# حنذ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%B0/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%86%D8%B0/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حنذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%B0.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حنذ

حنذ الشاة يحنذها، من حد ضرب، حنذا، بفتح فسكون، وتحناذا بالفتح: شواها وجعل فيها، وعبارة الصحاح: فوقها حجارة محماة بالنار لتنضجها، فهي، أي الشاة حنيذ ومحنوذ، وفي التهذيب: الحنذ: اشتواء اللحم بالحجارة المسخنة،  جاء بعجل حنيذ  أي محنوذ مشوي، أو هو، أي الحنيذ: الحار الذي يقطر ماؤه بعد الشي، عن شمر، لكنه قال: يقطر ماؤه وقد شوي، قال الأزهري: وهذا أحسن ما قيل فيه. وفي المحكم: حنذ: شواه حتى قطر، وقيل: سمطه. مشوي على هذه الصفة، وصف بالمصدر، وكذا محنوذ وحنيذ. وقيل: الحنيذ: الشواء الذي لم يبالغ في نضجه، ويقال: هو الشواء المغموم، عن أبي عبيد. ونقل الأزهري عن الفراء: الحنيذ: ما حفرت له في الأرض ثم غممته، وهو من فعل أهل البادية معروف، وهو محنوذ في الأصل وقد حنذ فهو محنوذ، كما قيل طبيخ ومطبوخ، وقال بعد سوق عبارة: والشواء المحنوذ: الذي قد ألقيت فوقه الحجارة المرضوفة بالنار حتى ينشوي انشواء شديدا فيتهرى تحتها. وقال أبو زيد: الحنيذ من الشواء: النضيج، وهو أن تدسه في النار، ويقال: أحنذ اللحم، أي أنضجه. من المجاز: حنذ الفرس يحنذه حنذا وحناذا: ركضه وأجراه وأعداه. وفي الصحاح: أحضره شوطا أو شوطين ثم ظاهر، أي ألقى عليه الجلال في الشمس ليعرق. وفي الأساس: وحنذت الفرس حناذا: جللته بعد أن تستحضره ليعرق، فهو حنيذ ومحنوذ. زاد في الصحاح: فإن لم يعرق قيل: كبا. وفي التهذيب: وأصل الحنيذ من حناذ الخيل إذا ضمرت، وحناذها أن يظاهر عليها جل فوق جل حتى تجلل بأجلال خمسة أو ستة لتعرق الفرس تحت تلك الجلال ويخرج العرق شحمها كي لا يتنفس تنفسا شديدا إذا أجري. ومن المجاز: جندت الشمس المسافر: أحرقته وصهرته، كما يقال: شوته وطبخته. وحنذ، محركة: ة وفي المحكم والصحاح: موضع قرب المدينة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، وفي التهذيب. وفي أعراض مدينة الرسول صلى الله عليه وسلم قرية قريبة من المدينة النبوية فيها نخل كثير يقال لها: حنذ. وفي معجم أبي عبيد أنها قرية أحيحة بن الجلاح، وله فيها شعر. أو ماء لبني سليم ومزينة، وهو المنصف بينهما بالحجاز. وعن شمر: الحنيذ: الماء المسخن، وفي التهذيب: السخن. والحنيذ: دهن، والحنيذ الغسل المطيب، وهو ما يغسل به الرأس من خطمى ونحوه، وسيأتي، وحنيذ ماء في ديار بني سعد، قال الأزهري: وقد رأيت بوادي الستارين من ديار بني سعد عين ماء عليه نخل زين عامر وقصور من قصور مياه الأعراب يقال له: حنيذ، وكان نشيله حارا، فإذا حقن في السقاء وعرض للهواء وضربته الريح عذب وطاب. وحناذ كقطام: الشمس، لحرارتها، قال عمرو بن حميل:
  تستركد العـلـج بـه حـنـاذ
  كالأرمد استغضى على استئخاذ

  والخنذة، بالضم: الحر الشديد وقد حنذته الشمس، وفي الصحاح: والحنذ: شدة الحر وإحراقه. والحنذوة بالضم: شعبة من الجبل، كالخنذوة بالخاء، وسيأتي. والحنذيان، بالكسر: الرجل الكثير الشر البذي اللسان، كالخنذيان، بالخاء، وسيأتي. والحنذيذ، بالكسر: الكثير العرق من الخيل والناس. والمحنذي: البذاء الشتام، وقد حنذى، وسيأتي في الخاء. والإحناذ: الإكثار من المزاج في الشراب، عن ابن الأعرابي، وقيل: الإقلال منه، عن الفراء، ضد، وفي المحكم: وحنذ له يحنذ: أقل الماء وأكثر الشراب، كأخفس. وفي التهذيب يقال: إذا سقيت فأحنذ، أي أخفس، يريد أقل الماء وأكثر النبيذ، وأعرق بمعنى أخفس، وأنكر أبو الهيثم أحنذ وعرف الآخرين، وعن ابن الأعرابي: شراب محنذ ومخفس وممذى وممهى. إذا كثر مزاجه بالماء. قلت: وهو عكس الأول. وفي الصحاح: ومنه: إذا سقيت فأحنذ، أي عرق شرابك، أي صب فيه قليل ماء. وفي الأساس: إذا سقيته فاحنذ له، أي اسقه صرفا قليل المزاج يحنذ جوفه، وهو مجاز. ومن المجاز، استحنذ الرجل، إذا اضطجع في الشمس وألقى عليه فيها الثياب ليعرق، واستحنذ: استعرق. وحناذ، ككتان، اسم رجل. ومما يستدرك عليه: حناذ محنذ، على المبالغة، أي حر محرق، قال بخدج يهجو أبا نخيلة:
  لاقى النخيلات حناذا مخنذا                      مني وشلا للأعادي مشقذا أي حرا ينضجه ويحرقه. ويأتي في رذذ. وحنذ الكرم فرغ من بعضه، كذا في المحكم. والتحناذ: التوقد، قال عمرو بن حميل.

  يضحي به الحرباء في تحناذ.

### Türkçe

**حنذ** koyunu **يحنذها**; **حد ضرب** babından; **حنذا** (fetha ile sonra sükûn ile) ve **تحناذا** (fetha ile): onu kızarttı ve onun içine koydu; **الصحاح**’ın ibaresi: onu pişirsin diye üzerine ateşle kızdırılmış taşlar (koydu); o (yani koyun) **حنيذ** ve **محنوذ**’dur. **التهذيب**’de: **الحنذ**: ısıtılmış taşlarla etin kızartılmasıdır. “**جاء بعجل حنيذ**”: yani **محنوذ** (kızartılmış) kızarmış; yahut o (yani **الحنيذ**): kızartmadan sonra suyu damlayan sıcak olan (şey)dir; **شمر**’den; fakat o dedi ki: suyu damlar, hâlbuki kızartılmıştır. **الأزهري** dedi: Bu, onun hakkında söylenenlerin en güzeldir. **المحكم**’de: **حنذ**: damlayıncaya kadar kızarttı; ve denildi: onu **سمطه** (haşlayıp derisini yüzdü). Bu vasıf üzere kızartılmış; mastarla vasıflandırıldı; aynı şekilde **محنوذ** ve **حنيذ**. Ve denildi: **الحنيذ**: olgunlaştırılmasında mübalağa edilmeyen kızartmadır. Ve denilir: o, **الشواء المغموم**’dur; **أبي عبيد**’den. **الأزهري** **الفراء**’dan nakletti: **الحنيذ**: onun için yerde kazdığın sonra onu **غممته** (üstünü örttüğün) şeydir; o, bedevîlerin fiilindendir, bilinen (bir şey)dir; ve o aslında **محنوذ**’dur; **حنذ** ettiğinde o **محنوذ**’dur; nitekim **طبيخ** ve **مطبوخ** denildiği gibi. Bir ibare sevk ettikten sonra dedi: **والشواء المحنوذ**: üzerine ateşle kızdırılmış taşlar atılmış olan; ta ki şiddetli bir kızarma ile kızarsın da onun altında parçalanıp dağılsın. **أبو زيد** dedi: kızartmadan **الحنيذ**: olgun olandır; o, onu ateşe gömmendir. Ve denilir: **أحنذ اللحم**; yani onu olgunlaştırdı.

Mecazdan: **حنذ الفرس يحنذه حنذا وحناذا**: onu koşturdu, yürüttü ve koşturup hızlandırdı. **الصحاح**’ta: onu bir koşu yahut iki koşu hazır bulundurdu, sonra **ظاهر**; yani güneşte terlesin diye üzerine **الجلال** (örtüler) attı. **الأساس**’ta: **وحنذت الفرس حناذا**: onu, terlesin diye hazır bulundurduktan sonra örttüm; o hâlde o **حنيذ** ve **محنوذ**’dur. **الصحاح**’ta artırdı: eğer terlemezse “**كبا**” denilir. **التهذيب**’de: **الحنيذ**’in aslı, zayıfladıklarında atların **حناذ**’ındandır; ve onların **حناذها**’sı: üzerine örtü üstüne örtü **يظاهر** etmendir; ta ki beş yahut altı örtüyle örtülensin; at o örtülerin altında terlesin ve ter onun yağını çıkarsın ki koşturulduğunda şiddetli bir soluk alıp vermesin.

Mecazdan: **جندت الشمس المسافر**: onu yaktı ve eritti; nitekim “onu kızarttı” ve “onu pişirdi” denildiği gibi.

Ve **حنذ** (harekeli): bir **ة**. **المحكم** ve **الصحاح**’ta: Medine’ye yakın bir yer; onun sakinine en faziletli salât ve selâm (olsun); ve **التهذيب**’de. Resûl şehrinin (sallallahu aleyhi ve sellem) çevrelerinde, Medine-i Nebeviyye’ye yakın, içinde çok hurmalık bulunan bir köy; ona **حنذ** denilir. **أبي عبيد**’in mu‘ceminde: o, **أحيحة بن الجلاح**’ın bir köyüdür; ve onun hakkında şiiri vardır. Yahut Benî Süleym ve Müzeyne için bir sudur; Hicaz’da ikisinin ortasıdır. **شمر**’den: **الحنيذ**: ısıtılmış sudur; **التهذيب**’de: sıcak. Ve **الحنيذ**: bir yağdır. Ve **الحنيذ**: güzel kokulandırılmış yıkanmadır; o, başın onunla yıkandığı **خطمى** ve benzeri şeylerdir; ve gelecektir. Ve **حنيذ**: Benî Sa‘d diyarında bir sudur. **الأزهري** dedi: Benî Sa‘d diyarından **وادي الستارين**’de, üzerinde Zeyn Âmir hurmaları ve bedevî sularının köşklerinden köşkler bulunan bir su kaynağı gördüm; ona **حنيذ** denilir; ve onun **نشيله**’si sıcak idi; sonra kırbaya doldurulup havaya tutulduğunda ve rüzgâr ona vurduğunda tatlılaştı ve hoş oldu.

Ve **حناذ** ( **قطام** gibi): güneştir; hararetinden dolayı. **عمرو بن حميل** dedi:
  تستركد العـلـج بـه **حـنـاذ**
  كالأرمد استغضى على استئخاذ

Ve **الخنذة** (damme ile): şiddetli sıcaktır; güneş onu **حنذته** (yakıp kavurdu). **الصحاح**’ta: ve **الحنذ**: sıcağın şiddeti ve onun yakmasıdır. Ve **الحنذوة** (damme ile): dağdan bir şubedir; **الخنذوة** (خ ile) gibi; ve gelecektir. Ve **الحنذيان** (kesre ile): şerri çok olan, dili kötü olan adamdır; **الخنذيان** (خ ile) gibi; ve gelecektir. Ve **الحنذيذ** (kesre ile): atlardan ve insanlardan teri çok olan (kimsedir). Ve **المحنذي**: sövüp sayan, küfürbazdır; ve **حنذى** etmiştir; ve **الخاء**’da gelecektir.

Ve **الإحناذ**: içkide karıştırmayı çoğaltmaktır; **ابن الأعرابي**’den. Ve denildi: onu azaltmaktır; **الفراء**’dan; zıddır. **المحكم**’de: ve onun için **حنذ له يحنذ**: suyu azalttı ve içkiyi çoğalttı; **أخفس** gibi. **التهذيب**’de denilir: içirdiğinde **فأحنذ**; yani **أخفس**; “suyu azalt, nebîzi çoğalt” ister; ve **أعرق** “**أخفس**” mânasındadır. **أبو الهيثم** **أحنذ**’ı inkâr etti ve diğerlerini bildi. Ve **ابن الأعرابي**’den: **شراب محنذ ومخفس وممذى وممهى**: eğer onun karışımı su ile çoğalırsa. Dedim: ve o, ilkinin tersidir. **الصحاح**’ta: ve ondan: “**إذا سقيت فأحنذ**”; yani içkini **عرق** et; yani içine az su dök. **الأساس**’ta: onu içirdiğinde onun için **فاحنذ له**; yani ona az karışımlı saf içir; onun içini **يحنذ** eder; ve o mecazdır.

Ve mecazdan: **استحنذ الرجل**: güneşte uzandığında ve terlesin diye orada üzerine elbiseleri attığında. Ve **استحنذ**: terledi.

Ve **حناذ** ( **كتان** gibi): bir adam adıdır.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **حناذ محنذ**; mübalağa üzere; yani yakıcı, kavurucu sıcak. **بخدج** **أبا نخيلة**’yi hicvederek dedi:
  لاقى النخيلات **حناذا مخنذا**                      مني وشلا للأعادي مشقذا
yani onu olgunlaştıran ve yakan bir sıcak. Ve **رذذ**’de gelir.

Ve **حنذ الكرم**: onun bir kısmından boşaldı; **المحكم**’de böyle. Ve **التحناذ**: tutuşmadır. **عمرو بن حميل** dedi.

  يضحي به الحرباء في **تحناذ**.
