# حمز — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%B2/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%85%D8%B2/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حمز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%B2.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حمز

حَمَزَ اللبنُ يَحْمِز حَمْزاً: حَمُض، وهو دون الحازِرِ، والاسم الحَمْزة. قال الفراء: اشْرَبْ من نَبِيذك فإِنه حَمُوزٌ لما تجد أَي يَهْضِمه. والحَمْز: حَرافَة الشيء. يقال: شَراب يَحْمِز اللسان. ورُمَّانَةٌ حامِزَة: فيها حُمُوضة. الأَزهري: الحَمْزَةُ في الطعام شبه اللَّذْعَةِ والحَرَافَةِ كطعم الخَرْدل. وقال أَبو حاتم: تَغَدَّى أَعرابي مع قوم فاعتمد على الخَرْدَل فقالوا: ما يعجبك منه؟ فقال: حَمْزُهُ وحَرَافته. قال الأَزهري: وكذلك الشيء الحامض إِذا لَذَعَ اللسانَ وقَرَصه، فهو حامزٌ. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَنه شرب شراباً فيه حَمازة أَي لَذْع وحِدَّة أَي حُموضة. وحَمَزه يَحْمِزُه حَمْزاً: قَبَضه وضَمَّه. وإِنه لحَمُوزٌ لما حَمَزه أَي محتمل له. وحَمَزَت الكلمةُ فؤاد تَحْمزه: قَبَضَتْه وأَوجعته. وفي التهذيب: حَمَز الومُ فؤاده؛ قال اللحياني: كلمت فلاناً بكلمة حَمَزَتْ فؤاده، قبضته وغَمَّته فَتَقَبَّض فؤادهُ من الغم، وقيل: اشتدّت عليه. ورجل حامِزُ الفؤاد: مُتَقَبّضه. والحامزُ والحَمِيزُ: الشديد الذَّكيّ. وفلان أَحْمَزُ أَمْراً من فلان أَي أَشدّ. ابن السكيت: يقال فلان أَحمَزُ أَمراً من فلان إِذا كان مُتَقَبِّض الأَمر مشمّره، ومنه اشتق حَمْزة. والحامِزُ: القابض. والحَمِيز: الظريف. وكلُّ ما اشتد، فقد حَمُزَ. وفي لغة هذيل: الحَمْز التحديد. يقال حَمَز حَدِيدَته إِذا حدَّدها، وقد جاء ذلك في أَشعارهم. وفي حديث ابن عباس، رضي الله عنهما: سئل رسول الله، صلى الله عليه وسلم: أَيُّ الأَعمال أَفضل؟ فقال: أَحْمَزُها عليك يعني أَمْتَنها وأَقواها وأَشدّها، وقيل: أَمَضّها وأَشَقّها. ويقال: رجل حامِز الفؤاد وحَمِيزُه أَي شديده. وهَمُّ حامِزٌ: شديد؛ قال الشماخ في رجل باع قَوْساً من رجل:
فلما شَراها فاضت العين عَبْرَةً،
وفي الصدر حُزَّازٌ من الوجد حامِزُ
وفي التهذيب: من اللَّوْم حامِزٌ. أَي عاصر، وقيل: أَي مُمِضّ مُحْرِق. وحَمْزَةُ: بَقْلة، وبها سمي الرجل وكُنيَ. قال الجوهري: الحَمْزَة بقلة حِرِّيفَةٌ. قال أَنس: كنَّاني رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، بِبَقْلة كنت أَجْتَنِيها، وكان يُكْنى أَبا حَمْزَةَ، والبقلة التي جَنَاها أَنس كان في طعمها لَذْع للّسان، فسُمِّيت البقلةُ حَمْزَة لفعلها، وكني أَنس أَبا حَمْزة لِجَنْيِه إِيَّاها.
والحَمازَةُ: الشدّة، وقد حَمُز الرجلُ، بالضم، فهو حَمِيزُ الفؤاد وحامِز أَي صلب الفؤاد. ورجل مَحْموز البَنان أَي شديد؛ قال أَبو خِراش: أُقَيْدِرُ مَحْموز البَنانِ ضَئِيل

### Türkçe

**حَمَزَ** süt **يَحْمِز** **حَمْزاً**: ekşidi; ve o, **الحازِرِ**’den aşağıdır; isim **الحَمْزة**’dir. **الفراء** dedi: “Nebîzinden iç; çünkü o, bulduğun şeye karşı **حَمُوزٌ**’dur”; yani onu hazmeder. **الحَمْز**: şeyin keskinliğidir. Denir: dili **يَحْمِز** eden içecek. Ve **رُمَّانَةٌ حامِزَة**: onda ekşilik vardır. **الأَزهري**: yemekte **الحَمْزَةُ**, hardal tadı gibi, yakıcılığa ve keskinliğe benzer. **أَبو حاتم** dedi: Bir bedevî bir toplulukla öğle yemeği yedi de hardala dayandı; dediler: “Ondan seni ne hoşlandırıyor?” Dedi: “Onun **حَمْزُهُ**’u ve keskinliği.” **الأَزهري** dedi: Aynı şekilde ekşi şey, dili yakıp ısırdığında, o **حامزٌ**’dir. Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: içinde **حَمازة** bulunan bir içecek içti; yani yakıcılık ve keskinlik; yani ekşilik. Ve onu **حَمَزه يَحْمِزُه حَمْزاً**: onu sıktı ve topladı. Ve o, onu **حَمَزه**’ye karşı **لحَمُوزٌ**’dur; yani ona katlanandır. Ve söz, kalbi **حَمَزَت**; onu **تَحْمزه**: onu sıktı ve acıttı. **التهذيب**’de: kınama onun kalbini **حَمَز** etti; **اللحياني** dedi: Falancaya bir söz söyledim; onun kalbini **حَمَزَت**; onu sıktı ve kederlendirdi; böylece kalbi kederden büzüldü; ve denildi: ona ağır geldi. Ve kalbi büzük adam: **حامِزُ الفؤاد**. Ve **الحامزُ** ile **الحَمِيزُ**: şiddetli, zeki olan. Ve falan, falandan iş bakımından **أَحْمَزُ**’dur; yani daha şiddetli. **ابن السكيت**: denir: falan, falandan iş bakımından **أَحمَزُ**’dur; eğer işte büzüşük, onu sıkı tutan ise; bundan **حَمْزة** türetildi. Ve **الحامِزُ**: sıkan. Ve **الحَمِيز**: zarif. Ve her ne şiddetlenirse, **حَمُزَ** etmiştir. **هذيل** dilinde: **الحَمْز** keskinleştirmedir. Denir: demirini **حَمَز** etti; onu keskinleştirdiğinde; bu, onların şiirlerinde gelmiştir. İbn Abbas’ın, Allah ikisinden de razı olsun, hadisinde: Allah’ın Elçisi’ne, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, soruldu: “Amellerin hangisi daha faziletlidir?” Dedi: “Sana en **أَحْمَزُ** olanı”; yani en sağlamı, en kuvvetlisi ve en şiddetlisi; ve denildi: en acı veren ve en meşakkatli olanı. Ve denir: kalbi **حامِز** olan adam ve onun **حَمِيزُه**; yani onun şiddetlisi. Ve **هَمُّ حامِزٌ**: şiddetli; **الشماخ** bir adam hakkında—bir adamdan bir yay satmıştı—şöyle dedi:
فلما شَراها فاضت العين عَبْرَةً،
وفي الصدر حُزَّازٌ من الوجد حامِزُ
Ve **التهذيب**’de: kınamadan **حامِزٌ**; yani sıkıştırıcı; ve denildi: yani acı veren, yakıcı. Ve **حَمْزَةُ**: bir ottur; onunla adam adlandırıldı ve künyelendi. **الجوهري** dedi: **الحَمْزَة** keskin bir ottur. **أَنس** dedi: Allah’ın Elçisi, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, beni, topladığım bir otla künyelendirdi; ve **أَبا حَمْزَةَ** diye künyelenirdi; Enes’in topladığı ot, tadında dile yakıcılık vardı; bu yüzden, yaptığı fiilden dolayı ota **حَمْزَة** adı verildi; ve Enes, onu toplamasından dolayı **أَبا حَمْزة** diye künyelendi.

Ve **الحَمازَةُ**: şiddettir; adam **حَمُز** etti—zammesiyle—artık o, kalbi **حَمِيزُ** ve **حامِز**’dir; yani kalbi katı. Ve parmakları **مَحْموز** olan adam; yani şiddetli; **أَبو خِراش** dedi:
أُقَيْدِرُ مَحْموز البَنانِ ضَئِيل
