# حنف — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%81/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%86%D9%81/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%81.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: حنف

ح ن ف
نحن ، حنف ، حفن ، نحف ، نفح : ( مستعملة ) .
فحن : أما فحن فمهملٌ عند الليث . وفَيْحَانُ اسم موضع ، وأظُنُّهُ فَيْعَالاً من فَحَنَ ، والأكثر أنه فَعْلاَن من الأفْيَحِ وهو الواسِعُ وسمَّت العرب المرأة فَيْحُونَةَ .
حنف : قال الليث : الحَنَفُ مَيَلٌ في صدر القدَمِ ، فالرَّجُلُ أَحْنَفُ والرجْلُ حَنْفَاءُ ، ويقال : سُمي الأحنفُ بنُ قَيْسٍ به لِحَنَفٍ كان في رِجْله .
وروى ثعلبٌ عن أبي نصر عن الأصمعي أنه قال : الحَنَفُ أن تُقْبِلَ إبْهِامُ الرجْلِ اليُمْنَى على أُخْتِهَا من اليُسْرَى وأَنْ تُقْبِلَ الأُخْرَى إلَيْها إقْبَالاً شديداً .
وأنشد لِدَايَةِ الأحْنفِ وكانت ترقصُه وهو طفل :
والله لولاَ حَنَفٌ برِجْلِهِ
ما كانَ في فِتْيَانِكُمْ مِنْ مِثْلِه
ومِنْ صلةٌ هَهُنا .
عمرو عن أبيه قال : الحنيفُ المائِل من خَيْرٍ إلى شَرَ ومن شَرَ إلى خَيْرٍ .
قال ثعلب ومنه أُخِذَ الحَنَفُ .
ورَوَى ابْنُ نجدة عن أبي زيد أنه قال الحنيف المستقيم ، وأنشد :
تعلَّمْ أن سيَهْدِيكُم إلَيْنَا
طريقٌ لا يَجُورُ بِكم حَنِيفُ
وقال الليث : الحنيفُ المسلم الذي يستقبِلُ البيتَ الحرامَ على مِلَّةِ إبراهيمَ فهو حنيفٌ . وقيل : كلُّ من أَسْلَمَ لأمرِ الله ولم يلْتَوِ فهو حنيفٌ .
وقال أبو عبيدة في قول الله جلّ وعزّ : ( بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا ) ( البَقَرَة : 135 ) .
قال : مَنْ كان على دين إبراهيمَ فهو حنيفٌ .
قال : وكان عَبَدَةُ الأوْثَانِ في الجاهليَّة يقولون : نحن حُنَفَاءُ على دين إبراهيم ، فلمَّا جاء الإسلامُ سَمَّوا المُسْلِمَ حنِيفاً .
وقال الأخْفش : الحنيفُ المُسْلِمُ وكان في الجاهلية يُقَال لِمَن اخْتَتَن وحَجَّ البيْتَ حنيفٌ ؛ لأَنَّ العربَ لم تتمسَّكْ في الجاهليّة بشيء من دين إبراهيم غيرَ الخِتَان وحَج البيت ، فكلُّ من اخْتَتَن وحَجَّ قيل له حَنِيفٌ . فلمَّا جاءَ الإسلامُ عادت الحنيفيَّةُ فالحنيف المسلم .
حدَّثَنَا الحسين قال حدثنا عثمان قال حدثنا وكيعٌ عن مرزوق قال سمعت الضَّحَّاك يقول في قوله تعالى : ( حُنَفَآءَ للَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ ) ( الحَجّ : 31 ) قال حُجَّاجاً وكذلك قال السّدي قال حنفاء حُجَّاجاً .
وقال أبو إسحاق الزجاج نَصَبَ ) حَنِيفًا ( في هذه الآيةِ على الحَالِ ، المعنى بل نَتَّبِعُ مِلَّةَ إبراهيم في حَالِ حَنِيفِيَّتِه ، ومَعْنَى الحَنِيفِيَّةِ في اللغة المَيْلُ ، والمعنى أَنَّ إبراهيم حَنَفَ إلى دين الله ودين الإسلام فإنما أُخِذَ الحَنَفُ من قولهم : رِجْل حَنْفَاءُ ورَجُلٌ أَحْنَفُ ، وهو الذي تَمِيلُ قَدَمَاه كلُّ واحدةٍ إلى أُختِها بِأَصَابعها .
وقال الفرَّاءُ : الحنيفُ مَنْ سُنَّتُهُ الاخْتِتَانُ .
وقال اللَّيْثُ السُّيُوف الحنيفية تنسب إلى الأحْنفِ بْنِ قَيْسٍ لأنه أَوَّلُ مَنْ أَمَرَ باتخَاذِها . قال : والقياس أحْنَفِيُّ . وبنو حنيفةَ حَيٌّ من ربيعةَ . ويقال : تَحَنَّفَ فلانٌ إلى الشيء تحنُّفاً إذا مال إليه . وحَسَبٌ حَنِيفٌ أي حديث إسلامي لا قَدِيمَ له .
وقال بن حَبْنَاء التميميُّ :
وماذَا غيرَ أنك ذو سِبَالٍ
تُمَسحُها وذُو حَسَبٍ حَنِيفِ
ثعلب عن ابن الأعرابي : الْحَنْفَاءُ شجرةٌ . والحَنْفَاءُ القوس ، والحَنْفَاءُ الموسى ، والحَنْفَاءُ السُّلَحْفَاةُ ، والحنْفَاء الحرباءة ، والحَنْفَاء الأَمَة المتلوّنة تكسَل مَرة وتنشط أُخْرَى .
نحف : قال اللَّيثُ : نَحُفَ الرجل يَنْحُفُ نحافة فهو نَحِيفٌ قَضِيفٌ ضَرِبٌ قليل اللحم ، وأنشد :
ترى الرَّجُلَ النحيفَ فَتَزْدَرِيه
وتَحْتَ ثِيَابِه رَجُلٌ مَزِير
نفح : أخبرني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : النَّفِيحُ والمِنفَحُ والمِعَنُّ الداخل مع القومِ وليس شأنُه شَأْنَهُم .
قال الأزهري : هكذا جَاء به في هذا الموضع .
وقال في موضع آخر : النَّفِيج بالجيم الذي يَعْتَرِض بين القوم وَلا يُصلح ولا يفسد ، وهَذَا قَوْلُ ثعلب .
قال : وقال ابن الأعرابي : النَّفِيحُ الذي يَجيءُ أَجْنَبِيّاً فيدخلُ بين القوم ويسُلّ بينهم ويُصلح أمرهم .
وقال اللَّيْثُ : نَفَح الطيبُ يَنْفَحُ نَفْحاً ونُفُوحاً إذا فَاح رِيحُه ، وله نَفْحَةٌ طيبةٌ ونَفْحَةٌ خبيثَةٌ ونَفَحت الدابة إذا رمِحت بِرِجْلِها ورمت بحدّ حافرها .
ونَفَحَهُ بالسّيف إذا تناوله شَزْراً ، ونَفَحَه بالمال نَفْحاً ؛ ولا تزال له نَفَحَاتٌ من المعْرُوفِ أي دفعات . قال : والله هو النَّفَّاحُ المُنْعِمُ على عبَادِه . قلت : لم أَسْمَعْ النَّفَّاحَ في صفات الله التي جاءت في القرآن ثُمَّ في سُنَّةِ المصطفى عليه السلام ، ولا يجوز عند أَهْلِ العِلْم أن يُوصف الله جل وعز بصفة لم يُنْزِلْها في كتابه ، ولم يبينْهَا على لسان نَبِيه ج . وإذا قِيلَ للرَّجُل نَفَّاحٌ فمعناه الكثير العَطَايَا .
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم أنه قال في قول الله جلّ وعزّ : ( وَلَئِن مَّسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ مِّنْ عَذَابِ رَبِّكَ ) ( الأنبيَاء : 46 ) فقال : أصابَتْنَا نَفْحَةُ الصَّبا أي رَوْحَةٌ وَطِيبٌ لا غَمّ فيها ولا كَرْبَ ، وأصابتنا نَفْحَةٌ من سَمُومٍ : أي حَرٌّ وغمٌّ وكربٌّ وأنشد في طيب الصَّبا :
إذا نَفَحَتْ مِنْ عَنْ يمين المَشَارِق
ونَفَحُ الطيب إذا فَاحَ رِيحُه وقال جِرانُ العود يذكر جارَته :
لَقدْ عَاجَلَتْنِي بالقَبِيح وَثوْبُها
جَدِيدٌ ومن أَرْدَانِها المسْكُ يَنْفَحُ
أي يفُوح طيبُه ، فجعل النَّفْحَةَ مَرَّة أشَدَّ العذابِ لقول الله جلّ وعزّ : ( وَلَئِن مَّسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ مِّنْ عَذَابِ رَبِّكَ ( . وجعلها مرةً ريحَ مِسْكٍ . وقال الأصمعيُّ : ما كان من الريح سَمُوماً فله لَفْحٌ وما كان بارِداً فله نَفْحٌ .
وقال الليث : الإنْفَحَةُ لا تكُونُ إلا لكل ذي كَرِش ، وهو شيء يُسْتَخْرَجُ من بَطْنِ ذِيهِ أصفرُ يُعْصَرُ في صوفَةٍ مُبْتَلَّةٍ في اللبن فيغلَظُ كالجُبن . الحراني عن ابن السكيت هي إِنْفَحَةُ الجَدْي وإِنْفَحَّةُ الْجدي ولا تقل أَنْفِحَة . قال : وحضرني أَعْرابِيَّانِ فَصيحَانِ من بني كلابٍ ، فقال أحدهما : لا أقول إلاَّ إنْفَحَةً وقال الآخَرُ : لا أقولُ إلا مِنْفَحَةٍ ، ثم افترقا على أن يسألاَ عنهما أشياخ بَنِي كلاب ، فاتفقت جماعةٌ على قولِ ذَا وجماعةٌ على قولِ ذَا ، فهما لُغتانِ .
وقال أبو عبيد : هي الإنْفَحَةُ بكسر الألف وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : إِنْفَحَةٌ وإِنْفَحَةٌ وهي اللغة الجَيدَة ، ويقال مِنْفَحَةٌ وبِنَفْحَةٌ .
وفي الحديث : ( أَوَّلُ نَفْحَةٍ من دم الشهيد ) ، قال شمر قال خالد بن جَنْبة : نفحة الدّم أَوَّلُ فَوْرَةٍ مِنْهُ ودَفْعَةٍ . وقال الراعي :
نَرْجُو سِجَالاً من المعروف ينفحها
لِسَائِلِيه فلا مَنٌّ ولا حَسَدُ
وقال أبو الهيثم : الجَفْرُ من أَوْلادِ الضَأَنِ والمعز ما قد استكرش وفُطِمَ خمسينَ يَوْماً من الوِلادة أو شَهْرَيْنِ أو صارت إِنْفَحَتهُ كَرِشَاً حين رَعَى النَّبْتَ وإنما تكون إنْفَحَةً ما دام يَرْضَعْ . وقال الفراء طعنة نَفُوحٌ يَنْفَحُ دَمُها سَريعاً .
وقال أبو زيد : من الضُّروع النَّفُوحُ وهي التي لا تحبس لَبَنَها ثعلب عن ابن الأعرابي : النَّفْحُ الذبُّ عن الرَّجُلِ ، يقال : هو يُنَافِحُ عن فُلانٍ . وقال غيره : هو يُنَاضِحُ عنه . وقال ابن السكيت : النَّفِيحةُ القَوْسُ وهي شطيبة من نَبْعٍ وقال مُليحٌ الهذلي :
أَنَاخُوا مُعِيداتِ الوَجيفِ كأَنَّها
نَفَائِحُ نَبْعٍ لم تَربَّعْ ذَوَابِل
ويقال للقوس النفيحة أيضاً ، وهي الفجواءُ المُنفَحَّة .
حفن : قال الليث : الحَفْنُ أَخْذُكَ الشَّيْءَ بِرَاحَةِ الكَف والأصابِع مضمومةً . ومِلْءُ كُل كفَ حَفْنَةٌ . واحْتَفَنْتُ إذا أخذتَ لنفسك .
والمحْفَنُ ذُو الجَفْنِ الكثيرِ . وكان مِحْفَنٌ أبا بَطحَاءَ إليه ينسب الدوابّ البَطْحَاوِيَّةُ .
أبو عبيد عن أبي زيد : احتَفَنْتُ الرجلَ احْتِفَاناً إذا اقتلعَته من الأرض .
قال وقال أبو عمرو : الحُفْنَةُ الحُفْرَةُ ، وجمعها حُفَن .
وقال شمر : الحُفنة الحُفْرَةُ وأنشد :
هَلْ تَعْرِفُ الدَّارَ تَعفَّتْ بالحُفَنْ
قال : وهي قَلَتَاتٌ يَحْتَفِرُها الماءُ كَهَيْئَةِ البِرَكِ .
وقال ابْنُ السكيتِ : الحُفَن : نُقرٌ يكون الماءُ فيها ، وفي أَسْفَلِها حَصًى وتُرابٌ . وأنشدني أبو بكر الإيادي لعَدِيّ بن الرقاع العاملي .
بِكْرُ تُرَيثها آثَارُ مُنْبَعِقٍ
تَرى بِه حُفَنَاً زُرْقاً وغُدْرَانَا

### Türkçe

ح ن ف
**نحن** ، **حنف** ، **حفن** ، **نحف** ، **نفح** : ( kullanılmış ) .

**فحن** : **فحن**’a gelince, o, Leys katında ihmaldir. **فَيْحَانُ** bir yer adıdır; ve ben onu **فَحَنَ**’dan **فَيْعَالاً** sanıyorum; daha çoğu, **الأفْيَحِ**’den **فَعْلاَن**’dır; o da geniş olandır. Araplar kadına **فَيْحُونَةَ** adını vermiştir.

**حنف** : Leys dedi: **الحَنَفُ** ayağın üst kısmında bir meyildir; böylece adam **أَحْنَفُ**tur, ayak **حَنْفَاءُ**dır. Ve denilir ki: **الأحنفُ بنُ قَيْسٍ** ona, ayağında bulunan bir **لِحَنَفٍ** sebebiyle adlandırıldı.

Sa‘leb, Ebû Nasr’dan, o da Asma‘î’den rivayet etti ki şöyle dedi: **الحَنَفُ**; sağ ayağın başparmağının, soldaki kardeşine yönelmesi ve ötekinin de ona şiddetli bir yönelişle yönelmesidir.

**الأحْنفِ**’in dadısı için inşad etti; o, çocukken onu oynatırdı:
Allah’a yemin olsun, ayağında bir **حَنَفٌ** olmasaydı
Sizin delikanlılarınız içinde onun gibisi olmazdı

Ve burada **مِنْ** bir sıla’dır.

Amr, babasından: **الحنيفُ** hayırdan şerre ve şerden hayra meyledendir, dedi.

Sa‘leb dedi: Bundan **الحَنَفُ** alınmıştır.

İbn Nucde, Ebû Zeyd’den rivayet etti ki şöyle dedi: **الحنيف** dosdoğru olandır; ve inşad etti:
Öğren ki sizi bize iletecek
Sizi saptırmayacak bir yol, **حَنِيفُ**tur

Leys dedi: **الحنيفُ**; İbrahim’in milleti üzere Beyt-i Harâm’a yönelen Müslümandır; o hâlde o **حنيفٌ**tir. Ve denildi: Allah’ın emrine teslim olan ve eğrilmeyen herkes **حنيفٌ**tir.

Ebû Ubeyde, Allah’ın (aziz ve celil) sözü hakkında: (**بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا**) (**البَقَرَة : 135**).
Dedi: İbrahim’in dini üzere olan kimse **حنيفٌ**tir.
Dedi: Câhiliyede putlara tapanlar derlerdi ki: Biz İbrahim’in dini üzere **حُنَفَاءُ**yız; İslâm gelince Müslümana **حنِيفاً** adını verdiler.

Ahfeş dedi: **الحنيفُ** Müslümandır. Câhiliyede, sünnet olan ve Beyt’i hacc eden kimseye **حنيفٌ** denirdi; çünkü Araplar câhiliyede İbrahim’in dininden sünnet ve Beyt haccı dışında bir şeye tutunmadılar; sünnet olan ve hacc eden herkese **حَنِيفٌ** denirdi. İslâm gelince **الحنيفيَّةُ** geri döndü; artık **الحنيف** Müslümandır.

Bize Hüseyin haber verdi; dedi: Osman bize haber verdi; dedi: Vekî‘ bize haber verdi; Merzûk’tan; dedi: Dahhâk’ı, Yüce Allah’ın sözü hakkında: (**حُنَفَآءَ للَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ**) (**الحَجّ : 31**) şöyle derken işittim: **حُجَّاجاً**. Suddî de böyle dedi; dedi: **حنفاء**; **حُجَّاجاً**.

Ebû İshâk ez-Zeccâc dedi: Bu âyette **حَنِيفًا**’yı **الحَالِ** üzere nasbetti; mânâ: İbrahim’in milletine, onun **حَنِيفِيَّتِه** hâlinde uyarız. Dil bakımından **الحَنِيفِيَّةِ**’nin mânâsı meyildir; mânâ: İbrahim Allah’ın dinine ve İslâm dinine meyletti. Şu hâlde **الحَنَفُ**, onların “**رِجْل حَنْفَاءُ** ve **رَجُلٌ أَحْنَفُ**” sözünden alınmıştır; o, ayaklarının her birinin parmaklarıyla ötekine meylettiği kimsedir.

Ferrâ dedi: **الحنيفُ**; sünneti **الاخْتِتَانُ** olan kimsedir.

Leys dedi: **السُّيُوف الحنيفية**; **الأحْنفِ بْنِ قَيْسٍ**’e nisbet edilir; çünkü onu edinmeyi ilk emreden odur. Dedi: Kıyas **أحْنَفِيُّ**dur. **بنو حنيفةَ** Rebîa’dan bir kabiledir. Ve denilir: Falan, şeye **تَحَنَّفَ** etti, **تحنُّفاً**; ona meylettiği zaman. Ve **حَسَبٌ حَنِيفٌ**: yani eski olmayan, İslâmî bir soy-sop.

İbn Habnâ’ et-Temîmî dedi:
Ve nedir, bıyıklı biri olmandan başka,
Onları silersin; ve **حَسَبٍ حَنِيفٍ** sahibi olmandan başka?

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الْحَنْفَاءُ** bir ağaçtır. **الحَنْفَاءُ** yaydır; **الحَنْفَاءُ** usturadır; **الحَنْفَاءُ** kaplumbağadır; **الحنْفَاء** bukalemundur; **الحَنْفَاء** renk değiştiren cariyedir; bir kere tembelleşir, başka bir kere canlanır.

**نحف** : Leys dedi: Adam **نَحُفَ** eder, **يَنْحُفُ** eder; **نحافة**; o hâlde o **نَحِيفٌ**dür; **قَضِيفٌ**; **ضَرِبٌ**; eti azdır. Ve inşad etti:
Zayıf adamı görürsün de onu küçümsersin,
Hâlbuki elbiselerinin altında güçlü bir adam vardır

**نفح** : Münzirî bana, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi: **النَّفِيحُ** ve **المِنفَحُ** ve **المِعَنُّ**; kavimle birlikte içeri giren, hâli onların hâli olmayan kimsedir.
Ezherî dedi: Bu yerde böyle geldi.
Ve başka bir yerde dedi: **النَّفِيج** (ج ile) kavmin arasına girip araya çıkan; ne düzeltir ne bozar; bu Sa‘leb’in sözüdür.
Dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **النَّفِيحُ**; yabancı olarak gelip kavmin arasına giren, aralarında sızan ve işlerini ıslah eden kimsedir.

Leys dedi: Güzel koku **نَفَح** eder, **يَنْفَحُ** eder; **نَفْحاً** ve **نُفُوحاً**; kokusu yayıldığı zaman. Onun güzel bir **نَفْحَةٌ**si ve kötü bir **نَفْحَةٌ**si vardır. Ve binek **نَفَحت**; ayağıyla çifte attığı ve toynağının keskinliğiyle vurduğu zaman.
Ve onu kılıçla **نَفَحَهُ**; onu yan bakışla ele aldığı zaman. Ve onu malla **نَفْحاً** **نَفَحَهُ**; ve onun için **نَفَحَاتٌ** (iyilikten) eksik olmaz; yani defalar. Dedi: Allah, kullarına nimet veren **النَّفَّاحُ**tır. Dedim: Kur’ân’da sonra da seçilmiş peygamberin (ona selâm) sünnetinde gelen Allah’ın sıfatları içinde **النَّفَّاحَ**’ı işitmedim; ilim ehli yanında, Allah (aziz ve celil) kitabında indirmediği ve peygamberinin dili üzere açıklamadığı bir sıfatla vasfedilmesi câiz değildir. Bir adama **نَفَّاحٌ** denilirse mânâsı: bağışları çok olandır.

Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi ki, Allah’ın (aziz ve celil) sözü hakkında: (**وَلَئِن مَّسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ مِّنْ عَذَابِ رَبِّكَ**) (**الأنبيَاء : 46**) şöyle dedi: Bize **نَفْحَةُ الصَّبا** isabet etti; yani içinde gam ve keder bulunmayan bir esinti ve hoşluk. Ve bize **نَفْحَةٌ من سَمُومٍ** isabet etti: yani sıcaklık, gam ve keder. Ve **الصَّبا**’nın hoşluğu hakkında inşad etti:
Doğuların sağ tarafından **نَفَحَتْ** ettiği zaman

Ve güzel koku **نَفَحُ** eder; kokusu yayıldığı zaman. Ve Cırânu’l-‘Ûd, komşusunu anarak dedi:
Bana çirkince davrandı; hâlbuki elbisesi
Yeni; ve yenlerinden misk **يَنْفَحُ**
Yani kokusu yayılır. Böylece **النَّفْحَةَ**yı, Allah’ın (aziz ve celil) sözü sebebiyle azabın en şiddetlisinden bir kere yaptı: (**وَلَئِن مَّسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ مِّنْ عَذَابِ رَبِّكَ**). Ve onu bir kere de misk rüzgârı yaptı. Asma‘î dedi: Rüzgârdan semûm olanın **لَفْحٌ**ı vardır; soğuk olanın **نَفْحٌ**ı vardır.

Leys dedi: **الإنْفَحَةُ** ancak işkembesi olan her şey için olur; onun karnından çıkarılan sarı bir şeydir; süte, ıslak bir yün parçası içinde sıkılır da peynir gibi koyulaşır. Harânî, İbnü’s-Sikkît’ten: O, **إِنْفَحَةُ الجَدْي** ve **إِنْفَحَّةُ الْجدي**’dir; **أَنْفِحَة** deme. Dedi: Benim yanımda Benî Kilâb’dan iki fasih bedevî hazır bulundu; biri dedi: Ben ancak **إنْفَحَةً** derim; öteki dedi: Ben ancak **مِنْفَحَةٍ** derim. Sonra Benî Kilâb’ın ihtiyarlarına bunları sormak üzere ayrıldılar; bir topluluk bunun sözü üzerinde, bir topluluk da bunun sözü üzerinde birleşti; ikisi de iki lehçedir.

Ebû Ubeyd dedi: O, elifi kesreli olarak **الإنْفَحَةُ**’dır. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **إِنْفَحَةٌ** ve **إِنْفَحَةٌ**; bu iyi dildir. Ve denilir: **مِنْفَحَةٌ** ve **بِنَفْحَةٌ**.

Hadiste: (**أَوَّلُ نَفْحَةٍ من دم الشهيد**) ; Şemmer dedi: Hâlid b. Cenbe dedi: **نفحة الدّم**; ondan ilk kaynama ve ilk fışkırma/itmedir. Râ‘î dedi:
İyilikten bolca akış umarız; onu **ينفحها**
İsteyenlerine; ne başa kakma vardır ne haset

Ebû’l-Heysem dedi: **الجَفْرُ**; koyun ve keçi yavrularından, işkembesi oluşmuş ve doğumdan elli gün yahut iki ay sonra sütten kesilmiş olan; yahut bitki otladığı vakit **إِنْفَحَتهُ** işkembe olmuş olandır. **إنْفَحَةً** ancak emdiği müddetçe olur. Ferrâ dedi: **طعنة نَفُوحٌ**; kanı çabucak **يَنْفَحُ** eder.

Ebû Zeyd dedi: Memelerden **النَّفُوحُ**; sütünü tutmayan memedir. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النَّفْحُ** adamı savunmadır; denilir: O, falan için **يُنَافِحُ** eder. Başkası dedi: O, onun için **يُنَاضِحُ** eder. İbnü’s-Sikkît dedi: **النَّفِيحةُ** yaydır; **نَبْعٍ**dan bir parçadır. Müleyh el-Hüzelî dedi:
Hızlı koşunun döndürülenlerini çöktürdüler; sanki onlar
**نَفَائِحُ نَبْعٍ**; henüz bahar otlamamış, zayıflamışlar

Yaya **النفيحة** da denilir; o, geniş olan **المُنفَحَّة**’dir.

**حفن** : Leys dedi: **الحَفْنُ**; avuç içiyle ve parmaklar bitişik olarak bir şeyi almandır. Her avucun dolusu bir **حَفْنَةٌ**dir. Ve **احْتَفَنْتُ**; kendin için aldığın zaman.

**المحْفَنُ**; göz kapağı çok olan kimsedir. **مِحْفَنٌ** Ebû Bathâ’ idi; ona nisbetle binekler **البَطْحَاوِيَّةُ** diye anılır.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Adamı **احتَفَنْتُ**; **احْتِفَاناً**; onu yerden söküp çıkardığın zaman.

Dedi: Ebû Amr dedi: **الحُفْنَةُ** çukurdur; çoğulu **حُفَن**’dir.

Şemmer dedi: **الحُفنة** çukurdur; ve inşad etti:
Evi tanır mısın? **بالحُفَنْ** ile silinip yok olmuş

Dedi: O, suyun havuzlar gibi kazdığı küçük oyuklardır.

İbnü’s-Sikkît dedi: **الحُفَن**; içinde su bulunan oyuklardır; alt tarafında çakıl ve toprak vardır. Ebû Bekir el-İyâdî bana, ‘Adiyy b. er-Rikâ‘ el-‘Âmilî için inşad etti:
İlk doğuran; onun izleri fışkıran bir kaynağın izleridir;
Orada mavi **حُفَنَاً** ve gölcükler görürsün.
