# حنر (ح-ن-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%86%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ن - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والراء والنون معهما
ح ر ن، ح ن ر، ر ن ح مستعملات
حرن:
حَرَنَتِ الدّابَّة، وحَرُنَتْ لغة، فهي تَحْرُن حِراناً، وهي حَرُونٌ.
وفي الحديث: "ما خَلَأَت ولا حَرَنَت ولكن حَبَسَها حابِسُ الفيل".
ويقال: فَرَسٌ حَرونٌ من خَيْلٍ حُرُنٍ. والحَرون: اسم فَرَسٍ كان لباهلة إليه تُنسَب الخيل الحَرونيّة.
رنح:
رُنِّحَ فلانٌ تَرنيحاً إذا اعتَراه وَهْنٌ في عِظامه وضَعْفٌ في جَسَده عند ضَرْبٍ أو فَزَع يَغشاه كالمَيْد، قال:
تَميدُ إذا استَعْبَرْتَ مَيْدَ المُرَنَّح
والمُرَنَّحُ: ضرَبْ من العُودِ من أجوده يُسْتَجْمر به.
حنر:
الحِنَّوْرةُ: دُوَيْبَّة دَميمة يُشَبَّهُ بها الإنسانُ فيقال: يا حِنَّوْرَة.
وفي الحديث: لو صَلَّيْتُم حتى تكونوا كالأوتاد أو صُمْتم حتى تكونوا كالحَنائر ما نَفَعَكُم إلاّ بنيَّةٍ صادقة ووَرَعٍ صادِق.
والحنَيرة: العَقْدُ المضروب وليس بذاك العَريض، تقول: حَنَرْتُ حَنيرةً إذا بَنَيْتَها.
والحَنيرةُ: مِنْدَفة النِّساء للقُطن.
نحر:
إذا تَشاحَّ القَوم على أمر قيل: انتَحَروا وتَناحَروا من شِدَّة حِرصِهم.
وهذه الدارُ تَنْحَر تلك الدار إذا استَقْبَلَتْها.
وإذا انتَصَبَ الانسانُ في صلاته فنَهَدَ قيلَ: قد نَحَرَ.
واختلفوا في تفسير قوله تعالى: "فصَلِّ لرَبِّكَ وانحَرْ"، قال بعضهم: انحَرْ البُدْنَ، ويقال: هو وضع اليمين على الشِّمال في الصلاة.
ويوم النَّحْر: يَوم الأضْحَى. والنَّحْر: ذَبْحُكَ البعيرَ بطَعْنةٍ في النَّحْر، حيثُ يبدو الحُلْقُوم من أعلى الصَّدْر، ونَحَرْتُه أنحَرْه نَحْراً.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve**الراء** ve**النون** onlarla birlikte

**ح ر ن**، **ح ن ر**، **ر ن ح** kullanımdadırlar
**حرن**:
**حَرَنَتِ** **الدّابَّة**; ve **حَرُنَتْ** (bir) dil(de) (böyledir); artık o **تَحْرُن** **حِراناً**; ve o **حَرُونٌ**’dur.
Ve hadiste: “Ne **خَلَأَت** ne de **حَرَنَت**; fakat onu filin bağlayıcısı bağladı.”
Ve denilir: **فَرَسٌ حَرونٌ**; **خَيْلٍ حُرُنٍ**’den. Ve **الحَرون**: **باهلة**’ye ait olan bir atın adıdır; ona **الخيل الحَرونيّة** nisbet olunur.

**رنح**:
**رُنِّحَ** falan kimse **تَرنيحاً**; kemiklerinde bir gevşeklik ve bedeninde bir zayıflık kendisine arız olduğunda, bir darbe yahut onu kaplayan bir korku sırasında, **المَيْد** gibi; dedi ki:
تَميدُ إذا استَعْبَرْتَ مَيْدَ المُرَنَّح
Ve **المُرَنَّحُ**: odun(lar)dan bir türdür; en iyilerindendir; onunla tütsülenilir.

**حنر**:
**الحِنَّوْرةُ**: çirkin bir küçük canlıdır; insan ona benzetilir de denilir: ey **حِنَّوْرَة**.
Ve hadiste: “Eğer siz, kazıklar gibi oluncaya kadar namaz kılsaydınız yahut **الحَنائر** gibi oluncaya kadar oruç tutsaydınız, size ancak doğru bir niyet ve doğru bir vera‘ ile fayda verirdi.”
Ve **الحنَيرة**: vurulmuş düğümdür; o kadar geniş değildir; dersin ki: onu yaptığında **حَنَرْتُ حَنيرةً**.
Ve **الحَنيرةُ**: kadınların pamuk için (kullandığı) yayma aleti.

**نحر**:
Kavim bir iş üzerinde çekiştiğinde denilir: onların şiddetli hırslarından dolayı **انتَحَروا** ve **تَناحَروا**.
Ve bu ev, onu karşıladığında, şu evi **تَنْحَر**.
Ve insan namazında dikildiğinde de göğsünü kaldırırsa denildi: gerçekten **نَحَرَ**.
Ve “فصَلِّ لرَبِّكَ وانحَرْ” sözü(nün) tefsirinde ihtilaf ettiler; bazısı dedi: **انحَرْ** **البُدْنَ**; ve denilir: o, namazda sağ(ı) sol üzerine koymaktır.
Ve **يوم النَّحْر**: kurban bayramı günüdür. Ve **النَّحْر**: deveyi, göğsün üst tarafından **الحُلْقُوم** göründüğü yerde, **النَّحْر**’da bir saplama ile boğazlamandır; ve onu boğazladım: **نَحَرْتُه** **أنحَرْه** **نَحْراً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الحَنيرةُ: عقْد الطاق المبنيّ. والحَنيرة: القوس، وهي مِنْدَفة النساء.

##### Türkçe

**الحَنيرةُ**: inşa edilmiş kemerin bağı. Ve **الحَنيرة**: yay; ve o, kadınların **مِنْدَفة**’sidir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ر ن
حرن ، حنر ، نخر ، رنح : مستعملة
حرن : قال الليث حَرَنت الدابَّةُ وحَرُنَتْ لُغَتَان ، وهي تحرُن حِرَاناً . وفي الحديث ( ما خلأت وَلاَ حَرَنَتْ ولكن حَبَسَها حَابِسُ الْفِيلِ ) .
ويقال فَرَسٌ حَرُونٌ مِنْ خَيْلٍ حُرُنٍ . والحَرُونُ : اسمُ فَرَسٍ كان لِبَاهِلَةَ ، إليه تنسب الخيل الحرونية . وقال أبو عمرو في قولِ ابن مقبل : صوت المحابض ينزعن المحارينا قال : المحارين مايموت من النحل في عسله وقال غيره : المحارين من العسل ما لزق بالخلية فعسر نزعه أخذ من قولك حَرَنَ بالمكان حُرُوناً إذا لزمه فلم يفارقه وكأَنَّ العَسَل حَرِن فَعَسُر اشْتِيَارُه . وقال الراعي :
كناس تنوفه ظلت إليها
هجانُ الوحش حَارِنةً حرونا
قال الأصمعي في قوله حارنةً متأخرةً . وغيرُه يقول لازِمَةً . وقال ابن شمَيْلٍ : المحارينُ حَبُّ القطن الواحد مِحْرَانٌ .
رنح : قال الليث رُنح فلان ترنيحاً إذا اعتراه وهْنٌ في عظامه وَضَعْفٌ في جسده عند ضرب أو فزع يغشاه وقال الطرماح :
وناصِرُكَ الأَدْنى عليه ظعينَةٌ
تَمِيدُ إذا استَعْبَرْتَ مَيْدَ المُرَنَّح
وقال غيره : رُنحَ به إِذا أُدِيرَ به كالمغشي عليه ومنه قول امرىء القيس :
فَظَلَّ يُرَنَّحُ في غَيْطَلٍ
كما يستدير الْحِمارُ النَّعِرْ
قال الليث المُرَنَّحُ أيضاً ضرب من العود من أَجْودِه يُسْتَجْمرُ به . عمرو عن أبيه قال : المَرْنَحَةُ صَدْرُ السفينة قال : والدَوْطِيرةُ كَوْثَلُها ، والقَبُّ رأس الدَّقَل ، والقَرِيَّةُ خشبة مربَّعَةٌ على رأس القَب .
حنر : الليث : الحِنَّوْرَةُ دويبَّة ذَميمة يُشَبَّه بها الإنسانُ فيقال يا حِنَّوْرَةُ .
وقال أبو العباس في باب فِعّوْل الحِنَّوْر : دابَّة تشبه العَظَاءَ وقال الليث : الحَنِيرَةُ العَقْدُ المضْرُوب وليس بذاك العريض . قال : وفي الحديث ( لو صلَّيتم حتى تكونوا كالأوتار ، أو صمتم حتى تكونوا كالحنائر ما نفعكم ذلك إلا بنيَّةٍ صادِقَةٍ وورعٍ صادقٍ ) .
وتقول حنَرْتُ حَنِيرَةً إذا بَنَيْتَها . أبو عَمْرو : الحَنِيرَةُ : قَوْسٌ بلا وَتَرٍ ، وجَمْعُها حَنِيرٌ . قال وقال ابن الأعرابي : جمعها حَنَائرُ . قال وفي حديث أبي ذَرَ ( لو صليتم حتى تكونوا كالحنائر ما نفعكم ذلكم حتى تُحِبُّوا آلَ رسولِ الله ( صلى الله عليه وسلم ) .
ثعلب عن ابن الأعرابي ، قال : الْحُنَيْرَةُ تصغير حَنْرَة وهي العطْفَة المحْكَمَة لِلْقَوْس .
نحر : قال الليث : النَّحْرُ : الصَّدْرُ . والنُّحُور : الصدُور . قال : والنَّحْرُ : ذَبْحُكَ البعِيرَ تطعنُه في مَنْحَرِه حيثُ يَبْدو الحُلْقُومُ من أعْلَى الصدْر . قال : ويومُ النَّحْر : يومُ الأَضْحَى .
وإذا تَشَاحَّ القوْمُ على أمْرٍ قيل : انْتَحَرُوا عليه من شِدَّةِ حِرْصِهِمْ . وإذَا اسْتَقْبَلَتْ دَارٌ دَاراً قيل : هذه تَنْحَرُ تلك . وإذا انْتَصَب الإنسانُ في صَلاَتِه فنهد قيل : قَدْ نَحَرَ .
قال : واختلفُوا في تفسير قوله تبارك وتعالى : ( ُِالْكَوْثَرَ فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ ) ( الكَوثر : 2 ) قال بعضهم : انْحَرْ البُدْنَ . وقيل : ضَعِ اليمينَ على الشمال في الصلاةِ . وقال الفَرَّاءُ : معنى قولِه ) لِرَبِّكَ ( استَقْبِل القِبْلَة بنَحْرِك . قال : وسمعتُ بعضَ العرب يقول : مَنَازِلُهُ تَنَاحَرُ ، هذَا يَنْحَرُ هذا ، أي قُبَالَتَه . وأنشد في بعض بني أسد :
أَبَا حَكَمٍ هل أنت عم مجالد
وسيدُ أهل الأَبْطَحِ المُتَنَاحِرِ
وذكر الفراء القولين الأولين أيضاً في قوله : ( لِرَبِّكَ ( .
وقال أبو عبيد النَّحيرَةُ : آخِرُ يومٍ من الشَّهْرِ لأنه يَنْحَرُ الذي يَدْخُلُ بَعْدَه . قلت : معناه أنه يستقبل أول الشهر . وأنشد للكميت :
والغيث بالمُتَأَلقَا
تِ مِنَ الأَهِلَّة في النواحر
ويقال له نَاحِرٌ . ويقال لآخر ليلةٍ من الشهر نَحيرَةٌ لأنها تَنْحَرُ الهِلاَلَ . وقال الكميت أيضاً :
فَبَادَرَ لَيْلَةَ لاَ مُقْمِرٍ
نَحيرَةَ شَهْرٍ لِشَهْرٍ سِرَاراً
أراد ليلةَ لا رَجُلٍ مُقْمِرٍ . والسرارُ مردودٌ على الليلَةِ . ونحيرَة فعيلة بمعنى فاعِلَة لأنَّها تَنْحَرُ الهلالَ ، أي تستَقْبِلُه .
ويقال للسحاب إذا انْعَقَّ بِمَاءٍ كثيرٍ : قد انْتَحَرَ انتِحَاراً . وقال الراعي :
قَمَرَّ عَلَى مَنَازِلِهَا وَأَلْقَى
بها الأَثْقَالَ وَانْتَحَرَ انْتِحَاراً
وقال عديُّ بن زيد يصف الغيث :
مَرِحٌ وَبْلُه يسحّ سُبُوب الْ
مَاءِ سَحَا كأَنَّه مَنْحُورُ
والنحْرِيرُ : الرجُل الطَبِنُ الفَطِنُ في كل شيء ، وجمعه : النَّحَارِيرُ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : النَّحْرَةُ انْتِصَابُ الرَّجُلِ في الصَّلاَة بإزاء المحراب . وقال أبو العباس في قوله : ( ُِالْكَوْثَرَ فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ ) ( الكَوثَر : 2 ) قالت طائفة أُمِرَ بِنَحْرِ النُّسُكِ بَعْد الصَّلاة . وقيل أُمِرَ أَنْ يَنْتَصِبَ بنَحْره بإزَاءِ القِبْلَة وأَلاَّ يَلْتَفِتَ يميناً ولا شمالاً .
وقال ابن الأعرابي : النَّاحِرَتَانِ : التَّرْقُوَتَان من الإِبِل والناسِ . وَالْجَوانحُ : ما وقَعَ عليه الكَتِفُ مِنَ الدَّابَّة والبَعِيرِ ، وهِيَ من الإنسانِ الدَّأْيُ ، والدَّأْيُ : ما كَانَ من قِبَلِ الظَّهْرِ ، وهي سِتٌّ : ثَلاَثٌ من كل جانبٍ ، وهي من الصدر الجوانِحُ لجُنُوحِها على القَلْب . وقَالَ : الكَتِفُ على ثلاثةِ أضْلاَع من جانب وستة أضلاع من جانب وهذه الستة يقال لها الدَّأَيَاتُ . أبو زيد الجوانح أدنى الضلوع من المَنْحَر ، وفيهن النَّاحِرَتَان ، وهي ثلاثٌ من كل جانب ، ثم الدَّأَيات وهي ثَلاثٌ من كُل شِقّ ، ثم يبقى من بعد ذلك سِتٌّ من كل جانبٍ متَّصِلاتٌ بالشراسيف لا يسمونها إلا الأضلاع ، ثم ضِلَع الخَلْفِ ، وهي أواخر الضُّلوع .

##### Türkçe

ح ر ن
**حرن** ، **حنر** ، **نخر** ، **رنح** : kullanımdadır.

**حرن** : Leys dedi: **حَرَنت** binek hayvanı ve **حَرُنَتْ** iki lugattır; o, **حِرَاناً** **تحرُن**. Ve hadiste: (Ne çöktü ne de **حَرَنَتْ**; fakat onu Fil’in tutanı tuttu.)

Ve denir: **فَرَسٌ حَرُونٌ**; **خَيْلٍ حُرُنٍ**’dendir. Ve **الحَرُونُ**: Bâhile’ye ait olan bir atın adıdır; ona nispetle **الخيل الحرونية** nispet edilir. Ebû Amr, İbn Mukbil’in sözü hakkında: “Ses(ler)i, **المحابض**’ı çekip çıkarırlar, **المحارينا**’yı (da)” dedi; dedi ki: **المحارين** arının balında ölen şeydir. Başkası dedi: **المحارين** baldan, kovana yapışıp da sökülmesi zor olan şeydir; “**حَرَنَ** mekânda **حُرُوناً**” sözünden alınmıştır; ona yapışıp da ondan ayrılmadığı zaman. Sanki bal **حَرِن** olmuş da onun sağılması zorlaşmıştır. Râî dedi:

Kanas; onun yüksekliği, ona doğru gölgeledi;
Vahşînin ince develeri, **حَارِنةً** **حرونا** (olarak).

Asmaî, “**حارنةً**” sözünde: geri kalmış (olan) dedi. Başkası: yapışık/ayrılmayan (olan) der. İbn Şümeyl dedi: **المحارينُ** tek pamuk tanesidir; tekine **مِحْرَانٌ** (denir).

**رنح** : Leys dedi: **رُنح** falan kimse **ترنيحاً**; kemiklerinde bir gevşeklik ve bedeninde bir zayıflık arız olduğu zaman; bir darbe yahut onu kaplayan bir korku sırasında. Tırmâh dedi:

Ve sana en yakın yardımcı; onun üzerinde bir göçen kadın (vardır),
Sen ağlattığında, **المُرَنَّح**’ın sallanışı gibi sallanır.

Başkası dedi: **رُنحَ به**; baygın gibi onunla döndürülüp çevrildiği zaman. Ondandır İmru’ül-Kays’ın sözü:

Derken bir **غَيْطَلٍ** içinde **يُرَنَّحُ** durdu,
Nitekim anıran eşek döner durur.

Leys dedi: **المُرَنَّحُ** ayrıca, en iyisinden bir ağaç türüdür; onunla tütsülenilir. Amr, babasından: **المَرْنَحَةُ** geminin göğsüdür, dedi. Dedi: ve **الدَوْطِيرةُ** onun kıçı/arka kısmıdır; ve **القَبُّ** direğin başıdır; ve **القَرِيَّةُ** **القَبّ**ın başı üzerinde kare (biçimli) bir tahtadır.

**حنر** : Leys: **الحِنَّوْرَةُ** çirkin bir küçük hayvancıktır; insan ona benzetilir de “ey **حِنَّوْرَةُ**” denir.

Ebû’l-Abbâs, **فِعّوْل** babında **الحِنَّوْر** hakkında dedi: **العَظَاءَ**’a benzeyen bir hayvandır. Leys dedi: **الحَنِيرَةُ** vurulmuş düğümdür; o kadar geniş değildir. Dedi: ve hadiste: (Eğer siz, teller gibi oluncaya kadar namaz kılsanız yahut **كالحنائر** oluncaya kadar oruç tutsanız, bu size ancak doğru bir niyet ve doğru bir vera‘ ile fayda verir.)

Ve dersin: **حنَرْتُ حَنِيرَةً**; onu bina ettiğin zaman. Ebû Amr: **الحَنِيرَةُ**: kirişi olmayan bir yaydır; çoğulu **حَنِيرٌ**’dir. Dedi; İbnü’l-A‘râbî dedi: çoğulu **حَنَائرُ**’dir. Dedi: Ebû Zer hadîsinde: (Eğer siz, **كالحنائر** oluncaya kadar namaz kılsanız, Allah’ın Resûlü’nün (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) âlini sevmedikçe bu size fayda vermez.)

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **الْحُنَيْرَةُ**; **حَنْرَة**’nin küçültmesidir; o, yay için sağlamlaştırılmış kıvrım/bağdır.

**نحر** : Leys dedi: **النَّحْرُ**: göğüstür. Ve **النُّحُور**: göğüslerdir. Dedi: ve **النَّحْرُ**: deveyi boğazlamandır; onu **مَنْحَرِه**’inden, göğsün üst tarafından gırtlağın göründüğü yerden mızraklayıp delersin. Dedi: ve **يومُ النَّحْر**: Kurban bayramı günüdür.

Ve kavim bir iş üzerinde çekişip cimrileştiği zaman denir: şiddetli hırslarından dolayı onun üzerinde **انْتَحَرُوا**. Ve bir ev bir eve karşı geldiği zaman denir: bu, şunu **تَنْحَرُ**. Ve insan namazında dikilip de göğsünü ileri çıkarırsa denir: gerçekten **نَحَرَ**.

Dedi: Yüce Allah’ın sözü olan: (**الْكَوْثَرَ فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ**) (Kevser: 2) tefsirinde ihtilaf ettiler. Bazıları dedi: **انْحَرْ**; **البُدْنَ**’ı (kurbanlık develeri) boğazla. Ve denildi: namazda sağı solu üzerine koy. Ferrâ dedi: “**لِرَبِّكَ**” sözünün manası: kıbleyi göğsünle karşıla. Dedi: Araplardan birini işittim, derdi ki: onun menzilleri **تَنَاحَرُ**; bu, şunu **يَنْحَرُ**; yani onun karşısındadır. Benî Esed’den bazıları hakkında (şu) beyit okundu:

Ey **أَبَا حَكَمٍ**; sen, Mücâlid’in amcası mısın,
Ve **المُتَنَاحِرِ** olan Ebtah halkının efendisi (misin)?

Ferrâ, “**لِرَبِّكَ**” hakkında da iki ilk sözü zikretti.

Ebû Ubeyd dedi: **النَّحيرَةُ**: ayın son günüdür; çünkü kendisinden sonra gireni **يَنْحَرُ**. Dedim: manası, ayın başını karşılamasıdır. Kumeyt’ten (şu) beyit okundu:

Ve yağmur, parıldayanlarda,
Hilallerden **النواحر** içinde.

Ve ona **نَاحِرٌ** denir. Ve ayın son gecesine **نَحيرَةٌ** denir; çünkü hilali **تَنْحَرُ**. Kumeyt ayrıca dedi:

Derken, ay ışığı olmayan bir geceyi aceleyle karşıladı;
Bir ayın **نَحيرَةَ**’sini, bir ay için **سِرَاراً** (olarak).

Ay ışığı olan bir adamın olmadığı geceyi kastetti. Ve **السرارُ** geceye döndürülmüştür. Ve **نحيرَة** “fa‘île”dir; “fâ‘ile” manasındadır; çünkü o hilali **تَنْحَرُ**; yani onu karşılar.

Ve bulut için, çok su ile yarıldığı zaman denir: gerçekten **انْتَحَرَ** **انْتِحَاراً**. Râî dedi:

Onun menzilleri üzerine şiddetle geçti ve attı,
Orada yükleri; ve **انْتَحَرَ انْتِحَاراً**.

Adiyy b. Zeyd, yağmuru vasfederek dedi:

Neşeli; sağanağı, suyun akışlarını döker,
Bir döküş döker; sanki o **مَنْحُورُ**’dur.

Ve **النحْرِيرُ**: her şeyde anlayışlı, zeki adamdır; çoğulu: **النَّحَارِيرُ**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النَّحْرَةُ**; mihrabın hizasında erkeğin namazda dikilmesidir. Ebû’l-Abbâs, (**الْكَوْثَرَ فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ**) (Kevser: 2) hakkında dedi: bir taife, namazdan sonra kurbanı boğazlamakla emrolundu, dedi. Ve denildi: kıble hizasında göğsüyle dikilmekle ve sağa da sola da dönmemekle emrolundu.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **النَّاحِرَتَانِ**: develerden ve insanlardan iki köprücük kemiğidir. Ve **الْجَوانحُ**: binek hayvanı ve devenin küreğinin üzerine düştüğü şeydir; insandan ise o, **الدَّأْيُ**’dir. Ve **الدَّأْيُ**: sırt tarafınca olan şeydir; o altıdır: her yandan üçtür. Ve o, göğüsten **الجوانِحُ**’tır; kalbin üzerine eğilmelerinden dolayı. Dedi: **الكَتِفُ** bir yandan üç kaburga üzerindedir ve bir yandan altı kaburga (üzerindedir); bu altıya **الدَّأَيَاتُ** denir. Ebû Zeyd: **الجوانح** **المَنْحَر**’dan en yakın kaburgalardır; onların içinde **النَّاحِرَتَانِ** vardır; ve o, her yandan üçtür. Sonra **الدَّأَيات**; ve o, her taraftan üçtür. Sonra bundan sonra, her yandan **الشراسيف**’e bitişik altı kalır; onlara ancak **الأضلاع** derler. Sonra **ضِلَع الخَلْفِ**; ve o, kaburgaların sonlarıdır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والنون وما يثلثهما)
(حنو) الحاء والنون والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلّ على تعطّف وتعوُّج. يقال حنَوْتُ الشيءَ حَنْواً وحَنَيْتُه، إذا عطفتَه حَنْياً. وحِنْوُ السرج سمِّي بذلك أيضاً، وجمعه أحناء. ومنه حنَتِ المرأة على ولدها تحنُو، وذلك إذا لم تتزوَّجْ مِن بعد أبيهم، وهو من تعطُّفها عليهم. وناقةٌ حنْواء: في ظهرها احديدابٌ. وانحنَى الشيءُ ينحني انحناءً. والمَحْنِية: منعرَج الوادي. وأمّا الْحَنوَة والحِنّاء(1) فَنْبتَان معروفان، ويجوز أن يكون ذلك شاذّاً عن الأصل.‏
(حنب) الحاء والنون والباء أصلٌ واحدٌ يدلّ على الذي دلّ عليه ما قبله، وهو الاعوجاج في الشيء. فالمُحَنَّبُ: الفرسُ البعيدُ ما بين الرّجلين من غير فَحَجٍ؛ وذلك مدحٌ. ويقال إنّ الحنَب اعوجاجٌ في السّاقين. قال الخليل في تحنيب الخيل إنه إنما يوصف بالشدّة، وليس في ذلك اعوجاجٌ. وهذا خلافُ ما قاله أهلُ اللغة.‏
(حنث) الحاءُ والنون والثاء أصلٌ واحد، وهو الإثْم والحَرَج. يقال حَنِثَ فلانٌ في كذا، أي أثِمَ. ومن ذلك قولهم: بلغ الغلام الحِنْثَ، أي بلغ مبلغاً جَرى عليه القلمُ بالطّاعة والمعصية، وأُثبتت عليه ذنوبُه. ومن ذلك الحِنْث في اليمين، وهو الخُلْف فيه. فهذا وجه الإثم. وأمّا قولهم فلان يتحنّث من كذا، فمعناه يتأثّم. والفرق بين أَثِمَ وتَأَثّم، أن التأثُّم التنحِّي عن الإثم، كما يقال حَرج وتحرّج؛ فحَرِجَ وقع في الحَرَج، وتَحَرَّج تنحّى عن الحَرج. وهذا في كلماتٍ معلومةٍ قياسُها واحد.‏
ومن ذلك التحنّث وهو التعبُّد. ومنه الحديث: "أنَّ رسولَ الله صلى الله عليه وآله وسلم كان يأتِي غار حراء فيتحنَّث فيه الليالي ذوَاتِ العدد".‏
(حنج) الحاء والنون والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على الميل والاعوجاج. يقال حنَجْت الحبلَ، إذا فتلْتَه؛ وهو محنوجٌ. وحنَجت الرجلَ عن الشيء: أملتُه عنه. وأَحْنَجَ فلانٌ عن الشيء: عدَل. *فأمّا قولهم للأصل حِنْجٌ فلعلّه من باب الإبدال. وإن كان صحيحاً فقياسُه قياسٌ واحد؛ لأن كلَّ فرعٍ يميل إلى أصله ويرجع إليه.‏
(حنذ) الحاء والنون والذال أصلٌ واحد، وهو إنضاج الشيء. يقال شِواءٌ حَنِيذٌ، أي مُنْضَج، وذلك أن تحمى الحجارة وتُوضَعَ عليه حتى ينضَج. ويقال حنَذت الفرسَ، إذا استحضرتَه شَوطاً أو شوطين(2)، ثم ظاهَرْتَ عليه الْجِلالَ حتى يعرَق. وهذا فرسٌ محنوذٌ وحنيذ. وأما قولهم حَنَذٌ، فهو بلد. قال:‏
تأبَّرِي يا خَيْرَةَ النخيل  *** تأبَّري من حَنَذٍ فَشُولي(3)‏
ويقولون: "إذا سقيتَ فاحْنِذْ(4)" أي أقِلَّ الماءَ وأكثِرِ النبيذَ. وهو من الباب أيضاً؛ لأنَّها تبقى بحرارتها إذا لم تُكْسَر بالماء.‏
(حنر) الحاء والنون والراء كلمةٌ واحدة، لولا أنها جاءت في الحديث لما كان لِذِكرها وجه. وذلك أنَّ النون في كلام العرب لا تكاد تجيء بعدها راء. والذي جاء في الحديث: "لَوْ صلَّيتُم حتى تَصيروا كالحنائر(5)" فيقال إنَّها القسي، الواحدة حَنِيرة. وممكن أن يكون الراء كالملصقة بالكلمة، ويرجع إلى ما ذكرناه من حنيت الشيءَ وحنوْته.‏
(حنش) الحاء والنون والشين أصلٌ واحد صحيحٌ وهو من باب الصَّيد إذا صدتَه. وقال أبو عمرو: الحَنَش كلُّ شيءٍ يُصاد من الطير والهوام وقال آخرون: الحنَش الحيّة وهو ذلك القياس. فأمّا قولهم حَنَشْت الشيء، إذا عطفْتَه، فإن كان صحيحاً فهو من باب الإبدال. ولعله من عَنشْت أو عنَجْت.‏
(حنط) الحاء والنون والطاء ليس بذلك الأصل الذي يقاس منه أو عليه، وفيه أنَّه حَبٌّ أو شبيهٌ به. فالحنطة معروفة. ويقال للرَّمْث إذا ابيضَّ وأدرَكَ قد حَنِط. وذكر بعضُهم أنه يقال أحمر حانط، كما يقال أسود حالكٌ. وهذا محمولٌ على أن الحنطة يقال [لها] الحمراء. وقد ذُكِر.‏
(حنف) الحاء والنون والفاء أصلٌ مستقيم، وهو المَيَل. يقال للذي يمشي على ظُهور قدمَيه أحْنَفُ. وقال قومٌ- وأراه الأصحَّ- إنّ الحَنَفَ اعوجاجٌ في الرجل إلى داخل. ورجل أحنف، أي مائل الرِّجْلين، وذلك يكون بأن تتدانى صدورُ قدمَيه ويتباعد عقِباه. والحنيف: المائل إلى الدين المستقيم. قال الله تعالى:‏
﴿وَلكِنْ كانَ حَنِيفاً مُسْلِماً﴾ [آل عمران 67]، والأصل هذا، تم يُتَّسع في تفسيره فيقال الحنيف النّاسك، ويقال هو المختون، ويقال هو المستقيم الطريقة. ويقال هو يتحنَّف، أي يتحرَّى أقومَ الطرِيق(6).‏
(حنق) الحاء والنون والقاف أصلٌ واحد، وهو تضايُق الشيء. يقال الضُّمَّر مَحانيق. وإلى هذا يرجع الحَنَق في الغيظ، لأنه تضايقٌ في الخُلُق من غير نَُدحة ولا انبساط. قال الشاعر في قولهم مُحْنَق:‏
ما كان ضَرَّك لو مَننْتَ وربما ***  مَنَّ الفتى وهو المغيظ المُحْنَق(7)‏
(حنك) الحاء والنون والكاف أصل واحد، وهو عضوٌ من الأعضاء ثم يحمل عليه ما يقاربُه من طريقة الاشتقاق. فأصل الحَنَك حَنَكُ الإنسان، أقصى فمه. يقال حَنَّكْت الصّبيّ، إذا مضَغت التمر ثم دلكتَه بحنكه، فهو مُحَنّك؛ وحَنَكْته فهو محنوك. ويقال: "هو أشدُّ سواداً من حَنَك الغراب" وهو منقاره، وأمّا حَلَكه فهو سواده. ويقال احتنك الجرادُ الأرضَ، إذا أتى على نبْتها؛ وذلك قياس صحيح، لأنه يأكل فيبلغ حنكَه.‏
ومن المحمول عليه استئصال الشيء، وهو احتناكه، ومنه في كتاب الله تعالى: ﴿لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إلاَّ قَلِيلاً(8)﴾ [الإسراء 62]. أي أُغوِيهم كلَّهم، كما يُستأْصَل الشيءُ، إلا قليلا.‏
فإن قال قائل: فنحن نقول: حنّكته التّجارُب، واحتَنَكتْه السِّنُّ *احتناكاً، ورجلٌ محتَنَك، فمن أي قياسٍ هو؟ قيل لـه: هو من الباب؛ لأنّه التناهِي في الأمر والبلوغُ إلى غايته، كما قلنا: احتنَكَ الجرادُ النّبت، إذا استأصله، وذلك بلوغُ نهايته. فأما القِدُّ الذي يجمعُ عَرَاصِيف الرّمْل؛ فهو حُنْكة. وهذا على التشبه بالحنك، لأنه منضمٌّ متجمع. ويقال حَنَكْتُ الشيءَ إذا فهمتَه. وهو من الباب، لأنك إذا فهِمتَه فقد بلغتَ أقصاه. والله أعلم.‏
-------------------------------------------------ـ
(1) حق الحناء أن تكون في مادة (حنن). ويقال فيها "حنان" أيضاً.‏
(2) استحضر الفرس: أعداه. واحتضر الفرس، إذا عدا.‏
(3) الرجز في المجمل واللسان (حنذ). وهو لأحيحة بن الجلاح، كما في معجم البلدان.‏
(4) يقال بوصل الألف وقطعها.‏
(5) تمامه في اللسان: "ما نفعكم ذلك حتى تحبوا آل رسول الله". وهو من حديث أبي ذر.‏ (6) في المجمل: "أقوم الطرق".‏
(7) البيت من مرثية لقتيلة بنت الحارث بن كلدة، ترثي بها أخاها النضر بن الحارث. انظر حماسة أبي تمام‏  (1: 400) والسيرة 539 جوتنجن. قال السهيلي في الروض الأُنُف (2: 119): "والصحيح أنها بنت النضر لا أخته". وبهذه النسبة وردت في حماسة البحتري 443 واللسان (حنق) والإصابة 884 من قسم النساء. وجعل الجاحظ في البيان (3: 236) هذا الشعر لليلى بنت النضر بن الحارث.‏
(8) من الآية 62 في سورة الإسراء. وفي الأصل: "إلا قليلاً منهم"، تحريف.‏
ـ

##### Türkçe

(حâ ve nûn ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**حنو**) **الحاء** ve **النون** ve illetli harf tek bir asıldır; eğilip bükülmeye ve kıvrılmaya delâlet eder. Denir: **حنَوْتُ** şeyi **حَنْواً** ve **حَنَيْتُه**; onu **حَنْياً** eğip büktüğün zaman. Ve eyerin **حِنْوُ**’su da bununla adlandırıldı; çoğulu **أحناء**’dır. Ondandır: kadın çocuğuna **حنَتِ**; **تحنُو**; bu, babalarından sonra evlenmediği zaman olur; bu, onlara karşı şefkatle eğilip bükülmesindendir. Ve **ناقةٌ حنْواء**: sırtında bir kamburluk vardır. Ve şey **انحنَى** eder; **ينحني**; **انحناءً**. Ve **المَحْنِية**: vadinin kıvrımıdır. Ama **الْحَنوَة** ve **الحِنّاء**(1) bilinen iki bitkidir; bunun asıldan şâz olması câizdir.

(**حنب**) **الحاء** ve **النون** ve **الباء** tek bir asıldır; kendisinden öncekinin delâlet ettiği şeye delâlet eder; o da şeyde eğriliktir. O hâlde **المُحَنَّبُ**: bacaklar arası uzak olan, fakat **فَحَجٍ** olmaksızın olan attır; bu bir övgüdür. Ve denir ki **الحنَب** iki baldırda bir eğriliktir. Halîl, atların **تحنيب**’i hakkında: “O ancak şiddetle vasfedilir; bunda eğrilik yoktur” dedi. Bu, dil ehlinin söylediğine aykırıdır.

(**حنث**) **الحاءُ** ve **النون** ve **الثاء** tek bir asıldır; o da günah ve vebâldir. Denir: falan **حَنِثَ** şu hususta; yani günah işledi. Ondandır onların sözü: oğlan **الحِنْثَ**’e ulaştı; yani kalemin itaat ve isyanla onun üzerine yürüdüğü bir mertebeye ulaştı ve günahları onun üzerine yazıldı. Ondandır: yeminde **الحِنْث**; o, onda sözden dönmedir. Bu, günah yönüdür. Ama onların “falan şu şeyden **يتحنّث** eder” sözü; mânâsı: günah sayar (günaha girer diye sakınır). Ve **أَثِمَ** ile **تَأَثّم** arasındaki fark: **التأثُّم** günahdan uzak durmaktır; nitekim **حَرج** ve **تحرّج** denir; **حَرِجَ** vebâle düştü, **تَحَرَّج** vebâlden uzaklaştı. Bu, bilinen kelimelerdedir; kıyası birdir.

Ve ondandır **التحنّث**; o, ibadete kapanmadır. Ondan hadis: “Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم sayılı geceler boyunca Hirâ mağarasına gelir ve orada **فيتحنَّث** ederdi.”

(**حنج**) **الحاء** ve **النون** ve **الجيم** tek bir asıldır; meyle ve eğriliğe delâlet eder. Denir: **حنَجْت** ipi; onu büktüğün zaman; o **محنوجٌ**’dur. Ve **حنَجت** adamı şeyden: onu ondan meylettirdim. Ve falan şeyden **أَحْنَجَ**: saptı. *Ama onların asıl için **حِنْجٌ** demeleri; belki ibdâl bâbındandır. Eğer sahih ise, kıyası tek bir kıyastır; çünkü her fer‘ aslına meyleder ve ona döner.

(**حنذ**) **الحاء** ve **النون** ve **الذال** tek bir asıldır; o da şeyi pişirmektir. Denir: **شِواءٌ حَنِيذٌ**; yani pişmiş; bu, taşların kızdırılması ve onun üzerine konulmasıdır; ta ki pişsin. Ve denir: **حنَذت** atı; onu bir koşu yahut iki koşu(2) koşturduğun zaman; sonra onun üzerine **الْجِلالَ**’ı örtersin; ta ki terlesin. Ve bu, **فرسٌ محنوذٌ** ve **حنيذ**’dir. Ama onların **حَنَذٌ** demeleri; o bir beldedir. Dedi ki:

تأبَّرِي يا خَيْرَةَ النخيل  *** تأبَّري من حَنَذٍ فَشُولي(3)

Ve derler: “**إذا سقيتَ فاحْنِذْ**(4)” yani suyu azalt ve nebîzi çoğalt. Bu da bâbdandır; çünkü su ile kırılmadığı zaman hararetiyle kalır.

(**حنر**) **الحاء** ve **النون** ve **الراء** tek bir kelimedir; eğer hadiste gelmiş olmasaydı onu anmanın bir yönü olmazdı. Çünkü **النون** Arapların كلامında kendisinden sonra **راء** gelecek şekilde neredeyse gelmez. Hadiste gelen: “**لَوْ صلَّيتُم حتى تَصيروا كالحنائر**(5)” denir ki o yaylardır; teki **حَنِيرة**. Ve mümkündür ki **الراء** kelimeye yapışık gibi olsun ve bizim “**حنيت** şeyi ve **حنوْته**” diye zikrettiğimize döner.

(**حنش**) **الحاء** ve **النون** ve **الشين** sahih tek bir asıldır; av bâbındandır; onu avladığın zaman. Ebû Amr dedi: **الحَنَش** kuşlardan ve haşerelerden avlanan her şeydir. Ve başkaları dedi: **الحنَش** yılandır; o da o kıyastır. Ama onların “**حَنَشْت** şeyi” demeleri; onu eğip büktüğün zaman; eğer sahih ise ibdâl bâbındandır. Belki **عَنشْت**’ten yahut **عنَجْت**’tendir.

(**حنط**) **الحاء** ve **النون** ve **الطاء** o asıl değildir ki ondan yahut ona kıyas yapılsın; onda, bir tane yahut ona benzer bir şey olması vardır. O hâlde **الحنطة** bilinir. Ve **الرَّمْث** için, beyazlayıp olgunlaştığı zaman: **قد حَنِط** denir. Bazıları zikretti ki: **أحمر حانط** denir; nitekim **أسود حالكٌ** denir. Bu, **الحنطة**’ya “kırmızı” denmesi üzerine hamledilmiştir. Zikredilmiştir.

(**حنف**) **الحاء** ve **النون** ve **الفاء** dosdoğru bir asıldır; o da meyildir. Ayağının üstleri üzerinde yürüyene **أحْنَفُ** denir. Bir kavim dedi ki—ve onu daha sahih görüyorum—: **الحَنَفَ** bacağın içe doğru eğriliğidir. Ve **رجل أحنف**; yani iki bacağı meyilli; bu, ayaklarının ön kısımlarının birbirine yaklaşması ve topuklarının uzaklaşmasıyla olur. Ve **الحنيف** dosdoğru dine meyledendir. Allah تعالى dedi ki:

﴿وَلكِنْ كانَ حَنِيفاً مُسْلِماً﴾ [آل عمران 67]، ve asıl budur; sonra onun tefsirinde genişletilir de **الحنيف** için “âbid” denir, ve “sünnetli” denir, ve “yolu dosdoğru olan” denir. Ve denir: o **يتحنَّف** eder; yani en doğru yolu(6) araştırır.

(**حنق**) **الحاء** ve **النون** ve **القاف** tek bir asıldır; o da şeyin daralmasıdır. **الضُّمَّر** için **مَحانيق** denir. Ve buna döner **الحَنَق** öfkede; çünkü o, ahlâkta bir darlıktır; ne bir genişlik ne de bir ferahlık olmaksızın. Şair, onların **مُحْنَق** sözünde dedi ki:

ما كان ضَرَّك لو مَننْتَ وربما ***  مَنَّ الفتى وهو المغيظ المُحْنَق(7)

(**حنك**) **الحاء** ve **النون** ve **الكاف** tek bir asıldır; o bir uzuvdur; sonra iştikak yoluyla ona yakın olan şeyler onun üzerine taşınır. **الحَنَك**’ın aslı insanın **حَنَكُ**’ıdır; ağzının en sonudur. Denir: **حَنَّكْت** çocuğu; hurmayı çiğneyip sonra onun damağıyla ovaladığın zaman; o **مُحَنّك**’tir; ve **حَنَكْته**; o **محنوك**’tur. Ve denir: “O, karganın **حَنَك**’ından daha şiddetli siyahtır”; o, onun gagasıdır. Ama **حَلَكه** onun siyahlığıdır. Ve denir: çekirge yeri **احتنك** etti; onun bitkisini yiyip bitirdiği zaman; bu sahih bir kıyastır; çünkü yer ve damağına kadar ulaşır.

Ve onun üzerine taşınandan: şeyin kökünü kazımak; o da onun **احتناك**’ıdır. Ondan Allah تعالى’nın kitabında: ﴿لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إلاَّ قَلِيلاً(8)﴾ [الإسراء 62]. Yani onların hepsini azdıracağım; şeyin kökünün kazınması gibi; azı müstesna.

Eğer bir söyleyen derse: Biz deriz: tecrübeler onu **حنّكته**; ve yaş onu * **احتَنَكتْه** **احتناكاً**; ve **رجلٌ محتَنَك**; bu hangi kıyastandır? Ona denir ki: Bu bâbdandır; çünkü o, işte nihayete varma ve onun gayesine ulaşmadır; nitekim dedik: çekirge bitkiyi **احتنَكَ** etti; onu kökünden söktüğü zaman; bu, onun nihayetine ulaşmaktır. Ama kumun **عَرَاصِيف**’ini toplayan kayış; o **حُنْكة**’dir. Bu, damağa benzetme üzerinedir; çünkü o, sıkışık, toplanmış olandır. Ve denir: **حَنَكْتُ** şeyi; onu anladığın zaman. Bu da bâbdandır; çünkü onu anladığın zaman onun en sonuna ulaşmış olursun. Ve Allah daha iyi bilir.

-------------------------------------------------ـ
(1) **الحناء**’nın hakkı ( **حنن** ) maddesinde olmasıdır. Ve onda “**حنان**” da denir.

(2) Atı **استحضر** etmek: onu koşturdu. Ve at **احتضر** etti; koştuğu zaman.

(3) **الرجز** **المجمل** ve **اللسان**’da ( **حنذ** )dedir. **معجم البلدان**’da olduğu üzere, **أحيحة بن الجلاح**’ındır.

(4) **الألف**’in وصل’u ve قطع’ı ile söylenir.

(5) **اللسان**’da tamamı: “**ما نفعكم ذلك حتى تحبوا آل رسول الله**”. Ve o, Ebû Zerr hadîsindendir.

(6) **المجمل**’de: “**أقوم الطرق**”.

(7) Beyit, **قتيلة بنت الحارث بن كلدة**’nin bir mersiyesindendir; onunla kardeşi **النضر بن الحارث**’i mersiye eder. **حماسة أبي تمام** (1: 400) ve **السيرة** 539 Göttingen’e bak. **السهيلي** **الروض الأُنُف** (2: 119)’da dedi ki: “Sahih olan, onun **النضر**’in kızı olmasıdır, kız kardeşi değil.” Ve bu nisbetle **حماسة البحتري** 443 ve **اللسان** ( **حنق** ) ve **الإصابة** 884 kadınlar kısmında vârid olmuştur. Ve **الجاحظ** **البيان** (3: 236)’da bu şiiri **ليلى بنت النضر بن الحارث**’e kıldı.

(8) **الإسراء** sûresinde 62. âyettendir. Ve asılda: “**إلا قليلاً منهم**”; tahriftir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحَنِيرَةُ: عَقْدٌ مضروب ليس بذلك العريض. والحَنِيرَةُ: الطَّاقُ المعقود؛ وفي الصحاح: الحَنِيرَةُ عَقْدُ الطاق المَبْنِيِّ. والحَنِيرَةُ: مِنْدَفَةُ القُطْنِ. والحَنِيرَةُ: القَوْْسُ، وقيل: القوس بلا وَتَرٍ؛ عن ابن الأَعرابي. الجوهري: الحَنِيرَةُ القوس، وهي مِنْدَفَةُ النساء، وجمعها حَنِيرٌ؛ وقال ابن الأَعرابي: جمعها حَنائِرُ. وفي حديث أَبي ذَرٍّ: لو صَلَّيْتُمْ حتى تكونوا كالحَنائِر ما نفعكم ذلك حتى تُحِبّوا آلَ رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، هي جمع حَنِيرَة، وهي القوس بلا وتر، وقيل: الطاق المعقود، وكلُّ مُنْحَنٍ، فهو حَنِيرَةٌ، أَي لو تَعَبَّدْتُمْ حتى تَنْحَنِيَ ظهورُكم؛ وذكر الأَزهري هذا الحديث فقال: لو صليتم حتى تكونوا كالأَوْتارِ أَو صُمْتم حتى تكونوا كالحنائر ما نفعكم ذلك إِلاَّ بنية صادقة ووَرَعٍ صادق. ابن الأَعرابي: الحُنَيَرَةُ تصغير حَنْرَةٍ، وهي العَطْفَةُ المُحْكَمَةُ للقوس. وحَنَرَ الحَنِيرَةَ: بناها (*
قوله: «بناها» كذا بالأَصل بالباء الموحدة، وأَفاد الشارح أَنه كذلك في التكملة، والذي في القاموس: ثناها، بالمثلثة).
والحِنَّوْرَةُ: دُوَيْبَّة دميمة يُشَبَّهُ بها الإِنسانُ فيقال: يا حِنَّوْرَةُ وقال أَبو العباس في بابِ فِعَّوْلٍ: الحِنَّوْرُ دابة تشبه العظاءَ.

##### Türkçe

**الحَنِيرَةُ**: pek de geniş olmayan, vurulmuş bir düğüm. Ve **الحَنِيرَةُ**:
bağlanmış kemer; ve **الصحاح**’ta: **الحَنِيرَةُ** inşa edilmiş kemerin düğümüdür.
Ve **الحَنِيرَةُ**: pamuğun yayıcı yayı (yayıp kabartma aleti). Ve **الحَنِيرَةُ**: yay; ve “kirişsiz yay” denilmiştir;
İbnü’l-A‘râbî’den. el-Cevherî: **الحَنِيرَةُ** yaydır; ve o, kadınların pamuk yayıcısıdır; çoğulu **حَنِيرٌ**’dir;
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: çoğulu **حَنائِرُ**’dir. Ebû Zerr hadîsinde:
“**الحَنائِر** gibi oluncaya kadar namaz kılsaydınız, bu size fayda vermezdi; ta ki
Resûlullah’ın âlini, sallallahu aleyhi ve sellem, sevinceye kadar”; o, **حَنِيرَة**’nin çoğuludur; ve o, kirişsiz yaydır;
ve “bağlanmış kemer” denilmiştir; ve her eğri olan, o **حَنِيرَةٌ**’dir; yani “sırtlarınız eğilinceye kadar
ibadet etseydiniz”; el-Ezherî bu hadîsi zikretti de dedi ki: “Kirişler gibi oluncaya kadar namaz kılsanız
yahut **الحنائر** gibi oluncaya kadar oruç tutsanız, bu size fayda vermezdi;
ancak doğru bir niyet ve doğru bir vera‘ ile (fayda verir).” İbnü’l-A‘râbî: **الحُنَيَرَةُ**,
**حَنْرَةٍ**’nin küçültmesidir; o da, yayın sağlam bükümüdür. Ve **حَنَرَ الحَنِيرَةَ**: onu bina etti.
(*
“**بناها**” sözü: asılda, tek noktalı **الباء** ile böyledir; şârih, onun **التكملة**’de de böyle olduğunu bildirdi;
**القاموس**’ta olan ise: **ثناها**’dır, üç noktalı ile).
Ve **الحِنَّوْرَةُ**: çirkin bir küçük hayvancıktır; insan ona benzetilir de şöyle denir: “ey **حِنَّوْرَةُ**!”
Ebû’l-Abbâs **فِعَّوْلٍ** bâbında dedi ki: **الحِنَّوْرُ**, **العظاءَ**’ya benzeyen bir hayvandır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الحنيرة: عقد الطاق المبني كذا في الصحاح. والحنيرة: القوس، أو القوس بلا وتر، عن ابن الأعرابي، وجمعها حنير في المحكم. الحنيرة: العقد المضروب ليس بذلك لعريض. وقال غيره: هو الطاق المعقود. والحنيرة: القوس، وهي مندفة للنساء يندف بها القطن. وكل منحن فهو حنيرة. وقال ابن الأعرابي: جمع الحنيرة الحنائر. وفي حديث أبي ذر  لوصليتم حتى تكونوا كالحنائر ما نفعكم ذلك حتى تحبوا آل الرسول، صلى الله عليه وسلم  ، أي لو تعبدتم حتى تنحني ظهوركم. وذكر الأزهري هذا الحديث فقال  لو صليتم حتى تكونوا كالأوتار. أو صمتم حتى تكونوا كالحنائر ما نفعكم ذلك إلا بنية صادقة وورع صادق  . والحنورة كسنورة: دويبة دميمة يشبه بها الإنسان فيقال: يا حنورة. وقال أبو العباس في باب فعول: الحنور: دابة تشبه العظاء. وحنرها تحنيرا، أي الحنيرة: ثناها، هكذا بالثاء المثلثة في النسخ، والذي في اللسان والتكملة: وحنر الحنيرة: بناها. بالموحدة. ومما يستدرك عليه: عن ابن الأعرابي: الحنيرة: تصغير حنرة، وهي العطفة المحكمة للقوس وحنر، إذا عطف.

##### Türkçe

**الحنيرة**: **الطاق**’ın (kemerin) düğümü; bina edilmiş (yapılmış) olan; صحاح’ta böyle (geçer). Ve **الحنيرة**: **القوس** (yay); yahut kirişsiz **القوس**; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve onun çoğulu **حنير**’dir, **المحكم**’de.

**الحنيرة**: vurulmuş (atılmış) düğüm; geniş olana (göre) o değildir. Başkası dedi: o, düğümlenmiş **الطاق**’tır.

Ve **الحنيرة**: **القوس**; ve o, kadınlar için bir **مندفة**’dir; onunla pamuk atılır. Ve her eğri olan kimse o, **حنيرة**’dir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الحنيرة**’nin çoğulu **الحنائر**’dir.

Ebû Zer hadîsinde: “... velev namaz kılsaydınız da **كالحنائر** olsaydınız, bu size fayda vermezdi; tâ ki Resûl’ün âlini seviniz, صلى الله عليه وسلم”; yani, ibadet etseydiniz de sırtlarınız eğilinceye kadar.

Ezherî bu hadîsi zikretti de dedi: “Velev namaz kılsaydınız da **كالأوتار** olsaydınız; yahut oruç tutsaydınız da **كالحنائر** olsaydınız; bu size fayda vermezdi; ancak doğru bir niyet ve doğru bir vera‘ ile.”

Ve **الحنورة** ( **سنورة** vezninde): çirkin bir küçük hayvancık; insan ona benzetilir de denir ki: “Ey **حنورة**!”

Ebû’l-‘Abbâs, **فعول** bâbında dedi: **الحنور**: **العظاء**’a benzeyen bir binek/hayvan.

Ve “**حنرها تحنيرا**”; yani **الحنيرة**: onu ikiye büktü; nüshalarda üç noktalı **ث** ile böyle (gelmiştir). Lisân ve Tekmile’de olan ise: “**وحنر الحنيرة**: onu bina etti (yaptı).” tek noktalı **ب** ile.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: İbnü’l-A‘râbî’den: **الحنيرة**: **حنرة**’nin küçültmesi; ve o, **القوس** için sağlamlaştırılmış kıvrımdır; ve **حنر**: kıvırdı(ğı zaman).
