# حنذ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%B0/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%86%D8%B0/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حنذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%B0.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حنذ

حَنَذَ الجَدْيَ وغيره يَحْنِذُه حَنْذاً: شواه فقط، وقيل: سَمَطَهُ.
ولحمٌ حَنْذٌ: مشويّ، على هذه الصفة وصف بالمصدر، وكذلك مَحْنُوذٌ وحَنِيذٌ. وفي التنزيل العزيز: فجاء بعجل حنيذ. قال: محنوذ مشوي. وروى في قوله عز وجل: فجاء بعجل حنيذ، قال: هو الذي يقطرُ ماؤه وقد شوي. قال: وهذا أَحسن ما قيل فيه. الفراء: الحَنْيذُ ما حَفَرْتَ له في الأَرض ثم غممته، قال: وهو من فعل أَهل البادية معروف؛ وهو محنوذ في الأَصل وقد حُنِذَ، فهو مَحْنُوذٌ، كما قيل: طبيخ ومطبوخ. وقال شمر: الحنيذ الماء السُّخْنُ؛ وأَنشد لابن مَيَّادَةَ:
إِذا باكَرَتْهُ بالحَنِيذَ غَواسلُهْ
وقال أَبو زيد: الحنيذ من الشِّواءِ النَّضِيجُ، وهو أَنْ تَدُسَّه في النار. وقال ابن عرفة: بعجل حنيذ أَي مشوي بالرِّضافِ حتى يقطر عرقاً. وحنذته الشمس والنار إِذا شوتاه. والشِّواءُ المحنوذُ: الذي قد أُلقيت فوقه الحجارة المرضوفة بالنار حتى ينشوي انشواءً شديداً فيهتري تحتها. شمر: الحنيذ من الشِّواء الحار الذي يقطر ماؤه وقد شوي. وقيل: الحنيذ من اللحم الذي يؤخذ فيقطع أَعضاء وينصف له صَفيحُ الحجارة فَيقُابَلُ، يكون ارتفاعه ذراعاً وعَرْضُه أكثر من ذراعين في مثلهما، ويجعل له بابان ثم يوقد في الصفائح بالحطب (هكذا بياض بالأصل ولعل الساقط منه فاذا حميت.) واشتذّ حرها وذهب كل دخان فيها ولهب أُدخل فيه اللحم، وأُغلق البابان بصفحتين قد كانتا قِدِّرَتا للبابين ثم ضربتا بالطين وبفرث الشاة وأُدْفئِتا إِدْفاءً شديداً بالتراب في النار ساعة، ثم يخرج كأَنه البُسرُ قد تَبَرَّأَ اللحمُ من العظم من شدة نُضْجِه؛ وقيل: الحنبذ أَن يشوي اللحم على الحجارة المُحْماةِ، وهو مُحْنَذٌ؛ وقيل: الحنيذ أَن يأْخذ الشاة فيقطعها ثم يجعلها في كرشها ويلقي مع كل قطعة من اللحم في الكَرِش رَضْفَةً، وربما جعل في الكرش قَدَحاً من لبن حامض أَو ماء ليكون أَسلم للكرش أَن يَنْقَدَّ، ثم يخللها بخلال وقد حفر لها بُؤرَة وأَحماها فيلقي الكرش في البؤْرة ويغطيها ساعة، ثم يخرجها وقد أَخذت من النُّضْجِ حاجتها؛ وقيل: الحنيذ المشويُّ عامة، وقيل: الحنيذ الشِّواءُ الذي لم يُبالَغْ في نُضْجِه، والفِعْلُ كالفعل، ويقال: هو الشِّواء المَغْمُومُ الذي يُحْنَذُ أَي يُغير، وهي أَقلها.
التهذيب: الحَنْذُ اشتواء اللحم بالحجارة المسخنة، تقول: حَنَذْتُه حَنْذاً وحَنَذَه يَحْنِذُه حَنْذاً. وأَحْنَذَ اللحم أَي أَنْضَجَهُ. وحَنَذْتُ الشاة أَحْنِذُها حَنْذاً أَي شويتها وجعلت فوقها حجارة محماة لتنضجها، وهي حنيذ؛ والشمس تَحْنِذُ أَي تُحْرِقُ. والحَنْذُ: شدة الحر وّإحراقه؛ قال العجاج يصف حماراً وأَتاناً:
حَتى إِذا ما الصيفُ كان أَمَجَا،
ورَهِبَا من حَنْذِه أَنْ يَهْرَجَا
ويقال: حَنذَتُه الشمسُ أَي أَحرقته. وحِناذٌ مِحْنَذٌ على المبالغة أَي حر محرق؛ قال بَخْدَجٌ يهجو أَبا نُخَيْلَةَ:
لاقى النُّخَيْلاتُ حِناذاً مْحْنَذا
مِنَّي، وَشَلاًّ لِلأَعادي مِشْقَذَا
أَي حرّاً ينضجه ويحرقه. وحَنَذَ الفرس يَحْنِذه حَنْذاً. وحِناذاً، فهو محنوذ وحنيذ: أَجراه أَو أَلقى عليه الجِلالَ لِيَعْرَقَ. والخيلُ تُحَنَّذُ إِذا أُلقيت عليها الجلالُ بعضها على بعض لِتَعْرَقَ. الفراء: ويقال: إِذا سَقَيْتَ فَاحْنِذْ يعني أَخْفِسْ، يقول: أَقِلَّ الماءَ وأَكثر النبيذَ، وقيل: إِذا سَقَيْتَ فَاحْنِذْ أَي عَرِّقْ شرابك أَي صُبَّ فيه قليلَ ماء. وفي التهذيب: أَحْنَذَ، بقطع الأَلف، قال: وأَعْرَقَ في معنى أَخْفَسَ؛ وذكر المنذري: أَنا أَبا الهيثم أَنكر ما قاله الفراء في الإِحْناذ انه بمعنى أَخْفَسَ وأَعْرَقَ وَعَرَفَ الإِخْفاسَ والإِعْراقَ. ابن الأَعرابي: شراب مُحْنَذٌ ومُخْفَسٌ ومُمْذًى ومُمْهًى إِذا أُكثر مِزاجُه بالماء، قال: وهذا ضد ما قاله الفراء. وقال أَبو الهيثم: أَصل الحِناذِ من حِناذِ الخيل إِذا ضُمِّرَتْ، قال: وحِناذهُا أَن يُظاهَرَ عليها جُلٌّ فَوْقَ جُلٍّ حتى تُجَلَّلَ بأَجْلالٍ خمسةٍ أَو ستة لِتَعْرَقَ الفرسُ تحت تلك الجِلالِ ويُخْرِجَ العرقُ شَحْمَها، كي لا يتنفس تنفساً شديداً إِذا جرى. وفي بعض الحديث: أَنه أَتى بضب مَحْنوذ أَي مشويّ؛ أَبو الهثيم: أَصله من حِناذِ الخيل، وهو ما ذكرناه. وفي حديث الحسن: عَجَّلتْ قبلَ حَينذها بِشوائها أَي عجلت القِرى ولم تنتظر المشوي. وحَنَذَ الكَرْمُ: فُرِغَ مِنْ بعضه، وحَنَذَ له يَحْنِذُ: أَقَلَّ الماءَ وأَكثر الشرابَ كأَخْفَسَ. وحَنَذْتُ الفرسَ أَحْنِذُه حَنْذاً، وهو أَن يُحْضِرَهُ شوطاً أَو شوطين ثم يُظاهِرَ عليه الجِلالَ في الشمس ليعرق تحتها، فهو محنوذ وحنيذ، وإِن لم يعرق قيل: كَبَا.
وحَنَذٌ: موضع قريب من مكة، بفتح الحاء والنون والذال المعجمة؛ قال الأَزهري: وقد رأَيت بوادي السِّتارَيْنِ من ديار بني سعد عينَ ماء عليه نخل زَيْنٌ عامر وقصور من قصور مياه الأَعراب يقال لذلك الماء حنيذ، وكان نَشِيلُه حارّاً فإِذا حُقِنَ في السقاء وعلق في الهواء حتى تضربه الريح عَذُبَ وطاب. وفي أَعْراضِ مدينة سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، قرية قريبة من المدينة النبوية فيها نخل كثير يقال لها حَنَذ؛ وأَنشد ابت السكيت لبعض الرُّجَّاز يصف النخل وأَنه بحذاء حَنَذ ويتأَبر منه دون أَن يؤبر، فقال:
تَأَبَّرِي يا خَيْرَةَ الفَسيلِ،
تَأَبَّري مِنْ حَنَذٍ فَشُولي،
إِذْ صَنَّ أَهلُ النَّخلِ بالفُحول
ومعنى تَأَبَّرِي أَي تلقَّحي، وإِن لم تُؤبَّري برائحة حِرْقِ فَحاحِيلِ حَنَذ، وذلك أَن النخل إِذا كان بحذاء حائط فيه فُحَّالٌ مما يلي الجنوب فإِنها تؤبر بروائحها وإِن لم تؤبر؛ وقوله فشولي شبهها بالناقة التي تُلْقَحُ فَتَشُول ذنبها أَي ترفعه؛ قال ابن بري: الرجز لأُحَيْحَة بن الجُلاحِ، قال: والمعنى تأَبري من روائح هذا النخل إِذا ضن أَهل النخل بالفحول التي يؤبر بها، ومعنى شولي ارفعي من قولهم شالت الناقة بذنبها إِذا رفعته للقاح.
وحَنّاذٌ: اسم.

### Türkçe

**حَنَذَ** oğlağı ve başkasını **يَحْنِذُه** **حَنْذاً**: onu sadece kızarttı; ve denildi ki: **سَمَطَهُ**.

Ve **لحمٌ حَنْذٌ**: kızartılmış; bu vasıf üzere masdar ile vasıflandırıldı; ve yine **مَحْنُوذٌ** ve **حَنِيذٌ**. Ve aziz tenzilde: **فجاء بعجل حنيذ**. Dedi: **محنوذ** kızartılmış. Ve aziz ve celil olanın sözü hakkında rivayet etti: **فجاء بعجل حنيذ**; dedi: o, suyu damlayan, hâlbuki kızartılmış olandır. Dedi: ve bu, onun hakkında söylenenin en güzeldir. el-Ferrâ: **الحَنْيذُ** o şeydir ki onun için yerde kazarsın, sonra onu örtersin; dedi: ve o, bedevîlerin fiilindendir, bilinen; ve o aslında **محنوذ**dur ve **حُنِذَ** edilmiştir; o hâlde o **مَحْنُوذٌ**dur; nitekim denildi: **طبيخ** ve **مطبوخ**. Ve Şemmer dedi: **الحنيذ** sıcak sudur; ve İbn Meyyâde’ye ait olarak inşad etti:
إِذا باكَرَتْهُ بالحَنِيذَ غَواسلُهْ
Ve Ebû Zeyd dedi: **الحنيذ** şivâdan pişmiş olandır; ve o, onu ateşe gömmendir. Ve İbn Arafe dedi: **بعجل حنيذ** yani kızgın taşlarla kızartılmış, ta ki ter damlatsın. Ve güneş ve ateş onu **حنذته**: ikisi onu kızarttığı zaman. Ve **الشِّواءُ المحنوذُ**: onun üzerine ateşle kızdırılmış taşlar atılmış olan, ta ki şiddetli bir kızarma ile kızarsın da onların altında parçalanıp dökülsün. Şemmer: **الحنيذ** şivâdan, sıcak olan, suyu damlayan, hâlbuki kızartılmış olandır. Ve denildi ki: **الحنيذ** etten, alınır da uzuvlar hâlinde kesilir; ve ona taş levhalarının düz kısmı yarılanır da karşılıklı konur; yüksekliği bir arşın olur ve genişliği onun benzerinde iki arşından fazla olur; ve ona iki kapı yapılır; sonra levhaların içinde odunla yakılır (aslında böyle bir boşluk vardır ve düşen kısmı belki “فاذا حميت”tir). Ve harareti şiddetlenip içindeki her duman ve alev gidince et onun içine sokulur; ve iki kapı, kapılar için takdir edilmiş iki levha ile kapatılır; sonra ikisi çamurla ve koyun gübresiyle sıvanır ve ateşte toprakla bir saat şiddetli bir ısıtma ile ısıtılır; sonra, sanki **البُسرُ** imiş gibi çıkar; et, pişkinliğinin şiddetinden kemikten ayrılmıştır; ve denildi ki: **الحنبذ** etin kızdırılmış taşlar üzerinde kızartılmasıdır; ve o **مُحْنَذٌ**dur; ve denildi ki: **الحنيذ** koyunu alıp parçalara ayırması, sonra onu işkembesinin içine koyması ve etin her parçasıyla birlikte işkembeye bir **رَضْفَةً** atmasıdır; ve belki işkembeye ekşi süt yahut su dolu bir **قَدَحاً** koyar; işkembenin **يَنْقَدَّ** olması için daha selametli olsun diye; sonra onu şişlerle deler; hâlbuki onun için bir çukur kazmış ve onu kızdırmıştır; sonra işkembeyi çukura atar ve onu bir saat örter; sonra onu çıkarır, hâlbuki pişkinlikten ihtiyacı olanı almıştır; ve denildi ki: **الحنيذ** genel olarak kızartılmıştır; ve denildi ki: **الحنيذ** pişkinliğinde mübalağa edilmeyen şivâdır; ve fiil, fiil gibidir; ve denilir: o, **المَغْمُومُ** şivâdır ki **يُحْنَذُ** yani değiştirilir; ve o, onların en azıdır.

**التهذيب**: **الحَنْذُ** etin kızdırılmış taşlarla kızarmasıdır; dersin: **حَنَذْتُه حَنْذاً** ve **حَنَذَه يَحْنِذُه حَنْذاً**. Ve **أَحْنَذَ** eti, yani onu pişirdi. Ve **حَنَذْتُ الشاة أَحْنِذُها حَنْذاً** yani onu kızarttım ve üzerine kızdırılmış taşlar koydum ki onu pişirsin; ve o **حنيذ**dir; ve güneş **تَحْنِذُ** yani yakar. Ve **الحَنْذُ**: hararetin şiddeti ve onun yakmasıdır; el-Acçâc, bir eşek ve bir dişi eşeği vasfederek dedi:
حَتى إِذا ما الصيفُ كان أَمَجَا،
ورَهِبَا من حَنْذِه أَنْ يَهْرَجَا
Ve denilir: güneş onu **حَنذَتُه** yani onu yaktı. Ve **حِناذٌ مِحْنَذٌ** mübalağa üzere, yani yakan sıcak; Bahdace, Ebû Nuhayle’yi hicvederek dedi:
لاقى النُّخَيْلاتُ حِناذاً مْحْنَذا
مِنَّي، وَشَلاًّ لِلأَعادي مِشْقَذَا
Yani onu pişiren ve yakan bir sıcak. Ve **حَنَذَ** atı **يَحْنِذه حَنْذاً** ve **حِناذاً**: onu koşturdu yahut üzerine örtüler attı ki terlesin; o hâlde o **محنوذ** ve **حنيذ**dir. Ve atlar, üzerlerine örtüler üst üste atıldığı zaman **تُحَنَّذُ** ki terlesin. el-Ferrâ: ve denilir: “içirdiğin zaman **فَاحْنِذْ**” yani **أَخْفِسْ**; der: suyu azalt ve nebîzi çoğalt; ve denildi ki: “içirdiğin zaman **فَاحْنِذْ**” yani içkini terlet; yani içine az su dök. Ve **التهذيب**’de: **أَحْنَذَ** (elifin kesilmesiyle); dedi: ve **أَعْرَقَ**, **أَخْفَسَ** manasındadır; ve Münzirî zikretti: Ebû’l-Heysem, Ferrâ’nın **الإِحْناذ**ın **أَخْفَسَ** ve **أَعْرَقَ** manasında olduğu sözünü inkâr etti; hâlbuki **الإِخْفاس**ı ve **الإِعْراق**ı bildi. İbnü’l-A‘râbî: **شراب مُحْنَذٌ** ve **مُخْفَسٌ** ve **مُمْذًى** ve **مُمْهًى**; su ile karıştırması çoğaltıldığı zaman; dedi: ve bu, Ferrâ’nın dediğinin zıddıdır. Ve Ebû’l-Heysem dedi: **الحِناذِ**ın aslı, atların **حِناذِ**ındandır, zayıflatıldıkları zaman; dedi: ve onların **حِناذ**ı, üzerine bir örtünün üstüne bir örtü bindirilmesidir, ta ki beş yahut altı örtü ile örtülmüş olsun; at o örtülerin altında terlesin ve ter onun yağını çıkarsın; ki koştuğu zaman şiddetli bir nefesle nefes alıp vermesin. Bazı hadiste: ona **ضب مَحْنوذ** getirildi, yani kızartılmış; Ebû’l-Heysem: onun aslı atların **حِناذِ**ındandır; ve o, zikrettiğimizdir. Hasan’ın hadisinde: “kızartmasıyla, **حَينذها**sından önce acele etti” yani ikramı acele etti ve kızartılmışı beklemedi. Ve **حَنَذَ الكَرْمُ**: onun bir kısmından boşaltıldı. Ve onun için **حَنَذَ له يَحْنِذُ**: suyu azalttı ve içkiyi çoğalttı; **كأَخْفَسَ** gibi. Ve **حَنَذْتُ الفرسَ أَحْنِذُه حَنْذاً**: o, onu bir yahut iki tur koşturmandır; sonra güneşte üzerine örtüleri üst üste koyarsın ki onların altında terlesin; o hâlde o **محنوذ** ve **حنيذ**dir; eğer terlemezse: **كَبَا** denildi.

Ve **حَنَذٌ**: Mekke’ye yakın bir yer; **الحاء** ve **النون** ve **الذال المعجمة**’nin fethiyle; el-Ezherî dedi: Ben Benî Sa‘d diyarından Vâdî **السِّتارَيْنِ**’de, üzerinde güzel hurmalar, mamur ve saraylar bulunan bir su gözü gördüm; o suya **حنيذ** denilir; ve onun **نَشِيلُه** sıcak idi; sonra kırbaya doldurulup havada asılı bırakıldığı zaman, ta ki rüzgâr ona vursun, tatlılaştı ve hoş oldu. Ve Efendimiz Allah’ın Resulünün şehri (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) civarlarında, Medine-i Nebeviyye’ye yakın bir köy vardır; içinde çok hurma vardır; ona **حَنَذ** denilir. Ve İbnü’s-Sikkît, bazı recezcilerden, hurmayı ve onun **حَنَذ** hizasında olduğunu ve ondan aşılandığını, kendisi aşılamaksızın, vasfederek inşad etti; dedi ki:
تَأَبَّرِي يا خَيْرَةَ الفَسيلِ،
تَأَبَّري مِنْ حَنَذٍ فَشُولي،
إِذْ صَنَّ أَهلُ النَّخلِ بالفُحول
Ve **تَأَبَّرِي**’nin manası: yani aşılan; ve eğer **حَنَذ**’ın erkek hurmalarının **فَحاحِيلِ**inin yanık kokusuyla aşılanmazsan; ve bu, hurma, güney tarafında erkek hurma bulunan bir duvarın hizasında olduğu zaman, aşılanmasa bile onların kokularıyla aşılanır olmasındandır. Ve onun sözü **فشولي**: onu, aşılanınca kuyruğunu kaldıran deveye benzetti; İbn Berrî dedi: recez, Uhayha b. el-Culâh’ındır; dedi: ve mana, hurma ehli aşılamakla aşılanan erkekleri kıskandığı zaman, bu hurmanın kokularından aşılan; ve **شولي**’nin manası “kaldır”dır; onların “deve kuyruğuyla **شالت**” sözünden; aşı için onu kaldırdığı zaman.

Ve **حَنّاذٌ**: bir isim.
