# حمو (ح-م-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%85%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Hamiye : Sık çamur demektir

- Harfler: ح - م - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حمو |
| Yapı | Üçlü kök (vav ile nakıs) |
| Özel Durum | İlletli (lâmü'l-fiili vâv) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%8A.md), [صهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%B1.md), [نسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8.md), [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) |
| Zıt Kök | [غرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%A8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kişiye evlilik bağıyla bağlanıp onun koruma ve dokunulmazlık dairesine giren erkek hısım (kayınpeder, kayınbirader). |
| Çekirdek Özet 2 | Evlilik yoluyla kurulan akrabalık dokusunun getirdiği mahremiyet, himaye ve hukuki-içtimai mesafenin tanzimi. |
| Çekirdek Özet 3 | Nikâh akdiyle genişleyen toplumsal dokuda sınırları korunan bağların ve hısımlık hukukunun kurumsallaşması. |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir soy veya akrabalık adı sayıp kökteki himaye, sınır ve korunması gereken mahremiyet alanını göz ardı etmek. |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حم | Isı, hararet, yoğunlaşma, kaynama ve bu hararetin doğurduğu sıkı/kapalı koruma alanı (örnek kökler: [حمأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%A3.md), [حمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md), [حمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%B1.md), [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md), [حمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%85.md), [حمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%8A.md)) | و | Çekirdeğin taşıdığı hararet ve kuşatıcı koruma niteliğini, evlilik bağıyla kişiye eklemlenen ve sınırları belirlenen erkek hısımlara (kayın bağına) tahsis ederek ilişkiye süreklilik ve bağlayıcılık kazandırmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Bir alanı dışarıya kapatıp içeriyi koruma altına alan, mahrem ve güvenli bir sınır çizme hareketi. |
| م | Su | Kaynaşan, birleşen, çevreleyen ve canlılığı sürdüren organik bağ ve derinlik. |
| و | Çengel, çadır kazığı | İki ayrı yapıyı veya aileyi birbirine bağlayan, sabitleyen ve eklemleyen bağlayıcı unsur. |
| حمو | Çitin kuşattığı korunaklı alana çengelle bağlanan hısımlık | Çit ile korunan aile mahremiyetine evlilik bağı (çengel) vasıtasıyla dahil olan ve himaye sınırları içine eklemlenen erkek akrabayı temsil eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kadının kocasının babası (kayınpeder), erkek kardeşi (kayınbirader) ve koca tarafından yakın erkek akrabaları; etrafı çevrilmiş aile himayesi dairesine evlilik yoluyla bağlanan kimse. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi hanımını boşayıp onunla kardeşi evlendiğinde aralarındaki akrabalık bağının dönüşümünü şu mısralarla ifade etmiştir: لقد أصبحت أسماء حجرا محرما / وأصبحت من أدنى حموءتها حما |
| Erken Arapça kullanım | Arap dilinde kadının koca tarafındaki erkek akrabalarını nitelemek üzere حموكِ ve حماكِ ifadeleri yaygın şekilde kullanılmış; ayrıca kadının baldırındaki et yumrusu için حماة tabiri yer almıştır. |

Kaynak: Kitābü'l-ʿAyn (el-Halîl b. Ahmed), Lisānü'l-ʿArab (İbn Manzûr), el-Müfredât (Râgıb el-İsfahânî).

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde حمو kökü, evlilik yoluyla kurulan hısımlık bağlarını ve özellikle kayınpeder / kayınbirader ilişkisini ifade eden en kadim akrabalık terimlerinden biridir. Kök, Batı ve Doğu Sami dillerinde düzenli ses denklikleriyle korunmuştur. İbranicede חָם (*ḥām*) ve חָמוֹת (*ḥāmôt*), Süryanicede ܚܡܐ (*ḥəmā*) ve ܚܡܬܐ (*ḥəmātā*) biçimleri doğrudan kocanın babasını ve annesini (kayınpeder ve kayınvalide) ifade eder. Akadcada *emu* (kayınpeder) ve *emētu* (kayınvalide) kelimeleri de aynı Afro-Asyatik/Sami ortak mirasından neşet etmiştir. Bu arkaik çekirdek, doğrudan kan bağına (nesep) dayanmayan fakat evlilik bağıyla (sıhr) bir evin koruma, himaye ve mahremiyet çemberine katılan erkek hısımları nitelemektedir. Arapçada kelimenin vav ile nakıs olarak حمو biçimini alması ve [حمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%8A.md) (koruma, sıcaklık, hararetle savunma) köküyle morfolojik ve semantik olarak kaynaşması, bu akrabalığın bir himaye ve aynı zamanda sınırları gözetilmesi gereken bir mahremiyet alanı olarak algılandığını göstermektedir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | حمو - [حمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%8A.md) geçişkenliği | Kelime koca tarafının erkek hısımlarını gösterirken, kökün himaye etme ve hararetle sahip çıkma anlam dairesiyle doğrudan bağlantılıdır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice חָם (*ḥām*), Süryanice ܚܡܐ (*ḥəmā*), Akadca *emu* | Koca tarafının hısımlarını (kayınpeder, kayın) belirten kadim ve ortak Sami akrabalık adlandırmasıdır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ortak çekirdek | Mısır ve Berberi dillerinde evlilik yoluyla oluşan hısımlık kategorileriyle morfo-fonetik paralellikler taşır. | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; HALOT; Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حمو | Anlamlı | Koca tarafından erkek hısım | Kadının kocasının babası, kardeşi ve yakın erkek akrabaları. | Hedef köktür; evlilikle oluşan himaye ve akrabalık bağı. |
| [حوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%85.md) | Anlamlı | Bir şeyin etrafında dönüp dolaşma | Kuşun veya canlının su veya av etrafında daireler çizerek beklemesi. | Korunan merkezin etrafında dönme yönüyle hedef kökle mekânsal akrabalık taşır; Kur'an'da geçmez. |
| [محو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88.md) | Anlamlı | İzi silip yok etme | Bir yazıyı, izi veya alameti bütünüyle ortadan kaldırma. | Zıt yönlü hareket; bağ kurmanın aksine bağı ve izi yok etme. Kur'an'da geçer. |
| موح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez. |
| [وحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%85.md) | Anlamlı | Aşerme, şiddetli arzu duyma | Gebe kadının veya canlının belirli bir şeye şiddetli istek duyması. | Bedenin iç harareti ve rahim haliyle ilgilidir; Kur'an'da geçmez. |
| [ومح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D8%AD.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حمو | Merkez | Sıhrî akrabalık | Kadına koca tarafından eklemlenen, hem himaye hem de mahremiyet mesafesi gerektiren erkek hısım. | Evlilik akdinin tesis ettiği özel hürmet ve korunma dairesi. |
| [حمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%8A.md) | Komşu | Himaye ve hararet | Bir şeyi dış tehditlere karşı şiddetle savunup dokunulmaz kılmak. | حمو kökünün dayandığı koruma ve öfke/gayret zeminidir. |
| [صهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Sıhrî bağ, akrabalık | Evlilik yoluyla iki tarafın birbiriyle kaynaşması, eriyip bir araya gelmesi. | [صهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%B1.md) iki ailenin genel kaynaşmasını anlatırken, حمو tekil olarak koca tarafı erkek hısımlarına odaklanır. |
| [نسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8.md) | Komşu | Kan bağı | Doğum ve sülale yoluyla kesinleşen soy bağı. | [نسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8.md) fıtrî ve kalıcı dikey/yatay soyken, حمو evlilikle gelen yatay bağdır. |
| [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) | Komşu | Birliktelik, bitişme | İki nesnenin veya kişinin birbirine bağlanıp yoldaş olması. | Hukuki ve akrabalık boyutundan ziyade fiziksel veya işlevsel bitişikliği bildirir. |
| [غرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%A8.md) | Zıt | Yabancılık, uzaklaşma | Kişinin bilinen koruma ve akrabalık dairesinin bütünüyle dışına çıkması, yabancılaşması. | Hısımlığın ve himayenin sağladığı tanışıklık ve güvenin tam karşıtıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حمو | Koca tarafının erkek hısımı | Evlilikle kurulan mahremiyet ve koruma çemberine dahil olan erkek akraba. | Kesin |
| Latince | Socer, levir | Kayınpeder, kayınbirader | Latincede baba için socer, koca kardeşi için levir kullanılır; Arapçadaki tek kökten türeyen kuşatıcı hısımlık yapısını iki ayrı kelimeyle karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | In-law, brother-in-law, father-in-law | Evlilik yoluyla hısım | Hukuki bağı (law) öne çıkarır; kökün taşıdığı himaye ve hararetli sahiplenme boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Schwägerschaft, Schwager | Kayın hısımlığı, kayınbirader | Akrabalık bağının hukuki ve toplumsal statüsünü ifade eder; kökteki sıcak koruma çağrışımı yoktur. | Güçlü |
| Fransızca | Beau-père, beau-frère | Kayınpeder, kayınbirader | Evlilikle kazanılan hürmet bağını "güzel" (beau) nitelemesiyle kurar; Arapçadaki koruma dairesi vurgusundan farklı bir tondadır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Dictionnaire de l'Académie Française.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Hısımlık / Sıhr bağı | Evlilikle doğan bağların meşruiyeti ve korunması | Kur'an metninde doğrudan حمو lafzı müstakil bir kelime olarak geçmemekle birlikte, temsil ettiği hısımlık ve koruma alanı Furkān [25:54](https://lisan.digital/tr/ayet/25:54.md) ayetindeki nesep ve sıhr ikiliği ile Nisâ [4:22](https://lisan.digital/tr/ayet/4:22.md)-23 ayetlerindeki evlilik yasakları bağlamında ele alınır. |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Toplumsal nizam ve fıtrat | Allah'ın insan türünü nesep ve sıhr (hısımlık) kanunları üzere yaratması ve bunun hikmeti. | İlahî iradenin toplumu koruyan sınırları. |
| Fıkıh | Hısımlık hukuku ve mahremiyet | Kayınpeder ve kayınbiraderin mahremiyet sınırları, nikâh düşüp düşmeme halleri ve aile içi görüşme adabı. | Nikâh haramlığı ve fitneden korunma mesafesi. |
| Tefsir | Sıhr ve evlilik ayetleri | Nesep ile sıhrın insanın iki temel bağ türü olarak zikredildiği ayetlerin açıklanması (Furkān [25:54](https://lisan.digital/tr/ayet/25:54.md)). | Aile dokusunun hukuki ve ahlaki çatısı. |
| Hadis | Aile mahremiyeti ve hısımlarla münasebet | Koca tarafının erkek akrabalarının (kayınbirader vb.) kadının yanına girmesindeki tehlikeye dikkat çeken nebevî uyarı. | Hısımlığın sağladığı serbestliğin suistimal edilmesini önleyen ihtiyat ve sakınma. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mahremiyet ve sıhr hukuku | Korunan hısımlık dairesi | Sınırları belirleme | Aile içi ilişkilerde meşru yakınlık ile aşılmaması gereken mahremiyet hudutlarını tayin eder. | Kesin |
| İlmi | Sosyolojik akrabalık tasnifi | İttifak ve evlilik bağı | Toplumsal dokuyu genişletme | Kabilelerin veya ailelerin yalnızca kan bağıyla değil evlilik yoluyla da koruma ağları kurduğunu açıklar. | Güçlü |
| Siyasi | Kabileler arası antlaşma ve himaye | İttifak köprüsü | Güvenlik çemberi oluşturma | Evlilikler yoluyla karşı tarafın himaye sistemine dahil olunarak çatışmaların önlenmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Aile içi mülkiyet ve miras dengesi | Mülkiyet intikal sınırları | Hukuki ayrışma | Kan bağı ile evlilik bağının miras ve nafaka haklarındaki sınırlarını birbirinden ayırma. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Komşuluk grafı ve sınır koşulu (Boundary condition in graph theory) | Birbirine kapalı iki alt kümenin tek bir ortak düğüm veya kenar üzerinden bağlanması, fakat iç elemanlarının özdeşleşmeyip sınırlarını koruması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yapısal hısımlık teorisi (Alliance theory in structural anthropology) | Toplumun dağılmasını önlemek üzere kan bağı dışındaki yabancı unsurlarla kurulan düzenleyici ve koruyucu akrabalık yapısı. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca folklorik bir kayın/hısım ilişkisine indirgeyip, kökün ihtiva ettiği himaye etme ve aynı zamanda mahremiyet sınırlarını titizlikle gözetme ilkesini unutmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'ın sıhr (hısımlık) kurumuna yüklediği, kan bağı kadar muhterem kılınan ancak mahremiyet dengesiyle korunan toplumsal bağlar bütünü. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Koca tarafı erkek hısımlarla olan ilişkide aşırı laubalilik göstererek aile mahremiyetinin yıkılması veya tam aksine sıhr bağlarının getirdiği hürmet ve himaye sorumluluğunun reddedilmesi. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın toplumsal nizamında nesep (kan bağı) ile sıhr (evlilik bağı) ayrımının ahlaki, hukuki ve koruyucu boyutlarını kavramak için temel kavramsal bir zemindir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Evlilik haramlıklarının bildirildiği ayetlerde (Nisâ [4:22](https://lisan.digital/tr/ayet/4:22.md)-23), mahremiyet ve örtünme sınırlarının çizildiği hükümlerde (Nûr [24:31](https://lisan.digital/tr/ayet/24:31.md)) ve insanın yaratılışındaki çift yönlü akrabalığın anıldığı ayetlerde (Furkān [25:54](https://lisan.digital/tr/ayet/25:54.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Evlilikle kurulan bağların kan bağı kadar tabii sayılmayıp ikinci plana atılmasını ya da aile içi ilişkilerde sınır tanımayan laubaliliğin meşru görülmesini düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Koca tarafının kadını koruma çemberine alan fakat aralarında belirli bir mahremiyet mesafesi bulunan erkek hısımları (kayınpeder, kayınbirader).
- Soyut anlam: Bir sisteme evlilik bağıyla eklemlenen, koruyucu ancak sınırları tanımlanmış ilişki matrisi.
- Sistematik karşılık: Sıhrî bağın tesis ettiği himaye dairesi ve bu daire içinde meşruiyet ve iffeti gözeten mesafe kontrolü.
- LaTeX modeli: $$R(A, B) = \{ (x, y) \in A \times B \mid \Phi(x, y) \land \partial(x, y) > 0 \}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $A$ ve $B$ evlilikle bir araya gelen iki bağımsız aile kümesini temsil eder. $\Phi(x, y)$ ifadesi evlilik bağıyla tesis edilen himaye, karşılıklı sorumluluk ve koruma fonksiyonunu simgeler. $\partial(x, y) > 0$ ise taraflar arasındaki aşılmaması gereken mahremiyet ve sınır şartını gösterir. Böylece bağ hem koruyucudur hem de mutlak bir mesafe ve edep sınırına tabidir.

## Sözlükler (5)

### ★ Akevler Sözlüğü

Hamiye : Sık çamur demektir. Kalıp için kullanılan çamurdur. Sonra koruma anlamı almıştır. Himaye etmek buradan gelmektedir. Yapılan kalıpların kalıcı olması için ateşte pişirilmiş ve bugünkü seramik doğmuştur. Hamiye pişiren anlamındadır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والميم و واي معهما
ح م و، ح م ي، ح و م، م ح و، و ح م، م ي ح مستعملات
حمو:
حمى: الحَمْوُ: أبو الزّوج، وأخو الزّوج، وكلّ من ولي الزّوج من ذي قرابته. فهم أحماء المرأة. وأمّ زوجها: حماتُها.
وفي الحَمْوِ ثلاثُ لُغاتٍ؛ حماها مثل عصاها، وحموها مثل أبوها، وحَمْؤُها- مقصورٌ مهموزٌ- مثل كمؤها. وتقول العرب: حمأة حامية وكنَّة كاوية. وتقول: هذا حموكِ، ومَرَرْتُ بحميكِ ورأيتُ حماكِ، مخفّف بلا همزٍ، والهمزُ لغة رديئة. وقال الشّاعر في رجل طلّق امرأته فتزوّجها أخوه:
لقد أصبحت أسماءُ حِجْراً مُحَرَّما		وأصبحتُ من أدنَى حُمُوَّتها حَمَا
أي: أصبحت أخا زوجها بعدما كنت زوجها.
وأّمّا بالهمز فتقول: هذا حَمْؤُكِ، ورأيت حَمْأَكِ، ومررت بحَمْئِكِ- مخفف مهموز.
والحَمَاُة: لَحْمَةٌ مُنْتَبِرة في باطِن السّاق.
والحَمَأ: الطّينُ الأسود المُنْتن. وفي التنزيل: من حَمَأٍ مسنون والمسنون: المصبوب. ويُسَمَّى الطين الذي نبث من النّهر: الحَمْأَة. وقول الله عزّ وجلّ: تَغْرُبُ في عَيْنٍ حَمِئة أي: ذات حَمْأَة.
والحِمَى- مقصور: موضع فيه كَلَأٌ يُحْمَى من النّاس أن يُرْعَى.
وحَمَيْتُ القومَ حِمايةً ومَحْمِيَةً. وكلّ شيءٍ دفعتَ عنه فقد حَمَيْتَهُ.
وحَمِيتُ من هذا الشّيء أَحْمَى منه حَمِيَّةً، أي: أَنِفْتُ أَنَفاً وغضباً. ومشى في حَمِيَّتِهِ أي: في حَمْلَتِهِ. وإنّه لَرجلٌ حَمِيٌّ: لا يَحْتمِلُ الضَّيْمَ، ومنه يُقال: حَمِيّ الأَنْفِ. قال:
متى تجمعِ القلبَ الذكيَّ وصارماً		وأَنْفاً حَمِيّاً تَجتنْبكَ المَـظَـالِـمُ
وحَمَيْتُ المريضَ حِمْيَةً: مَنَعْتُه أكْلَ ما يَضُرُّه. وآحْتَمَى المريضُ احتماءً.
وآحْتَمَى في الحرب إذا حَمَى نفسَه.
وحَمِيَ الفَرَسُ. إذا سَخَنُ َوعَرِق، يَحْمَى حَمْياً وحَمَى الشّدُّ مثلَه والواحد منه: حمْيٌ، والجميع: أحماءٌ، كما قال طرفة:
فهي تَرْدِي وإذا ما فَرِعَتْ		طار من أَحْمائِها شَدُّ الأُزُرْ
وحَمِيَ الشيءُ يَحْمَى حَمْياً إذا سَخُنَ والحامِيَةُ: الحارّة.
وأَحْمَيْتُ الحديدَ إحماءً. وتقول: إنّ هذا الذَّهَبَ والفِضَّةَ ونحوهما لَحَسَنُ الحَماءِ- ممدود- أي: خرج من الحَماءِ حَسَناً.
والحامية: الرّجل يَحْمِي أصحابَه في الحَرْب. وتقول: هو على حامِيَةِ القَوْم، أي: آخر من يَحْمِيهم في مُضيِهِّم وآنهزامهم.
والحاميةُ أيضاً: جماعة يحمون أَنْفُسَهم، كما قال لبيد:
ومعي حاميةٌ من جَعْفَـرٍ		كلّ يوم نبتلي ما في الخِلَلْ
والحامِيةُ: الحجارة يُطْوَى بها البئر. قال:
كأنّ دَلْوَيَّ تَـقَـلَّـبـانِ		بين حَوامي الطَّيِّ أَرْنبانِ
والحُمَّةُ عند العامّة: إبْرَةُ العَقْرب والزُّنبور ونحوهما. وإنّما الحُمَةُ سُمُّ كلّ شيء يَلْدَغُ أو يَلْسَعُ.
والحُمَيّا: بُلُوغُ الخَمْرِ من شاربها.
واحْمَوْمَى الشّيءُ فهو مُحْمَوْمٍ، واحمَوْمَى اللّيلُ والسّحابُ، وذلك من السّواد. ومنهم من يهمزُ.
حوم:
الحَوْم: القطيع الضَّخْمُ من الإِبل. قال رؤبة:
ونَعَماً حَوْماً بها مُؤَبَّلا
والحَوْمةُ: أكثرُ مَوْضِعٍ في البحْرِ ماءً، وأَغْمَرُه. وكذلك في الحَوْض.
وحَوْمةُ المَوْتِ: شِدّتُهُ وعَلَزُهُ.
والحَوَمانُ: دَوَمانُ الطَّيْر وطَيَرانُهُ يَدومُ ويَحومُ حول كلّ شيء. والحَوَمان: نباتٌ بالبادية.
والحَوَائِمُ: الإبلُ العطاش جِدّاً. وكلُّ عطشان حائم.
وهامةٌ حائمةٌ، أي: عَطِشَ دِماغُها.
محو:
المَحْوُ لكلّ شيءٍ يذهب أثره. تقول: أنا أمحوه وأمحاه. وطيّىء تقول: مَحَيْته مَحْياً ومَحْواً وامَّحَى الشّي يَمَّحِي امّحاءً. وكذلك آمتَحى إذا ذهب أثره، الأجودُ آمَّحَى، والأصل فيه: انْمَحَى. وأمّا امتَحَى فلغةٌ رَدِيئةٌ.
وحم:
يقال للمرأة الحُبْلَى إذا اشتهت شيئاً: قد وَحِمَتِ، وهي تَحِمُ فهي وَحْمَى بيّنة الوِحامِ. والوَحَمُ والوِحام في الدّوابّ إذا حملت استَعْصَتْ، فيقال: وحمت. قال لبيد:
قد رابه عصيانُها ووِحامُها
ميح:
المَيْح في الاستِقاءِ: أن ينزل الرّجل في قرار البئر إذا قلّ ماؤها فيملأ الدّلو، يَميحُ فيها بيده، ويَميحُ أصحابَه. والجميعُ: ماحةٌ.
والمَيْحُ: يجري مَجْرَى المنفعة وكلّ من أعطى معروفاً فقد ماح.
والمَيْحُ والميحومة: ضربٌ من المَشْيِ في رَهْوَجة. قال:
ميّاحة تَميحُ مَشْياً رَهْوَجا
ومشيَةُ البطّةِ: المَيْحُ.
وقد ماح فاه بالسّوِاكِ يَميحُهُ مَيْحاً، إذا شاصه وماصه.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الميم** ve **واي** onlarla beraber

**ح م و**، **ح م ي**، **ح و م**، **م ح و**، **و ح م**، **م ي ح** kullanımdadırlar

**حمو**:
**حمى**: **الحَمْوُ**: kocanın babası, kocanın kardeşi ve kocanın akrabalığından kocaya velî olan herkes. Onlar kadının **أحماء**’sıdır. Kocasının annesi: onun **حماتُها**’sıdır.
Ve **الحَمْوِ**’da üç lügat vardır; onun **حماها**’sı onun **عصاها**’sı gibi, onun **حموها**’sı onun **أبوها**’sı gibi, ve onun **حَمْؤُها**’sı—kısaltılmış hemzeli— onun **كمؤها**’sı gibi. Ve Araplar der: **حمأة** **حامية** ve **كنَّة** **كاوية**. Ve dersin: bu senin **حموكِ**’undur, ve senin **حميكِ**’inle geçtim ve senin **حماكِ**’ını gördüm; hemzesiz hafifletilmiş; hemze kötü bir lügattir. Ve şair, karısını boşayıp da onu kardeşiyle evlendiren bir adam hakkında dedi:
لقد أصبحت أسماءُ حِجْراً مُحَرَّما		وأصبحتُ من أدنَى حُمُوَّتها حَمَا
Yani: onun kocası iken, onun kocasının kardeşi oldum.
Ve hemze ile olana gelince, dersin: bu senin **حَمْؤُكِ**’undur, ve senin **حَمْأَكِ**’ını gördüm, ve senin **حَمْئِكِ**’inle geçtim—hemzeli hafifletilmiş.
Ve **الحَمَاُة**: bacağın iç tarafında kabarmış bir et parçasıdır.
Ve **الحَمَأ**: pis kokulu siyah çamurdur. Ve tenzilde: **من حَمَأٍ مسنون**; ve **المسنون**: dökülmüş olandır. Ve nehirden fışkıran çamura **الحَمْأَة** denir. Ve Allah azze ve celle’nin sözü: **تَغْرُبُ في عَيْنٍ حَمِئة** yani: **حَمْأَة** sahibi.
Ve **الحِمَى**—kısaltılmış: içinde ot bulunan, insanların otlatmasından korunmuş yer.
Ve kavmi **حِمايةً** ve **مَحْمِيَةً** olarak korudum. Ve her şey ki ondan savdın, onu korumuş oldun.
Ve bu şeyden **حَمِيتُ**; ondan **أَحْمَى** **حَمِيَّةً**; yani: kibirlenme ve öfke ile çekindim. Ve onun **حَمِيَّتِهِ** içinde yürüdü; yani: onun hamlesinde. Ve o elbette **حَمِيٌّ** bir adamdır: zulmü taşımaz; bundan dolayı **حَمِيّ الأَنْفِ** denir. Dedi:
متى تجمعِ القلبَ الذكيَّ وصارماً		وأَنْفاً حَمِيّاً تَجتنْبكَ المَـظَـالِـمُ
Ve hastayı **حِمْيَةً** olarak korudum: ona zarar veren şeyi yemesini men ettim. Ve hasta **احتماءً** olarak **آحْتَمَى**.
Ve savaşta **آحْتَمَى**, ne zaman ki kendini korudu.
Ve at **حَمِيَ**; ne zaman ki ısındı ve terledi; **حَمْياً** ve **حَمَى** olarak **يَحْمَى**. Ve şiddet de bunun gibidir; onun teki: **حمْيٌ**, ve hepsi: **أحماءٌ**; Tarfah’ın dediği gibi:
فهي تَرْدِي وإذا ما فَرِعَتْ		طار من أَحْمائِها شَدُّ الأُزُرْ
Ve şey **حَمِيَ**; ısındığı zaman **حَمْياً** olarak **يَحْمَى**. Ve **الحامِيَةُ**: sıcak olan.
Ve demiri **إحماءً** olarak **أَحْمَيْتُ**. Ve dersin: şu altın ve gümüş ve benzerleri elbette **الحَماءِ**—uzatılmış— bakımından güzeldir; yani: **الحَماءِ**’dan güzel olarak çıktı.
Ve **الحامية**: savaşta arkadaşlarını koruyan adam. Ve dersin: o, kavmin **حامِيَةِ**’si üzerindedir; yani: onların gidişlerinde ve bozguna uğrayışlarında onları koruyan en son kişi.
Ve **الحاميةُ** ayrıca: kendilerini koruyan bir topluluk; Lebîd’in dediği gibi:
ومعي حاميةٌ من جَعْفَـرٍ		كلّ يوم نبتلي ما في الخِلَلْ
Ve **الحامِيةُ**: kuyu onunla örülen taşlardır. Dedi:
كأنّ دَلْوَيَّ تَـقَـلَّـبـانِ		بين حَوامي الطَّيِّ أَرْنبانِ
Ve **الحُمَّةُ** avam katında: akrep ve yaban arısı ve benzerlerinin iğnesidir. Halbuki **الحُمَةُ**, ısıran yahut sokan her şeyin zehridir.
Ve **الحُمَيّا**: içenin içkisinin erişmesi (tesiri).
Ve şey **احْمَوْمَى**; o halde o **مُحْمَوْمٍ**’dur; ve gece ve bulut **احمَوْمَى**; bu, karalıktandır. Ve onlardan kimisi hemzeler.

**حوم**:
**الحَوْم**: develerden büyük sürü. Rü’be dedi:
ونَعَماً حَوْماً بها مُؤَبَّلا
Ve **الحَوْمةُ**: denizde su bakımından en çok yer ve onun en derinidir. Havuzda da böyledir.
Ve **حَوْمةُ المَوْتِ**: onun şiddeti ve sıkıntısıdır.
Ve **الحَوَمانُ**: kuşun dönüp durması ve uçmasıdır; her şeyin etrafında devam eder ve döner. Ve **الحَوَمان**: çölde bir bitkidir.
Ve **الحَوَائِمُ**: pek çok susamış develerdir. Ve her susamış **حائم**’dir.
Ve **هامةٌ حائمةٌ**: yani, onun beyni susadı.

**محو**:
**المَحْوُ**: izi giden her şey içindir. Dersin: ben onu silerim ve o silinir. Ve Tayyı’ der: onu **مَحْياً** ve **مَحْواً** olarak **مَحَيْته**; ve şey **امَّحَى**; **امّحاءً** olarak **يَمَّحِي**. Ve izi gittiği zaman **آمتَحى** da böyledir; daha iyi olan **آمَّحَى**’dır; ve aslı onda: **انْمَحَى**’dır. **امتَحَى**’ya gelince, kötü bir lügattir.

**وحم**:
Bir şey arzuladığı zaman hamile kadına denir: **وَحِمَتِ**; ve o **تَحِمُ**; o halde o, **الوِحامِ**’ı açık olan **وَحْمَى**’dır. Ve **الوَحَمُ** ve **الوِحام** binek hayvanlarında, hamile kaldıkları zaman huysuzlanmalarıdır; böylece **وحمت** denir. Lebîd dedi:
قد رابه عصيانُها ووِحامُها

**ميح**:
Su çekmede **المَيْح**: suyu azaldığı zaman adamın kuyunun dibine inmesi, kovayı doldurması; eliyle onda **يَميحُ**; ve arkadaşlarına **يَميحُ**. Ve çoğulu: **ماحةٌ**.
Ve **المَيْحُ**: menfaatin gidiş yolunda akar; ve her kim bir iyilik verirse, muhakkak **ماح** etmiştir.
Ve **المَيْحُ** ve **الميحومة**: bir tür yürüyüştür; bir salınım içinde. Dedi:
ميّاحة تَميحُ مَشْياً رَهْوَجا
Ve ördeğin yürüyüşü: **المَيْحُ**.
Ve misvakla ağzını **ماح** etti; onu **مَيْحاً** olarak **يَميحُهُ**; ne zaman ki onu sertçe sürttü ve emdi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!حَمْوُ المرأةِ ) ، كدَلْوٍ ، ( *!وحَمُوها ) ، كأَبُوها ، ( *!وحَماها ) ، كقَفَا ، ( *!وحَمُها ) ، بضمِّ الميمِ مُخَفَّفة ، ( وحَمْؤُها ) بالهَمْزةِ ساكِنَة المِيمِ ، فهي أَرْبَعُ لُغاتٍ ذَكَرهنَّ الجوهرِيُّ : ( أَبو زَوْجِها ومن كان من قِبَلِه ) كالأَخِ وغيرِهِ .
( والأُنْثَى *!حَماةٌ ) وهي أُمُّ زَوْجِها ، لا لُغَة فيها غَيْر هذه ؛ قالَه الجوهرِيُّ .
( *!وحَمْوُ الرَّجُلِ : أَبو امْرَأَتِه أَو أَخُوها أَو عَمُّها ، أَو *!الأَحْماءُ من قِبَلِها خاصَّةً ) ، والأُخْتانُ من قِبَل الرجُلِ ، والصِّهْرُ يَجْمَعُ ذلِكَ كُلّه .
قالَ الجوهرِيُّ : وكلُّ شيءٍ من قِبَلِ الزَّوْجِ مثْلُ الأبِ والأخِ فهم الأحماء واحدها *!حَمّا ففيه أَرْبَع لُغاتٍ حَماً مثْلُ قَفاً ، وحَمُو مثْل أَبُو ، *!وحَمٌ مثْل أَبٍ ، وحَمْءٌ ساكِنَةَ المِيمِ مَهْموزَةِ ، عن الفرَّاءِ ، وأَنْشَدَ :
قُلْتُ لبَوَّابٍ لَدَيْهِ دَارُها
تِيْذَنْ فإني حَمْؤُها وجَارُهاويُرْوى : *!حَمُها ، بتَرْكِ الهَمْزةِ .
وقالَ : وأَصْلُ *!حَمٍ *!حَمَوٌ بالتحْرِيكِ ، لأنَّ جَمْعَه أَحْماءٌ مِثْل آباءٍ ، وقد ذَكَرْنا في الأَخِ أنَّ *!حَمُو من الأَسْماءِ التي لا تكونُ مُوَحَّدة إلاَّ مُضَافَة ، وقد جاءَ في الشِّعْرِ مُفْرداً ؛ قالَ :

هِيَ ما كَنَّتي وتَزْ
عُمُ أَني لها حَمُوقال ابنُ برِّي : هو لفَقِيدِ ثَقِيف ؛ قالَ : والواوُ في حَمُو للإطْلاقِ ؛ وقَبْل البَيْت :
أَيُّها الجِيرةُ اسْلَمُوا
وقِفُوا كَيْ تُكَلَّمُواخَرَجَتْ مُزْنَةُ من ال
بحرْ ريَّا تَجَمْجَمُهِيَ ما كَنَّتي وتَزْ
عُمُ أني لَها حَمُووشاهِدُ الحَمَاة قوْلُ الراجزِ :
إنَّ *!الحَمَاةَ أُولِعَتْ بالكَنَّهْ
وأَبَتِ الكَنَّةُ إلاَّ ضِنَّهْوشاهِدُ حَمأ قوْلُ الشاعِرِ :
وبجارَة شَوْهاءَ تَرْقُبُنِي
*!وحَماً يخِرُّ كَمَنْبِذِ الحِلْس ِوقالَ رجُلٌ كانت له امرأَةٌ فطَلَّقها وتَزَوَّجها أَخُوه :
لقد أَصْبَحَتْ أَسْماءُ حَِجْراً مُحَرَّما
وأَصْبَحْتُ من أَدْنى *!حُمُوّتِها حَمَاأَي أَصْبَحْتُ أَخَا زَوْجِها بعدَ ما كنتُ زَوْجها .
وحكِي عن الأصمعيّ : الأَحْماءُ من قِبَلِ الزَّوْجِ ، والأَخْتانُ من قِبَل المرْأَةِ ؛ وهكذا قالَهُ ابنُ الأعرابيّ وزادَ فقالَ : الحَماةُ أُمُّ الزَّوْجِ ، والخَتَنةُ أمُّ المرأَةِ ، وعلى هذا التَّرْتيبِ العباسُ وعليُّ وحمزةُ وجَعْفر *!أَحْماءُ عائِشَةَ ، رضِيَ اللَّهُ عنهم أَجْمَعِين .
قال ابنُ برِّي : واخْتُلِف في الأحْماءِ والأَصْهارِ فقيلَ : أَصْهارُ فلانٍ قَوْمُ زَوْجتِه ، *!وأَحْماءُ فلانَه قوْمُ زَوْجِها .
وعن الأصمعيّ : الأَحْماءُ من قِبَلِ

المرأَةِ ، والصِّهْر يَجْمَعها ؛ وقولُ الشَّاعِرِ :
سُبِّي الحَماةَ وابهتي عَلَيْها
ثم اضْرِبي بالوَدِّ مِرْفَقَيْهاممَّا يدلُّ على أنَّ الحَماةَ من قِبَلِ الرَّجلِ .
وعنْدَ الخلِيلِ : أنَّ خَتَنَ القوْمِ صِهْرُهُم والمتزوِّجُ فيهم أَصْهار الخَتَنِ ، ويقالُ لأَهْلِ بيتِ الخَتَنِ الأَخْتانُ ، ولأهْلِ بيتِ المرْأَةِ أَصْهارٌ ، ومِن العَرَبِ من يَجْعَلُهم كُلَّهم أَصْهاراً .
وفي الحدِيثِ : ( لا يَحْلُوَنَّ رجلٌ بمُغِيبة وإن قيلَ *!حَمُوها ألا حَمُوها الموتُ ) .
قالَ ابنُ الأعرابيِّ : أَي خلْوَةُ الحَمو معها أَشَدّ من غَيْرهِ من الغُرَباءِ لأنّه رُبَّما حسَّنَ لها أَشْياء وحَمَلَها على أُمورٍ تنقل عن الزَّوْج مِن التماسِ ما ليسَ في وسعِه أَو سوءِ عِشْرةٍ أَو غَيْر ذلِكَ ، لأنَّ الزَّوْجَ لا يؤثر أن يطلعَ الحَمُ على باطِنِ حالِهِ بدخولِ بَيْتِه .
قالَ الأزهريُّ : كأنَّه ذَهَبَ إلى أنَّ الفَسَادَ الذي يجرِي بينَ المرْأَةِ وأَحمائِها أَشَدّ من فَسادٍ يكونُ بَيْنها وبينَ الغَرِيبِ ، ولذلِكَ جَعَلَه كالموتِ .
( *!وحَمْوُ الشمسِ ( : حَرُّها ) . ) يقالُ : اشْتَدَّ حَمْيُ الشمسِ *!وحَمْوُها بمعْنىً ؛ نَقَلَه الجوْهرِيُّ .
( *!والحَمَاةُ : عَضَلَةُ السَّاقِ ) ؛ ) نَقَلَه الجوهرِيُّ .
وقالَ الليْثُ : لَحْمَةٌ مُنْتَبِرَةٌ في باطِنِ الساقِ .
وقال الأَصمعيُّ : وفي ساقِ الفَرَسِ *!الحَماتانِ ، وهُما اللَّحْمتانِ اللَّتانِ في عُرْض السَّاقِ تُرَيانِ كالعَصَبَتَيْنِ مِن ظاِهرٍ وباطِنٍ ؛ ( ج *!حَمَوَاتٌ ) ، بالتَّحرِيكِ .
وقال ابنُ شُمَيْل : هُما المُضْغَتانِ المُنْتِبِرتانِ في نصْفِ السَّاقَيْن من ظاهِرٍ .

وقالَ ابنُ سِيدَه : هُما اللَّحْمَتانِ المُجْتَمعَتانِ في ظاهِرِ السَّاقَيْن في أَعالِيهما .

##### Türkçe

: ( ve ( **حَمْوُ المرأةِ** ) , **دَلْوٍ** gibi, ( **وحَمُوها** ) , **أَبُوها** gibi, ( **وحَماها** ) , **قَفَا** gibi, ( **وحَمُها** ) , mîm’in dammesiyle, hafifletilmiş; ( **وحَمْؤُها** ) hemze ile, mîm sâkin; böylece bunlar dört lugattır; onları el-Cevherî zikretmiştir: ( kocasının babası ve onun tarafından olan kimse ) kardeş ve başkası gibi.

( dişisi **حَماةٌ** )dır; o, kocasının annesidir; bunda bu dışında lugat yoktur; el-Cevherî bunu söylemiştir.

( **وحَمْوُ الرَّجُلِ** : karısının babası yahut kardeşi yahut amcası; yahut ( **الأَحْماءُ** ) özellikle onun tarafından olanlar ) ; iki kızkardeş de erkeğin tarafından olur; **الصِّهْرُ** bunların hepsini toplar.

El-Cevherî dedi: Kocanın tarafından olan her şey, baba ve kardeş gibi, onlar **الأحماء**dır; onun birili **حَمّا**dır; onda dört lugat vardır: **حَماً** **قَفاً** gibi; **وحَمُو** **أَبُو** gibi; **وحَمٌ** **أَبٍ** gibi; ve **حَمْءٌ** mîm’i sâkin, hemzeli; el-Ferrâ’dan. Ve inşad etti:

قُلْتُ لبَوَّابٍ لَدَيْهِ دَارُها
تِيْذَنْ فإني حَمْؤُها وجَارُها

Ve şöyle rivayet olunur: **حَمُها**; hemzeyi terk ile.

Ve dedi: **حَمٍ**’ın aslı hareke ile **حَمَوٌ**dur; çünkü onun cem‘i **أَحْماءٌ**dır, **آباءٍ** gibi. Ve biz **الأَخِ** maddesinde zikrettik ki **حَمُو** o isimlerdendir ki ancak muzaf olarak tekil olur; şiirde müfred olarak gelmiştir; dedi ki:

هِيَ ما كَنَّتي وتَزْ
عُمُ أَني لها حَمُو

İbn Berrî dedi: O, Sakîf’in kaybı içindir; dedi: **حَمُو**’daki vâv, إطلاق içindir; ve beytin öncesi:

أَيُّها الجِيرةُ اسْلَمُوا
وقِفُوا كَيْ تُكَلَّمُوا
خَرَجَتْ مُزْنَةُ من ال
بحرْ ريَّا تَجَمْجَمُ
هِيَ ما كَنَّتي وتَزْ
عُمُ أني لَها حَمُو

Ve **الحَمَاة**’ın şahidi, recezin sözü:

إنَّ **الحَمَاةَ** أُولِعَتْ بالكَنَّهْ
وأَبَتِ الكَنَّةُ إلاَّ ضِنَّهْ

Ve **حَمأ**’ın şahidi, şairin sözü:

وبجارَة شَوْهاءَ تَرْقُبُنِي
**وحَماً** يخِرُّ كَمَنْبِذِ الحِلْس ِ

Ve bir adam dedi; onun bir karısı vardı, onu boşadı ve kardeşi onunla evlendi:

لقد أَصْبَحَتْ أَسْماءُ حَِجْراً مُحَرَّما
وأَصْبَحْتُ من أَدْنى **حُمُوّتِها** حَمَا

Yani: Onun kocası iken, artık kocasının kardeşi oldum.

Ve el-Asma‘î’den hikâye edildi: **الأَحْماءُ** kocanın tarafından; **الأَخْتانُ** kadının tarafından; İbnü’l-A‘râbî de bunu böyle söyledi ve artırarak dedi ki: **الحَماةُ** kocanın annesidir; **الخَتَنةُ** kadının annesidir. Ve bu tertip üzere Abbâs, Ali, Hamza ve Ca‘fer, Âişe’nin **أَحْماءُ**’ıdır; Allah onlardan hepsinden razı olsun.

İbn Berrî dedi: **الأحْماءِ** ve **الأَصْهارِ** hakkında ihtilaf edildi; denildi ki: Falanın **أَصْهارُ**’ı, karısının kavmidir; falanın **أَحْماءُ**’ı, onun kocasının kavmidir.

Ve el-Asma‘î’den: **الأَحْماءُ** kadının tarafından; **الصِّهْر** onları toplar. Ve şairin sözü:

سُبِّي الحَماةَ وابهتي عَلَيْها
ثم اضْرِبي بالوَدِّ مِرْفَقَيْها

Bu, **الحَماةَ**’ın erkeğin tarafından olduğuna delalet eden şeylerdendir.

Ve Halîl’in yanında: Kavmin **خَتَنَ**’i onların **صِهْرُ**’udur; onlarda evlenen kimse, **الخَتَنِ**’in **أَصْهار**’ıdır. **الخَتَنِ**’in ev halkına **الأَخْتانُ** denir; kadının ev halkına **أَصْهارٌ** denir; Arap’tan kimi de onların hepsini **أَصْهاراً** yapar.

Ve hadiste: ( Bir adam, kocası yokken bir kadınla asla halvette bulunmasın; “**حَمُوها**” denilse bile; dikkat edin, **حَمُوها** ölümdür. )

İbnü’l-A‘râbî dedi: Yani **الحَمو**’nun onunla halveti, yabancılardan başkasına göre daha şiddetlidir; çünkü belki ona bazı şeyleri güzel gösterir ve onu, kocadan, gücünün yetmediği şeyi istemeye yahut kötü geçime yahut bunun dışındaki şeye nakleden işlere sevk eder; çünkü koca, **الحَمُ**’nun, evine girmekle, hâlinin iç yüzüne muttali olmasını tercih etmez.

El-Ezherî dedi: Sanki o, kadın ile **أَحمائِها** arasında cereyan eden fesadın, onunla yabancı arasında olacak fesaddan daha şiddetli olduğuna gitmiştir; bu sebeple onu ölüm gibi kılmıştır.

( ( **وحَمْوُ الشمسِ** : onun harareti ) . ) Denir: Güneşin **حَمْيُ**’i şiddetlendi ve onun **حَمْوُها**’sı, bir mânâ ile; el-Cevherî onu nakletti.

( **والحَمَاةُ** : baldır adalesi ) ; el-Cevherî onu nakletti.

Leys dedi: Baldırın iç tarafında kabarmış bir et parçası.

El-Asma‘î dedi: Atın baldırında **الحَماتانِ** vardır; onlar, baldırın eninde olan iki et parçasıdır; dıştan ve içten iki sinir gibi görülür; (cemi **حَمَوَاتٌ**), hareke ile.

İbn Şümeyl dedi: Onlar, dıştan, iki baldırın yarısında kabarmış iki lokma gibidir.

İbn Sîde dedi: Onlar, iki baldırın dış tarafında, üst kısımlarında toplanmış iki et parçasıdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَمٌ
حَمٌ حذم , (S, Mgh, Msb, K,) like أَبٌ, originally حَمَوٌ, as is shown by its pl., which see below, (S,) and ↓ حَمًا, (S, Mgh, Msb, K,) and ↓ حَمُو, (S, Msb, K,) like أَبُو, (S, Msb,) used only as a prefixed n. governing the gen. case, except in poetry, (S, TA,) and ↓ حَمْوٌ, (K,) and حَمْءٌ [mentioned in art. حمأ, as well as حَمَأٌ], (S, Mgh, Msb, K,) A woman's husband's [male] relation, (S, Mgh, Msb, K,) whoever he be, (S, Msb,) such as his father, (S, Msb, K,) and brother, (S, Msb.) and paternal uncle, (Msb,) &c.: (TA:) the fem. is ↓ حَمَاةٌ, (K,) signifying a woman's husband's mother; and having no dial. var.: (S, Msb:) and the pl. is أَحْمَآءٌ: (S, Mgh, K:) and الرَّجُلِ ↓ حَمُو, (M, Msb,) or الرَّجُلِ ↓ حَمْوُ, (K,) signifies the man's wife's father, (IF, M, Msb, K,) or wife's brother, or wife's paternal uncle; (M, Msb, K;) so that حمو applies to a relation on either side, like صِهْرٌ: (Msb:) and أَحْمَآءٌ means a husband's people: (Mgh:) or the أَحْمَآء are peculiarly of the wife; (K;) and the أَخْتَان are of the man [or husband]: (TA:) or [in other words] the احيآء are [the woman's relations] on the side of the husband; (As, TA;) and the اختان are [the husband's relations] on the side of the wife; (As, S, Msb, TA;) and those of both sides are included by the term [أَصْهَارٌ, pl. of] صِهْرٌ: (As, S, TA:) and أَحْمَآءُ فُلَانَةَ is said to mean such a woman's husband's people. (IB, TA.)

حُمَةٌ
حُمَةٌ حم حمه حمة : see art. حمى.

حَمًا
حَمًا حم حما : see حَمٌ, above, in three places.

حَمُو
حَمُو حم حمو : see حَمٌ, above, in three places.

حَمْوٌ
حَمْوٌ حم حمو : see حَمٌ, in two places. -A2- حَيْوُ الشَّمْسِ [in the CK حَمْؤُ] The heat of the sun: (Ks, S, * K:) as also حَمْيُهَا.(Ks, S.)

حَمَاةٌ
حَمَاةٌ حامي حم حماه حماة حمى حمة : see حَمٌ. -A2- Also The muscle (عَضَلَة) of the سَاق [which means the shank of a human being, and, properly speaking, the corresponding part (commonly called the thigh) of a horse and the like]: (S, K:) an elevated piece of flesh in the inner side of the ساق: (Lth:) As says, in the ساق of the horse are the حَمَاتَانِ, which are the two pieces of flesh that are in the side of the ساق, appearing like two sinews, in the outer side and the inner side: (S, TA:) or, accord. to ISh, they are the two elevated pieces of flesh in the half of each ساق, in the outer side: or, accord. to ISd, the two compact pieces of flesh in the upper portion of the outer side of each ساق: (TA:) pl. حَمَوَاتٌ. (S, K.)

حَمْوَةٌ
حَمْوَةٌ حم حمى حمو حموه حموة حمي : see حَمَى الكَلَأَ, in the second sentence of art. حمى.

حِمْوَةٌ
حِمْوَةٌ حم حمى حمو حموه حموة حمي : see حَمَيْتُ المَرِيضَ, in art. حمى.

حِمَوَانِ
حِمَوَانِ حموان an irregular dual of حِمًى. (Ks, S and TA in art. حمى, q. v.)

حُمُوَّةٌ
حُمُوَّةٌ حم حمى حمو حموه حموة حمي : see حُمَيَّا, in art. حمى.

##### Türkçe

حَمٌ
**حَمٌ** حذم, (S, Mgh, Msb, K,) **أَبٌ** gibi, aslında **حَمَوٌ**dur; aşağıda görülecek olan çoğulu bunu gösterir, (S,) ve ↓ **حَمًا**, (S, Mgh, Msb, K,) ve ↓ **حَمُو**, (S, Msb, K,) **أَبُو** gibi, (S, Msb,) yalnızca cer hâlini yöneten önekli bir isim olarak kullanılır; şiir dışında, (S, TA,) ve ↓ **حَمْوٌ**, (K,) ve **حَمْءٌ** [**حمأ** maddesinde, **حَمَأٌ** ile birlikte zikredilmiştir], (S, Mgh, Msb, K,) Bir kadının kocasının [erkek] akrabasıdır, (S, Mgh, Msb, K,) her kim olursa olsun, (S, Msb,) meselâ onun babası, (S, Msb, K,) ve kardeşi, (S, Msb.) ve baba tarafından amcası, (Msb,) vb.: (TA:) müennesi ↓ **حَمَاةٌ**dur, (K,) bir kadının kocasının annesi anlamındadır; ve lehçe varyantı yoktur: (S, Msb:) ve çoğulu **أَحْمَآءٌ**dur: (S, Mgh, K:) ve الرَّجُلِ ↓ **حَمُو**, (M, Msb,) yahut الرَّجُلِ ↓ **حَمْوُ**, (K,) erkeğin karısının babası, (IF, M, Msb, K,) yahut karısının kardeşi, yahut karısının baba tarafından amcası anlamına gelir; (M, Msb, K;) böylece **حمو** her iki taraftan bir akrabaya uygulanır, **صِهْرٌ** gibi: (Msb:) ve **أَحْمَآءٌ** kocanın halkı (yakınları) demektir: (Mgh:) yahut **أَحْمَآء** özellikle kadına aittir; (K;) ve **أَخْتَان** erkeğe [yahut kocaya] aittir: (TA:) yahut [başka bir ifadeyle] **احيآء** kocanın tarafındaki [kadının akrabaları]dır; (As, TA;) ve **اختان** karının tarafındaki [kocanın akrabaları]dır; (As, S, Msb, TA;) ve her iki tarafınkiler [**أَصْهَارٌ** (çoğulu) olan] **صِهْرٌ** terimiyle kapsanır: (As, S, TA:) ve **أَحْمَآءُ فُلَانَةَ** denilir; şu kadının kocasının halkı (yakınları) anlamında. (IB, TA.)

حُمَةٌ
**حُمَةٌ** حم حمه حمة : **حمى** maddesine bak.

حَمًا
**حَمًا** حم حما : yukarıda, üç yerde, **حَمٌ**’a bak.

حَمُو
**حَمُو** حم حمو : yukarıda, üç yerde, **حَمٌ**’a bak.

حَمْوٌ
**حَمْوٌ** حم حمو : iki yerde, **حَمٌ**’a bak. -A2- **حَيْوُ الشَّمْسِ** [CK’de **حَمْؤُ**] Güneşin harareti: (Ks, S, * K:) bunun gibi **حَمْيُهَا** da. (Ks, S.)

حَمَاةٌ
**حَمَاةٌ** حامي حم حماه حماة حمى حمة : **حَمٌ**’a bak. -A2- Ayrıca **سَاق**’ın kası (**عَضَلَة**) [**سَاق** insanın incik kısmı demektir; ve aslında, at ve benzerlerinin buna karşılık gelen kısmı (yaygınca uyluk denilen)]: (S, K:) **سَاق**’ın iç tarafında yükselmiş bir et parçası: (Lth:) As der ki: atın **سَاق**’ında **حَمَاتَانِ** vardır; bunlar **سَاق**’ın yan tarafında bulunan iki et parçasıdır; dış tarafta ve iç tarafta, iki sinir gibi görünür: (S, TA:) yahut ISh’ye göre, her bir **سَاق**’ın yarısında, dış tarafta bulunan iki yükselmiş et parçasıdır: yahut ISd’ye göre, her bir **سَاق**’ın dış tarafının üst kısmında bulunan iki sıkı et parçasıdır: (TA:) çoğulu **حَمَوَاتٌ**. (S, K.)

حَمْوَةٌ
**حَمْوَةٌ** حم حمى حمو حموه حموة حمي : **حمى** maddesinin ikinci cümlesinde **حَمَى الكَلَأَ**’ya bak.

حِمْوَةٌ
**حِمْوَةٌ** حم حمى حمو حموه حموة حمي : **حمى** maddesinde **حَمَيْتُ المَرِيضَ**’e bak.

حِمَوَانِ
**حِمَوَانِ** حموان **حِمًى**’nın düzensiz bir tesniyesidir. (Ks, S ve TA, **حمى** maddesinde, bk.)

حُمُوَّةٌ
**حُمُوَّةٌ** حم حمى حمو حموه حموة حمي : **حمى** maddesinde **حُمَيَّا**’ya bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَمَا
حَمَا -  حَمْو [ 1 ] ,
a.  Prime, vigour.

b.  Heat, glare ( of the sun ).

c.  ( pl.

أَحْمَآء
أَحْمَآء ),
a.  Father-in-law.

d.  Husband's relatives.

حَمَاة
حَمَاة [ 4tA ],
a.  Mother-in-law.

b.  Wife's relatives.

c.  Muscle of the thigh-bone.

حَمُ
حَمُ
a.  see 1 .

##### Türkçe

حَمَا
حَمَا - **حَمْو** [ 1 ] ,
a. İlk, güç.

b. Isı, parıltı (güneşin).

c. (çoğ.
**أَحْمَآء**
**أَحْمَآء** ),
a. Kayınbaba.

d. Kocanın akrabaları.

حَمَاة
حَمَاة [ 4tA ],
a. Kayınvalide.

b. Karının akrabaları.

c. Uyluk kemiğinin kası.

حَمُ
حَمُ
a. 1’e bak.
