) occurring in a verse of Aboo-Khirلsh: (S:) but [SM says,] what I read in a poem of that author is مَحْمُوزُ القِطَاع, meaning, hard and pointed in the arrowheads. (TA.)

### Türkçe

**حَمَزَ**
1 **حَمَزَ** حمز, muzari‘si **حَمِزَ**, mastar ismi **حَمْزٌ**: O (süt) ekşi idi, yahut ekşi oldu, [dili yakacak yahut ısıracak derecede; ve böylece, görünüşe göre, **حَمُزَ**, mastar ismi **حَمَازَةٌ**; (aşağıda **حَمْزٌ**’e bak;) yahut] **حَازِرٌ** diye adlandırılan dereceden daha az bir derecede. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı, görünüşe göre,] **حَمُزَ**, mastar ismi **حَمَازةٌ**, (mecaz kabul edilerek:) O (adam) güçlü idi, yahut güçlü oldu; sağlam, metin, yahut dayanıklı. (S, * K, * TA.) -A2- **حَمَزَ اللِّسَانَ**, muzari‘si **حَمِزَ**: O (içecek yahut şarap) dili sızlattı, yahut ısırdı: (S, K:) yahut o (süt ve **نَبِيذ**) kuvveti ve keskinliği sebebiyle dili yaktı. (Mgh.) ― -b2- Ve **حَمَزَهُ**, muzari‘si **حَمِزَ**, (TA,) mastar ismi **حَمْزٌ**, (K,) O onu aldı; onu yakaladı yahut kavradı; onu büzdü, yahut onu bir araya çekti; eş anlamlısı **قَبَضَهُ**, (K, * TA,) ve **ضَمَّهُ**. (TA.) **حَمُوزٌ**’a bak. Sen dersin: **حَمَزَتِ الكَلِمَةُ فُؤَادَهُ** (mecaz:) Söz onun kalbini büzdü, (Lh, A, TA,) ve onu kederlendirdi, (Lh, TA,) yahut ona acı verdi. (TA.) ― -b3- Ayrıca, (A, TA,) muzari‘si yukarıdaki gibi, (TA,) ve mastar ismi de böyledir, (K,) (mecaz:) O onu keskinleştirdi; (A, K, * TA;) yani bir demir aletini, (TA,) bir ok ucunu yahut benzerini. (A.) Huzeyl lehçesinde böyledir. (TA.)

**حَمْزٌ**
**حَمْزٌ** حمز: Bir şeyin yakıcılığı; yakma yahut ısırma gibi olan bir nitelik yahut özellik, (S, * K, * TA,) hardalın tadı gibi: (TA:) ve [aynı şekilde] ↓ **حَمَازَةٌ** yakmanın niteliğini yahut özelliğini ve keskinliği ifade eder; içecek yahut şarapta olduğu gibi: (TA:) ve ↓ **حَمْزةٌ** sütte bir ekşilik, dilin ısırılmasıyla birlikte; (A;) yahut sütte bir ekşilik; **حَازِرٌ** diye adlandırılan sütün ekşiliğinden daha az. (TA.)

**حَمْزَةٌ**
**حَمْزَةٌ** حمز حمزه حمزة: Bir önce gelen şeye bak.

**حَمُوزٌ**
**حَمُوزٌ** حموز, **نَبِيذ** diye adlandırılan içeceğe söylenir, [görünüşe göre mayalanma hâlinde iken,] hazmettiren. (Fr, TA.) ― -b2- ↓ **اـِنَّهُ لَحَمُوزٌ لِمَا حَمَزَهُ**: “Şüphesiz o, bir araya topladığı şeyi ihtiyatla yahut etkili biçimde muhafaza eden, yahut koruyan, yahut gözeten kimsedir” demektir. (K.) [K’daki açıklamaya (**ضَابِطٌ لِمَا ضَمَّهُ**) TA’da şu eklenmiştir: ومحتمل له; görünüşe göre **وَمُحْتَفِلٌ بِهِ** için bir yanlış yazımdır; ve onu iyi idare eden.]

**رَجُلٌ حَمِيزُ الفُؤَادِ**
**رَجُلٌ حَمِيزُ الفُؤَادِ** ذ, ve ↓ **حَامِزُهُ**, (mecaz kabul edilerek:) Yürekli bir adam: (S, TA:) yahut zihinde faal, anlayışta keskin yahut çabuk, zeki, ince buluşlu, yahut zihinde keskin, (K, TA,) ve yürekli. (TA.) ― -b2- Ve ↓ ikincisi, (mecaz kabul edilerek:) Kalbinde büzülmüş bir adam. (TA.)

**حَمَازَةٌ**
**حَمَازَةٌ** حمازه حمازة: **حَمْزٌ**’e bak.

**حَامِزٌ**
**حَامِزٌ** حامز: Ekşi, (TA,) ve dile yakıcı yahut ısırıcı, yahut yakıcı; (A, TA;) içecek yahut şaraba söylenir: (A:) ve dili ısıran süt: (A:) yahut kuvveti ve keskinliği sebebiyle dili yakan süt ve **نَبِيذ**. (Mgh.) Sen ayrıca dersin: **رُمَّانَةٌ حَامِزَةٌ**, içinde ekşilik bulunan bir nar. (A, K.) ― -b2- **هَمٌّ حَامِزٌ** (mecaz kabul edilerek:) Şiddetli yahut ağır kaygı. (TA.) Ve **حُزَّازٌ حَامِزٌ** (S, TA) (mecaz kabul edilerek:) Öfke vb. sebebiyle ortaya çıkan, kalpte burkucu, yahut sızlatıcı ve yakıcı bir ağrı. (TA.) ― -b3- Ayrıca iki yerde **حَمِيز**’e de bak.

**أَفْضَلُ الأَعْمَالِ أَحْمَزُهَا**
**أَفْضَلُ الأَعْمَالِ أَحْمَزُهَا** ذ (mecaz:) Amellerin en faziletlisi en güçlü, yahut en kuvvetli olanıdır: (S, K, * TA:) yahut en acı verici (A, Mgh, TA) ve en sıkıntı verici olanıdır: (Mgh, TA:) süte ve **نَبِيذ**’e söylenen ve “kuvveti sebebiyle dili yakan” anlamına gelen **حَامِزٌ**’den: (Mgh:) İ‘Ab’den rivayet edilen bir hadis; (S, TA;) Muhammed tarafından söylenmiştir. (TA.) Sen ayrıca dersin: **فُلَانٌ أَحْمَزُ أَمْرًا مِنْ فُلَانٍ** (mecaz:) Falan kimse, falan kimseden daha zor, yahut daha güç şartlar ( **أَشَدُّ أَمْرًا** ) içindedir: (TA:) yahut şartlar bakımından daha [çok] büzülmüş. (ISk, TA.)

**رَجُلٌ مَحْمُوزُ البَنَانِ**
**رَجُلٌ مَحْمُوزُ البَنَانِ** رجل محموز البنان: Parmakların uçlarında yahut uç kısımlarında güçlü bir adam: (S, K, TA:) Ebu-Hirلsh’in bir beytinde vârid olmuştur: (S:) fakat [SM der ki,] o şairin bir şiirinde okuduğum şey **مَحْمُوزُ القِطَاع**’tır; ok uçlarında sert ve sivri anlamındadır. (TA.)
