# حمل — Kâmûsü'l-Muhît

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84/sozluk/kamus
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%85%D9%84/entries/kamus

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md)
- Kâmûsü'l-Muhît: Fîrûzâbâdî · 15. yy

## Madde başı: حمل

* ح م ل * * حَمَل * الشيء على ظهره و * حَمَلَتِ * المرأة والشجرة الكل من باب ضرب قلت وقوله تعالى ﴿فإنه يحمل يوم القيامة وزرا﴾ لا اختصاص له بالمحمول على الظهر وقوله تعالى ﴿وساء لهم يوم القيامة حملا﴾ لا دلالة فيه على المصدر لأنه اسم لمحمول وكذا قوله تعالى ﴿حملا خفيفا﴾ لا دلالة فيه على المصدر لأنه اسم للمحمول أيضا فاستشهاد الجوهري رحمه الله تعالى بالآيتين فيه نظر وقال الأزهري * حَمَل * الشيء يحمله * حَمْلاً * و * حُمْلانا * و * الحَمْلُ * ما تحمل الإناث في بطونها والحمل ما يُحمل على الظهر وأما حمل الشجرة فقيل ما ظهر منه فهو حِمْل وما بطن فهو حَمْل وقيل كله حمل لأنه لازم غير بائن قال بن السكيت الحمل بالفتح ما كان في بطن أو على رأس شجرة والحمل بالكسر ما كان على ظهر أو على رأس قال الأزهري وهذا هو الصواب وهو قول الأصمعي ويقال امرأة * حامِلٌ * و * حامِلةٌ * إذا كانت حبلى فمن قال حامل قال هذا نعت لا يكون إلا للإناث ومن قال حاملة بناه على حملت فهي حاملة وأنشد تمخضت المنون له بيوم أنّى ولكل حاملة تمام فإذا حملت المرأة شيئا على ظهرها أو على رأسها فهي حاملة لا غير لأن الهاء إنما تلحق للفرق فما لا يكون للمذكر لا حاجة فيه إلى علامة التأنيث فان أُتي بها فإنما هو على الأصل هذا قول أهل الكوفة وقال أهل البصرة هذا غير مستمر لأن العرب تقول رجل أيم وامرأة أيم ورجل عانس وامرأة عانس مع الإشتراك وقالوا امرأة مصبية وكلبة مجرية مع الاختصاص قالوا والصواب أن يقال إن قولهم حامل وطالق وحائض ونحوها أوصاف مذكرة وُصف بها الإناث كما أن الربعة والراوية والخجأة أوصاف مؤنثة وُصف بها الذكور وذكر بن دريد أن حمل الشجرة فيه لغتان الفتح والكسر قلت وكذا ذكر الثعلب في الفصيح و * الحَمَلةُ * بفتحتين جمع حامل يقال هم حملة العرش وحملة القرآن و * حَمَل * عليه في الحرب * حَمْلةً * و * حَمَلَ * على نفسه في السير أي جهدها فيه و * حَمَلَ * به * حَمَالةً * بالفتح أي كفل وحمل إدلاله و * احتَمَلَ * بمعنى و * الحَمَلُ * بفتحتين الخروف والجمع * حُمْلان * و * الحَمَلُ * أيضا أول البروج و * أحْمَلَهُ * أعانه على الحمل و * اسْتَحْمَلَهُ * سأله أن يحمله و * حَمَّلَه * الرسالة * تحميلاً * كلفه حملها و * تَحَمّل * الحمالة حملها و * تَحَمَّلوا * و * احْتَمَلُوا * بمعنى أي ارتحلوا و * تحامَلَ * عليه مال وتحامل على نفسه تكلف الشيء على مشقة و * المَحْمَلُ * بوزن المجلس واحد * مَحَامِلِ * الحاج و * المِحْمَلُ * بوزن المرجل علاقة السيف وهو السير الذي تقلده المتقلد وكذا * الحِمَالةُ * بالكسر والجمع * الحَمَائِلُ * بالفتح هذا قول الخليل وقال الأصمعي * حَمائِلُ * السيف لا واحد لها من لفظها وإنما واحدها * محْمَلٌ * بوزن مرجل و * الحَمُولةُ * بالفتح الإبل التي تحمل وكذا كل ما احتمل عليه الحي من حمار وغيره سواء كانت عليه الأحمال أو لم تكن وفعول تدخله الهاء إذا كان بمعنى مفعول به والحمولة بالضم الأحمال وأما * الحُمُولُ * بالضم بلا هاء فهي الإبل التي عليها الهوادج سواء كان فيها نساء أو لم يكن

### Türkçe

* ح م ل * * **حَمَلَ** * şeyi sırtında taşıdı ve * **حَمَلَتِ** * kadın ve ağaç (yani) hepsi **ضرب** بابındandır; dedim ki: Yüce Allah’ın sözü { فإنه يحمل يوم القيامة وزرا } sırt üzerinde taşınana mahsus değildir; ve Yüce Allah’ın sözü { وساء لهم يوم القيامة حملا } onda masdara delâlet yoktur; çünkü o, taşınana isimdir; yine Yüce Allah’ın sözü { حملا خفيفا } onda masdara delâlet yoktur; çünkü o da taşınana isimdir. Cevherî’nin—Allah Teâlâ ona rahmet etsin—iki âyetle istişhâdı, onda bir nazar vardır. Ezherî dedi ki: * **حَمَلَ** * şeyi, onu * **حَمْلاً** * ve * **حُمْلانا** * (olarak) taşır; ve * **الحَمْلُ** * dişilerin karınlarında taşıdığı şeydir; ve **الحمل** sırt üzerinde taşınan şeydir. Ağacın حمل’ına gelince: denildi ki, ondan görünen şey **حِمْل**’dir, gizli olan şey **حَمْل**’dir; ve denildi ki: hepsi **حمل**’dır; çünkü o, ayrık olmayan lâzımdır. İbnü’s-Sikkît dedi ki: **الحمل** (fetha ile) karında yahut ağacın başında olan şeydir; ve **الحمل** (kesra ile) sırt üzerinde yahut baş üzerinde olan şeydir. Ezherî dedi ki: bu, doğru olanın ta kendisidir; ve bu, Asmaî’nin sözüdür. Ve denilir: kadın * **حامِلٌ** * ve * **حامِلةٌ** *; hamile ise. Kim **حامل** derse, der ki: bu, ancak dişilere olan bir sıfattır. Kim **حاملة** derse, onu **حملت** üzerine bina eder; o hâlde o **حاملة**’dir. Ve şu beyit okundu:
تمخضت المنون له بيوم أنّى ولكل حاملة تمام
Kadın bir şeyi sırtında yahut başında taşıdığı zaman, o ancak **حاملة**’dir; başka değil. Çünkü **الهاء** ancak fark için eklenir; müzekker için olmayan şeyde, te’nîs alâmetine ihtiyaç yoktur; eğer onunla gelinirse, ancak asl üzere olur. Bu, Kûfe ehlinin sözüdür. Basra ehli dedi ki: bu, sürekli değildir; çünkü Arap “رجل أيم” ve “امرأة أيم” der; ve “رجل عانس” ve “امرأة عانس” der; ortaklık ile beraber. Ve “امرأة مصبية” ve “كلبة مجرية” dediler; ihtisasa rağmen. Dediler ki: doğru olan, şöyle denilmesidir: onların “حامل” ve “طالق” ve “حائض” ve benzerleri (gibi) sözleri, müzekker vasıflardır; dişiler bunlarla vasıflandırılmıştır; tıpkı “الربعة” ve “الراوية” ve “الخجأة” (gibi) sözlerin müennes vasıflar olup erkeklerin bunlarla vasıflandırılması gibi. İbn Düreyd zikretti ki: ağacın **حمل**’ında iki lugat vardır: fetha ve kesra. Dedim ki: Seâlib de **الفصيح**’te böyle zikretti. Ve * **الحَمَلةُ** * (iki fetha ile) **حامل**’in cem‘idir; denilir: onlar arşın hamaleleri ve Kur’an’ın hamaleleridir. Ve * **حَمَلَ** * ona, savaşta, * **حَمْلةً** * (olarak) hücum etti. Ve * **حَمَلَ** * kendi nefsine, yürüyüşte; yani onu onda yordu. Ve * **حَمَلَ** * onunla, * **حَمَالةً** * (fetha ile); yani kefil oldu; ve onun nazını taşıdı. Ve * **احتَمَلَ** * (da) mânâca (böyledir). Ve * **الحَمَلُ** * (iki fetha ile) kuzu (koç yavrusu)dur; cem‘i * **حُمْلان** *’dır. Ve * **الحَمَلُ** * ayrıca burçların ilki (olan burç)tur. Ve * **أحْمَلَهُ** * ona yük taşımada yardım etti. Ve * **اسْتَحْمَلَهُ** * ondan kendisini taşımasını istedi. Ve * **حَمَّلَهُ** * ona risaleyi * **تحميلاً** * (olarak) yükledi; onu taşımakla mükellef kıldı. Ve * **تَحَمّل** * **الحمالة**’yı; onu yüklendi. Ve * **تَحَمَّلوا** * ve * **احْتَمَلُوا** * mânâca (birdir); yani göç ettiler. Ve * **تحامَلَ** * ona; mal (ile) (yani) ona mal yükledi; ve kendi nefsine **تحامل** etti; meşakkat üzere bir şeyi tekellüf etti. Ve * **المَحْمَلُ** * **المجلس** vezninde, hacıların * **مَحَامِلِ** *’inden bir tanedir. Ve * **المِحْمَلُ** * **المرجل** vezninde, kılıcın askısıdır; o, kuşananın kuşandığı kayıştır; yine * **الحِمَالةُ** * (kesra ile) (da böyledir); cem‘i * **الحَمَائِلُ** * (fetha ile)dir. Bu, Halîl’in sözüdür. Asmaî dedi ki: * **حَمائِلُ** * kılıcın (askıları)dır; onun lafzından bir tekili yoktur; ancak onun tekili * **محْمَلٌ** *’dir; **مرجل** vezninde. Ve * **الحَمُولةُ** * (fetha ile) yük taşıyan develerdir; ve yine, üzerine eşya yüklenilen canlıdan—eşek ve başkası gibi—her şeydir; üzerinde yükler bulunsa da bulunmasa da. Ve **فعول** ona **الهاء** girer; eğer **مفعول** mânâsında olursa. Ve **الحمولة** (damme ile) yüklerdir. Ama * **الحُمُولُ** * (damme ile) **هاء**sız olana gelince: o, üzerinde hevdaclar bulunan develerdir; içinde kadınlar bulunsa da bulunmasa da.
