# حنث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%86%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حنث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حنث

الحنث، بالكسر  : الذنب العظيم، و  الإثم  ، وفي التنزيل العزيز  وكانوا يصرون على الحنث العظيم  وقيل: هو الشرك، وقد فسر به هذه الآية أيضا. الحنث  :الخلف في اليمين  . وفي الحديث:  اليمين حنث أو مندمة  الحنث في اليمين: نقضها، والنكث فيها، وهو من الحنث: الإثم، يقول: إما أن يندم على ما حلف عليه، أو يحنث، فيلزمه الكفارة. وحنث في يمينه: أثم. وقال ابن شميل: على فلان يمين قد حنث فيها، وعليه أحناث كثيرة. وقال: فإنما اليمين حنث أو ندم والحنث حنث اليمين إذا لم تبر الحنث  :الميل من باطل إلى حق، أو عكسه  قال خالد بن جنبة: الحنث: أن يقول الإنسان غير الحق.  وقد حنث  الرجل في يمينه  ،كعلم  حنثا وحنثا،  وأحنثته أنا  في يمينه، فحنث إذا لم يبر فيها.  والمحانث: مواقع  الحنث  الإثم  ، قيل: لا واحد له، وقيل: واحده محنث، كمقعد، وهو الظاهر، والقياس يقتضيه، قاله شيخنا. ومن المجاز: هو يتحنث من القبيح أي يتحرج ويتأثم.  وتحنث  إذا  تعبد  ، مثل تحنف، وفي الحديث:  كان يخلو بغار حراء فيتحنث فيه الليالي  أي يتعبد، وفي رواية  كان يخلو بغار حراء فيتحنث فيه- وهو التعبد- الليالي  ذوات العدد  ، قال ابن سيده: وهذا عندي على السلب، كأنه ينفي بذلك الحنث الذي هو الإثم عن نفسه، كقوله تعالى  ومن الليل فتهجد به نافلة لك  أي انف الهجود عن عينك، ونظيره تأثم، وتحوب، أي نفي الإثم والحوب. وعن ابن الأعرابي: يتحنث أي يفعل فعلا يخرج به من الحنث، وهو الإثم والحرج، ويقال: هو يتحنث، أي يتعبد لله، قال: وللعرب أفعال تخالف معانيها ألفاظها، يقال: فلان يتنجس، إذا فعل فعلا يخرج به من النجاسة، كما يقال: فلان يتأثم ويتحرج، إذا فعل فعلا يخرج به من النجاسة، كما يقال: فلان يتأثم ويتحرج، إذا فعل فعلا يخرج به من الإثم والحرج، وفي حديث حكيم ابن حزام:  أرأيت أمورا كنت أتحنث بها في الجاهلية، من صلة رحم وصدقة  ، أي أتقرب إلى الله تعالى بأفعال في الجاهلية. وفي التوشيح: يتحنث، أي يتعبد، ومعناه إلقاء الحنث عن نفسه، كالتأثم والتحوب. قال الخطابي: وليس في الكلام تفعل: ألقى الشيء عن نفسه غير هذه الثلاثة، والباقي بمعنى تكسب، قال شيخنا: وزاد غيره تحرج، وتنجس، وتهجد، كما نقله الأبى عن الثعلبي، فصارت الألفاظ ستة. قال شيخنا: قول المصنف  الليالي ذوات العدد  وهم، أوقعه فيه التقليد في الألفاظ دون استعمال نظر، ولا إجراء لمتون اللغة على حقائقها، فكأنه أعمل قول الزهري الذي أدرجه في شرح قولهم- في صفة رسول الله صلى الله عليه وسلم-: كان يأتي حراء فيتحنث فيه، قال الزهري: وهو، أي التحنث: التعبد الليالي ذوات العدد، فظن المصنف أن قوله، الليالي ذوات العدد قيد في تفسير يتحنث، وقد صرح شراح البخاري، وغيرهم من أهل الغريب، بأن قول الزهري، الليالي ذوات العدد، إنما هو لبيان الواقعة، ذكرها اتفاقية، لا أن التحنث هو التعبد بقيد الليالي ذوات العدد، فإنه لا قائل به، بل التحنث هو التعبد المجرد، صرح به غير واحد، فلا معنى لتقييد المصنف به. قلت وهو بحث قوي. تحنث

   :اعتزل الأصنام  ، وهكذا في الصحاح واللسان. تحنث  من كذا: تأثم منه  ، ويجوز أن تكون ثاؤه بدلا عن الفاء، صرح به الزمخشري وغيره.ل الأصنام  ، وهكذا في الصحاح واللسان. تحنث  من كذا: تأثم منه  ، ويجوز أن تكون ثاؤه بدلا عن الفاء، صرح به الزمخشري وغيره.
 ومما يستدرك عليه: بلغ الغلام الحنث، أي الإدراك والبلوغ، وهو مجاز، وقيل: إذا بلغ مبلغا جرى عليه القلم بالطاعة والمعصية، وفي الحديث:  من مات له ثلاثة من الولد لم يبلغوا الحنث دخل من أي أبواب الجنة شاء  أي لم يبلغوا مبلغ الرجال، يقال: بلغ الغلام الحنث، أي المعصية والطاعة، و  قيل:  الحنث: الحلم. وفي اللسان: يقال للشيء الذي يختلف الناس فيه، فيحتمل وجهين: محلف ومحنث. والحنث: الرجوع في اليمين. وفي الحديث:  يكثر فيهم  أولاد الحنث  أي أولاد الزنا، من الحنث المعصبة، ويروى بالخاء المعجمة والباء الموحدة.

### Türkçe

**الحنث**، kesre ile: büyük günah ve **الإثم**; ve aziz tenzilde: “Ve onlar **الحنث العظيم** üzerine ısrar ederlerdi.” Denildi ki: o, şirktir; ve bu âyet de onunla tefsir edilmiştir. **الحنث**: yeminde geri dönme. Ve hadiste: “Yemin, **حنث** yahut pişmanlıktır.” Yeminde **الحنث**: onu bozmak ve onda **النَّكْث** etmektir; ve o, **الحنث**tendir: **الإثم**. Diyor ki: ya üzerine yemin ettiği şeye pişman olur, yahut **يحنث** eder; böylece kefaret ona gerekir. Ve “Yemininde **حنث** etti”: günah işledi. İbn Şümeyl dedi: Falanın üzerinde bir yemin vardır; onda **حنث** etmiştir; ve onun üzerinde çokça **أحناث** vardır. Ve dedi: “Yemin ancak **حنث** yahut pişmanlıktır; ve **الحنث**: yemin **حنث**idir; eğer **الحنث**i yerine getirmezse.” **الحنث**: bâtıldan hakka meyletmek, yahut onun tersidir. Hâlid b. Cünbe dedi: **الحنث**: insanın hak olmayanı söylemesidir. Ve adam yeminde **حنث** etti; “bilmek” gibi: **حنثا** ve **حنثا** (masdarlarıyla). Ve ben onu yeminde **أحنثته** ettim; böylece onda yerine getirmezse **حنث** eder. Ve **المحانث**: **الحنث**in, yani **الإثم**in yerleridir; denildi ki: onun tekili yoktur; ve denildi ki: onun tekili **محنث**tir, **مقعد** gibi; ve bu zâhirdir; kıyas da onu gerektirir; bunu şeyhimiz söyledi. Mecazdan: “O, çirkinden **يتحنث** eder” yani sakınır ve günah sayar. Ve **تحنث** etti, eğer ibadet ettiyse; **تحنف** gibi. Ve hadiste: “Hırâ mağarasında halvette bulunur, gecelerce onda **فيتحنث** ederdi”; yani ibadet ederdi. Ve bir rivayette: “Hırâ mağarasında halvette bulunur, onda **فيتحنث** ederdi—o ibadettir—**الليالي ذوات العدد**.” İbn Sîde dedi: Bu, bence “sلب” üzerinedir; sanki bununla, günah olan **الحنث**i kendisinden nefyeder; Yüce Allah’ın sözü gibi: “Ve geceden, onunla **فتهجد به نافلة لك**”; yani uykuyu gözünden gider; bunun benzeri **تأثم** ve **تحوب**tur; yani günahı ve **الحوب**u nefyetmek. İbnü’l-A‘râbî’den: **يتحنث** yani kendisiyle **الحنث**ten—o **الإثم** ve darlıktır—çıktığı bir fiil yapar. Ve denir: “O, **يتحنث** eder”; yani Allah için ibadet eder. Dedi: Arapların, lafızları mânâlarına muhalif fiilleri vardır; “Falan **يتنجس** eder” denir; necasetten çıktığı bir fiil yaptığında; nitekim “Falan **يتأثم** eder ve **يتحرج** eder” denir; necasetten çıktığı bir fiil yaptığında; nitekim “Falan **يتأثم** eder ve **يتحرج** eder” denir; günah ve darlıktan çıktığı bir fiil yaptığında. Hakîm b. Hizâm hadîsinde: “Görüyor musun, câhiliyede yapmakta olduğum, akrabalık bağı gözetme ve sadaka gibi, **كنت أتحنث بها** olduğum işleri?” yani câhiliyede fiillerle Yüce Allah’a yaklaşırdım. Ve **التوشيح**’te: **يتحنث**; yani ibadet eder; mânâsı, **الحنث**i kendisinden atmasıdır; **التأثم** ve **التحوب** gibi. Hattâbî dedi: Sözde, “şeyi kendisinden atmak” mânâsında **تفعل** bu üçünden başkası yoktur; geri kalanı “kazanma/edinme” mânâsındadır. Şeyhimiz dedi: Başkası **تحرج**i, **تنجس**i ve **تهجد**i de ekledi; bunu, Ebbî’nin Sa‘lebî’den naklettiği üzere; böylece lafızlar altı oldu. Şeyhimiz dedi: Musannifin **الليالي ذوات العدد** sözü vehimdir; onu, lafızlarda taklit, nazar kullanmaksızın, ve dil metinlerini hakikatleri üzerine yürütmeksizin içine düşürmüştür; sanki, Zehrî’nin sözünü işletmiştir; onu, onların sözünün şerhine—Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in sıfatında—dâhil etmiştir: “Hırâ’ya gelir, onda **فيتحنث** ederdi.” Zehrî dedi: O, yani **التحنث**: **الليالي ذوات العدد** gecelerinde ibadettir. Musannif, “**الليالي ذوات العدد**” sözünün, **يتحنث**in tefsirinde bir kayıt olduğunu sandı. Hâlbuki Buhârî şârihleri ve garîb ehlinin başkaları, Zehrî’nin “**الليالي ذوات العدد**” sözünün ancak vâkıayı beyan için olduğunu; onu tesadüfî olarak zikrettiğini; yoksa **التحنث**in “**الليالي ذوات العدد**” kaydıyla ibadet olduğunu değil—çünkü buna söyleyen yoktur—bilakis **التحنث**in sırf ibadet olduğunu; bunu birden fazla kimsenin açıkça söylediğini; dolayısıyla musannifin onu bununla kayıtlamasının mânâsı olmadığını tasrih etmişlerdir. Dedim: Bu, kuvvetli bir araştırmadır. **تحنث**

: putlardan uzaklaştı; ve bu, **الصحاح** ve **اللسان**’da böyledir. **تحنث** “şundan”: ondan günah saydı; ve **ث**’sinin **ف**’den bedel olması câizdir; Zemahşerî ve başkaları bunu açıkça söylemiştir. putlardan, ve bu, **الصحاح** ve **اللسان**’da böyledir. **تحنث** “şundan”: ondan günah saydı; ve **ث**’sinin **ف**’den bedel olması câizdir; Zemahşerî ve başkaları bunu açıkça söylemiştir.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: “Oğlan **الحنث**e ulaştı”; yani idrâk ve bulûğ; bu mecazdır. Denildi ki: itaate ve mâsiyete kalemin onun üzerine yürüdüğü bir mertebeye ulaştığında. Ve hadiste: “Üç çocuğu olup da **الحنث**e ulaşmamış olarak ölen kimse, cennetin hangi kapılarından isterse girer”; yani erkeklerin mertebesine ulaşmamışlardır. Denir: “Oğlan **الحنث**e ulaştı”; yani mâsiyet ve itaat. Ve denildi ki: **الحنث**: **الحلم**. **اللسان**’da: İnsanların ihtilaf ettiği, iki vechi ihtimal eden şeye: **محلف** ve **محنث** denir. Ve **الحنث**: yeminde geri dönüştür. Ve hadiste: “Onlarda **أولاد الحنث** çok olur”; yani zinâ çocukları; sinli **الحنث**ten. Ve **الخاء** mu‘ceme ve **الباء** muvahhada ile de rivayet edilir.
