# حمش — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%B4/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%85%D8%B4/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حمش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%B4.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حمش

حمشه: جمعه، كحمشه تحميشا، أنشد ابن دريد رجز رؤبة:
  أولاك حمشت لهم تحـمـيشـي                      قرضي وما جمعت من خروشي أي كسبي، ويروى تحبيشي، وتحفيشي. وحمشه حمشا: أغضبه، عن الزجاج، كأحمشه، فاستحمش: غضب، والاسم الحمشة، مثل الحشمة، مقلوب منه، وكذلك التحميش، قاله الجوهري، رحمه الله تعالى، وهو مجاز. وحمش القوم: ساقهم بغضب. وحمش الرجل، كفرح، حمشا بالتحريك، وحمشة، بالفتح: غضب، كتحمش. وقال الليث: يقال للرجل إذا اشتد غضبه: قد استحمش غضبا، وقال ابن فارس: استحمش الرجل، إذا اتقد غضبا، وكذلك احتمش. وحمش الشر: اشتد، وأحمشته أنا. وحمش الرجل حمشا، بالفتح، وحمشا، بالتحريك صار دقيق الساقين، فهو أحمش الساقين، وكذا الذراعين، وحمشهما، بالفتح، وحميشهما دقيقهما، وسوق حماش، وحمش، وفي حديث الملاعنة إن جاءت به حمش الساقين فهو لشريك. وقال الشاعر يصف براغيث:
  وحمش القوائم حدب الظهور                      طرقن بليل فـأرقـنـنـي وقال غيره:
  كأن الذباب الأزرق الحمش وسطها                      إذا ما تغنى بالعـشـيات شـارب

  وقد حمشت الساق، وكذا القوائم، كضرب، وكرم، الأخير عن اللحياني، حموشة، بالضم، وحماشة، بالفتح، أي دقت، وقد استعير من الساق للبدن كله، ومنه حديث حد الزنا فإذا رجل حمش الخلفة أي دقيقها. وحماش، ككتاب: ابن الأبرش الكلابي، المقعد: شاعر، ذكره الزبير بن بكار، في كتاب النسب ولثة حمشة، كزنخة: قليلة اللحم، وقيل: دقيقة حسنة. ووتر حمش، ككتف، وحمش، بالفتح، ومستحمش: رقيق، الأخير عن إبراهيم الحربي، وأوتار حمشة، وحمشة ومستحمشة والجمع حماش، وحمش، والاستحماش في الوتر أحسن، قال ذو الرمة:
  كأنما ضربت قـدام أعـينـهـا                      قطن لمستحمش الأوتار محلوج ورواه الفراء: قطنا بمستحصد. والحميش، كأمير: الشحم المذاب. وقد أحمش القدر، وأحمش بها: أحماها بدقاق الحطب حتى غلت شديدا، هذا أصله، ثم كثر حتى استعمل في معنى أشبع وقودها، قال ذو الرمة:
  كساهن لون الجون بعد تغبسلوهبين إحماش الوليدة بالقدر وأحمش النار: قواها بالحطب، كحشها، نقله أبو عبيد، وأنشد قول ذي الرمة هذا، وقال غيره: ألهبها. وأحمش القوم: حرضهم على القتال، وأغضبهم، ومنه حديث ابن عباس، رضي الله تعالى عنهما رأيت عليا يوم صفين وهو يحمش أصحابه، وانظر بقيته في العباب فإنه نفيس جدا. واحتمش الديكان: اقتتلا وهاجا، كاحتمسا، بالسين، قاله يعقوب، وهو مجاز. ومما يستدرك عليه: ذراع حمشة، وحميشة وحمشاء، وكذلك الساق والقوائم. واحتمش القرنان: اقتتلا. واحتمش: التهب غضبا. والحميش، كأمير: التنور، نقله ابن فارس، والسين لغة فيه. وأحمش الشحم وحمشه: أذابه بالنار حتى كاد يحرقه، قال:
  كأنه حين وهى سقـاؤه
  وانحل من كل سماء ماؤه
  حم إذا أحمشـه قـلاؤه كذا رواه ابن الأعرابي، ويروى: حمشه. ومحمش، كمجلس: لقب جماعة من أهل نيسابور، أشهرهم: الإمام أبو طاهر، محمد بن محمد بن محمش الزيادي الفقيه النيسابوري، روي عن أبي بكر القطان وغيره، توفي سنة 410، وهو راوي حديث الرحمة عن أبي حامد البزاز وغيره. وأبو حميش، كأمير: كنية قاضي عدن، جمال الدين محمد بن أحمد بن عبد الله، شارح الحاوي، مات سنة 661. وتحمش بنو فلان لفلان، إذا غضبوا له أجمع. والأحمش: الأغضب.

### Türkçe

**حمشه**: onu topladı; **حمشه**’yi **تحميشا** (yapmak) gibi. İbn Düreyd, Ru’be’nin recezini inşad etti:
  “Onlar, benim için **تحميشي** ile **حمشت**;                      benim kazancım ve **خروشي**’den topladığım şey.”
Yani: kazancım. Ve **تحبيشي** ve **تحفيشي** diye de rivayet edilir. Ve **حمشه**’yi **حمشا** (yapmak): onu öfkelendirdi; Zeccâc’dan (naklen); **أحمشه** gibi. Böylece **استحمش**: öfkelendi. İsim: **الحمشة**; **الحشمة** gibi; ondan ters çevrilmiş (maklûb)tır. Yine **التحميش** de böyledir; Cevherî bunu söyledi, Allah Teâlâ ona rahmet etsin; ve bu mecazdır. Ve **حمش القوم**: onları öfkeyle sevk etti. Ve **حمش الرجل** (sevinmek gibi): **حمشا** (harekeli) ve **حمشة** (fethalı): öfkelendi; **تحمش** gibi. Leys dedi: erkeğe, öfkesi şiddetlendiğinde şöyle denir: “**قد استحمش غضبا**”. İbn Fâris dedi: **استحمش الرجل**: öfkeyle tutuştuğu zaman; yine **احتمش** de böyledir. Ve **حمش الشر**: şiddetlendi; ben onu **أحمشته**. Ve **حمش الرجل حمشا** (fethalı) ve **حمشا** (harekeli): baldırları ince oldu; o, baldırları ince olan **أحمش الساقين**’dir; kollar için de böyledir. Ve ikisini **حمشهما** (fethalı) ve **حميشهما**: ikisinin inceliği. Ve **سوق حماش** ve **حمش**. Ve **حديث الملاعنة**’de: “Eğer onu **حمش الساقين** olarak getirirse, o Şerîk’indir.” Ve şair, pireleri vasfederek dedi:
  “**وحمش القوائم** kambur sırtlılar;                      geceleyin geldiler de beni uykusuz bıraktılar.”
Ve başkası dedi:
  “Sanki ortasında **الحمش** olan mavi sinek,                      akşamüstleri şarkı söylediğinde içendir.”

  Ve **حمشت الساق**; ve yine **القوائم**; **ضرب** ve **كرم** gibi; sonuncusu Lihyânî’den (naklen); **حموشة** (zammeli) ve **حماشة** (fethalı): yani inceldi. Ve bu, baldırdan bütün bedene ödünç alınmıştır; ondan, zina haddî hadisi: “Bir adam, **حمش الخلفة** idi”; yani onun inceliği. Ve **حماش** (kitap gibi): el-Abrâş el-Kilâbî’nin oğlu; oturan (sakat): şair; Zübeyr b. Bekkâr onu neseb kitabında zikretti. Ve **ولثة حمشة** (zenha gibi): eti az; ve denildi ki: ince, güzel. Ve **وتر حمش** (ketif gibi) ve **حمش** (fethalı) ve **مستحمش**: ince; sonuncusu İbrâhîm el-Harbî’den (naklen). Ve **أوتار حمشة** ve **حمشة** ve **مستحمشة**; cem’i: **حماش** ve **حمش**. Ve kirişte **الاستحماش** daha güzeldir. Zû’r-Rumme dedi:
  “Sanki onun gözlerinin önüne vurulmuş                      eğrilmiş pamuk; **لمستحمش الأوتار** için eğrilmiş.”
Ferrâ bunu şöyle rivayet etti: “**قطنا بمستحصد**”. Ve **الحميش** (emîr gibi): eritilmiş içyağı. Ve **أحمش القدر** ve onunla **أحمش بها**: onu ince odun kırıntılarıyla ısıttı, ta ki şiddetle kaynadı; bu onun aslıdır; sonra çoğaldı da “onun yakıtını doyurdu” manasında kullanıldı. Zû’r-Rumme dedi:
  “Onlara, kararmasından sonra koyu rengin rengini giydirdi;                      kızın tencerede **إحماش**’ı arasında.”
Ve **أحمش النار**: onu odunla kuvvetlendirdi; **حشها** gibi; Ebû Ubeyd bunu nakletti ve Zû’r-Rumme’nin bu beytini inşad etti. Ve başkası dedi: onu alevlendirdi. Ve **أحمش القوم**: onları savaşmaya teşvik etti ve onları öfkelendirdi. Ondan, İbn Abbâs’ın hadisi, Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun: “Sıffîn günü Ali’yi gördüm; o, ashabını **يحمش** ediyordu.” Ve geri kalanına **العباب**’da bak; çünkü o çok nefistir. Ve **احتمش الديكان**: dövüştüler ve kızıştılar; **احتمسا** (sîn ile) gibi; Yakûb bunu söyledi; ve bu mecazdır. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **ذراع حمشة** ve **حميشة** ve **حمشاء**; yine baldır ve ayaklar için de böyledir. Ve **احتمش القرنان**: dövüştüler. Ve **احتمش**: öfkeyle alevlendi. Ve **الحميش** (emîr gibi): tandır; İbn Fâris bunu nakletti; ve **السين** onda bir lehçedir. Ve **أحمش الشحم** ve **حمشه**: onu ateşle eritti, ta ki neredeyse onu yakacaktı. Dedi ki:
  “Sanki, kırbası zayıfladığı zaman
  ve her gökten suyu çözüldüğü zaman,
  kızartıcısı onu **أحمش** edince **حم**.”
İbnü’l-A‘râbî bunu böyle rivayet etti; ve **حمشه** diye de rivayet edilir. Ve **محمش** (meclis gibi): Nîsâbûr ehlinin bir cemaatinin lakabı; onların en meşhuru: imam Ebû Tâhir, Muhammed b. Muhammed b. **محمش** ez-Ziyâdî, fakih en-Nîsâbûrî; Ebû Bekr el-Kattân ve başkasından rivayet etti; 410 yılında vefat etti; ve o, Ebû Hâmid el-Bezzâz ve başkasından “rahmet hadisi”nin râvisidir. Ve **أبو حميش** (emîr gibi): Aden kadısının künyesi; Cemâlüddîn Muhammed b. Ahmed b. Abdullâh; **الحاوي**’nin şârihi; 661 yılında öldü. Ve **تحمش بنو فلان لفلان**: onun için topluca öfkelendikleri zaman. Ve **الأحمش**: daha öfkeli olan.
