# حمي — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%8A/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%85%D9%8A/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%8A.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: حمي

ح م ي
حماه حماية وحامى عليه وهو يحمي أنفه وعرضه محمية ومحمية‏.‏
قال الفرزدق‏:‏ شاهد إذا مـا كنـت ذا محميـة برجـل مشل أبي مكية وقال أيضاً‏:‏ وناجية الذي كانت تميم تقدمه لمحمية الذمار وفعل ذ محمية لعرضه‏.‏
وهو حميُّ الأنف وله أنف حميٌّ‏.‏
وحميت المكان‏:‏ منعتـه أن يقـرب فإذا امتنع وعزّ قلت أحميته أي صيرته حمًى‏:‏ فلا يكون الإحماء إلا بعد الحماية ولفلان حمًى لا يقرب‏.‏
واحتمى الرجل من كذا‏:‏ اتقاه‏.‏
قال‏:‏ يذب عن حريمه بنبله ورمحه وسيفه ويحتمى وقال حسان‏:‏ حمت كل واد من تهامة واحتمت بصـم القنـا والمرهفـات البواتر يقـال‏:‏ احتميـت منـه وتحاميتـه وهـو يتحامـى كمـا يتحامى الأجرب وحميت المريض الطعام حمية‏.‏
قال‏:‏ تقول ابنتي لمـا رأتنـي شاحبـاً كأنك يحميـك الشـراب طبيـب واحتمى المريض فهو حميٌّ ومحتم‏.‏
وحميت القدر‏.‏
وحميَ النهار حمّى شديداً وحمياً‏.‏
وحميَ بدن المحموم وبه حميٌ‏.‏
وكأنه حمي مرجل‏.‏
وأتاني في حمي الظهيرة‏.‏
وأحميت الميسم‏.‏
وفيه حميـة وأنفة وقد حمي من الأمر وفي بني فلان حمايا‏.‏
وقرعته حميّا الكأس أي سورته‏.‏
وفلان يرى في النصح حمة العقرب وهي فوعة السم وسورته‏.‏
ومن المجاز‏:‏ حميته أن يفعل كذا إذا منعته وحميَ عليه إذا غضب ولا تكلمه في حميّا غضبه وإنه لشديد الحميّا إذا كان عزيز النفس أبياً‏.‏
قال الفرزدق‏:‏ شديـد الحميا لا يخاتل قرنه ولكنه بالصحصحان ينازله

### Türkçe

ح م ي
Onu korudu: **حماه**; koruma: **حماية**; onun üzerine korudu: **حامى عليه**; ve o, burnunu ve ırzını korur: **وهو يحمي أنفه وعرضه**; korunmuş: **محمية** ve korunmuş: **ومحمية**.‏
el-Ferezdak dedi: “Şahit; ne zaman sen **ذا محمية** olursan, (bu) Meşel b. Ebî Mekkiye’nin bir adamıyladır.” Ve yine dedi: “Ve Nâciye; Temîm’in, **لمحمية الذمار** için onu öne sürdüğü kimsedir.” Ve **ذ محمية** (olan) kimse, ırzı için (bunu) yapar.‏
Ve o, **حميُّ الأنف**tir; ve onun **أنف حميٌّ**si vardır.‏
Ve mekânı korudum: **وحميت المكان**; onu yaklaşmaktan men ettim; artık men olur ve güçleşirse “onu korunak yaptım” dersin: **قلت أحميته**; yani onu **حمًى** kıldım: **أي صيرته حمًى**; artık **الإحماء** ancak **الحماية**den sonra olur; ve falanın bir **حمًى**sı vardır, yaklaşılmaz.‏
Adam şundan sakındı: **واحتمى الرجل من كذا**; ondan sakındı.‏
Dedi: “Haremini oku, mızrağı ve kılıcıyla savar ve sakınır: **ويحتمى**.” Ve Hassân dedi: “Tihâme’den her vadi korundu: **حمت**; ve sağlam mızrakların ve keskin, kesip biçen (kılıçların) (gölgesine) sığındı: **واحتمت**.” Denir: “Ondan sakındım: **احتميت منه**; ve ondan sakındım: **وتحاميتـه**; ve o sakınır: **وهو يتحامى**; uyuzlu kimsenin sakındığı gibi: **كما يتحامى الأجرب**.” Ve hastaya yemeği perhiz ettirdim: **وحميت المريض الطعام حمية**.‏
Dedi: “Kızım bana, beni solgun görünce der ki: ‘Sanki içki seni perhiz ettiriyor: **يحميك**; (bunu) bir tabip (yapıyor).’” Ve hasta sakındı: **واحتمى المريض**; artık o **حميٌّ**dir ve **محتم**dir.‏
Ve tencereyi kızdırdım: **وحميت القدر**.‏
Ve gündüz şiddetli bir sıcaklıkla kızıştı: **وحميَ النهار حمّى شديداً**; ve (bir) kızışma: **وحمياً**.‏
Ve hummalının bedeni kızıştı: **وحميَ بدن المحموم**; ve onda bir **حميٌ** vardır.‏
Ve sanki o, kazan kızışmasıdır: **حمي مرجل**.‏
Ve bana öğle vaktinin kızgınlığında geldi: **في حمي الظهيرة**.‏
Ve dağlamayı kızdırdım: **وأحميت الميسم**.‏
Ve onda hamiyet ve izzet vardır: **حميـة وأنفة**; ve işten dolayı hamiyetlendi: **وقد حمي من الأمر**; ve falan oğullarında **حمايا** vardır.‏
Ve ona kadehin kızışmasını çarptı: **حميّا الكأس**; yani onun kabarmasıdır: **أي سورته**.‏
Ve falan, öğütte akrebin **حمة**sini görür; o, zehrin kabarmasıdır: **فوعة السم** ve onun kabarmasıdır: **وسورته**.‏
Mecazdan: “Onu şunu yapmaktan men ettim” demendir: **حميته أن يفعل كذا**; onu men ettiğim zaman. Ve ona karşı hamiyetlendi: **وحميَ عليه**; yani öfkelendi. Ve onun öfkesinin kızışmasında onunla konuşma: **في حميّا غضبه**. Ve o, şiddetli **الحميّا** sahibidir; ne zaman nefsi aziz, baş eğmez olursa.‏
el-Ferezdak dedi: “Şiddetli **الحميا** sahibidir; dengine hile yapmaz; fakat onunla açık düzlükte çarpışır.”
