# حنذ — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%B0/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%86%D8%B0/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حنذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%B0.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: حنذ

حنذ
حَنَذَ - يَحْنِذُ - حَنِيْذ

حَنَذَ - يَحْنِذُ + كائن + لحماً: يشويه على نار هادئة حتى يسيل شحمه وينضج لحمه ويجف ماؤه
حَنِيْذ: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل بمعنى مفعول من " حَنَذَ - يَحْنِذُ ": مشوي بشكل جيد حتى سال شحمه ونضح لحمه وجف ماؤه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أثر النار المغير لبناء وتكوين الكائن، والترتيب بحسب درجة التغير"، وهي:
رَمَدَ - يَرْمِدُ (رَمَدَ - يَرْمُدُ)، حَرَقَ - يَحْرُقُ (حَرَقَ - يَحْرِقُ)، شَوَى - يَشْوِيْ، حَنَذ َ - يَحْنِذُ، خَبَزَ - يَخْبِزُ، سَلَقَ - يَسْلِقُ

حنيذ
 	﴿ولقد جاءت رسلنا إبراهيم بالبشرى قالوا سلاما قال سلام فما لبث أن جاء بعجل حنيذ (69)﴾ هود
مختار الصحاح
● [حنذ] ح ن ذ: حَنَذَ الشاة شواها وجعل فوقها حجارة محماة لتُنضجها فهي حَنِيذٌ وبابه ضرب
معجم الفرائد القرآنية
ح  ن  ذ
" حَنِيذٍ " في قوله تعالى :" قَالَ سَلامٌ فَمَا لَبِثَ أَنْ جَاءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ " (19) هود .
حنيذ : أي مشوي بالرضف، وهي الحجارة المحماة يشوى عليها اللحم .
الراغب
حنذ
قال تعالى: }فجاء بعجل حنيذ{ [هود/69]، أي: مشوي بين حجرين، وإنما يفعل ذلك لتتصبب عنه اللزوجة التي فيه، وهو من قولهم: حنذت الفرس: استحضرته شوطا أو شوطين، ثم ظاهرت عليه الجلال ليعرق (انظر: المجمل 1/254)، وهو محنوذ وحنيذ، قد حنذتنا الشمس (أي: أحرقتنا)، ولما كان ذلك خروج ماء قليل قيل: إذا سقيت الخمر فأحنذ (انظر: أساس البلاغة ص 97؛ والمجمل ص 255)، أي: قلل الماء فيها، كالماء الذي يخرج من العرق والحنيذ.
ملخص الللسان
1.     حَنَذَ الجَدْيَ وغيره يَحْنِذُه حَنْذاً: شواه فقط،
2.     بعجل حنيذ أَي مشوي بالرِّضافِ حتى يقطر عرقاً.
3.     فجاء بعجل حنيذ: هو الذي يقطرُ ماؤه وقد شوي.
4.      حَنَذَ:  سَمَطَهُ.
5.     ولحمٌ حَنْذٌ: مشويّ،
6.     محنوذ مشوي.
7.     الحنيذ الماء السُّخْنُ؛
8.     وأَحْنَذَ اللحم أَي أَنْضَجَهُ.
9.     الحَنْيذُ ما حَفَرْتَ له في الأَرض ثم غممته،
10.                        الحنيذ من الشِّواءِ النَّضِيجُ، وهو أَنْ تَدُسَّه في  النار.
11.                        وحنذته الشمس والنار إِذا شوتاه.
12.                        والشمس تَحْنِذُ أَي تُحْرِقُ.
13.                         والحَنْذُ: شدة الحر  وّإحراقه؛
14.                        والشِّواءُ المحنوذُ: الذي قد أُلقيت  فوقه الحجارة المرضوفة بالنار حتى ينشوي انشواءً شديداً فيهتري تحتها.
15.                        الحنيذ من الشِّواء الحار الذي يقطر ماؤه وقد شوي.
16.                        الحنيذ من  اللحم الذي يؤخذ فيقطع أَعضاء وينصف له صَفيحُ الحجارة فَيقُابَلُ،
17.                        الحنبذ أَن يشوي اللحم على  الحجارة المُحْماةِ،
18.                        الحنيذ أَن يأْخذ الشاة فيقطعها ثم  يجعلها في كرشها ويلقي مع كل قطعة من اللحم في الكَرِش رَضْفَةً،
19.                        الحنيذ  المشويُّ عامة،
20.                         الحنيذ الشِّواءُ الذي لم يُبالَغْ في نُضْجِه،
21.                        الحَنْذُ اشتواء اللحم بالحجارة المسخنة،
22.                        وحَنَذْتُ الشاة أَحْنِذُها حَنْذاً أَي شويتها وجعلت فوقها حجارة محماة  لتنضجها،
23.                        لاقى النُّخَيْلاتُ حِناذاً مْحْنَذا  مِنَّي، وَشَلاًّ لِلأَعادي مِشْقَذَا  أَي حرّاً ينضجه ويحرقه.
24.                        إِذا سَقَيْتَ فَاحْنِذْ يعني أَخْفِسْ،
25.                        إِذا سَقَيْتَ فَاحْنِذْ أَي عَرِّقْ شرابك أَي صُبَّ فيه  قليلَ ماء.
26.                        شراب مُحْنَذٌ ومُخْفَسٌ ومُمْذًى ومُمْهًى إِذا أُكثر  مِزاجُه بالماء،
27.                        حِناذِ الخيل إِذا ضُمِّرَتْ،
28.                        وحِناذهُا أَن يُظاهَرَ عليها بأَجْلالٍ خمسةٍ أَو ستة لِتَعْرَقَ  الفرسُ تحت تلك الجِلالِ ويُخْرِجَ العرقُ شَحْمَها،
29.                        وحَنَذَ  الكَرْمُ: فُرِغَ مِنْ بعضه،
30.                        وحَنَذَ له يَحْنِذُ: أَقَلَّ الماءَ وأَكثر الشرابَ  كأَخْفَسَ.
31.                         وحَنَذْتُ الفرسَ أَحْنِذُه حَنْذاً، وهو أَن يُحْضِرَهُ  ثم يُظاهِرَ عليه الجِلالَ في الشمس ليعرق تحتها.
لسان العرب
● - حنذ: حَنَذَ الجَدْيَ وغيره يَحْنِذُه حَنْذاً: شواه فقط، وقيل:  سَمَطَهُ.  ولحمٌ حَنْذٌ: مشويّ، على هذه الصفة وصف بالمصدر، وكذلك مَحْنُوذٌ  وحَنِيذٌ. وفي التنزيل العزيز: فجاء بعجل حنيذ. قال: محنوذ مشوي. وروى في قوله  عز وجل: فجاء بعجل حنيذ، قال: هو الذي يقطرُ ماؤه وقد شوي. قال: وهذا  أَحسن ما قيل فيه. الفراء: الحَنْيذُ ما حَفَرْتَ له في الأَرض ثم غممته،  قال: وهو من فعل أَهل البادية معروف؛ وهو محنوذ في الأَصل وقد حُنِذَ، فهو  مَحْنُوذٌ، كما قيل: طبيخ ومطبوخ. وقال شمر: الحنيذ الماء السُّخْنُ؛  وأَنشد لابن مَيَّادَةَ:  إِذا باكَرَتْهُ بالحَنِيذَ غَواسلُهْ  وقال أَبو زيد: الحنيذ من الشِّواءِ النَّضِيجُ، وهو أَنْ تَدُسَّه في  النار. وقال ابن عرفة: بعجل حنيذ أَي مشوي بالرِّضافِ حتى يقطر عرقاً.  وحنذته الشمس والنار إِذا شوتاه. والشِّواءُ المحنوذُ: الذي قد أُلقيت  فوقه الحجارة المرضوفة بالنار حتى ينشوي انشواءً شديداً فيهتري تحتها.  شمر: الحنيذ من الشِّواء الحار الذي يقطر ماؤه وقد شوي. وقيل: الحنيذ من  اللحم الذي يؤخذ فيقطع أَعضاء وينصف له صَفيحُ الحجارة فَيقُابَلُ، يكون  ارتفاعه ذراعاً وعَرْضُه أكثر من ذراعين في مثلهما، ويجعل له بابان ثم  يوقد في الصفائح بالحطب (هكذا بياض بالأصل ولعل الساقط منه فاذا حميت.)  واشتذّ حرها وذهب كل دخان فيها ولهب أُدخل فيه اللحم، وأُغلق البابان  بصفحتين قد كانتا قِدِّرَتا للبابين ثم ضربتا بالطين وبفرث الشاة وأُدْفئِتا  إِدْفاءً شديداً بالتراب في النار ساعة، ثم يخرج كأَنه البُسرُ قد  تَبَرَّأَ اللحمُ من العظم من شدة نُضْجِه؛ وقيل: الحنبذ أَن يشوي اللحم على  الحجارة المُحْماةِ، وهو مُحْنَذٌ؛ وقيل: الحنيذ أَن يأْخذ الشاة فيقطعها ثم  يجعلها في كرشها ويلقي مع كل قطعة من اللحم في الكَرِش رَضْفَةً، وربما  جعل في الكرش قَدَحاً من لبن حامض أَو ماء ليكون أَسلم للكرش أَن  يَنْقَدَّ، ثم يخللها بخلال وقد حفر لها بُؤرَة وأَحماها فيلقي الكرش في البؤْرة  ويغطيها ساعة، ثم يخرجها وقد أَخذت من النُّضْجِ حاجتها؛ وقيل: الحنيذ  المشويُّ عامة، وقيل: الحنيذ الشِّواءُ الذي لم يُبالَغْ في نُضْجِه،  والفِعْلُ كالفعل، ويقال: هو الشِّواء المَغْمُومُ الذي يُحْنَذُ أَي يُغير،  وهي أَقلها.  التهذيب: الحَنْذُ اشتواء اللحم بالحجارة المسخنة، تقول: حَنَذْتُه  حَنْذاً وحَنَذَه يَحْنِذُه حَنْذاً. وأَحْنَذَ اللحم أَي أَنْضَجَهُ.  وحَنَذْتُ الشاة أَحْنِذُها حَنْذاً أَي شويتها وجعلت فوقها حجارة محماة  لتنضجها، وهي حنيذ؛ والشمس تَحْنِذُ أَي تُحْرِقُ. والحَنْذُ: شدة الحر  وّإحراقه؛ قال العجاج يصف حماراً وأَتاناً:  حَتى إِذا ما الصيفُ كان أَمَجَا،  ورَهِبَا من حَنْذِه أَنْ يَهْرَجَا  ويقال: حَنذَتُه الشمسُ أَي أَحرقته. وحِناذٌ مِحْنَذٌ على المبالغة أَي  حر محرق؛ قال بَخْدَجٌ يهجو أَبا نُخَيْلَةَ:  لاقى النُّخَيْلاتُ حِناذاً مْحْنَذا  مِنَّي، وَشَلاًّ لِلأَعادي مِشْقَذَا  أَي حرّاً ينضجه ويحرقه. وحَنَذَ الفرس يَحْنِذه حَنْذاً. وحِناذاً، فهو  محنوذ وحنيذ: أَجراه أَو أَلقى عليه الجِلالَ لِيَعْرَقَ. والخيلُ  تُحَنَّذُ إِذا أُلقيت عليها الجلالُ بعضها على بعض لِتَعْرَقَ. الفراء:  ويقال: إِذا سَقَيْتَ فَاحْنِذْ يعني أَخْفِسْ، يقول: أَقِلَّ الماءَ وأَكثر  النبيذَ، وقيل: إِذا سَقَيْتَ فَاحْنِذْ أَي عَرِّقْ شرابك أَي صُبَّ فيه  قليلَ ماء. وفي التهذيب: أَحْنَذَ، بقطع الأَلف، قال: وأَعْرَقَ في معنى  أَخْفَسَ؛ وذكر المنذري: أَنا أَبا الهيثم أَنكر ما قاله الفراء في  الإِحْناذ انه بمعنى أَخْفَسَ وأَعْرَقَ وَعَرَفَ الإِخْفاسَ والإِعْراقَ. ابن  الأَعرابي: شراب مُحْنَذٌ ومُخْفَسٌ ومُمْذًى ومُمْهًى إِذا أُكثر  مِزاجُه بالماء، قال: وهذا ضد ما قاله الفراء. وقال أَبو الهيثم: أَصل  الحِناذِ من حِناذِ الخيل إِذا ضُمِّرَتْ، قال: وحِناذهُا أَن يُظاهَرَ عليها  جُلٌّ فَوْقَ جُلٍّ حتى تُجَلَّلَ بأَجْلالٍ خمسةٍ أَو ستة لِتَعْرَقَ  الفرسُ تحت تلك الجِلالِ ويُخْرِجَ العرقُ شَحْمَها، كي لا يتنفس تنفساً  شديداً إِذا جرى. وفي بعض الحديث: أَنه أَتى بضب مَحْنوذ أَي مشويّ؛ أَبو  الهثيم: أَصله من حِناذِ الخيل، وهو ما ذكرناه. وفي حديث الحسن: عَجَّلتْ  قبلَ حَينذها بِشوائها أَي عجلت القِرى ولم تنتظر المشوي. وحَنَذَ  الكَرْمُ: فُرِغَ مِنْ بعضه، وحَنَذَ له يَحْنِذُ: أَقَلَّ الماءَ وأَكثر الشرابَ  كأَخْفَسَ. وحَنَذْتُ الفرسَ أَحْنِذُه حَنْذاً، وهو أَن يُحْضِرَهُ  شوطاً أَو شوطين ثم يُظاهِرَ عليه الجِلالَ في الشمس ليعرق تحتها، فهو محنوذ  وحنيذ، وإِن لم يعرق قيل: كَبَا.  وحَنَذٌ: موضع قريب من مكة، بفتح الحاء والنون والذال المعجمة؛ قال  الأَزهري: وقد رأَيت بوادي السِّتارَيْنِ من ديار بني سعد عينَ ماء عليه نخل  زَيْنٌ عامر وقصور من قصور مياه الأَعراب يقال لذلك الماء حنيذ، وكان  نَشِيلُه حارّاً فإِذا حُقِنَ في السقاء وعلق في الهواء حتى تضربه الريح  عَذُبَ وطاب. وفي أَعْراضِ مدينة سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، قرية  قريبة من المدينة النبوية فيها نخل كثير يقال لها حَنَذ؛ وأَنشد ابت  السكيت لبعض الرُّجَّاز يصف النخل وأَنه بحذاء حَنَذ ويتأَبر منه دون أَن  يؤبر، فقال:  تَأَبَّرِي يا خَيْرَةَ الفَسيلِ،  تَأَبَّري مِنْ حَنَذٍ فَشُولي،  إِذْ صَنَّ أَهلُ النَّخلِ بالفُحول  ومعنى تَأَبَّرِي أَي تلقَّحي، وإِن لم تُؤبَّري برائحة حِرْقِ  فَحاحِيلِ حَنَذ، وذلك أَن النخل إِذا كان بحذاء حائط فيه فُحَّالٌ مما يلي  الجنوب فإِنها تؤبر بروائحها وإِن لم تؤبر؛ وقوله فشولي شبهها بالناقة التي  تُلْقَحُ فَتَشُول ذنبها أَي ترفعه؛ قال ابن بري: الرجز لأُحَيْحَة بن  الجُلاحِ، قال: والمعنى تأَبري من روائح هذا النخل إِذا ضن أَهل النخل  بالفحول التي يؤبر بها، ومعنى شولي ارفعي من قولهم شالت الناقة بذنبها إِذا  رفعته للقاح.  وحَنّاذٌ: اسم.
مقاييس اللغة:
(حنذ) الحاء والنون والذال أصلٌ واحد، وهو إنضاج الشيء. يقال شِواءٌ حَنِيذٌ، أي مُنْضَج، وذلك أن تحمى الحجارة وتُوضَعَ عليه حتى ينضَج. ويقال حنَذت الفرسَ، إذا استحضرتَه شَوطاً أو شوطين(2)، ثم ظاهَرْتَ عليه الْجِلالَ حتى يعرَق. وهذا فرسٌ محنوذٌ وحنيذ. وأما قولهم حَنَذٌ، فهو بلد. قال:‏
تأبَّرِي يا خَيْرَةَ النخيل  *** تأبَّري من حَنَذٍ فَشُولي(3)‏
ويقولون: "إذا سقيتَ فاحْنِذْ(4)" أي أقِلَّ الماءَ وأكثِرِ النبيذَ. وهو من الباب أيضاً؛ لأنَّها تبقى بحرارتها إذا لم تُكْسَر بالماء.‏
القاموس المحيط:
حَنَذَ الشَّاةَ يَحْنِذُها حَنْذاً وتَحْناذاً شَواها وجَعَلَ فَوْقَها حِجارَةً مُحْماةً لتُنْضِجَها، فهي حَنيذٌ، أو هو الحارُّ الذي يَقْطُرُ ماؤُهُ بعدَ الشَّيِّ، والفَرَسَ رَكَضَهُ وأعْداهُ شَوْطاً أو شَوْطَيْنِ، ثم ظاهَرَ عليه الجِلالَ في الشَّمْسِ ليَعْرَقَ، فهو حَنيذٌ ومَحْنوذٌ، والشَّمْسُ المُسافِرَ أحْرَقَتْهُ، وصَهَرَتْهُ. وحَنَذُ، مُحركةً ة قُرْبَ المدينَةِ، أو ماءٌ لِبني سُلَيْمٍ. والحَنيذُ الماءُ المُسَخَّنُ، ودُهْنٌ، والغِسْلُ المُطَيَّبُ، وماءٌ في دِيارِ بَنيِ سَعْدٍ. وكقَطامِ الشَّمْسُ. والحُنْذَةُ، بالضم الحَرُّ الشَّديدُ. والحُنْذُوَةُ شعْبَةٌ من الجَبَلِ. والحِنْذِيانُ، بالكسر الكثيرُ الشَّرِّ. والحِنْذيذُ، بالكسر الكثيرُ العَرَقِ. والمُحَنْذِي الشَّتَّامُ. والإِحْناذُ الإِكْثارُ من المِزاجِ في الشَّرابِ، وقيلَ الإِقْلالُ منه، ضِدٌّ. واسْتَحْنَذَ اضْطَجَعَ في الشَّمْسِ لِيَعْرَقَ. وككَتَّانٍ اسْمٌ.
تاج العروس:
ح ن ذ
حَنَذَ الشَّاةَ يَحْنِذُهَا مِن حَدّ ضَرَب حَنْذاً بفتح فسكون وتَحْنَاذاً بالفتح : شَوَاهَا وجَعَل فِيهَا وعِبَارَة الصحاح : فَوْقَها حِجَارَةً مُحْمَاةً بالنّارِ لتُنْضِجَهَا فهي أَي الشاة حَنِيذٌ ومَحْنُوذ وفي التهذيب : الحَنْذُ : اشْتِوَاءُ اللحْمِ بالحِجَارَة المُسَخَّنَةِ " جَاءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ " أَي مَحْنُوذٍ مَشْوِيٍّ أَو هو أَي الحنيذ : الحَارُّ الذي يَقْطُر مَاؤُه بَعْدَ الشَّيِّ عن شَمِرٍ لكنه قال : يَقْطُر ماؤُه وقد شُوِيَ قال الأَزهَرِيُّ : وهذا أَحْسَنُ ما قِيل فيه . وفي المُحكم : حَنَذَ : شَوَاهُ حَتَّى قَطَرَ وقيل : سَمَطَه . مَشْوِيٌّ على هذه الصِّفَةِ وَصْفٌ بالمَصْدر وكذا مَحْنُوذ وحَنِيذٌ . وقيل : الحَنِيذُ : الشِّوَاءُ الذي لم يُبَالَغْ في نُضْجِه ويقال : هو الشِّوَاءُ المَغْمُوم عن أَبي عُبَيْدٍ . ونقل الأَزهَرِيّ عن الفَرّاءِ : الحَنِيذُ : ما حَفَرْتَ له في الأَرضِ ثمّ غَمَمْتَه وهو مِن فِعْل أَهلِ البَادِيَة مَعْرُوفٌ وهو مَحْنُوذٌ في الأَصلِ وقد حُنِذَ فَهو مَحْنُوذٌ كما قيل طَبِيخٌ ومَطْبُوخٌ وقال بعد سَوْقِ عِبَارَةٍ : والشِّوَاءُ المَحنوذُ : الذي قد أُلْقِيَتْ فوقَه الحِجَارَةُ المَرْضُوفَةُ بالنارِ حَتَّى يَنْشَوِيَ انْشِوَاءً شديداً فيتَهَرَّى تَحْتَهَا . وقال أَبو زيد : الحَنِيذُ مِن الشِّواءِ : النَّضِيجُ وهو أَن تَدُسَّه في النارِ ويقال : أَحْنَذَ اللحْمَ أَي أَنْضَجَه . مِن المَجاز : حَنَذَ الفَرَسَ يَحْنِذُه حَنْذاً وحِنَاذاً : رَكَضَه وأَجراه وأَعْدَاهُ . وفي الصحاح : أَحْضَرَه شَوْطاً أَو شَوْطَيْنِ ثُمَّ ظَاهَرَ أَي أَلْقَى عليه الجِلاَلَ في الشَّمْسِ لِيَعْرَقَ . وفي الأَساس : وحَنَذْتُ الفَرَسَ حِنَاذاً : جَلَّلْتَه بعد أَن تَسْتَحْضِره لِيعْرَق فهو حَنِيذٌ ومحْنُوذٌ . زاد في الصحاح : فإِن لم يَعْرَقْ قِيل : كَبَا . وفي التهذيب : وأَصْلُ الحَنِيذِ مِن حِنَاذِ الخَيْلِ إِذا ضُمِّرتْ وحِنَاذُها أَنْ يُظَاهَر علَيْها جُلٌّ فَوْقَ جُلٍّ حتى تُجلَّلَ بِأَجلالٍ خَمْسةٍ أَو سِتّةٍ لِتَعْرَق الفرسُ تحْت تلك الجِلالِ ويُخْرِجَ العرَقُ شَحْمَهَا كَيْ لا يَتَنَفَّسَ تَنَفُّساً شَديداً إِذا أُجْرِيَ . ومن المَجاز : جَنَدَت الشمْسُ المُسَافِرَ : أحْرَقَتْه وصَهَرَتْه كما يقال : شَوَتْه وطَبَخَتْه . وحَنَذُ مُحَرَّكَةً : ة وفي المحكم والصحاح : مَوْضِع قُرْبَ المَدِينَةِ على ساكِنها أَفضلُ الصَّلاةِ والسلامِ وفي التهذيب . وفي أَعْرَاضِ مَدِينَةِ الرَّسُولِ صلَّى اللهُ عَليه وسلَّمَ قَرْيَة قَرِيبةٌ من المَدِينَةِ النَّبَوِيَّة فيها نَخْلٌ كَثِير يقال لَهَا : حَنَذُ . وفي معجم أَبي عبيد أَنها قَرْيَةُ أُحَيْحَةَ بن الجُلاَحِ وله فيها شِعْرٌ . أَو مَاءٌ لِبَنِي سُلَيمٍ ومَزَيْنَةَ وهو المُنَصَّف بينهما بالحِجَاز . وعن شَمِرٍ : الحَنِيذُ : المَاءُ المُسَخَّنُ وفي التهذيب : السُّخْنُ . والحَنِيذُ : دُهْنٌ والحَنِيذ الغِسْلُ المُطَيَّبُ وهو ما يُغْسَل به الرَّأْسُ من خِطْمِىٍّ ونَحْوِه وسيأْتي وحَنِيذٌ مَاءٌ في ديَارِ بني سَعْدٍ قال الأَزْهَريُّ : وقد رأَيْتُ بِوَادِي السِّتَارَيْنِ مِن دِيَارِ بني سَعْدٍ عَيْنَ ماءٍ عليه نَخْلٌ زَيْنٌ عامِرٌ وقُصورٌ مِنْ قُصُورِ مِيَاهِ الأَعْرَابِ يقال له : حَنيذ وكان نَشِيلُه حارًّا فإِذا حُقِنَ في السِّقاءِ وعُرِض للهواءِ وضَربَتْه الريحُ عذُبَ وطاب . وحَنَاذِ كقَطَامِ : الشَّمْسُ لحَرَارتِهَا قال عَمرو بن حُمَيْل :
" تَسْتَرْكِدُ العِلْجَ بِهِ حَنَاذِ
" كالأَرْمَدِ اسْتَغْضَى عَلَى اسْتِئْخَاذِ
والخُنْذَةُ بالضمّ : الحَرُّ الشديدُ وقد حَنَذَتْه الشمْسُ وفي الصحاح : والحَنْذُ : شِدَّةُ الحَرِّ وإِحْرَاقُه . والحُنْذُوَةُ بالضمَ : شُعْبَةٌ من الجَبَلِ كالخُنْذُوَة بالخاءِ وسيأْتي . والحِنْذِيَانُ بالكَسْر : الرجُلُ الكَثِيرُ الشَّرِّ البَذِيُّ اللسانِ كالخِنْذِيَانِ بالخَاءِ وسيأْتي . والحِنْذِيذُ بالكَسْر : الكثيرُ العَرَقِ من الخَيْل والناسِ . والمُحَنْذِي : البَذَّاءُ الشَّتَّام وقد حَنْذَى وسيأْتي في الخاءِ . والإِحْنَاذُ : الإِكْثَارِ مِنَ المِزَاجِ في الشَّرَابِ عن ابن الأَعرابيّ وقيل : الإِقْلاَلُ منه عن الفَرّاءِ ضِدٌّ وفي المحكم : وحَنَذَ لَهُ يَحْنِذ : أَقَلَّ المَاءَ وأَكثَرَ الشَّرَابَ كأَخْفَسَ . وفي التهذيب يقال : إِذَا سَقَيْتَ فَأَحْنِذْ أَي أَخفِسْ يريد أَقِلَّ الماءَ وأَكْثِرِ النَّبيذَ وأَعْرَقَ بمَعْنى أَخْفَسَ وأَنكَر أَبو الهيثم أَحْنَذَ وعَرَف الآخَرَين وعن ابنِ الأَعْرَابيّ : شَرَاب مُحْنَذ ومُخْفَس ومُمْذَى ومُمْهَى . إذا كَثُرَ مِزَاجُه بالماء . قلت : وهو عكسُ الأَوّلِ . وفي الصحاح : ومنه : إِذا سَقَيْتَ فأَحْنِذْ أَي عَرِّقِ شَرَابَك أَي صُبَّ فِيه قَلِيلَ ماءٍ . وفي الأَساس : إِذا سَقَيْتَه فَاحْنِذْ لَه أَي اسْقِه صِرْفاً قليل المزاج يَحْنِذُ جَوْفَه وهو مَجَاز . ومن المَجاز اسْتَحْنَذَ الرجلُ إِذا اضْطَجَع في الشمْسِ وأَلقَى عليه فيها الثِّيَابَ لِيَعْرَقَ واسْتَحْنَذَ : اسْتَعْرق . وحَنّاذٌ ككَتَّانٍ اسْم رجلٍ . ومما يستدرك عليه : حِنَاذٌ مِحْنذ على المبَالغةِ أَي حَرّ مُحْرِق قال بخْدَجٌ يَهْجُو أَبَا نُخَيْلةَ :
لاقى النُّخَيْلاَتُ حِنَاذاً مِخْنذَا ... مِنِّي وشَلاًّ للأَعَادِي مِشْقَذَا أَي حَرًّا يُنْضِجُه ويُحْرِقُه . ويأْتِي في رذذ . وحَنَذَ الكَرْمُ فُرِغَ مِنْ بَعْضِه كذا في المحكم . والتَّحْنَاذُ : التَّوَقُّدُ قال عَمْرُو بْنُ حُمَيْلٍ
" يُضْحِي بِهِ الحِرْبَاءُ فِي تَحْنَاذِ .

### Türkçe

حنذ
**حَنَذَ** - **يَحْنِذُ** - **حَنِيْذ**

**حَنَذَ** - **يَحْنِذُ** + bir canlı + eti: onu sakin bir ateş üzerinde kızartır; ta ki yağı akıncaya, eti pişince ve suyu kuruyuncaya kadar.
**حَنِيْذ**: “**فـَعيل**” vezninde, “**حَنَذَ - يَحْنِذُ**”dan mef‘ûl mânasında ism-i fâil: yağı akmış, eti olgunlaşmış ve suyu kurumuş olacak şekilde iyi kızartılmış.
Ve lafız, “canlının yapı ve oluşumunu değiştiren ateşin etkisi ve değişme derecesine göre sıralama” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**رَمَدَ - يَرْمِدُ** (**رَمَدَ - يَرْمُدُ**), **حَرَقَ - يَحْرُقُ** (**حَرَقَ - يَحْرِقُ**), **شَوَى - يَشْوِيْ**, **حَنَذ َ - يَحْنِذُ**, **خَبَزَ - يَخْبِزُ**, **سَلَقَ - يَسْلِقُ**

حنيذ
﴿Ve andolsun elçilerimiz İbrahim’e müjde ile geldiler; “Selâm” dediler; o da “Selâm” dedi; derken çok geçmeden **حَنِيذ** bir buzağı ile geldi (69)﴾ Hûd
مختار الصحاح
● [**حنذ**] **ح ن ذ**: **حَنَذَ** koyunu: onu kızarttı ve onu olgunlaştırmak için üzerine kızdırılmış taşlar koydu; o da **حَنِيذٌ**dur; babı **ضرب**’dır.
معجم الفرائد القرآنية
**ح  ن  ذ**
“**حَنِيذٍ**” Yüce Allah’ın şu sözünde: “**قَالَ سَلامٌ فَمَا لَبِثَ أَنْ جَاءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ**” (19) Hûd.
**حنيذ**: yani **الرِّضف** ile kızartılmış; o da etin üzerinde kızartıldığı kızdırılmış taşlardır.
الراغب
حنذ
Yüce Allah dedi ki: ﴿**فجاء بعجل حنيذ**﴾ [Hûd/69]; yani: iki taş arasında kızartılmış; bu ancak, içindeki yapışkanlığın ondan damlaması için yapılır. Ve bu, onların “**حنذت الفرس**”: onu bir koşu yahut iki koşu koşturdum, sonra onun üzerine örtüleri üst üste örttüm ki terlesin (bkz.: **المجمل** 1/254) sözündendir; o **محنوذ** ve **حنيذ**dir. “Güneş bizi **حنذتنا**” (yani: bizi yaktı). Ve bu az bir suyun çıkışı olduğundan, “Şarabı suladığında **فأحنذ**” denildi (bkz.: **أساس البلاغة** s. 97; ve **المجمل** s. 255); yani: içindeki suyu azalt; terden ve **الحنيذ**den çıkan su gibi.
ملخص الللسان
1. **حَنَذَ** oğlağı ve başkasını **يَحْنِذُه** **حَنْذاً**: yalnızca kızarttı,
2. **بعجل حنيذ**: yani **الرِّضاف** ile kızartılmış; ta ki ter damlatıncaya kadar.
3. **فجاء بعجل حنيذ**: o, suyu damlayan ve kızartılmış olandır.
4. **حَنَذَ**: onu **سَمَطَهُ**.
5. Ve **لحمٌ حَنْذٌ**: kızartılmış,
6. **محنوذ**: kızartılmış.
7. **الحنيذ**: sıcak su;
8. Ve **أَحْنَذَ** eti: yani onu olgunlaştırdı.
9. **الحَنْيذُ**: yerin içinde onun için kazdığın, sonra da üstünü örttüğün şeydir,
10. **الحنيذ** kızartmadan olgun olandır; o da onu ateşe gömmendir.
11. Güneş ve ateş onu **حنذته**: ikisi onu kızarttığında.
12. Ve güneş **تَحْنِذُ**: yani yakar.
13. Ve **الحَنْذُ**: şiddetli sıcak ve onun yakmasıdır;
14. Ve **الشِّواءُ المحنوذُ**: üzerine ateşle kızdırılmış taşlar atılmış olan; ta ki şiddetli bir kızarma ile kızarsın da altında parçalanıp dağılsın.
15. **الحنيذ**: kızartmadan, suyu damlayan ve kızartılmış olan sıcak kızartmadır.
16. **الحنيذ**: etten olan; alınır, uzuvlar halinde kesilir; onun için taş levhası ikiye ayrılır da karşılıklı konur,
17. **الحنبذ**: eti kızdırılmış taşlar üzerinde kızartmandır,
18. **الحنيذ**: koyunu almandır; onu kesersin, sonra onu işkembesinin içine koyarsın; etten her parça ile birlikte işkembenin içine bir **رَضْفَةً** atarsın,
19. **الحنيذ**: genel olarak kızartılmış olandır,
20. **الحنيذ**: olgunlaştırılmasında mübalağa edilmeyen kızartmadır,
21. **الحَنْذُ**: etin ısıtılmış taşlarla kızarmasıdır,
22. **وحَنَذْتُ** koyunu **أَحْنِذُها حَنْذاً**: yani onu kızarttım ve olgunlaşması için üzerine kızdırılmış taşlar koydum,
23. **لاقى النُّخَيْلاتُ حِناذاً مْحْنَذا  مِنَّي، وَشَلاًّ لِلأَعادي مِشْقَذَا**: yani onu olgunlaştıran ve yakan bir sıcak.
24. “**إِذا سَقَيْتَ فَاحْنِذْ**” yani **أَخْفِسْ**,
25. “**إِذا سَقَيْتَ فَاحْنِذْ**”: yani içkini terlet; yani içine az su dök.
26. **شراب مُحْنَذٌ** ve **مُخْفَسٌ** ve **مُمْذًى** ve **مُمْهًى**: su ile karıştırılması çoğaltıldığında,
27. **حِناذِ الخيل**: zayıflatıldıklarında,
28. Ve onların **حِناذهُا**: atın o örtülerin altında terlemesi ve terin onun yağını çıkarması için, üzerine beş yahut altı örtü ile üst üste örtü örtmendir,
29. **وحَنَذَ الكَرْمُ**: onun bir kısmından boşaltıldı,
30. Ve **وحَنَذَ له يَحْنِذُ**: suyu azalttı ve içkiyi çoğalttı; **كأَخْفَسَ** gibi.
31. Ve **وحَنَذْتُ** atı **أَحْنِذُه حَنْذاً**: o, onu hazır bulundurmandır; sonra onun üzerine güneşte örtüleri üst üste örtersin ki altında terlesin.
لسان العرب
● - **حنذ**: **حَنَذَ** oğlağı ve başkasını **يَحْنِذُه حَنْذاً**: yalnızca kızarttı; ve denildi ki: onu **سَمَطَهُ**. Ve **لحمٌ حَنْذٌ**: kızartılmış; bu vasıf üzere masdar ile vasıflandırıldı; aynı şekilde **مَحْنُوذٌ** ve **حَنِيذٌ**. Ve aziz tenzilde: **فجاء بعجل حنيذ**. Dedi ki: **محنوذ** kızartılmış. Ve Yüce Allah’ın şu sözü hakkında rivayet edildi: **فجاء بعجل حنيذ**; dedi ki: o, suyu damlayan ve kızartılmış olandır. Dedi ki: bu, onun hakkında söylenenlerin en güzeli. **الفراء**: **الحَنْيذُ**: yerin içinde onun için kazdığın, sonra da üstünü örttüğün şeydir; dedi ki: bu, bedevîlerin fiilindendir, bilinen bir şeydir; aslında o **محنوذ**dur; **حُنِذَ** edilmiştir; o halde o **مَحْنُوذٌ**dur; “**طبيخ** ve **مطبوخ**” denildiği gibi. Ve **شمر** dedi ki: **الحنيذ** sıcak sudur; ve İbn Meyyâde’ye ait şu beyit okundu:
**إِذا باكَرَتْهُ بالحَنِيذَ غَواسلُهْ**
Ve **أَبو زيد** dedi ki: **الحنيذ** kızartmadan olgun olandır; o da onu ateşe gömmendir. Ve **ابن عرفة** dedi ki: **بعجل حنيذ**: yani **الرِّضاف** ile kızartılmış; ta ki ter damlatıncaya kadar. Güneş ve ateş onu **حنذته**: ikisi onu kızarttığında. Ve **الشِّواءُ المحنوذُ**: üzerine ateşle kızdırılmış taşlar atılmış olan; ta ki şiddetli bir kızarma ile kızarsın da altında parçalanıp dağılsın. **شمر**: **الحنيذ** kızartmadan, suyu damlayan ve kızartılmış olan sıcak kızartmadır. Ve denildi ki: **الحنيذ** etten olan; alınır, uzuvlar halinde kesilir; onun için taş levhası ikiye ayrılır da karşılıklı konur; yüksekliği bir arşın, genişliği de iki arşından fazla olur; benzerlerinde; ona iki kapı yapılır; sonra levhalarda odunla ateş yakılır (aslında böyle bir boşluk vardır; belki düşen kısmı “فاذا حميت”tir). Ve onun sıcağı şiddetlenir, içindeki her duman ve alev gider; et içine sokulur; iki kapı, kapılar için takdir edilmiş iki levha ile kapatılır; sonra çamur ve koyun pisliği ile sıvanır; ve ateşte bir saat, toprakla şiddetli bir şekilde ısıtılır; sonra, olgunluğunun şiddetinden etin kemikten ayrılmış olduğu, sanki **البُسر** gibi çıkar; ve denildi ki: **الحنبذ** eti kızdırılmış taşlar üzerinde kızartmandır; o **مُحْنَذٌ**dur; ve denildi ki: **الحنيذ** koyunu almandır; onu kesersin, sonra onu işkembesinin içine koyarsın; etten her parça ile birlikte işkembenin içine bir **رَضْفَةً** atarsın; bazen işkembenin içine ekşi süt yahut su dolu bir kap koyar; bu, işkembenin yarılmaması için daha selâmetli olsun diye; sonra onu şişlerle deler; onun için bir çukur kazmış ve onu kızdırmışken işkembeyi çukura atar ve onu bir saat örter; sonra onu çıkarır; olgunluktan ihtiyacı kadarını almış olur; ve denildi ki: **الحنيذ** genel olarak kızartılmış olandır; ve denildi ki: **الحنيذ** olgunlaştırılmasında mübalağa edilmeyen kızartmadır; fiil de fiil gibidir; ve denilir ki: o, **الشِّواءُ المَغْمُومُ**dur; **يُحْنَذُ** yani değiştirilir; ve o, onların en azıdır. **التهذيب**: **الحَنْذُ** etin ısıtılmış taşlarla kızarmasıdır; dersin ki: **حَنَذْتُه حَنْذاً** ve **حَنَذَه يَحْنِذُه حَنْذاً**. Ve **أَحْنَذَ** eti: yani onu olgunlaştırdı. Ve **وحَنَذْتُ** koyunu **أَحْنِذُها حَنْذاً**: yani onu kızarttım ve olgunlaşması için üzerine kızdırılmış taşlar koydum; o da **حنيذ**dir. Ve güneş **تَحْنِذُ**: yani yakar. Ve **الحَنْذُ**: şiddetli sıcak ve onun yakmasıdır; **العجاج** bir eşek ve dişi eşeği vasfederken dedi ki:
**حَتى إِذا ما الصيفُ كان أَمَجَا،**
**ورَهِبَا من حَنْذِه أَنْ يَهْرَجَا**
Ve denilir ki: güneş onu **حَنذَتُه**: yani onu yaktı. **وحِناذٌ مِحْنَذٌ** mübalağa üzere: yani yakan bir sıcak; **بَخْدَجٌ** Ebû Nuhayla’yı hicvederken dedi ki:
**لاقى النُّخَيْلاتُ حِناذاً مْحْنَذا  مِنَّي، وَشَلاًّ لِلأَعادي مِشْقَذَا**
yani onu olgunlaştıran ve yakan bir sıcak. Ve **حَنَذَ** atı **يَحْنِذه حَنْذاً** ve **حِناذاً**: onu koşturdu yahut üzerine örtüleri attı ki terlesin. Ve atlar, üzerlerine örtüler üst üste atıldığında **تُحَنَّذُ** edilir; ta ki terlesin. **الفراء**: ve denilir ki: “Şarabı suladığında **فَاحْنِذْ**”; yani **أَخْفِسْ**; der ki: suyu azalt ve **النبيذ**i çoğalt. Ve denildi ki: “Şarabı suladığında **فَاحْنِذْ**”: yani içkini terlet; yani içine az su dök. Ve **التهذيب**’de: **أَحْنَذَ** (elifin kesilmesiyle) dedi; ve dedi ki: **أَعْرَقَ** da **أَخْفَسَ** mânasındadır. Ve **المنذري** zikretti: **أَنا أَبا الهيثم**; **الفراء**’ın **الإِحْناذ**ın **أَخْفَسَ** ve **أَعْرَقَ** mânasında olduğu sözünü inkâr etti; **الإِخْفاس**ı ve **الإِعْراق**ı bildi. **ابن الأَعرابي**: **شراب مُحْنَذٌ** ve **مُخْفَسٌ** ve **مُمْذًى** ve **مُمْهًى**: su ile karıştırılması çoğaltıldığında. Dedi ki: bu, **الفراء**’ın söylediğinin zıddıdır. Ve **أَبو الهيثم** dedi ki: **الحِناذ**ın aslı, zayıflatıldıklarında atların **حِناذ**ındandır; dedi ki: ve onların **حِناذ**ı, atın o örtülerin altında terlemesi ve terin onun yağını çıkarması için, üzerine örtü üstüne örtü ile üst üste örtü örtmendir; beş yahut altı örtü ile; ki, koşturulduğunda şiddetli bir nefesle nefes almasın. Bazı hadiste: ona **ضب مَحْنوذ** getirildi; yani kızartılmış. **أَبو الهثيم**: aslı, atların **حِناذ**ındandır; o da zikrettiğimizdir. **الحسن** hadîsinde: “**عَجَّلتْ  قبلَ حَينذها بِشوائها**”: yani ikramı acele etti ve kızartılmışı beklemedi. Ve **حَنَذَ الكَرْمُ**: onun bir kısmından boşaltıldı. Ve **حَنَذَ له يَحْنِذُ**: suyu azalttı ve içkiyi çoğalttı; **كأَخْفَسَ** gibi. Ve **وحَنَذْتُ** atı **أَحْنِذُه حَنْذاً**: o, onu bir koşu yahut iki koşu hazır bulundurmandır; sonra onun üzerine güneşte örtüleri üst üste örtersin ki altında terlesin; o da **محنوذ** ve **حنيذ**dir; eğer terlemezse “**كَبَا**” denilir.
Ve **حَنَذٌ**: Mekke’ye yakın bir yer; **الحاء** ve **النون** ve **الذال** **المعجمة**’nin fethiyle. **الأَزهري** dedi ki: Ben, Benî Sa‘d diyarından Vâdî es-Sitârayn’da, üzerinde güzel, mamur hurmalık ve Arapların su konaklarından kasırlar bulunan bir su gözü gördüm; o suya **حنيذ** denilirdi; onun çıkışı sıcak idi; kırbaya doldurulup havada asıldığında, rüzgâr ona vurunca tatlılaşır ve hoş olurdu. Ve Efendimiz Allah’ın Resûlü’nün (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) şehrinin çevrelerinde, Medine-i Nebeviyye’ye yakın, içinde çok hurma bulunan bir köy vardır; ona **حَنَذ** denilir. Ve İbn es-Sikkît, bazı recez söyleyenlerden, hurmayı vasfederken ve onun **حَنَذ** hizasında olduğunu ve ondan aşılandığını, aşılamadan da aşılandığını anlatırken şu beyiti okudu:
**تَأَبَّرِي يا خَيْرَةَ الفَسيلِ،**
**تَأَبَّري مِنْ حَنَذٍ فَشُولي،**
**إِذْ صَنَّ أَهلُ النَّخلِ بالفُحول**
Ve **تَأَبَّرِي**’nin mânası: yani aşılan; ve eğer **حَنَذ**’ın erkek hurmalarının yanık kokusuyla aşılanmazsan; bu, hurma, güney tarafında erkek hurma bulunan bir duvarın hizasında olduğunda, aşılanmasa bile kokularıyla aşılanır demektir. Ve “**فشولي**” sözü: onu, aşılanınca kuyruğunu kaldıran deveye benzetti; yani kuyruğunu kaldırır. **ابن بري** dedi ki: recez, **أُحَيْحَة بن الجُلاحِ**’ındır. Dedi ki: mânası: erkek hurmalarla aşılama yapanlar erkekleri kıskandığında, bu hurmanın kokularıyla aşılan. Ve **شولي**’nin mânası: “**شالت الناقة بذنبها**” sözünden “kaldır”dır; deve kuyruğunu aşı için kaldırdığında.
Ve **حَنّاذٌ**: bir isimdir.
مقاييس اللغة:
(**حنذ**) **الحاء** ve **النون** ve **الذال** tek bir asıldır; o da bir şeyi olgunlaştırmaktır. Denilir ki: **شِواءٌ حَنِيذٌ**; yani olgunlaştırılmış; bu, taşların kızdırılması ve onun üzerine konulmasıdır; ta ki olgunlaşsın. Ve denilir ki: **حنَذت الفرسَ**; onu bir koşu yahut iki koşu hazır bulundurduğunda, sonra onun üzerine örtüleri üst üste örttüğünde; ta ki terlesin. Ve bu, **فرسٌ محنوذٌ وحنيذ**dir. Ama onların “**حَنَذٌ**” sözü, bir beldedir. Dedi ki:
**تأبَّرِي يا خَيْرَةَ النخيل  *** تأبَّري من حَنَذٍ فَشُولي**
Ve derler ki: “Şarabı suladığında **فاحْنِذْ**” yani suyu azalt ve **النبيذ**i çoğalt. Ve o da bu babdandır; çünkü su ile kırılmadığında hararetiyle kalır.
القاموس المحيط:
**حَنَذَ** koyunu **يَحْنِذُها حَنْذاً** ve **تَحْناذاً**: onu kızarttı ve olgunlaştırması için üzerine kızdırılmış taşlar koydu; o da **حَنيذٌ**dur. Yahut o, kızartmadan sonra suyu damlayan sıcak olandır. Ve atı: onu koşturdu ve bir koşu yahut iki koşu koşturup hızlandırdı; sonra güneşte onun üzerine örtüleri üst üste örttü ki terlesin; o da **حَنيذٌ** ve **مَحْنوذٌ**dur. Ve güneş, yolcuyu yaktı ve eritti. Ve **حَنَذُ** (harekeli): Medine’ye yakın bir yer; yahut Benî Süleym’e ait bir sudur. Ve **الحَنيذُ**: ısıtılmış su; ve yağ; ve güzel kokulandırılmış yıkama suyu; ve Benî Sa‘d diyarında bir su. Ve **حَنَاذِ** ( **قَطام** gibi): güneş. Ve **الحُنْذَةُ** (ضم ile): şiddetli sıcak. Ve **الحُنْذُوَةُ**: dağdan bir şube. Ve **الحِنْذِيانُ** (kesre ile): şerri çok olan. Ve **الحِنْذيذُ** (kesre ile): teri çok olan. Ve **المُحَنْذِي**: sövüp sayan. Ve **الإِحْناذُ**: içkide karıştırmayı çoğaltmaktır; ve denildi ki: onu azaltmaktır; zıddır. Ve **اسْتَحْنَذَ**: güneşte terlemek için uzandı. Ve **حَنّاذٌ** ( **كَتَّان** gibi): bir isimdir.
تاج العروس:
**ح ن ذ**
**حَنَذَ** koyunu, **ضَرَب** haddinden, **حَنْذاً** (fetha sonra sükûn) ve **تَحْنَاذاً** (fetha ile): onu kızarttı ve onda—**الصحاح**’ın ibaresi: onun üzerine ateşle kızdırılmış taşlar koydu—onu olgunlaştırmak için; o da, yani koyun, **حَنِيذٌ** ve **مَحْنُوذ**dur. Ve **التهذيب**’de: **الحَنْذُ**: etin ısıtılmış taşlarla kızarmasıdır. “**جَاءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ**”: yani **مَحْنُوذٍ** kızartılmış; yahut o, yani **الحنيذ**: kızartmadan sonra suyu damlayan sıcak olandır; **شَمِر**’den; ancak o dedi ki: suyu damlar ve kızartılmıştır. **الأَزهَرِيُّ** dedi ki: bu, onun hakkında söylenenlerin en güzeli. Ve **المُحكم**’de: **حَنَذَ**: onu damlayıncaya kadar kızarttı; ve denildi ki: onu **سَمَطَه**. Bu vasıf üzere kızartılmış: masdar ile vasıftır; aynı şekilde **مَحْنُوذ** ve **حَنِيذٌ**. Ve denildi ki: **الحَنِيذُ** olgunlaştırılmasında mübalağa edilmeyen kızartmadır; ve denilir ki: o, **الشِّوَاءُ المَغْمُوم**dur; **أَبي عُبَيْد**’den. Ve **الأَزهَرِيّ**, **الفَرّاءِ**’dan nakletti: **الحَنِيذُ**: yerin içinde onun için kazdığın, sonra da üstünü örttüğün şeydir; ve o, bedevîlerin fiilindendir, bilinen bir şeydir; aslında o **مَحْنُوذٌ**dur; **حُنِذَ** edilmiştir; o halde o **مَحْنُوذٌ**dur; “**طَبِيخٌ** ve **مَطْبُوخٌ**” denildiği gibi. Ve bir ibareyi sevk ettikten sonra dedi ki: ve **الشِّوَاءُ المَحنوذُ**: üzerine ateşle kızdırılmış taşlar atılmış olan; ta ki şiddetli bir kızarma ile kızarsın da altında parçalanıp dağılsın. Ve **أَبو زيد** dedi ki: **الحَنِيذُ** kızartmadan olgun olandır; o da onu ateşe gömmendir. Ve denilir ki: **أَحْنَذَ** eti: yani onu olgunlaştırdı. Mecazdan: **حَنَذَ** atı **يَحْنِذُه حَنْذاً** ve **حِنَاذاً**: onu koşturdu ve koşturup hızlandırdı. Ve **الصحاح**’ta: onu bir koşu yahut iki koşu hazır bulundurdu; sonra **ظَاهَرَ** yani güneşte onun üzerine örtüleri attı ki terlesin. Ve **الأَساس**’ta: **وحَنَذْتُ الفَرَسَ حِنَاذاً**: onu, terlesin diye hazır bulundurduktan sonra örttüm; o da **حَنِيذٌ** ve **محْنُوذٌ**dur. **الصحاح**’ta artırdı: eğer terlemezse “**كَبَا**” denilir. Ve **التهذيب**’de: **الحَنِيذ**in aslı, zayıflatıldıklarında atların **حِنَاذ**ındandır; ve onların **حِنَاذ**ı, atın o örtülerin altında terlemesi ve terin onun yağını çıkarması için, üzerine örtü üstüne örtü ile üst üste örtü örtmendir; beş yahut altı örtü ile; ki, koşturulduğunda şiddetli bir nefesle nefes almasın. Mecazdan: güneş yolcuyu yaktı ve eritti; “onu kızarttı ve pişirdi” denildiği gibi. Ve **حَنَذُ** (harekeli): bir yer; **المحكم** ve **الصحاح**’ta: Medine’ye yakın bir yer. Ve **التهذيب**’de: Resûl’ün şehrinin çevrelerinde (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) Medine-i Nebeviyye’ye yakın bir köy; içinde çok hurma vardır; ona **حَنَذ** denilir. Ve Ebû Ubeyd’in mu‘ceminde: o, **أُحَيْحَةَ بن الجُلاَحِ**’ın köyüdür; onun hakkında şiiri vardır. Yahut Benî Süleym ve Müzeyne’ye ait bir sudur; Hicaz’da ikisinin arasında ortalanmıştır. Ve **شَمِر**’den: **الحَنِيذُ**: ısıtılmış sudur; ve **التهذيب**’de: sıcak olan. Ve **الحَنِيذُ**: yağdır. Ve **الحَنِيذ** güzel kokulandırılmış yıkama suyudur; o, başın onunla yıkandığı **خِطْمِىّ** ve benzeri şeylerdir; ileride gelecektir. Ve **حَنِيذٌ** Benî Sa‘d diyarında bir sudur. **الأَزْهَريُّ** dedi ki: Ben, Benî Sa‘d diyarından Vâdî es-Sitârayn’da, üzerinde güzel, mamur hurmalık ve Arapların su konaklarından kasırlar bulunan bir su gözü gördüm; ona **حَنيذ** denilirdi; onun çıkışı sıcak idi; kırbaya doldurulup havaya arz edildiğinde ve rüzgâr ona vurduğunda tatlılaşır ve hoş olurdu. Ve **حَنَاذِ** ( **قَطَام** gibi): hararetinden dolayı güneştir. **عَمرو بن حُمَيْل** dedi ki:
**تَسْتَرْكِدُ العِلْجَ بِهِ حَنَاذِ**
**كالأَرْمَدِ اسْتَغْضَى عَلَى اسْتِئْخَاذِ**
Ve **الخُنْذَةُ** (ضم ile): şiddetli sıcaktır; güneş onu **حَنَذَتْه**. Ve **الصحاح**’ta: **الحَنْذُ**: sıcağın şiddeti ve yakmasıdır. Ve **الحُنْذُوَةُ** (ضم ile): dağdan bir şube; **الخُنْذُوَة** (خ ile) gibi; ileride gelecektir. Ve **الحِنْذِيَانُ** (kesre ile): şerri çok, dili kötü adam; **الخِنْذِيَان** (خ ile) gibi; ileride gelecektir. Ve **الحِنْذِيذُ** (kesre ile): atlardan ve insanlardan teri çok olan. Ve **المُحَنْذِي**: edepsiz sövücü; **حَنْذَى** etmiştir; ileride **الخاء**da gelecektir. Ve **الإِحْنَاذُ**: içkide karıştırmayı çoğaltmaktır; **ابن الأَعرابيّ**’den. Ve denildi ki: onu azaltmaktır; **الفَرّاءِ**’dan; zıddır. Ve **المحكم**’de: **وحَنَذَ لَهُ يَحْنِذ**: suyu azalttı ve içkiyi çoğalttı; **كأَخْفَسَ** gibi. Ve **التهذيب**’de denilir: “Şarabı suladığında **فَأَحْنِذْ**”: yani **أَخفِسْ**; suyu azalt ve **النَّبيذ**i çoğalt demek ister. Ve **أَعْرَقَ** da **أَخْفَسَ** mânasındadır. Ve **أَبو الهيثم** **أَحْنَذَ**ı inkâr etti ve ötekilerini bildi. Ve **ابنِ الأَعْرَابيّ**’den: **شَرَاب مُحْنَذ** ve **مُخْفَس** ve **مُمْذَى** ve **مُمْهَى**: su ile karıştırılması çoğaldığında. Dedim ki: bu, ilkinin tersidir. Ve **الصحاح**’ta: bundan: “Şarabı suladığında **فأَحْنِذْ**”: yani içkini terlet; yani içine az su dök. Ve **الأَساس**’ta: “Onu suladığında, onun için **فَاحْنِذْ**”: yani ona, karışımı az, saf içir; onun içini **يَحْنِذُ** eder; bu mecazdır. Mecazdan: **اسْتَحْنَذَ** adam: güneşte uzandı ve orada terlemek için üzerine elbiseleri attı. Ve **اسْتَحْنَذَ**: terledi. Ve **حَنّاذٌ** ( **كَتَّان** gibi): bir adam adıdır. Ve buna ek olarak: **حِنَاذٌ مِحْنذ** mübalağa üzere: yani yakan bir sıcak; **بخْدَجٌ** Ebû Nuhayla’yı hicvederken dedi ki:
**لاقى النُّخَيْلاَتُ حِنَاذاً مِخْنذَا ... مِنِّي وشَلاًّ للأَعَادِي مِشْقَذَا**
yani onu olgunlaştıran ve yakan bir sıcak. Ve **رذذ**’de gelecektir. Ve **حَنَذَ الكَرْمُ**: onun bir kısmından boşaltıldı; **المحكم**’de böyle. Ve **التَّحْنَاذُ**: tutuşmadır. **عَمْرُو بْنُ حُمَيْلٍ** dedi ki:
**يُضْحِي بِهِ الحِرْبَاءُ فِي تَحْنَاذِ**.
