# حنث — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%AB/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%86%D8%AB/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حنث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%AB.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: حنث

حنث
حَنِثَ - يَحْنَثُ - حِنْث

حَنِثَ - يَحْنَثُ + الكائن: يستنكف ويتراجع وينكص
حَنِثَ - يَحْنَثُ + الكائن + عن أمر (يمين أوقسم): ينكص ويتراجع عن الإبرار بقسمه الذي يعزم فيه على فعل ما
حَنِثَ - يَحْنَثُ + كائن + عن أمر أو شيء + إلى أمر أو شيء: يتراجع وينكص عن شيء ويتجه بفعله إلى شيء مخالف ومعاكس
حِنْث - الحنث: على وزن " فـِعـْل": اسم فعل " حَنِثَ - يَحْنَثُ ": النكوص والتراجع (عن إبرار قسم أو التزام أو إيمان)
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عدم الاستمرار بالفعل بعد بدئه، والتراجع والتقهقر والنكوص والخذلان والتخلي عن الواجب أو الالتزام أو النصرة "، وهي:
نَكَفَ - يَنْكُفُ (نَكِفَ - يَنْكَفُ)، نَكَصَ - يَنْكِصُ، حَنِثَ - يَحْنَثُ، خَذَلَ - يَخْذُلُ، خَانَ - يَخُوْنُ، خَتَرَ - يَخْتِرُ

حَنث - يحنث - تحنث
 	﴿وخذ بيدك ضغثا فَاضْرِبْ بِهِ وَلَا تَحْنَثْ إنا وجدناه صابرا نعم العبد إنه أواب(44)﴾ ص
حَنْث - الحنث
 ﴿إنهم كانوا قبل ذلك مترفين(45) وَكَانُوا يُصِرُّونَ عَلَى الْحِنثِ الْعَظِيمِ (46)﴾ الواقعة
مختار الصحاح
● [حنث] ح ن ث: الحِنْثُ الإثم والذنب وبلغ الغلام الحنث أي بلغ المعصية والطاعة بالبلوغ والحنث الخلف في اليمين تقول أحْنَثَهُ في يمينه فَحَنِثَ وتقول منها حَنِثَ بالكسر حِنْثاً بكسر الحاء و تَحَنَّثَ تعبد واعتزل الأصنام مثل تحنف وتحنث أيضا من كذا أي تأثم منه
الراغب
حنث
قال الله تعالى: }وكانوا يصرون على الحنث العظيم{ [الواقعة/46]، أي: الذنب المؤثم، وسمي اليمين الغموس حنثا لذلك، وقيل: حنث (انظر: الأفعال 1/411) في يمينه إذا لم يف بها، وعبر بالحنث عن البلوغ؛ لما كان الإنسان عنده يؤخذ بما يرتكبه خلافا لما كان قبله، فقيل: بلغ فلان الحنث. والمتحنث: النافض عن نفسه الحنث، نحو: المتحرج والمتأثم.
ملخص اللسان
1.     قد حَنِثْتُ أَي مِلْتُ إِلى هَواكَ عَليَّ
2.     والحِنْثُ: المَيْلُ من باطل إِلى حقٍّ،  ومن حقّ إِلى باطل.
3.     وفلان  يَتَحَنَّثُ من كذا أَي يَتَأَثَّم منه؛
4.     يَتَحَنَّثُ أَي  يَفْعَلُ فِعْلاً يَخْرُج به من الحِنْث، وهو الاثم والحَرَجُ؛
5.     والحِنْثُ: الرجوعُ في اليمين.
6.     الحِنْثُ: الخُلْفُ في اليمين.
7.     حَنِثَ في يمينه حِنْثاً وحَنَثاً: لم يَبَرَّ فيها،
8.     أَحْنَثْتُ الرجلَ في يمينه فَحَنِثَ إِذا لم يَبَرَّ فيها.
9.     الحِنْثُ في اليمين: نَقْضُها  والنَّكْثُ فيها،
10.                        وهو من الحِنْثِ: الاثم؛
11.                        الحِنْثُ أَن يقول الإِنسانُ غير الحق؛
12.                        وتَحَنَّثَ: تَعَبَّد واعْتَزَل الأَصنامَ،
13.                        والحِنْث: الذَّنْبُ العَظيم والإِثْمُ؛
14.                        وكانوا يُصِرُّونَ على الحِنْثِ العظيم؛ يُصِرُّونَ  أَي يدُومُون؛
15.                        الحِنْثُ الحُلُم.
16.                        وكان يَتَحَنَّثُ فيه الليالي  أَي يَتعَبَّد.
17.                        الحِنْثُ شَرٌّ  أَي الشِّرْك شرّ.
18.                        وبَلَغ  الغلامُ الحِنْثَ أَي الإِدْراك والبلوغ؛
19.                        بَلَغَ الغلامُ الحِنثَ أَي المعصِيةَ والطاعةَ.
20.                        كان يَخْلُو بغارِ  حِرَاءٍ، فيَتَحَنَّثُ فيه؛ وهو التَّعَبُّدُ الليالي ذواتِ العَدد؛
21.                        كنتُ أَتَحَنَّثُ أَي أَتَعَبَّدُ وأُلقي بها  الحِنْثَ أَي الإثم عن نفسي.
22.                        ولا أَتَحَنَّثُ إِلى نَذْرِي أَي لا  أَكْتَسِبُ الحِنْثَ، وهو الذنب،
23.                         يَكْثُر فيهم  أَولادُ الحِنْثِ أَي أَولادُ الزنا، من الحِنْث المعصية،
لسان العرب
● -   حنث: الحِنْثُ: الخُلْفُ في اليمين.  حَنِثَ في يمينه حِنْثاً وحَنَثاً: لم يَبَرَّ فيها، وأَحْنَثه هو.  تقول: أَحْنَثْتُ الرجلَ في يمينه فَحَنِثَ إِذا لم يَبَرَّ فيها.  وفي الحديث: اليمين حِنْثٌ أَو مَنْدَمَة؛ الحِنْثُ في اليمين: نَقْضُها  والنَّكْثُ فيها، وهو من الحِنْثِ: الاثم؛ يقول: إِما أَنْ يَنْدَمَ على  ما حَلَفَ عليه، أَو يَحْنَثَ فتلزمَه الكفارةُ.  وحَنِثَ في يمينه أَي أَثِمَ.  وقال خالد بن جَنْبةَ: الحِنْثُ أَن يقول الإِنسانُ غير الحق؛ وقال ابن  شميل: على فلانٍ يَمينٌ قد حَنِثَ فيها، وعليه أَحْناثٌ كثيرة؛ وقال:  فإِنما اليمينُ حِنْثٌ أَو نَدَم. والحِنْثُ: حِنْثُ اليمين إِذا لم  تَبَرَّ. والمَحانِثُ: مواقع الحِنْث. والحِنْث: الذَّنْبُ العَظيم والإِثْمُ؛  وفي التنزيل العزيز: وكانوا يُصِرُّونَ على الحِنْثِ العظيم؛ يُصِرُّونَ  أَي يدُومُون؛ وقيل: هو الشِّرْكُ، وقد فُسِّرت به هذه الآية أَيضاً؛  قال:من يَتَشاءَمْ بالهُدَى، فالحِنْثُ شَرٌّ  أَي الشِّرْك شرّ.  وتَحَنَّثَ: تَعَبَّد واعْتَزَل الأَصنامَ، مثل تَحَنَّف. وبَلَغ  الغلامُ الحِنْثَ أَي الإِدْراك والبلوغ؛ وقيل إِذا بَلَغَ مَبْلَغاً جَرَى  عليه القَلَم بالطاعة والمعصِية؛ وفي الحديث: من ماتَ له ثلاثةٌ من الولد،  لم يَبْلُغوا الحِنْثَ، دخل من أَيِّ أَبواب الجنة شاءَ؛ أَي لم يَبْلُغوا  مبلغ الرجال، ويجري عليهم القَلَم فيُكْتَبُ عليهم الحِنْثُ والطاعةُ:  يقال: بَلَغَ الغلامُ الحِنثَ أَي المعصِيةَ والطاعةَ. والحِنْثُ:  الاثْمُ؛ وقيل: الحِنْثُ الحُلُم.  وفي الحديث: أَن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، كان، قبل أَن يُوحَى  إِليه، يأْتي حِراءً، وهو جبلٌ بمكة فيه غار، وكان يَتَحَنَّثُ فيه الليالي  أَي يَتعَبَّد. وفي رواية عائشة، رضي الله عنها: كان يَخْلُو بغارِ  حِرَاءٍ، فيَتَحَنَّثُ فيه؛ وهو التَّعَبُّدُ الليالي ذواتِ العَدد؛ قال ابن  سيده: وهذا عندي على السَّلْب، كأَنه ينفي بذلك الحِنْثَ الذي هو الاثم،  عن نفسه، كقوله تعالى: ومن الليل فتَهَجَّدْ به ناقلةً لك، أَي انْفِ  الهُجودَ عن عَيْنك؛ ونظيرُه: تَأَثَّم وتَحَوَّب أَي نفى الاثمَ والحُوبَ؛  وقد يجوز أَن تكون ثاء يَتَحَنَّثُ بدلاً من فاء يَتَحَنَّف. وفلان  يَتَحَنَّثُ من كذا أَي يَتَأَثَّم منه؛ ابن الأَعرابي: قوله يَتَحَنَّثُ أَي  يَفْعَلُ فِعْلاً يَخْرُج به من الحِنْث، وهو الاثم والحَرَجُ؛ ويقال: هو  يَتَحَنَّثُ أَي يَتَعَبَّدُ لله؛ قال: وللعرب أَفعال تُخالِفُ معانيها  أَلفاظَها، يقال: فلان يَتَنَجَّس إِذا فعل فعلاً يَخْرُج به من النجاسة،  كما يقال: فلان يَتَأَثَّم ويَتَحَرَّج إِذا فعل فِعْلاً يَخْرُجُ به من  الإثم والحَرَج. وروي عن حَكِيم بن حِزامٍ أَنه قال لرسول الله، صلى  الله عليه وسلم، أَرأَيْتَ أُمُوراً كُنْتُ أَتَحَنَّثُ بها في الجاهلية من  صلَةِ رحِمٍ وصَدَقةٍ، هل لي فيها من أَجْر؟ فقال له، صلى الله عليه  وسلم: أَسْلمْتَ على ما سَلَفَ لك من خَيْر؛ أَي أَتَقَرَّب إِلى الله  بأَفعال في الجاهلية؛ يريد بقوله: كنتُ أَتَحَنَّثُ أَي أَتَعَبَّدُ وأُلقي بها  الحِنْثَ أَي الإثم عن نفسي. ويقال للشيء الذي يَخْتَلِفُ الناسُ فيه  فيحتمل وجهين: مُحْلِفٌ، ومُحْنِثٌ.  والحِنْثُ: الرجوعُ في اليمين. والحِنْثُ: المَيْلُ من باطل إِلى حقٍّ،  ومن حقّ إِلى باطل.  يقال: قد حَنِثْتُ أَي مِلْتُ إِلى هَواكَ عَليَّ، وقد حَنِثْتُ معَ  الحق على هواك؛ وفي حديث عائشة: ولا أَتَحَنَّثُ إِلى نَذْرِي أَي لا  أَكْتَسِبُ الحِنْثَ، وهو الذنب، وهذا بعكس الأَول؛ وفي الحديث: يَكْثُر فيهم  أَولادُ الحِنْثِ أَي أَولادُ الزنا، من الحِنْث المعصية، ويروى بالخاءِ  المعجمة والباء الموحدة.
مقاييس اللغة:
(حنث) الحاءُ والنون والثاء أصلٌ واحد، وهو الإثْم والحَرَج. يقال حَنِثَ فلانٌ في كذا، أي أثِمَ. ومن ذلك قولهم: بلغ الغلام الحِنْثَ، أي بلغ مبلغاً جَرى عليه القلمُ بالطّاعة والمعصية، وأُثبتت عليه ذنوبُه. ومن ذلك الحِنْث في اليمين، وهو الخُلْف فيه. فهذا وجه الإثم. وأمّا قولهم فلان يتحنّث من كذا، فمعناه يتأثّم. والفرق بين أَثِمَ وتَأَثّم، أن التأثُّم التنحِّي عن الإثم، كما يقال حَرج وتحرّج؛ فحَرِجَ وقع في الحَرَج، وتَحَرَّج تنحّى عن الحَرج. وهذا في كلماتٍ معلومةٍ قياسُها واحد.‏
ومن ذلك التحنّث وهو التعبُّد. ومنه الحديث: "أنَّ رسولَ الله صلى الله عليه وآله وسلم كان يأتِي غار حراء فيتحنَّث فيه الليالي ذوَاتِ العدد".‏
القاموس المحيط:
الحِنْثُ، بالكسر الْإِثْمُ، والخُلْفُ في اليَمينِ، والمَيْلُ من باطِلِ إلى حَقٍّ، وعَكْسُه. وقد حَنِثَ، كعَلِمَ، وأحْنَثْتُه أنا. والمَحانثُ مَواقِعُ الْإِثْمِ. وتَحَنَّثَ تَعَبَّدَ اللَّيالِيَ ذَواتِ العَدَدِ، أو اعْتَزَلَ الْأَصْنامَ، ومن كذا تأثَّمَ منه.
تاج العروس:
ح - ن - ث
" الحِنْثُ بالكَسْرِ " : الذَّنْبُ العَظِيمُ و " الإِثْمُ " وفي التَّنْزِيل العزيز " وكَانُوا يُصِرٌّونَ على الحِنْثِ العَظِيمِ " وقيل : هو الشِّرْكُ وقد فُسِّر به هذه الآيَةُ أَيضاً . الحِنْثُ " : الخُلْفُ في اليَمِينِ " . وفي الحَدِيث : " اليَمِين حِنْثٌ أَو مَنْدَمةٌ " الحِنْثُ في اليَمِينُ : نَقْضُها والنَّكْثُ فيها وهو من الحِنْثِ : الإِثمِ يقول : إِمّا أَنْ يَنْدَمَ على ما حَلَفَ عليه أَو يَحْنَثَ فيَلْزَمَه الكَفّارةُ . وحَنِثَ في يَمِينِه : أَثِمَ . وقال ابنُ شُمَيْل : على فُلانٍ يَمِينٌ قد حَنِثَ فيها وعليه أَحْنَاثٌ كثيرةٌ . وقال : فإِنَّمَا اليَمْينُ حِنْثٌ أَوْ نَدَمٌ والحِنْثُ حِنْثُ اليَمِينِ إِذا لَمْ تَبَرّ الحِنْثُ " : المَيْلُ من باطِلٍ إِلى حَقٍّ أَو عَكْسُه " قال خالدُ بنُ جَنْبَةَ : الحِنْثُ : أَن يَقُولَ الإِنْسَانُ غيرَ الحَقِّ . " وقد حَنِثَ " الرَّجُلُ في يَمِينِه " كعَلِمَ " حِنْثاً وحَنَثاً " وأَحْنَثْتُه أَنا " في يمينِه فحَنِثَ إِذا لمْ يَبَرَّ فِيها . " والمَحَانِثُ : مَوَاقِعُ " الحِنْثِ " الإِثْمِ " قيل : لا واحِدَ لهُ وقيل : واحِدُه مَحْنَثٌ كمَقْعَدٍ وهو الظّاهِر والقِيَاس يَقْتَضِيه قاله شيخنا . ومن المَجَاز : هو يَتَحَنَّثُ من القَبِيحِ أَي يَتَحَرَّجُ ويَتَأَثَّمُ . " وتَحَنَّثَ " إِذا " تَعَبَّدَ " مثل تَحَنَّفَ وفي الحديث : " كانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فيَتحَنَّثُ فيهِ اللَّيَالِيَ " أَي يَتَعَبَّد وفي روايَة " كَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فيَتَحَنَّثُ فيهِ - وهو التَّعَبُّدُ - اللّيَالِيَ " ذَوَاتِ العَدَدِ " قال ابن سِيدَه : وهذا عندِي على السَّلْبِ كأَنَّه يَنفِي بذلك الحِنْثَ الذِي هو الإِثْمُ عن نفْسه كقوله تعالى " ومنَ اللَّيْلِ فتَهَجَّدْ بِه نَافِلَةً لَكَ " أَي انْفِ الهُجُودَ عن عيْنِك ونَظِيرُه تَأَثَّمَ وتَحَوَّبَ أَي نَفَي الإِثْمَ والحُوبَ . وعن ابن الأَعْرَابِيّ : يَتَحَنَّثُ أَي يَفعَلُ فِعْلاً يَخْرُج به من الحِنْثِ وهو الإِثْمُ والحَرَجُ ويُقَالُ : هو يَتَحَنَّثُ أَي يَتَعَبَّدُ لِلهِ قال : وللعربِ أَفعالٌ تُخالِفُ مَعَانِيهَا أَلْفاظَها يقالُ : فلانٌ يَتَنَجَّسُ إِذا فَعَل فِعْلاً يَخْرُجُ به من النَّجَاسَةِ كما يُقَال : فلانٌ يَتَأَثَّمُ ويَتَحَرَّجُ إِذا فَعَلَ فِعْلاً يخرُجُ به من النَّجَاسَةِ كما يُقَال : فلانٌ يَتَأَثَّمُ ويَتَحَرَّجُ إِذا فَعَلَ فِعْلاً يخرُجُ به من الإِثْمِ والحَرَجِ وفي حديث حَكِيمِ ابنِ حِزَامٍ : " أَرأَيْتَ أُموراً كُنْتُ أَتَحَنَّثُ بها في الجَاهِلِيَّةِ من صِلَةِ رَحِمٍ وصَدَقَةٍ " أَي أَتَقَرَّبُ إِلى الله تعالى بأَفْعالٍ في الجَاهِلِيّةِ . وفي التَّوْشِيحِ : يَتَحَنَّثُ أَي يَتَعَبَّدُ ومعناه إِلقاءُ الحِنْثِ عن نَفْسِه كالتَّأَثُّمِ والتَّحَوُّبِ . قال الخَطَّابِيّ : وليس في الكلامِ تَفَعَّلَ : أَلْقَى الشيءَ عن نَفْسِه غير هذِه الثَّلاثة والباقي بمعنَى تَكَسَّبَ قال شيخُنَا : وزادَ غيرُه تَحَرَّجَ وتَنَجَّسَ وتَهَجَّدَ كما نقلَهُ الأَبِّىّ عن الثَّعْلَبِيّ فصارت الأَلفاظُ سِتَّةً . قال شيخُنَا : قولُ المصنّف " اللَّيَالِيَ ذواتِ العَدَدِ " وَهَمٌ أَوقعَه فيه التَّقْلِيدُ في الأَلفاظ دونَ استعمالِ نَظَرٍ ولا إِجْرَاءٍ لمُتُونِ اللَّغَةِ على حَقَائِقِها فكأَنَّهُ أَعْمَلَ قولَ الزُّهْرِيِّ الّذِي أَدْرَجهُ في شرحِ قَوْلهِم - في صِفَةِ رسولِ الله صَلَّى الله عليه وسلم - : كانَ يَأْتِي حِراءً فَيَتَحَنَّثُ فيه قال الزُّهْرِيّ : وهو أَي التَّحَنُّثُ : التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ العَدَد فظَنَّ المصنِّفُ أَنّ قولَه اللَّيَالِيَ ذوات العدَد قَيْدٌ في تَفْسِيرِ يَتَحَنَّث وقد صَرّحَ شُرّاحُ البُخَارِيّ وغيرُهم من أَهلِ الغَرِيبِ بأَنَّ قولَ الزُّهْرِيّ اللّيَالِيَ ذَواتِ العَدَدِ إِنّمَا هو لِبَيَانِ الوَاقِعَةِ ذَكرَها اتّفاقِيَّةً لا أَنّ التَّحَنُّثَ هو التَّعَبُّدُ بقَيْدِ اللّيَالِي ذَواتِ العَدَدِ فإِنّه لا قائِلَ بِه بل التَّحَنُّثُ هو التَّعَبُّد المُجَرَّدُ صرَّحَ به غيرُ واحِدٍ فلا معنى لتَقْيِيدِ المُصَنِّفِ به . قلت وهو بحثٌ قَوِيٌّ . تَحَنَّثَ
" : اعتَزَلَ الأَصْنَامَ " وهكذا في الصّحَاح واللِّسَان . تَحَنَّثَ " من كذا : تَأَثَّمَ مِنْهُ " ويجوز أَن تَكونَ ثاؤُه بَدَلاً عن الفَاءِ صرّحَ به الزَّمَخْشَرِيُّ وغيره . َلَ الأَصْنَامَ " وهكذا في الصّحَاح واللِّسَان . تَحَنَّثَ " من كذا : تَأَثَّمَ مِنْهُ " ويجوز أَن تَكونَ ثاؤُه بَدَلاً عن الفَاءِ صرّحَ به الزَّمَخْشَرِيُّ وغيره
ومما يستدرك عليه : بلَغَ الغُلامُ الحِنْثَ أَي الإِدراكَ والبُلُوغَ وهو مَجازٌ وقيل : إِذا بَلَغَ مَبْلَغاً جَرَى عليه القَلَمُ بالطَّاعَةِ والمَعْصِيَةِ وفي الحديث : " مَنْ ماتَ لهُ ثَلاثَةٌ من الوَلَدِ لم يَبْلُغُوا الحِنْثَ دَخَلَ من أَيِّ أَبواب الجَنَّة شَاءَ " أَي لم يَبْلُغوا مَبْلَغَ الرِّجَالِ يقال : بلغَ الغُلامُ الحِنْثَ أَي المَعْصيَةَ والطَّاعَةَ و " قيل : " الحِنْثُ : الحُلُمُ . وفي اللسان : يُقَالُ للشّيءِ الّذِي يَخْتَلِفُ النّاسُ فيهِ فيَحْتَمِلُ وَجْهَيْن : مُحْلِفٌ ومُحْنِثٌ . والحِنْثُ : الرُّجُوعُ في اليَمِين . وفي الحديث : " يَكْثُرُ فِيهِم " أَولاَد الحِنْثِ " أَي أَولاد الزِّنَا من الحِنْثِ المعْصِبَةِ ويُروى بالخَاءِ المُعْجَمَة والبَاءِ المُوَحَّدَةِ

### Türkçe

**حنث**
**حَنِثَ - يَحْنَثُ - حِنْث**

**حَنِثَ - يَحْنَثُ** + varlık: çekinir, geri döner ve geri basar.
**حَنِثَ - يَحْنَثُ** + varlık + bir işten (yemin veya kasem): bir şeyi yapmaya azmettiği yeminiyle onu yerine getirmekten geri basar ve geri döner.
**حَنِثَ - يَحْنَثُ** + varlık + bir işten veya bir şeyden + bir işe veya bir şeye: bir şeyden geri döner ve geri basar; fiiliyle ona aykırı ve zıt bir şeye yönelir.
**حِنْث - الحنث**: “**فـِعـْل**” vezninde: fiil ismi **حَنِثَ - يَحْنَثُ**: geri basma ve geri dönme (yemini yerine getirmekten yahut bir yükümlülükten veya bir imandan).
Ve lafız, “başladıktan sonra fiilde devam etmeme, geri dönme ve gerileme ve geri basma ve yüzüstü bırakma ve vazifeden yahut yükümlülükten yahut yardımdan vazgeçme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**نَكَفَ - يَنْكُفُ** (**نَكِفَ - يَنْكَفُ**), **نَكَصَ - يَنْكِصُ**, **حَنِثَ - يَحْنَثُ**, **خَذَلَ - يَخْذُلُ**, **خَانَ - يَخُوْنُ**, **خَتَرَ - يَخْتِرُ**

**حَنث - يحنث - تحنث**
	﴿Ve eline bir demet al da onunla vur ve **تَحْنَثْ** etme; biz onu sabreden bulduk; ne güzel kul; şüphesiz o çokça dönen idi (44)﴾ ص
**حَنْث - الحنث**
﴿Şüphesiz onlar bundan önce refah içinde idiler (45) ve **الْحِنْثِ الْعَظِيمِ** üzerinde ısrar ediyorlardı (46)﴾ الواقعة
**مختار الصحاح**
● [**حنث**] ح ن ث: **الحِنْثُ** günah ve suçtur. Ve oğlan **الحنث**e ulaştı: yani bulûğ ile isyan ve itaate ulaştı. Ve **الحنث** yeminde geri dönmedir; dersin ki: onu yemini hususunda **أحْنَثَهُ** ettim de o **فَحَنِثَ** etti. Ve dersin ki: ondan **حَنِثَ** (kesre ile) **حِنْثاً** (ح harfinin kesresiyle). Ve **تَحَنَّثَ**: ibadet etti ve putlardan uzaklaştı; **تحنف** gibi. Ve **تحنث** ayrıca: şundan, yani ondan günaha girdi.

**الراغب**
**حنث**
Allah تعالى’nın sözü: }ve **الحنث العظيم** üzerinde ısrar ediyorlardı{ [الواقعة/46], yani: günaha sokan günah; bundan dolayı yemin-i **الغموس**a **حنثا** adı verildi. Ve denildi ki: yemini hususunda **حنث** (bkz. **الأفعال** 1/411), eğer onu yerine getirmezse. Ve bulûğ hakkında **الحنث** ile ifade edildi; çünkü insan, onda, daha önce olduğunun aksine işlediği şeyden dolayı hesaba çekilir; bu yüzden: falan **الحنث**e ulaştı denildi. Ve **المتحنث**: kendisinden **الحنث**i silkeleyip atan; **المتحرج** ve **المتأثم** gibi.

**ملخص اللسان**
1. Ben **حَنِثْتُ**: yani senin hevan(a)na karşı bana meylettim.
2. Ve **الحِنْثُ**: bâtıldan hakka meyil; ve haktan bâtıla.
3. Ve falan, şundan **يَتَحَنَّثُ**: yani ondan günaha girer;
4. **يَتَحَنَّثُ**: yani **الحِنْث**ten çıkacağı bir fiil yapar; o da günah ve darlıktır;
5. Ve **الحِنْثُ**: yeminde geri dönüştür.
6. **الحِنْثُ**: yeminde sözden dönüştür.
7. Yemini hususunda **حَنِثَ**: **حِنْثاً** ve **حَنَثاً**: onda vefalı olmadı.
8. Adamı yemini hususunda **أَحْنَثْتُ** de o **فَحَنِثَ** etti: onda vefalı olmadığında.
9. Yeminde **الحِنْثُ**: onu bozmak ve onda nakzetmektir,
10. ve o, **الحِنْث**ten (yani) günahtandır;
11. **الحِنْثُ**: insanın hak olmayanı söylemesidir;
12. Ve **تَحَنَّثَ**: ibadet etti ve putlardan uzaklaştı;
13. Ve **الحِنْث**: büyük günah ve suçtur;
14. Ve **الحِنْثِ العظيم** üzerinde ısrar ediyorlardı; **يُصِرُّونَ**: yani devam ederler;
15. **الحِنْثُ**: ihtilâmdır.
16. Ve gecelerde onda **يَتَحَنَّثُ** ederdi: yani ibadet ederdi.
17. **الحِنْثُ** şerdir: yani şirk şerdir.
18. Ve oğlan **الحِنْث**e ulaştı: yani idrak ve bulûğa ulaştı;
19. Oğlan **الحِنث**e ulaştı: yani isyana ve itaate.
20. **حِرَاءٍ** mağarasında halvet ederdi; onda **يَتَحَنَّثُ** ederdi; o, sayılı geceler ibadettir;
21. Ben **أَتَحَنَّثُ** ederdim: yani ibadet ederdim ve onunla **الحِنْث**i, yani günahı, nefsimden atardım.
22. Ve nezrime doğru **أَتَحَنَّثُ** etmem: yani **الحِنْث**i kazanıp edinmem; o da günahtır.
23. Onlarda **أَولادُ الحِنْثِ** çok olur: yani zinâ çocukları; **الحِنْث**ten, yani isyandan.

**لسان العرب**
● - **حنث**: **الحِنْثُ**: yeminde sözden dönüştür. Yemini hususunda **حَنِثَ**: **حِنْثاً** ve **حَنَثاً**: onda vefalı olmadı; ve onu **أَحْنَثه** etti. Dersin ki: adamı yemini hususunda **أَحْنَثْتُ** de o **فَحَنِثَ** etti: onda vefalı olmadığında. Ve hadiste: “yemin **حِنْثٌ** yahut pişmanlıktır”; yeminde **الحِنْثُ**: onu bozmak ve onda nakzetmektir; ve o, **الحِنْث**ten (yani) günahtandır; der ki: ya üzerine yemin ettiği şeye pişman olur, yahut **يَحْنَثَ** eder de kefaret ona gerekir. Ve yemini hususunda **حَنِثَ**: yani günaha girdi. Ve Halid b. Cünbe dedi: **الحِنْثُ**: insanın hak olmayanı söylemesidir. Ve İbn Şümeyl dedi: falanın üzerinde bir yemin vardır ki onda **حَنِثَ** etmiştir; ve onun üzerinde çokça **أَحْناثٌ** vardır. Ve dedi: yemin ancak **حِنْثٌ** yahut nedemdir. Ve **الحِنْثُ**: yeminin **حِنْثُ**idir; eğer vefalı olmazsa. Ve **المَحانِثُ**: **الحِنْث**in yerleridir. Ve **الحِنْث**: büyük günah ve suçtur. Ve aziz tenzilde: **الحِنْثِ العظيم** üzerinde ısrar ediyorlardı; **يُصِرُّونَ**: yani devam ederler. Ve denildi ki: o şirktir; bu ayet de onunla tefsir edilmiştir. Dedi ki: “Kim hidayetle uğursuzluk sayarsa, **الحِنْثُ** şerdir”: yani şirk şerdir. Ve **تَحَنَّثَ**: ibadet etti ve putlardan uzaklaştı; **تَحَنَّف** gibi. Ve oğlan **الحِنْث**e ulaştı: yani idrak ve bulûğa ulaştı; ve denildi ki: itaate ve isyana dair kalemin onun üzerinde yürüdüğü bir mertebeye ulaştığında. Ve hadiste: “Üç çocuğu ölen kimse; **الحِنْث**e ulaşmamışlarsa, cennetin hangi kapılarından isterse girer”; yani erkekler mertebesine ulaşmamışlardır; kalem onların üzerinde yürür de üzerlerine **الحِنْث** ve itaat yazılır. Denilir: oğlan **الحِنث**e ulaştı: yani isyana ve itaate. Ve **الحِنْثُ**: günahtır; ve denildi ki: **الحِنْثُ** ihtilâmdır. Ve hadiste: Resulullah, صلى الله عليه وسلم, kendisine vahyedilmeden önce, Mekke’de bir dağ olan ve içinde mağara bulunan **حِراءً**a gelirdi; onda geceler **يَتَحَنَّثُ** ederdi: yani ibadet ederdi. Âişe’nin rivayetinde: **حِرَاءٍ** mağarasında halvet ederdi; onda **يَتَحَنَّثُ** ederdi; o, sayılı geceler ibadettir. İbn Sîde dedi: Bu, bence, “sökmek/olumsuzlamak” üzerinedir; sanki bununla, günah olan **الحِنْث**i nefsinden nefyeder; Allah تعالى’nın sözü gibi: “Geceden de onunla teheccüd et; sana nafile olarak”: yani uykuyu gözünden nefyet. Ve benzeri: **تَأَثَّم** ve **تَحَوَّب**: yani günahı ve **الحُوب**u nefyetti. Ve caizdir ki **يَتَحَنَّثُ**taki ث, **يَتَحَنَّف**taki ف’nin bedeli olsun. Ve falan, şundan **يَتَحَنَّثُ** eder: yani ondan günaha girer; İbnü’l-A‘râbî: **يَتَحَنَّثُ** sözü: yani **الحِنْث**ten çıkacağı bir fiil yapar; o da günah ve darlıktır. Ve denilir: o **يَتَحَنَّثُ** eder: yani Allah için ibadet eder. Dedi ki: Arapların, lafızları manalarına muhalif fiilleri vardır; denilir: falan **يَتَنَجَّس** eder: necasetten çıkacağı bir fiil yaptığında; tıpkı denildiği gibi: falan **يَتَأَثَّم** eder ve **يَتَحَرَّج** eder: günah ve darlıktan çıkacağı bir fiil yaptığında. Ve Hakîm b. Hızâm’dan rivayet olundu ki, Resulullah’a, صلى الله عليه وسلم, dedi: “Cahiliyede, sıla-i rahim ve sadaka gibi, kendileriyle **أَتَحَنَّثُ** ettiğim işleri gördün mü; benim için onda ecir var mı?” O, صلى الله عليه وسلم, ona dedi: “Geçmişte senin için olan hayır üzere Müslüman oldun”; yani cahiliyede fiillerle Allah’a yaklaşırdım. Sözüyle murad: “Ben **أَتَحَنَّثُ** ederdim”: yani ibadet ederdim ve onunla **الحِنْث**i, yani günahı, nefsimden atardım. Ve insanların ihtilaf ettiği, iki vechi ihtimal eden şeye: **مُحْلِفٌ** ve **مُحْنِثٌ** denilir. Ve **الحِنْثُ**: yeminde geri dönüştür. Ve **الحِنْثُ**: bâtıldan hakka meyil; ve haktan bâtıla. Denilir: ben **حَنِثْتُ**: yani senin hevan(a)na karşı bana meylettim; ve ben **حَنِثْتُ**: hak ile birlikte, senin hevan(a)na karşı. Âişe hadîsinde: “Ve nezrime doğru **أَتَحَنَّثُ** etmem”: yani **الحِنْث**i kazanıp edinmem; o da günahtır; bu, ilkinin tersinedir. Ve hadiste: “Onlarda **أَولادُ الحِنْثِ** çok olur”: yani zinâ çocukları; **الحِنْث**ten, yani isyandan; ve خ mu‘ceme ve ب muvahhada ile de rivayet olunur.

**مقاييس اللغة:**
(**حنث**) **الحاء** ve **النون** ve **الثاء** tek bir asıldır; o da günah ve darlıktır. Denilir: falan, şunda **حَنِثَ** etti: yani günaha girdi. Ve bundan: “oğlan **الحِنْث**e ulaştı” sözleri; yani itaate ve isyana dair kalemin onun üzerinde yürüdüğü bir mertebeye ulaştı ve günahları onun üzerine sabitlendi. Ve bundan: yeminde **الحِنْث**; o, onda sözden dönüştür. Bu, günah vechidir. Amma “falan şundan **يتحنّث** eder” sözleri; manası: ondan günaha girer. Ve **أَثِمَ** ile **تَأَثّم** arasındaki fark: **التأثُّم** günahdan uzaklaşmaktır; tıpkı **حَرج** ve **تحرّج** denildiği gibi: **حَرِجَ** darlığa düştü; **تَحَرَّج** darlıktan uzaklaştı. Ve bu, bilinen kelimelerdedir; kıyası birdir.
Ve bundan: **التحنّث**; o, ibadettir. Ve ondan hadis: “Resulullah صلى الله عليه وآله وسلم, **حراء** mağarasına gelir, onda sayılı geceler **فيتحنَّث** ederdi.”

**القاموس المحيط:**
**الحِنْثُ**, kesre ile: günah; ve yeminde sözden dönme; ve bâtıldan hakka meyil; ve onun tersi. Ve o, **حَنِثَ**, **كعَلِمَ** gibi; ve ben onu **أحْنَثْتُ**. Ve **المَحانثُ**: günahın yerleridir. Ve **تَحَنَّثَ**: sayılı geceler ibadet etti; yahut putlardan uzaklaştı; ve şundan: ondan günaha girdi.

**تاج العروس:**
ح - ن - ث
“**الحِنْثُ بالكَسْرِ**”: büyük günah ve “**الإِثْمُ**”. Ve aziz tenzilde: “ve **الحِنْثِ العَظِيمِ** üzerinde ısrar ediyorlardı”; ve denildi: o şirktir; bu ayet de onunla tefsir edilmiştir. **الحِنْثُ**: “yeminde sözden dönme”dir. Ve hadiste: “yemin **حِنْثٌ** yahut pişmanlıktır”; yeminde **الحِنْثُ**: onu bozmak ve onda nakzetmektir; ve o, **الحِنْث**ten (yani) günahtandır; der ki: ya üzerine yemin ettiği şeye pişman olur, yahut **يَحْنَثَ** eder de kefaret ona gerekir. Ve yemini hususunda **حَنِثَ**: günaha girdi. İbn Şümeyl dedi: falanın üzerinde bir yemin vardır ki onda **حَنِثَ** etmiştir; ve onun üzerinde çokça **أَحْنَاثٌ** vardır. Ve dedi: yemin ancak **حِنْثٌ** yahut nedemdir. Ve **الحِنْثُ**: yeminin **حِنْثُ**idir; eğer vefalı olmazsa. **الحِنْثُ**: “bâtıldan hakka meyil yahut onun tersi”dir. Halid b. Cünbe dedi: **الحِنْثُ**: insanın hak olmayanı söylemesidir. Ve adam yemini hususunda **حَنِثَ** etti: **كعَلِمَ** gibi; **حِنْثاً** ve **حَنَثاً**; ve ben onu yemini hususunda **أَحْنَثْتُ** de o **فحَنِثَ** etti: onda vefalı olmadığında. Ve **المَحَانِثُ**: **الحِنْث**in, yani günahın yerleridir. Denildi: onun tekili yoktur; ve denildi: tekili **مَحْنَثٌ**dur; **مَقْعَدٍ** gibi; ve bu zâhirdir; kıyas bunu gerektirir; şeyhimiz dedi. Ve mecazdan: o, çirkinden **يَتَحَنَّثُ** eder: yani **يَتَحَرَّجُ** ve **يَتَأَثَّمُ** eder. Ve **تَحَنَّثَ**: ibadet etti; **تَحَنَّفَ** gibi. Ve hadiste: “**حِرَاءٍ** mağarasında halvet ederdi; onda geceler **فيتحنَّث** ederdi”: yani ibadet ederdi. Ve bir rivayette: “**حِرَاءٍ** mağarasında halvet ederdi; onda **فيتحنَّث** ederdi—o, ibadettir—**ذَوَاتِ العَدَدِ** geceler.” İbn Sîde dedi: Bu, bende, “sökmek/olumsuzlamak” üzerinedir; sanki bununla, günah olan **الحِنْث**i nefsinden nefyeder; Allah تعالى’nın sözü gibi: “Geceden de onunla teheccüd et; sana nafile olarak”: yani uykuyu gözünden nefyet. Ve benzeri: **تَأَثَّمَ** ve **تَحَوَّبَ**: yani günahı ve **الحُوب**u nefyetti. İbnü’l-A‘râbî’den: **يَتَحَنَّثُ**: yani **الحِنْث**ten çıkacağı bir fiil yapar; o, günah ve darlıktır. Ve denilir: o **يَتَحَنَّثُ** eder: yani Allah için ibadet eder. Dedi: Arapların, lafızları manalarına muhalif fiilleri vardır; denilir: falan **يَتَنَجَّسُ** eder: necasetten çıkacağı bir fiil yaptığında; tıpkı denildiği gibi: falan **يَتَأَثَّمُ** eder ve **يَتَحَرَّجُ** eder: necasetten çıkacağı bir fiil yaptığında; tıpkı denildiği gibi: falan **يَتَأَثَّمُ** eder ve **يَتَحَرَّجُ** eder: günah ve darlıktan çıkacağı bir fiil yaptığında. Ve Hakîm b. Hızâm hadîsinde: “Cahiliyede, sıla-i rahim ve sadaka gibi, kendileriyle **أَتَحَنَّثُ** ettiğim işleri gördün mü?” yani cahiliyede fiillerle Allah تعالى’ya yaklaşırdım. Ve **التَّوْشِيح**’te: **يَتَحَنَّثُ**: yani ibadet eder; manası: **الحِنْث**i nefsinden atmak; **التَّأَثُّم** ve **التَّحَوُّب** gibi. Hattâbî dedi: Kelamda, **تَفَعَّلَ** babında, “şeyi nefsinden attı” manasında, bu üçünden başkası yoktur; geri kalanı “kazanıp edinmek” manasındadır. Şeyhimiz dedi: başkası **تَحَرَّجَ** ve **تَنَجَّسَ** ve **تَهَجَّدَ**i de ekledi; Ebî’nin Sa‘lebî’den naklettiği üzere; böylece lafızlar altı oldu. Şeyhimiz dedi: musannifin “**اللَّيَالِيَ ذواتِ العَدَدِ**” sözü bir vehimdir; onu, lafızlarda taklide düşürmüştür; ne bir nazar kullanımı ne de dil metinlerini hakikatleri üzerine yürütme olmaksızın; sanki, “Resulullah صلى الله عليه وسلم’in sıfatında: **حِرَاءً**a gelir, onda **فيتحنَّث** ederdi” sözünün şerhinde dercedilmiş Zührî’nin sözünü işletmiştir: Zührî dedi: o, yani **التَّحَنُّثُ**: “**اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ العَدَد** geceler ibadet”tir. Musannif, “**اللَّيَالِيَ ذوات العدَد**” sözünün, **يَتَحَنَّث**in tefsirinde bir kayıt olduğunu zannetmiştir. Hâlbuki Buhârî şârihleri ve garîb ehli başkaları, Zührî’nin “**اللّيَالِيَ ذَواتِ العَدَدِ**” sözünün, ancak vakıayı beyan için olduğunu; onu ittifakî olarak zikrettiğini; yoksa **التَّحَنُّث**ün “**اللّيَالِي ذَواتِ العَدَدِ**” kaydıyla ibadet olduğunu değil; çünkü buna kail yoktur; bilakis **التَّحَنُّث** mücerret ibadettir; bunu birden fazla kimse açıkça söylemiştir; musannifin onu kayıtlamasının manası yoktur. Dedim: bu, kuvvetli bir bahistir. **تَحَنَّثَ**: “putlardan uzaklaştı”; **الصّحَاح** ve **اللِّسَان**’da da böyledir. **تَحَنَّثَ** “şundan: ondan günaha girdi”; ve caizdir ki ث’sı, ف’nin bedeli olsun; Zemahşerî ve başkaları bunu açıkça söylemiştir.
Ve kendisine istidrâk edilenlerdendir: oğlan **الحِنْث**e ulaştı: yani idrak ve bulûğa; bu mecazdır. Ve denildi: itaate ve isyana dair kalemin onun üzerinde yürüdüğü bir mertebeye ulaştığında. Ve hadiste: “Üç çocuğu ölen kimse; **الحِنْث**e ulaşmamışlarsa, cennetin hangi kapılarından isterse girer”: yani erkekler mertebesine ulaşmamışlardır. Denilir: oğlan **الحِنْث**e ulaştı: yani isyana ve itaate. Ve “denildi”: **الحِنْثُ**: ihtilâmdır. Ve **اللسان**’da: insanların ihtilaf ettiği, iki vechi ihtimal eden şeye: **مُحْلِفٌ** ve **مُحْنِثٌ** denilir. Ve **الحِنْثُ**: yeminde geri dönüştür. Ve hadiste: “Onlarda **أَولاَد الحِنْثِ** çok olur”: yani zinâ çocukları; **الحِنْث**ten, yani isyandan; ve خ mu‘ceme ve ب muvahhada ile rivayet olunur.
