# حمي — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%8A/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%85%D9%8A/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%8A.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: حمى

حَمَيْتُهُ حِمايَةٌ، إذا دفعت عنه. وهذا شيء حِمىً، أي محظورٌ لا يُقْرَبُ. وأحْمَيْتُ المكان: جعلتُه حِمىً. وفي الحديث: "لا حِمى إلاّ لله ورسوله". وسمع الكسائي في تثنية الحِمى حِمَوانِ، قال: والوجه حِمَيانٍ. وحَماةُ المرأة: أمُّ زوجها، لا لغةَ فيها غير هذه. وكلُّ شيء م نقِبَلِ الزوج مثل الأب والأخ فهم الأَحْماءُ، واحدهم حَمَا. وفيه أربع لغات: حَماً مثل قَفاً، وحَمو مثل أبو، وحَمٌ مثل أبٍ،وحَمْءٌ ساكنة الميم مهموزة، عن الفراء. وأنشد:
قلتُ لبَوَّابٍ لديه دارُها
تِئْذَنْ فإني حَمْوُّها وجارُها
وأصل حَمٍ حَمْوٌ بالتحريك، لأنَّ جمعه أَحْماءٌ. والحَماةُ: عضَلة الساق. قال الأًمعيّ: وفي ساق الفرس حَماتانِ، وهما اللحمتان اللتان في عُرْضِ الساق تُرَيانِ كالعَصَبَتَيْنِ من ظاهِرٍ وباطنٍ. والجمع حَمَواتٌ. والحامي: الفحلُ من الإبل الذي طال مُكثه عندهم. ومنه قوله تعالى: "ولا وَصيلَةٍ ولا حامٍ". قال الفراء: إذا لَقِحَ وَلَدُ ولَدَهِ فقد حَمَى ظهرَه، فلا يُرْكَبُ ولا يُجَزُّ له وبرٌ ولا يُمْنَعُ من مرعى. والحامِيَتانِ: ما عن يمين السُنْبُكِ وشِماله. وفلان حامي الحقيقة، مثل حامي الذِمار؛ والجمع حُماةٌ وحامِيَةٌ. وفلان حامي الحُمَيَّا، أي يَحْمي حَوْزَتَهُ وما وِليَهُ. قال العجاج:
حامي الحُمَيَّا مَرِسُ الضَريرِ
وحُمَةُ العقرب: سَمُّهَا وضَرُّهَا، وأصله حُمَوٌ أو حُمَيٌ، والهاء عوض. وأما حُمَّةُ الحَرِّ، وهي مُعظَمه، فبالتشديد. وحُمَيَّا الكأس: أوّل سَورتها. وحُمُوَّةُ الألأم: سَورَته. وينشد:
ما خِلْتُني زِلْتُ بعدكم ضَمِناً		أشكو إليكم حُمُـوَّةَ الألَـمِ
وحَمَيْتُ المريضَ الطعامَ حِمْيَةً وحِمْوَةً. واحْتَمَيْتُ من الطعام احْتِماءً. وحَمَيْتُ عن كذا حَمِيَّةً بالتشديد ومَحْمِيَةً، إذا أَنِفْتَ منه وداخَلَك عارٌ وأنفَةٌ أن تفعله. يقال: فلانٌ أحْمى أَنْفاً وأَمْنَعَ ذِماراً من فلان. وحامَيْتُ عنه مُحاماةً وحِماءً. يقال: الضَرُوسُ تُحامي عن ولدها. وحامَيْتُ على ضيفي، إذا احتفلتَ له. قال الشاعر:
حامَوْا على أضيافهم فَشَوَوْا لهمْمن لحمِ مُنْفِيَةٍ ومـن أكـبـادِ
وحَمِيَ النهارُ بالكسر، وحمِيَ التَنُّورُ، حَمْياً فيهما، أي اشتدّ حَرُّهُ. وحكى الكسائي: اشتد حَمْيُ الشمس وحَمْوها بمعنىً. وحَميتُ عليه بالكسر: غضبتُ. والأمويّ يَهمِزه. ويقال: حِماءٌ لك بالمدّ، في معنى فِداءٌ لك. وأَحْمَيْتُ الحديدَ في النار فهو مُحْمىً، ولا يقال حَمَيْتُهُ. وتَحاماهُ الناس، أي توفَّوْه واجتنبوه.

### Türkçe

**حَمَيْتُهُ حِمايَةٌ**: ondan savdığım zaman. Ve bu bir şey **حِمىً**dır; yani yasaklanmış, yaklaşılmayan. Ve **أحْمَيْتُ المكان**: onu **حِمىً** kıldım. Ve hadiste: “**لا حِمى إلاّ لله ورسوله**”. Ve el-Kisâî, **الحِمى**nın tesniyesinde **حِمَوانِ** işitti; dedi ki: vech (doğru olan) **حِمَيانٍ**dır. Ve **حَماةُ المرأة**: kocasının annesi; bunda bundan başka dil yoktur. Ve koca tarafından olan her şey, baba ve kardeş gibi, onlar **الأَحْماءُ**dır; onların teki **حَمَا**dır. Ve onda dört lugat vardır: **حَماً** ( **قَفاً** gibi), ve **حَمو** ( **أبو** gibi), ve **حَمٌ** ( **أبٍ** gibi), ve **حَمْءٌ**: mîm’i sâkin, hemzeli; el-Ferrâ’dan. Ve inşâd etti:
قلتُ لبَوَّابٍ لديه دارُها
تِئْذَنْ فإني حَمْوُّها وجارُها
Ve **حَمٍ**in aslı, harekeli olarak **حَمْوٌ**dur; çünkü onun cemi **أَحْماءٌ**dır. Ve **الحَماةُ**: baldır kası. el-Asma‘î dedi ki: atın baldırında iki **حَماتانِ** vardır; onlar, baldırın eninde bulunan, dıştan ve içten iki sinir gibi görülen iki ettir. Ve cem‘i **حَمَواتٌ**dur. Ve **الحامي**: develerden, onların yanında kalışı uzayan erkek devedir. Ondan Yüce Allah’ın sözü: “**ولا وَصيلَةٍ ولا حامٍ**”. el-Ferrâ dedi ki: torununun çocuğu döllediği zaman sırtını **حَمَى** etmiştir; artık ona binilmez, onun için kıl kırkılmaz ve otlaktan men edilmez. Ve **الحامِيَتانِ**: tırnağın sağında ve solunda olan şeylerdir. Ve falan, hakikatin **حامي**sidir; **حامي الذِمار** gibi; cem‘i **حُماةٌ** ve **حامِيَةٌ**dur. Ve falan, **حامي الحُمَيَّا**dır; yani kendi havzasını ve ona bitişik olanı korur. el-‘Accâc dedi ki:
حامي الحُمَيَّا مَرِسُ الضَريرِ
Ve **حُمَةُ العقرب**: onun zehri ve zararıdır; aslı **حُمَوٌ** yahut **حُمَيٌ**dir; hâ ( **الهاء** ) bedeldir. Ama **حُمَّةُ الحَرِّ**, ki o onun en şiddetlisidir, teşdîd iledir. Ve **حُمَيَّا الكأس**: onun taşkınlığının başlangıcıdır. Ve **حُمُوَّةُ الألأم**: onun taşkınlığıdır. Ve şöyle inşâd olunur:
ما خِلْتُني زِلْتُ بعدكم ضَمِناً		أشكو إليكم حُمُـوَّةَ الألَـمِ
Ve **حَمَيْتُ المريضَ الطعامَ حِمْيَةً وحِمْوَةً**: hastayı yemekten men ettim. Ve **احْتَمَيْتُ من الطعام احْتِماءً**: yemekten perhiz ettim. Ve **حَمَيْتُ عن كذا حَمِيَّةً** (teşdîd ile) ve **مَحْمِيَةً**: ondan arlandığın ve onu yapmaya karşı içine ayıp ve kibir girdiği zaman. Denir ki: falan, falandan daha çok **أحْمى أَنْفاً** ve daha çok **أَمْنَعَ ذِماراً**dır. Ve **حامَيْتُ عنه مُحاماةً وحِماءً**. Denir ki: **الضَرُوسُ** yavrusundan yana korur. Ve **حامَيْتُ على ضيفي**: ona ihtimam gösterdiğin zaman. Şair dedi ki:
حامَوْا على أضيافهم فَشَوَوْا لهمْمن لحمِ مُنْفِيَةٍ ومـن أكـبـادِ
Ve **حَمِيَ النهارُ** (kesre ile) ve **حمِيَ التَنُّورُ**; ikisinde de **حَمْياً**: yani harareti şiddetlendi. el-Kisâî nakletti: güneşin **حَمْيُ**si ve **حَمْو**su şiddetlendi; mana bakımından birdir. Ve **حَميتُ عليه** (kesre ile): öfkelendim. el-Umevî onu hemzeler. Ve denir ki: **حِماءٌ لك** (med ile), **فِداءٌ لك** manasında. Ve **أَحْمَيْتُ الحديدَ في النار فهو مُحْمىً**; ve **حَمَيْتُهُ** denmez. Ve **تَحاماهُ الناس**: yani ondan sakındılar ve kaçındılar.
