# حمص — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%B5/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%85%D8%B5/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حمص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%B5.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: حمص

باب الحاء والصاد والميم معهما
ح م ص، م ح ص، ص ح م، ص م ح، ح ص م، م ص ح كلهن مستعملات
حمص:
الحَمَصيصُ: بَقْلةٌ دونَ الحُمّاض في الحُمُوضة، طَيِّبة الطَّعْم من أحرار البَقْل تَنْبُتُ في رَمْل عالِح. والحَمْصُ: تَرَجُّح الغُلام على أُرجُوحةٍ من غير أن يُرجَّح، يقال: حَمَصَ. وانحَمَصَ الوَرَمُ: أي سَكَن. وحَمَّصَه الدواء. وحمصتُ القَذاةَ بيَدي: إذا رَفْقتَ بإخراجها من العَيْن مَسْحاً مَسْحاً.
حِمْص: كُورةٌ بالشام أهلها يَمانُون. والحِمِصَّ: جمع الحِمِصَّة، وهو حبَّة القِدْر، قال:
ولا تَعْدُوَنَّ سبيلَ الصَّوابِ		فأرزَنُ من كذِبٍ حمَّصَهْ
محص:
المَحْصُ: خُلُوصُ الشَيء، مَحَصْتُه مَحْصاً: خَلَّصْتُه من كلِّ عَيْب، قال:
يَعتادُ كلَّ طِـمِـرَّةٍ		مَمْحُوصةٍ ومُقَلَّص
والمحْص: العَدْوُ، يقال: خَرَجَ يَمْحَص كأنَّه ظَبْيٌ. والتَمحيصُ: التَطهيرُ من الذُنُوب.
صحم:
الصُحْمةُ: لَون من الغُبرة إلى سَوادٍ قليل. واصحامَّتِ البقلةُ فهي مُصحامَّةٌ: إذا أخَذَتْ ريَّها واشتدَّتْ خُضرتُها. والصَحْماءُ: اسمُ بَقْلةٍ ليسَتْ بشديدة الخُضرة. وبَلْدةٌ صَحْماءُ: ذاتُ اغبِرار، قال الطرماح:
وصَحْماءَ مَغْبَرِّ الحَزابي كأنَّها
مصح:
مَصَحَ الشَيءُ يمصَحُ مُصُوحاً: إذا رسَخَ، من الثَرَى وغيره. والدارُ تمصَحُ: أي تَدْرُسُ فتذهَبُ، قال الطرماح:
قِفا نَسْأَلِ الدِّمَن الماصِحَهْ
وقال:
عَبْلُ الشَّوَى ماصِحةٌ أشاعُرهْ
أيْ رسَخَتْ أصُولُ الأشاعِر حتى أُمِنَتْ الانتِتافَ والانحِصاصَ.
صمح:
صَمَحَه الصَيْفُ: أي: كادَ يُذيب دِماغَه من شِدَّة الحَرِّ. قال أبو زبيد الطائي:
من سُمُومٍ كأنَّها لَفْحُ نارٍ		صَمَحتْها ظَهيرةٌ غَرّاء
وقال ذو الرمة:
إذا صَمَحتْنا الشَمسُ كان مَقيلُنا		سَماوَةَ بَيْتٍ لم يُرَوَّقْ له سِتْرُ
وفي حديث مَقتَل حجر بن عَدِيّ عن أبي عُبَيد في ذِكْر سُمَيَّةَ أُمِّ زِيادٍ: إنَّها لَوطْباءُ شدَيدة الصِماح تُحبُّ النِكاح أيْ شديدة الحرِّ.
ورجلٌ صَمَحْمَحٌ وصَمَحْمَحيٌّ: أي مُجْتَمِعٌ ذو ألواحٍ، وفي السِنِّ: ما بين الثَلاثينَ إلى الأربَعينَ.
حصم:
حَصَمَ الفرس وخَبَجَ الحمار: إذا ضَرَط. والحَصُومُ: الضَرُوط.

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الصاد** ve **الميم** onlarla birlikte

**ح م ص**، **م ح ص**، **ص ح م**، **ص م ح**، **ح ص م**، **م ص ح**: hepsinin kullanımı vardır.

**حمص**:
**الحَمَصيصُ**: ekşilikte **الحُمّاض**’dan aşağı (daha az) olan bir ot; tadı hoş, otların seçkinlerinden; tuzlu kumda biter. **الحَمْصُ**: oğlanın, kendisi sallanmaksızın bir salıncak üzerinde sallanması; **حَمَصَ** denir. **انحَمَصَ الوَرَمُ**: yani sakinleşti. İlâç onu **حَمَّصَه**. **حمصتُ القَذاةَ بيَدي**: onu gözden çıkarmada yumuşak davrandığında, silerek silerek.

**حِمْص**: Şam’da bir kûre; halkı Yemenlidir. **الحِمِصَّ**: **الحِمِصَّة**’nin çoğulu; o, tencere tanesidir. Dedi ki:
Ve doğru yolun dışına asla çıkma; çünkü o, onu **حمَّصَه** olan bir yalandan daha ağırbaşlıdır.

**محص**:
**المَحْصُ**: şeyin arınmışlığı; onu **مَحَصْتُه مَحْصاً**: onu her ayıptan arındırdım. Dedi ki:
Her bir **طِـمِـرَّةٍ**’yi alışkanlık edinir; **مَمْحُوصةٍ** ve **مُقَلَّص**.
Ve **المحْص**: koşu; **خَرَجَ يَمْحَص** denir; sanki o bir ceylandır. **التَمحيصُ**: günahlardan arındırmadır.

**صحم**:
**الصُحْمةُ**: toz renginden az bir siyahlığa (kadar) bir renk. **اصحامَّتِ البقلةُ**; o hâlde o **مُصحامَّةٌ**’dir: suyunu aldığında ve yeşilliği şiddetlendiğinde. **الصَحْماءُ**: yeşilliği şiddetli olmayan bir otun adıdır. Ve **بَلْدةٌ صَحْماءُ**: tozluluğu olan. **الطرماح** dedi ki:
Ve **صَحْماءَ**; **الحَزابي**’si tozlu; sanki o...

**مصح**:
**مَصَحَ الشَيءُ** **يمصَحُ مُصُوحاً**: yerleşip kökleştiğinde; topraktan ve başkasından. Ve ev **تمصَحُ**: yani silinip yok olur. **الطرماح** dedi ki:
Durun; **الدِّمَن**’in **الماصِحَهْ**’sini soralım.
Ve dedi ki:
**عَبْلُ الشَّوَى**; **ماصِحةٌ**; **أشاعُرهْ**.
Yani, **الأشاعِر**’in kökleri yerleşip kökleşti; böylece yolunma ve koparılmadan emin olundu.

**صمح**:
**صَمَحَه الصَيْفُ**: yani, şiddetli sıcaktan beynini neredeyse eritecekti. **أبو زبيد الطائي** dedi ki:
Bir **سُمُومٍ**’dan; sanki o ateşin yakıcı esintisidir; parlak bir öğle onu **صَمَحتْها**.
Ve **ذو الرمة** dedi ki:
Güneş bizi **صَمَحتْنا** ettiğinde, öğle uykumuz; örtüsü için perde düzeltilmemiş bir evin göğü olurdu.
Ve **حجر بن عَدِيّ**’nin öldürülmesi hadîsinde, **أبو عُبَيد**’den, **سُمَيَّةَ أُمِّ زِيادٍ**’ın zikrinde: Şüphesiz o, nikâhı seven; şiddetli **الصِماح**’lı, şiddetli **لَوطْباءُ**’dır; yani şiddetli hararetlidir.
Ve bir adam **صَمَحْمَحٌ** ve **صَمَحْمَحيٌّ**: yani, levhaları olan, toplanmış (derli toplu). Ve yaşta: otuz ile kırk arası.

**حصم**:
**حَصَمَ الفرس** ve **خَبَجَ الحمار**: osurduğunda. **الحَصُومُ**: çok osuran.
