# حمل — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%85%D9%84/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: حمل

حَمَلْتُ الشيء على ظهري أَحْمِلُهُ حَمْلاً. ومنه قوله تعالى: "فإنَّه يَحْمِلُ يومَ القيامة وِمْراً. خالدينَ فيه وساءَ لهم يومَ القيامة حِمْلاً"، أي وِزْراً. وحَمَلَتِ المرأة والشجرُ حَمْلاً. ومنه قوله تعالى: "حَمَلَتْ حَمْلاً خفيفاً". قال ابن السكيت: الحَمْلُ ما كان في بطنٍ أو على رأس شجرةٍ. والحِمْلُ بالكسر: ما كان على ظهرٍ أو رأسٍ. يقال: امرأة حامِلٌ وحامِلَةٌ، إذا كانت حُبْلى. فمن قال حامِلٌ قال هذا نعتٌ لا يكون إلا للإناث. ومن قال حامِلَةٌ بناء على حَمَلَتْ فهي حامِلَةٌ. وأنشد الشَيباني لعمرو بن حسَّان:
تَمَخَّضَتِ المَنونُ له بيومٍأنى ولكلِّ حامِلَةٍ تمـامُ
فإذا حملَتْ شيئاً على ظهرها أو على رأسها فهي حامِلَة لا غير. وذكر ابن دريد أن حَمْلَ الشجر فيه لغتان: الفتحُ والكسر. والحَمَلَةُ بالتحريك: جمع الحامِلِ، يقال هم حَمَلَةُ العرش وحَمَلَةُ القرآن. وحَمَلَ عليه في الحرب حَمْلَةً. قال أبو زيد: يقال حَمَلْتُ على بني فلان، إذا أَرَّشْتَ بينهم. وحَمَلَ على نفسه في السير، أي جَهَدَها فيه. وحَمَلْتُ به حَمَالَةً بالفتح، أي كَفَلتُ. وحَمَلْتُ إدْلاَلَهُ واحْتَمَلْتُ، بمعنىً. قال الشاعر:
أَدَلَّتْ فلم أَحْمِلُ وقالت فلم أُجِبْلَعَمْرُ أبيها إنَّنـي لَـظَـلـومُ
 والحَمَلُ: البَرَقُ، والجمع الحُمْلانُ. والحَمَلُ: أوَّلُ البروج. وأَحْمَلْتُهُ، أي أَعَنْتُهُ على الحَمْلِ. وأَحْمَلَتِ الناقةُ فهي مُحْمِلٌ، إذا نزل لبنُها من غير حَبَلٍ، وكذلك المرأة. واسْتَحْمَلْتُهُ، أي سألته أن يَحْمِلَني. وحَمَّلْتُهُ الرسالة، أي كلّفته حَمْلَها. وتَحَمَّلَ الحَمالَةَ، أي حَمَلَها. وتَحَمَّلوا واحْتَمَلوا بمعنىً، أي ارْتَحَلوا. وتَحَامَلَ عليه، أي مال. وتَحامَلْتُ على نفسي، إذا تكلّفتَ الشيءَ على مشقّة. والمُتَحامَلُ قد يكون موضعاً ومصدراً. تقول في المكان: هذا مُتَحامَلُنا. وتقول في المصدر: ما في فلان مُتَحامَلٌ، أي تَحامُلٌ. ويقال: ما على فلان مَحْمَلٌ، أي مُعتَمَدٌ. والمَحْمِلُ أيضاً: واحد مَحَامِلِ الحاجّ. والمِحْمَلُ: عِلاقةُ السيف. والحَمالَةُ بالفتح: ما تَتَحَمَّلُهُ عن القوم من الدية أو الغَرامَة. والحِمالَةُ أيضاً: عِلاقة السَيف، مثل المِحْمَلِ، والجمع الحَمائِلُ، هذا قول الخليل. وقال الأصمعي: حَمائِلُ السيف لا واحدَ لها من لفظها، وإنما واحدها مِحْمَلٌ. والحَمولَةُ بالفتح: الإبل التي تَحمِل، وكذلك كل ما احتَمَلَ عليه الحيُّ من حمارٍ أو غيره، سواء كانت عليه الأَحْمالُ أو لم تكن. والحُمولَةُ بالضم: الأَحْمالُ. وأما الحُمول بالضم فلا هاء، فهي الإبل التي عليها الهوادج كان فيها نساءٌ أو لم يَكُنْ. عن أبي زيد. والحَميلُ: الذي يُحْمَلُ من بلدِه صغيراً ولم يولَدْ في الإسلام. والحَميلُ: ما حَمَلَهُ السيلُ من الغُثاء. والحَميلُ: الكفيلُ. والحَميلُ: الدَعِيُّ. قال الكميت يعاتب قضاعة في تحوُّلهم إلى اليمن:
عَلامَ نَزَلْتُمُ من غير فَقْرٍولا ضَرَّاءَ مَنْزِلَةَ الحَميلِ

### Türkçe

**حَمَلْتُ** şeyi sırtımın üzerine **أَحْمِلُهُ** **حَمْلاً** (taşırım). Ondan (buna dâhil) Yüce Allah’ın sözü: “Şüphesiz o, kıyamet günü **وِمْراً** taşır. Onlar onda ebedî kalıcılar olarak; kıyamet günü onlar için **حِمْلاً** ne kötü oldu”; yani **وِزْراً** (günah yükü). Kadın ve ağaç **حَمْلاً** (yük/gebelik) taşıdı. Ondan Yüce Allah’ın sözü: “**حَمَلَتْ** hafif bir **حَمْلاً**.” İbnü’s-Sikkît dedi: **الحَمْلُ** karında yahut bir ağacın tepesinde olan şeydir. **الحِمْلُ** (kesre ile): sırtın yahut başın üzerinde olan şeydir. Denir: **امرأة حامِلٌ** ve **حامِلَةٌ**, eğer **حُبْلى** (gebe) ise. Kim **حامِلٌ** derse, der: bu bir sıfattır; ancak dişiler için olur. Kim **حامِلَةٌ** derse, **حَمَلَتْ** üzerine binaen; o hâlde o **حامِلَةٌ**’dır. Şeybânî, Amr b. Hassân için inşad etti:
تَمَخَّضَتِ المَنونُ له بيومٍأنى ولكلِّ حامِلَةٍ تمـامُ

Şayet sırtının üzerine yahut başının üzerine bir şey taşıdıysa, o **حامِلَةٌ**’dır, başka değil. İbn Düreyd zikretti ki ağacın **حَمْلَ**’inde iki lugat vardır: fetha ve kesre. **الحَمَلَةُ** (hareke ile): **الحامِلِ**’in cem‘idir; denir: onlar **حَمَلَةُ العرش** ve **حَمَلَةُ القرآن**’dır. Savaşta onun üzerine **حَمْلَةً** ile **حَمَلَ** etti. Ebû Zeyd dedi: denir: **حَمَلْتُ** Benî falan üzerine; eğer aralarında **أَرَّشْتَ** (fitne/bozuşma çıkardıysan). Yürüyüşte kendi nefsine **حَمَلَ** etti; yani onda onu **جَهَدَها** (yordu). **حَمَلْتُ** onunla **حَمَالَةً** (fetha ile); yani **كَفَلتُ** (kefil oldum). **حَمَلْتُ** onun **إدْلاَلَهُ**’ini ve **احْتَمَلْتُ**; bir mânâda. Şair dedi:
أَدَلَّتْ فلم أَحْمِلُ وقالت فلم أُجِبْلَعَمْرُ أبيها إنَّنـي لَـظَـلـومُ

**الحَمَلُ**: şimşektir; cem‘i **الحُمْلانُ**’dır. **الحَمَلُ**: burçların ilki. **أَحْمَلْتُهُ**; yani onu **الحَمْلِ** (yük taşımaya) üzerinde **أَعَنْتُ** (yardım ettim). Dişi deve **أَحْمَلَتِ**; o hâlde o **مُحْمِلٌ**’dir; eğer sütü, gebelik olmaksızın indi ise; kadın da böyledir. **اسْتَحْمَلْتُهُ**; yani ondan beni **يَحْمِلَني** (taşımasını) istedim. **حَمَّلْتُهُ** ona risaleyi; yani onu, onu **حَمْلَ** etmeye (taşımaya) yükümlü kıldım. **تَحَمَّلَ** **الحَمالَةَ**; yani onu **حَمَلَها** (yüklendi). **تَحَمَّلوا** ve **احْتَمَلوا** bir mânâdadır; yani **ارْتَحَلوا** (göç ettiler). **تَحَامَلَ** onun üzerine; yani meyletti. **تَحامَلْتُ** kendi nefsim üzerine; eğer meşakkat üzere bir şeyi külfetle yüklendiysen. **المُتَحامَلُ** yer de olabilir, mastar da. Mekânda dersin: bu bizim **مُتَحامَلُنا**’mızdır. Mastarda dersin: falanda **مُتَحامَلٌ** yoktur; yani **تَحامُلٌ**. Denir: falanın üzerinde **مَحْمَلٌ** yoktur; yani **مُعتَمَدٌ** (dayanak) yoktur. **المَحْمِلُ** ayrıca: hacının **مَحَامِلِ**’inden bir tanedir. **المِحْمَلُ**: kılıcın askısıdır. **الحَمالَةُ** (fetha ile): kavimden diyet yahut **الغَرامَة** (tazminat) olarak üstlendiğin şeydir. **الحِمالَةُ** da: kılıcın askısıdır; **المِحْمَلِ** gibi; cem‘i **الحَمائِلُ**’dir; bu Halîl’in sözüdür. Asma‘î dedi: **حَمائِلُ السيف**’in lafzından bir tekili yoktur; ancak onun tekili **مِحْمَلٌ**’dir. **الحَمولَةُ** (fetha ile): taşıyan develerdir; ayrıca, üzerinde yükler olsun yahut olmasın, mahallenin üzerine yüklediği her ne ise, eşek yahut başkası. **الحُمولَةُ** (damme ile): **الأَحْمالُ** (yükler)dir. **الحُمول** (damme ile) ise, onda **هاء** yoktur; o, üzerinde hevdaclar bulunan develerdir; içinde kadınlar olsun yahut olmasın. Ebû Zeyd’den. **الحَميلُ**: küçükken beldesinden taşınan ve İslâm’da doğmamış olan kimsedir. **الحَميلُ**: selin **الغُثاء**’dan (çerçöp/köpük) taşıdığı şeydir. **الحَميلُ**: kefildir. **الحَميلُ**: **الدَعِيُّ** (nesebi iddia edilen/evlâtlık)dır. Kümeyt, Kudâa’yı Yemen’e dönüşmeleri hususunda azarlayarak dedi:
عَلامَ نَزَلْتُمُ من غير فَقْرٍولا ضَرَّاءَ مَنْزِلَةَ الحَميلِ
