# حمك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%85%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حمك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حمك

الحمك، محركة، والواحدة بهاء: الصغار من كل شيء قال أبو زيد: وقد غلب على القمل ما كان.
 والحمك: رذال الناس قال ابن سيده: وأراه على التشبيه بالحمك من القفل والذر. وقال أبو زيد: وقد يقال ذلك للذرة قال رؤبة:
  لا تعادليني بالرذالات الحمك

  وقال الأصمعي: إنه لمن حمكهم: أي من أنذالهم وضعفائهم. والحمك: الخروف والمعروف فيه الحمل باللام.
 والحمك: صغار القطا والنعام قال الراعي يصف فراخ القطا:
  صيفية حمك حمر حواصلها                      فما تكاد إلى النقناق ترتفع أي لا ترتفع إلى أمهاتها إذا نقنقت. ويجمع ذلك كله أن الحمك الصغار من كل شيء. والحمك: أصل الشيء وطبعه يقال: هذا من حمك هذا، وهم من حمك واحد، وقد سكنه الطرماح لضرورة فقال:
  وابن سبيل قريتـه أصـلا                      من فوز حمك منسوبة تلده أراد من فوز قداح حمك فخففه، والرواية المعروفة: من فوز بج. وقال الليث: الحمك من نعت الأدلاء والذين يتعسفون الفلاة نقله الأزهري والصاغاني. والحمكة بهاء: القصيرة الدميمة من النساء، شبهت بالقملة، وفي المحكم: هي الصبية الصغيرة، وهي أصل في القملة والذرة. وحمك: جد إبراهيم بن علي بن حمك الحمكي المغيثي المحدث يروي عن زاهر الشحامي. وفاته ذكر أخيه إسماعيل يروي عن وجيه بن طاهر الشحامي، سمع منه ابن نقطة، نقله الحافظ. وفي التهذيب حمك في الدلالة كسمع حمكا محركة: إذا مضى فيها. وحماك كسحاب: حصن باليمن لبني زبيد، نقله الصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: يقال: إنه لحمك، ككتف، أي: ماض في الدلالة، وحامك أيضا، وقد حمك يحمك حمكا، من حد ضرب.
 وأبو إسحاق إسماعيل بن محمد الحمكي الأستراباذي عن حنبل بن إسحاق، وعنه ابن عدي مات سنة 327.
 ومسعود بن سهل بن حمك الحمكي، سكن مرو، وكان رئيسا، روى عن أبي عبد الله بن فنجويه الدينوري، ومات سنة 473. ومحمد بن أحمد بن صالح الحمكي روى عن إسماعيل بن سعيد الكشاني نقله الحافظ. وزاد الصاغاني في العباب: أبو عمرو حمك بن عصام بن سهيل: محدث. قلت: هو لقبه واسمه محمد، روى عن علي بن حجر وأقرانه، قاله الحافظ. وحمك: أبو أحمد الفراء النيسابوري، محدث ثقة. قلت: هو محمد بن عبد الوهاب بن حبيب، وحمك لقبه، حافظ مشهور. وأبو يعقوب يوسف بن موسى بن عبد الله بن خالد بن حموك مثال سفود لمروالروذي من أعيان محدثي خراسان. قلت: وهو حافظ جليل حدث عن إسحاق بن راهويه وطبقته، قاله الحافظ. وأبو علي الحسن بن الحسين بن حمكان الأصبهاني صنف في مناقب الشافعي.

### Türkçe

**الحمك** (harekeli), tekili **بهاء** ile: her şeyin küçükleri. Ebû Zeyd dedi: ve bit üzerinde, olan şey galip geldi.

Ve **الحمك**: insanların rezilleri. İbn Sîde dedi: ve onu, kilit ve zerreden **الحمك** ile benzetme üzerine görüyorum. Ebû Zeyd dedi: ve bu, zerre için de söylenebilir. Rü’be dedi:
لا تعادليني بالرذالات **الحمك**

Ve el-Asma‘î dedi: şüphesiz o, onların **حمك**’ındandır; yani onların en aşağılarından ve zayıflarındandır. Ve **الحمك**: koç yavrusu; bilinen ise **الحمل** ( **اللام** ile)dir.

Ve **الحمك**: **القطا** ve **النعام**’ın küçükleri. er-Râ‘î, **القطا** yavrularını vasfederek dedi:
صيفية **حمك** حمر حواصلها                      فما تكاد إلى النقناق ترتفع
Yani, annelerine, ötüşüp çağırdığında, yükselmez. Ve bunun hepsini bir araya getiren: **الحمك** her şeyin küçükleridir. Ve **الحمك**: şeyin aslı ve tabiatı; denir ki: bu, bunun **حمك**’ındandır; ve onlar, bir **حمك**’tandır. Ve et-Tırimmâh, zaruret için onu sâkin kıldı, şöyle dedi:
وابن سبيل قريتـه أصـلا                      من فوز **حمك** منسوبة تلده
“**حمك**” oklarından bir kazanımdan (feyzden) demek istedi; onu hafifletti. Bilinen rivayet: من فوز بج. Ve el-Leys dedi: **الحمك**, kılavuzların ve çölü zorlayarak gidenlerin sıfatındandır; onu el-Ezherî ve es-Sâğânî nakletti. Ve **الحمكة** ( **بهاء** ile): kadınlardan kısa, çirkin olan; bite benzetildi. Ve **المحكم**’de: o, küçük kız çocuğudur; ve o, bit ve zerrede asıldır. Ve **حمك**: İbrâhîm’in dedesi; Ali b. **حمك** el-**حمكي** el-**مغيثي** el-muhaddis; Zâhir eş-Şehhâmî’den rivayet eder. Onun vefatı, kardeşi İsmâ‘îl’in zikrini düşürdü; Vecîh b. Tâhir eş-Şehhâmî’den rivayet eder; İbn Nukta ondan işitti; onu el-Hâfız nakletti. Ve **التهذيب**’de: delâlette **حمك**; “**سمع** gibi **حمكا** (harekeli)”: onda yürüyüp gittiği zaman. Ve **حماك** “**سحاب** gibi”: Yemen’de Benî Zübeyd’e ait bir hisar; es-Sâğânî nakletti.

Ve ona istidrâk edilenlerden: denir ki: şüphesiz o, **لحمك**’tır, “**كتف** gibi”; yani delâlette ilerleyip giden. Ve **حامك** da. Ve **حمك** eder, **يحمك** eder, **حمكا**; “**ضرب**” haddinden.

Ve Ebû İshâk İsmâ‘îl b. Muhammed el-**حمكي** el-Esterâbâzî, Hanbel b. İshâk’tan; ondan da İbn ‘Adiyy; 327 yılında öldü.

Ve Mes‘ûd b. Sehl b. **حمك** el-**حمكي**; Merv’de oturdu; ve reis idi; Ebû ‘Abdillâh b. Fencûye ed-Dîneverî’den rivayet etti; 473 yılında öldü. Ve Muhammed b. Ahmed b. Sâlih el-**حمكي**, İsmâ‘îl b. Sa‘îd el-Keşşânî’den rivayet etti; el-Hâfız nakletti. Ve es-Sâğânî, **العباب**’da artırdı: Ebû ‘Amr **حمك** b. ‘Isâm b. Suheyl: muhaddis. Dedim: o, onun lakabıdır; adı Muhammed’dir; Ali b. Hacer ve akranlarından rivayet etti; el-Hâfız söyledi. Ve **حمك**: Ebû Ahmed el-Ferrâ en-Nîsâbûrî; sika muhaddis. Dedim: o, Muhammed b. ‘Abdilvehhâb b. Habîb’dir; ve **حمك** onun lakabıdır; meşhur hâfız. Ve Ebû Ya‘kûb Yûsuf b. Mûsâ b. ‘Abdillâh b. Hâlid b. **حموك**; “**سفود** misali”; Merv er-Rûzî’den; Horasan muhaddislerinin seçkinlerindendir. Dedim: ve o, celîl bir hâfızdır; İshâk b. Râhûye ve tabakasından hadis rivayet etti; el-Hâfız söyledi. Ve Ebû ‘Alî el-Hasen b. el-Hüseyn b. **حمكان** el-İsfahânî, eş-Şâfi‘î’nin menkıbeleri hakkında tasnif etti.
