# حنق (ح-ن-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%86%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ن - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والقاف والنون معهما
ح ق ن، ن ق ح، ق ن ح، ح ن ق مستعملات
حقن:
الحَقين: اللَّبَنُ المَحقُونُ في مِحْقَنٍ. وفي مَثَل: أَبَى الحَقينُ العِذْرة. وأصلُه أنّ أعرابياً أَتَى حَيّاً فسألهم اللَّبَن، فقيل له: ما عندَنا لَبَنٌ، فالتفت إلى سِقاء فيه لبن فقال: يأبَى الحَقينُ العِذْرة، أي يأبَى الحقين أنْ أقبَلَ عُذْرَكم.
وحَقَنْتُه: جَمَعْتُه في سِقاء ونحوِه. وحَقَنْتُ دَمَه: إذا انْقَذْتُه من قَتْلٍ أحلَّ به. واحتَقَنَ الدَمُ في جَوْفه: إذا اجتَمَعَ من طعنةٍ جائفة. والحُقنةُ: اسمُ دواءٍ يُحْقَنُ به المريضُ المُحتَقِن. وبَعيرٌ مِحقانٌ يحقُنِ البَوْل، فإذا بالَ أكثَرَ.
والحاقِنتان: نُقْرَتا التَرْقُوَتَيْن، والجميع: الحَواقِن.
نقح:
النَّقْح: تَشذيبكَ عن العَصَا أُبَنَها. وكلُّ شيءٍ نَحَّيْتَه عن شَيء فقد نَقَحْتَه من أذىً. والمُنَقِّحُ للكلام: الذي يُفَتِّشُه ويُحسِنُ النَظَر فيه، وقد نَقَّحْتُ الكلامَ.
فتح:
القَنْح: اتَّخاذُك قُنّاحة تشُدُّ بها عِضادةَ الباب ونحوه، تُسَمِّيه الفُرْس قانه. قال غير الخليل: لا أعرفُ القَنْح إلا في الشُرْب، وهو شُربٌ في أَفاويقَ، ويُرْوَى في الحديث. "وأَشْرَبُ فأَتَقَنَّحُ" وأَتَقَمَّحُ، يُرْوَيان جميعاً.
حنق:
الحَنَق: شِدُّةُ الاغتِياظ، حَنِقَ حَنَقاً فهو حَنِق. والاِحناق: لُزُوقُ البَطْنِ بالصُلْب، قال:
فأحنَقَ صُلْبُها وسَنامُها

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **القاف** ve **النون** bunlarla birlikte
**ح ق ن**، **ن ق ح**، **ق ن ح**، **ح ن ق** kullanımdadırlar.

**حقن**:
**الحَقين**: **مِحْقَن** içinde **المَحقُونُ** süt. Ve bir meselde: “**أَبَى الحَقينُ العِذْرة**.” Aslı şudur ki bir bedevî bir kabileye geldi de onlardan süt istedi; ona: “Bizim yanımızda süt yoktur” denildi. O da içinde süt bulunan bir kırbaya dönüp baktı da dedi ki: “**يأبَى الحَقينُ العِذْرة**”, yani **الحقين** sizin özrünüzü kabul etmemi reddeder.

Ve “**حَقَنْتُه**”: onu kırbada ve benzerinde topladım. Ve “**حَقَنْتُ دَمَه**”: üzerine helâl olan bir öldürmeden onu kurtardığım zaman. Ve “**احتَقَنَ الدَمُ في جَوْفه**”: içi delici bir yaradan dolayı toplandığı zaman. Ve **الحُقنةُ**: **المُحتَقِن** hastaya onunla **يُحْقَنُ** olunan bir ilacın adıdır. Ve **مِحقانٌ** bir deve; idrarı tutar, idrar yaptığında daha çok yapar.

Ve **الحاقِنتان**: iki köprücük kemiğinin iki çukuru; çoğulu: **الحَواقِن**.

**نقح**:
**النَّقْح**: senin asadan onun pürüzlerini budaman. Ve her şey ki onu bir şeyden uzaklaştırdın, muhakkak onu bir eziyetten **نَقَحْتَه**. Ve söz için **المُنَقِّحُ**: onu araştıran ve onda bakışı güzel yapan kimsedir; ve ben sözü **نَقَّحْتُ**.

**فتح**:
**القَنْح**: senin kapının pervazını ve benzerini onunla bağladığın bir **قُنّاحة** edinmendir; Farslar ona **قانه** adını verir. Halîl’den başkası dedi ki: Ben **القَنْح**’ı içmede olanın dışında bilmem; o, ağız dolusu yudumlar hâlinde bir içiştir; ve hadiste rivayet olunur: “**وأَشْرَبُ فأَتَقَنَّحُ**” ve “**وأَتَقَمَّحُ**”; ikisi de birlikte rivayet olunur.

**حنق**:
**الحَنَق**: öfkenin şiddeti; **حَنِقَ** **حَنَقاً**; o hâlde o **حَنِق**tir. Ve **الاِحناق**: karnın sırta yapışmasıdır; dedi ki:
فأحنَقَ صُلْبُها وسَنامُها

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الحَنَقُ: الغيظُ، والجمع حِناق. وقد حَنِقَ عليه بالكسر، أي اغتاظ فهو حَنِق. وأَحْنَقَهُ غيره فهومُحْنَقٌ. قالت قُتَيْلَةُ:
ما كانَ ضَرَّكَ لو مَنَنْتَ وربمامَنَّ الفَتى وهو المَغيظُ المُحْنَقُ
وأحْنَقَ سنامُ البعيرِ، أي ضَمُرَ ودَقَّ وحِمارٌ مُحْنِقٌ: ضَمُرَ من كثرة الضراب. والمَحانيقُ: الإبل الضُمَّرُ.

##### Türkçe

**الحَنَقُ**: öfke (kinli kızgınlık); çoğulu **حِناق**. Ve **حَنِقَ** ona, kesre ile; yani öfkelendi; o hâlde o **حَنِق**tir. Ve başkası onu **أَحْنَقَهُ**; o hâlde o **مُحْنَقٌ**dur. **قُتَيْلَةُ** dedi:
ما كانَ ضَرَّكَ لو مَنَنْتَ وربمامَنَّ الفَتى وهو المَغيظُ المُحْنَقُ
Ve devenin hörgücü **أحْنَقَ**; yani zayıfladı, inceldi ve **حِمارٌ مُحْنِقٌ**: çokça çiftleşmeden dolayı zayıfladı. Ve **المَحانيقُ**: zayıf develer.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الحاء والقاف والنون
حقن ، حنق ، قنح ، نقح : مستعملة .
حقن : قال الليث : الحَقِينُ : لَبنٌ مَحْقونٌ في مِحْقن . قلت : الحَقِين : اللبنُ الذي قد حُقِنَ في السِّقَاء ، ويجوز أن يُقال للسِّقَاء نفسه مِحْقن ، كما يُقال له مِصْرَبٌ ومِجزَم . وكل ذلك محفوظ عن العرب . ومن أمثالهم : ( أبى الْحَقِينُ العِذْرَة ) يضرب مثلاً للرجل يَعْتَذر ولا عُذْرَ له . وقال أبو عُبيد : أَصْلُ ذلك أن رجلاً ضاف قوماً فاستسْقَاهم لَبناً وعندهم لبنٌ قد حَقَنُوه في وَطْب فاعْتَلُّوا عليه واعتذروا فقال : أبى الحَقِين العِذْرَةَ أي هذا الحَقين يُكَذِّبُكم . وقال المُفَضَّل : كُلّ ما ملأتَ شيئاً أو دَسَسْتَه فيه فقد حَقَنْتَه . ومنه سُمِّيت الْحُقْنَة . قال : وحَقَن الله دمه : حبسه في جلْده وملأَه به ، وأنشد في نعت إبل امتلأَت أَجوافُها : جُرْداً تحقَّنَت النَّجِيلَ كأنّمَا بجُلُودِهِنّ مَدَارِجُ الأَنْبَار وقال الليث : إذا اجتمع الدَّمُ في الجوف
من طَعْنة جائِفَة تقول : احتَقَنَ الدَّمُ في جوفِه . واحْتَقَنَ المريض بالحُقْنَةِ . قال وبعير مِحْقَان : وهو الذي يَحْقِنُ البول فإذا بَال أَكثر . قال : والحاقِنَتان : نُقْرَتَا التَّرْقُوَتين والجميع الحَوَاقِنُ . وقال أبو عُبيد في قول عائشة : ( تُوفِّي رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) بين سَحْرِي ونَحْرِي وحاقِنَتِي وذَاقِنَتي ) . قال أبو عمرو : الحَاقِنَة : النُّقرة التي بين التَّرقُوة وحَبْلِ العاتِق وهما الحاقِنَتَان . وقال أبو زيد : يقال في مَثَل : ( لأُلحِقَنَّ حَوَاقِنَك بَذَواقِنك ) . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الحَاقِنَة المَعِدة ، والذَّاقِنَة : الذَّقَنُ . قال : وأحقَنَ الرجل إذا جمع أَلوان اللبَن حتى تطيب . وأَحقَن بوله إذا حبَسَه . وقال ابن شُمَيل : المُحْتَقِنَ من الضُّرُوع : الواسعُ الفسيح وهو أَحْسَنُهَا قَدْراً كأنما هو قَلْتٌ مُجْتَمع مُتَصَعِّد حسَن ، وإنها لمُحْتَقِنَة الضَّرْع . وقال ابن الأعرابي : الحَلْقَةُ والْحَقْنَةُ : وَجَع يكون في البطن ، والجميع أَحْقَالٌ وَأَحْقَانٌ ، رواه أبو تُرَاب . وفي الحديث : ( لا رأي لِحاقِب ولا حاقِن ) والحاقِنُ في البوْلِ والحاقِبُ في الغَائِطِ . نقح : الليث : النَّقْحُ : تَشْذِيبُك عن العصا أُبَنَها وكذلك في كل شيء من أذى نحَّيْتَهُ عن شيء فقد نَقَحْتَه . قال : وَالمُنَقِّح للكلام : الذي يُنَقِّش عنه ويحسن النَّظر فيه ، وقد نَقَّحتُ الكلام . ورُوَي عن أبي عمرو بن العلاء أَنَّه قال في مَثَل : ( استغْنَت السُّلاَّءَة عن التَّنْقِيح ) ، وذلك أن العصا إِنَّما تُنَقَّح لتَمْلُسَ وتَخْلُق ، والسُّلاَّءة : شَوْكَةُ النَّخْلَة وهي في غاية الاستواء والمَلاَسَة فإن ذهبتَ تَقْشِرُ منها قِشْرَها خَشُنَت ، يُضرب مثلاً لمن يُريد تقويم ما هو مستقيم . وقال أبو وَجْزَةَ السَّعْدِيّ : طَوْراً وَطَوْراً يَجُوبُ العُقْرَ من نَقَحٍ كالسَّنْدِ أَكْبَادُه هِيمٌ هراكِيلُ والنقحُ : الخالصُ من الرَّمل ، والسّنْدُ : ثياب بيض ، وأكبادُ الرَّملِ : أوساطه . والهَراكيلُ : الضِّخامُ من كُثْبَانِه . أبو العبَّاس عن ابن الأعرابي : أنقَحَ الرجُلُ إذا قلعَ حِلية سيفِهِ في الجَدْبِ والفَقْرِ . وأَنْقَح شِعْرَه إذا نَقَّحَه وحَكَّكَه . قنح : قال الليث : القَنْحُ : اتِّخاذُك قُنَّاحَة تَشُدُّ بها عِضادة باب ونحوه تُسَمِّيه الفُرْسُ قَانَه . ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال لِدَرْوَنْدِ البابِ النِّجافُ والنَّجْرانُ ، ولمِتْرَسِه القُنَّاحُ ، ولِعتبتِه النَّهضةُ . وفي حديث أُمِّ زرع : ( وعنده أقولُ فلا أُقَبِّح وأشرب فأَتقنَّح ) وبعضهم يرويه ( فأتَقَمَّح ) . قال ابن جَبَلة : قال شمر : سمعتُ أبا عُبيد يسأَلُ أبا عبد الله الطُّوالَ النَّحْوِي عن معنى قوله فَأَتَقَنَّحَ ؟ فقال أبو عبد الله : أظُنّها تُريد أشربُ قليلاً قَلِيلاً . قال شمر : فقلت : ليس التَّفسيرُ هكذا ، ولكن التّقَنُّح أن يشرب فوق الرِّيِّ ، وهو حَرْفٌ رُوي عن أبي زيد فأعجَبَ ذلك أبا
عُبيد ، قُلْتُ : وهو كما قال شمر ، وهو التَّقَنُّج والتَرْنُّح ، سَمِعْتُ ذلك من أعرابِ بني أسد ، وقال أبو زيد : قَنَحْتُ من الشَّرَاب أَقْنَحُ قَنْحاً إذا تكارهت على شَرْبه بعد الرِّيِّ ، وتَقَنَّحْتُ منه تَقَنُّحاً وهو الغالبُ على كلامهم . وقال أبو الصَّقر : قنِحْتُ أَقْنَح قَنَحاً . وقال غيره : قَنَحْتُ الباب قَنْحاً فهو مَقْنوحٌ : وهو أن تَنْحِتَ خشبةً ثم ترفع الباب بها . تقولُ للنَّجَّارِ : اقنَحْ باب دارِنا فيصنعُ ذلك ، وتلك الخشبة هي القُنَّاحَة وكذلك كلُّ خشبة تُدْخِلُها تحت أُخْرَى لتُحَرِّكَها . حنق : الحَنَق : شِدّة الاغتياظ . تقول : حَنِقَ يَحْنَق حَنَقاً والنعت حَنِق . قال : والإحْنَاقُ : لُزوقُ البطن بالصُّلْب وقال لَبِيد : فأحنَقَ صُلبُها وَسَنَامُها وقال أبو عُبيد : المُحْنِق : القليل اللَّحْم ، واللاَّحِق مثلُه . وقال أبو الهَيْثَمِ : المُحْنِق : الضّامِرُ ، وأنشد : قد قَالَتِ الأَنْسَاعُ للبَطْنِ الْحَق قِدْماً فَآضَتْ كالفَنِيق المُحْنِق وقال الأصمعي في قول ذي الرُّمَّةِ يَصِفُ الرِّكَابَ في السَّفَر : مَحَانِيق تُضْحي وهي عُوجٌ كَأَنَّهَا بِجَوْزِ الفَلاَ مُسْتَأْجَرَاتٌ نَوَائح قال : المَحَانِيق : الضُّمَّر . وروى أبو العبَّاس عن ابن الأعرابي قال : الحُنُق : السِّمانُ من الإبِلِ . قال : وأَحْنَق إذا سَمِنَ فجاء بشحم كثير . قلتُ : وهذا من الأَضْدَادِ . قال : وأَحْنَق الرَّجُلُ إذا حَقَدَ حِقْداً لا ينحلّ . قال : وأَحْنَق الزّرعُ فهو مُحْنِق إذا انتشر سفا سُنْبُلِهِ بعدما يُقَنْبِعُ . ورُوي عن عمرَ أنَّه قال : لا يَصلح هذا الأمرُ إلاَّ لمن لا يُحْنِق على جِرَّته . قال ابنُ الأعرابي : معناه لا يحقد على رَعيَّته : فضربه مثلا ولا يقال للرّاعي جِرَّة .

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **القاف** ve **النون**
**حقن** , **حنق** , **قنح** , **نقح** : kullanımdadır.

**حقن** : Leys dedi: **الحَقِينُ**: bir **مِحْقن** içinde hapsedilmiş süttür. Dedim: **الحَقِين**: **السِّقَاء** içinde **حُقِنَ** edilmiş süttür; ve bizzat **السِّقَاء**’ın kendisine de **مِحْقن** denilmesi caizdir; nitekim ona **مِصْرَبٌ** ve **مِجزَم** denildiği gibi. Bütün bunlar Araplardan mahfuzdur. Onların darbımesellerindendir: ( **أبى الْحَقِينُ العِذْرَة** ) özrü olmayan hâlde özür beyan eden adam hakkında mesel olarak vurulur. Ebû Ubeyd dedi: Bunun aslı şudur ki bir adam bir kavme misafir oldu da onlardan süt istedi; yanlarında bir **وَطْب** içinde **حَقَنُوه** ettikleri süt vardı; ona karşı mazeret uydurdular ve özür dilediler; o da dedi ki: **أبى الحَقِين العِذْرَةَ** yani bu **الحَقين** sizi yalanlıyor. Müfaddal dedi: Her neyi bir şeye doldursan yahut onu içine tıksan, muhakkak onu **حَقَنْتَه** etmiş olursun. Bundan dolayı **الْحُقْنَة** isimlendirilmiştir. Dedi: Allah onun kanını **حَقَن** etti: onu derisinde hapsetti ve onu onunla doldurdu. Ve içleri dolmuş develerin vasfında şu beyit okundu:
جُرْداً تحقَّنَت النَّجِيلَ كأنّمَا
بجُلُودِهِنّ مَدَارِجُ الأَنْبَار
Leys dedi: Eğer kan, delici bir yaradan dolayı iç boşlukta toplanırsa şöyle dersin: kan onun iç boşluğunda **احتَقَنَ** etti. Ve hasta **الحُقْنَةِ** ile **احْتَقَنَ** etti. Dedi: **مِحْقَان** bir deve: o, idrarı **يَحْقِنُ** eder; idrar yaptığında daha çok yapar. Dedi: **الحاقِنَتان**: iki köprücük kemiğinin iki çukurudur; çoğulu **الحَوَاقِنُ**’dur. Ebû Ubeyd, Âişe’nin sözü hakkında dedi: ( **تُوفِّي رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) بين سَحْرِي ونَحْرِي وحاقِنَتِي وذَاقِنَتي** ). Ebû Amr dedi: **الحَاقِنَة**: köprücük kemiği ile omuz bağının arasındaki çukurdur; ikisi **الحاقِنَتَان**’dır. Ebû Zeyd dedi: Meselde şöyle denir: ( **لأُلحِقَنَّ حَوَاقِنَك بَذَواقِنك** ). Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki **الحَاقِنَة** mide, **الذَّاقِنَة** ise çenedir. Dedi: Adam, sütün renklerini bir araya toplayıp hoşlaşıncaya kadar karıştırdığında **أحقَنَ** eder. Ve idrarını hapsettiğinde **أَحقَن** eder. İbn Şümeyl dedi: Memelerden **المُحْتَقِنَ**: geniş, ferah olandır; ve o, onların kıymetçe en iyisidir; sanki o, toplanmış, yükselmiş, güzel bir su birikintisidir; ve o, muhakkak **مُحْتَقِنَة الضَّرْع**’dır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الحَلْقَةُ** ve **الْحَقْنَةُ**: karında olan bir ağrıdır; çoğulu **أَحْقَالٌ** ve **أَحْقَانٌ**’dır; Ebû Turâb rivayet etti. Hadiste: ( **لا رأي لِحاقِب ولا حاقِن** ) ve **الحاقِنُ** idrarda, **الحاقِبُ** ise dışkıdadır.

**نقح** : Leys: **النَّقْحُ**: değneğin pürüzlerini ondan budayıp gidermendir; ve her şeyde, bir şeyden eziyet olanı uzaklaştırdığında muhakkak onu **نَقَحْتَه** etmiş olursun. Dedi: Söz için **المُنَقِّح**: ondan inceleyip ayıklayan ve onda bakışı güzelleştiren kimsedir; ve ben sözü **نَقَّحتُ** ettim. Ebû Amr b. el-Alâ’dan rivayet olundu ki meselde şöyle demiştir: ( **استغْنَت السُّلاَّءَة عن التَّنْقِيح** ); bu, değneğin ancak **تُنَقَّح** edilmesinin, pürüzsüzleşmesi ve eskimesi içindir; **السُّلاَّءة**: hurma ağacının dikenidir; o, düzgünlük ve pürüzsüzlüğün nihayetindedir; eğer onun kabuğunu soymaya gidersen kabalaşır; düzgün olanı düzeltmek isteyen kimseye mesel olarak vurulur. Ebû Vecze es-Sa‘dî dedi:
طَوْراً وَطَوْراً يَجُوبُ العُقْرَ من نَقَحٍ
كالسَّنْدِ أَكْبَادُه هِيمٌ هراكِيلُ
Ve **النقحُ**: kumdan hâlis olandır; **السّنْدُ**: beyaz elbiselerdir; **أكبادُ الرَّملِ**: onun ortalarıdır. **الهَراكيلُ**: onun kum tepelerinden iri olanlardır. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam, kıtlık ve fakirlikte kılıcının süsünü söküp çıkardığında **أنقَحَ** eder. Ve şiirini **أَنْقَح** eder: onu **نَقَّحَه** ve onu ovup sürttüğünde.

**قنح** : Leys dedi: **القَنْحُ**: kapı pervazı ve benzeriyle bağlayıp sıktığın bir **قُنَّاحَة** edinmendir; Farslar ona **قَانَه** adını verir. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Kapının **دَرْوَنْد**’ine **النِّجافُ** ve **النَّجْرانُ** denir; kilidine **القُنَّاحُ**; eşiğine **النَّهضةُ**. Ümmü Zer‘ hadîsinde: ( **وعنده أقولُ فلا أُقَبِّح وأشرب فأَتقنَّح** ) ve bazısı onu ( **فأتَقَمَّح** ) diye rivayet eder. İbn Cebele dedi: Şemmer dedi: Ebû Ubeyd’i, “**فَأَتَقَنَّحَ**” sözünün manası hakkında Ebû Abdullah et-Tuvâl en-Nahvî’ye sorarken işittim; Ebû Abdullah dedi: Zannederim “az az içerim” demek istiyor. Şemmer dedi: Ben dedim: Tefsir böyle değildir; fakat **التّقَنُّح** doyumun üstünde içmektir; bu, Ebû Zeyd’den rivayet edilmiş bir harftir; bu, Ebû Ubeyd’in hoşuna gitti. Dedim: O, Şemmer’in dediği gibidir; o, **التَّقَنُّج** ve **التَرْنُّح**’tır; bunu Benî Esed’in bedevilerinden işittim. Ebû Zeyd dedi: İçkiden **قَنَحْتُ** ederim, **أَقْنَحُ** ederim, **قَنْحاً**: doyduktan sonra onu içmeye kendimi zorlayıp tiksinerek içtiğimde; ve ondan **تَقَنَّحْتُ** ederim **تَقَنُّحاً**; bu, onların sözünde galip olandır. Ebû’s-Sakr dedi: **قنِحْتُ** ederim, **أَقْنَح** ederim, **قَنَحاً**. Başkası dedi: Kapıyı **قَنَحْتُ** ederim **قَنْحاً**; o da **مَقْنوحٌ** olur: o, bir tahtayı yontup sonra kapıyı onunla kaldırmandır. Marangoza: “Evimizin kapısını **اقنَحْ** et” dersin; o da bunu yapar; o tahta **القُنَّاحَة**’dır; ve bir tahtayı diğerinin altına sokup onu hareket ettirdiğin her tahta da böyledir.

**حنق** : **الحَنَق**: öfkenin şiddetidir. Dersin: **حَنِقَ** eder, **يَحْنَق** eder, **حَنَقاً**; sıfatı **حَنِق**. Dedi: **الإحْنَاقُ**: karnın sırta yapışmasıdır. Lebîd dedi:
فأحنَقَ صُلبُها وَسَنَامُها
Ebû Ubeyd dedi: **المُحْنِق**: eti az olandır; **اللاَّحِق** da onun gibidir. Ebû’l-Heysem dedi: **المُحْنِق**: zayıf, cılız olandır; ve şu beyiti okudu:
قد قَالَتِ الأَنْسَاعُ للبَطْنِ الْحَق
قِدْماً فَآضَتْ كالفَنِيق المُحْنِق
Asma‘î, Zü’r-Rumme’nin seferde binekleri vasfettiği sözü hakkında dedi:
مَحَانِيق تُضْحي وهي عُوجٌ كَأَنَّهَا
بِجَوْزِ الفَلاَ مُسْتَأْجَرَاتٌ نَوَائح
Dedi: **المَحَانِيق**: zayıf, cılız olanlardır. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: dedi ki **الحُنُق**: develerden semiz olanlardır. Dedi: Semirdiğinde ve çok iç yağı getirdiğinde **أَحْنَق** eder. Dedim: Bu, zıt anlamlılardandır. Dedi: Adam, çözülmeyen bir kinle kin tuttuğunda **أَحْنَق** eder. Dedi: Ekin, başağının püskülünü, **يُقَنْبِعُ** ettikten sonra yaydığında **أَحْنَق الزّرعُ** eder; o da **مُحْنِق**’tir. Ömer’den rivayet olundu ki dedi: Bu iş, ancak sürüsüne karşı **يُحْنِق** etmeyen kimse için salih olur. İbnü’l-A‘râbî dedi: Manası: raiyyetine kin tutmaz; onu mesel olarak vurdu; ve çobana **جِرَّة** denilmez.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والنون وما يثلثهما)
(حنو) الحاء والنون والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلّ على تعطّف وتعوُّج. يقال حنَوْتُ الشيءَ حَنْواً وحَنَيْتُه، إذا عطفتَه حَنْياً. وحِنْوُ السرج سمِّي بذلك أيضاً، وجمعه أحناء. ومنه حنَتِ المرأة على ولدها تحنُو، وذلك إذا لم تتزوَّجْ مِن بعد أبيهم، وهو من تعطُّفها عليهم. وناقةٌ حنْواء: في ظهرها احديدابٌ. وانحنَى الشيءُ ينحني انحناءً. والمَحْنِية: منعرَج الوادي. وأمّا الْحَنوَة والحِنّاء(1) فَنْبتَان معروفان، ويجوز أن يكون ذلك شاذّاً عن الأصل.‏
(حنب) الحاء والنون والباء أصلٌ واحدٌ يدلّ على الذي دلّ عليه ما قبله، وهو الاعوجاج في الشيء. فالمُحَنَّبُ: الفرسُ البعيدُ ما بين الرّجلين من غير فَحَجٍ؛ وذلك مدحٌ. ويقال إنّ الحنَب اعوجاجٌ في السّاقين. قال الخليل في تحنيب الخيل إنه إنما يوصف بالشدّة، وليس في ذلك اعوجاجٌ. وهذا خلافُ ما قاله أهلُ اللغة.‏
(حنث) الحاءُ والنون والثاء أصلٌ واحد، وهو الإثْم والحَرَج. يقال حَنِثَ فلانٌ في كذا، أي أثِمَ. ومن ذلك قولهم: بلغ الغلام الحِنْثَ، أي بلغ مبلغاً جَرى عليه القلمُ بالطّاعة والمعصية، وأُثبتت عليه ذنوبُه. ومن ذلك الحِنْث في اليمين، وهو الخُلْف فيه. فهذا وجه الإثم. وأمّا قولهم فلان يتحنّث من كذا، فمعناه يتأثّم. والفرق بين أَثِمَ وتَأَثّم، أن التأثُّم التنحِّي عن الإثم، كما يقال حَرج وتحرّج؛ فحَرِجَ وقع في الحَرَج، وتَحَرَّج تنحّى عن الحَرج. وهذا في كلماتٍ معلومةٍ قياسُها واحد.‏
ومن ذلك التحنّث وهو التعبُّد. ومنه الحديث: "أنَّ رسولَ الله صلى الله عليه وآله وسلم كان يأتِي غار حراء فيتحنَّث فيه الليالي ذوَاتِ العدد".‏
(حنج) الحاء والنون والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على الميل والاعوجاج. يقال حنَجْت الحبلَ، إذا فتلْتَه؛ وهو محنوجٌ. وحنَجت الرجلَ عن الشيء: أملتُه عنه. وأَحْنَجَ فلانٌ عن الشيء: عدَل. *فأمّا قولهم للأصل حِنْجٌ فلعلّه من باب الإبدال. وإن كان صحيحاً فقياسُه قياسٌ واحد؛ لأن كلَّ فرعٍ يميل إلى أصله ويرجع إليه.‏
(حنذ) الحاء والنون والذال أصلٌ واحد، وهو إنضاج الشيء. يقال شِواءٌ حَنِيذٌ، أي مُنْضَج، وذلك أن تحمى الحجارة وتُوضَعَ عليه حتى ينضَج. ويقال حنَذت الفرسَ، إذا استحضرتَه شَوطاً أو شوطين(2)، ثم ظاهَرْتَ عليه الْجِلالَ حتى يعرَق. وهذا فرسٌ محنوذٌ وحنيذ. وأما قولهم حَنَذٌ، فهو بلد. قال:‏
تأبَّرِي يا خَيْرَةَ النخيل  *** تأبَّري من حَنَذٍ فَشُولي(3)‏
ويقولون: "إذا سقيتَ فاحْنِذْ(4)" أي أقِلَّ الماءَ وأكثِرِ النبيذَ. وهو من الباب أيضاً؛ لأنَّها تبقى بحرارتها إذا لم تُكْسَر بالماء.‏
(حنر) الحاء والنون والراء كلمةٌ واحدة، لولا أنها جاءت في الحديث لما كان لِذِكرها وجه. وذلك أنَّ النون في كلام العرب لا تكاد تجيء بعدها راء. والذي جاء في الحديث: "لَوْ صلَّيتُم حتى تَصيروا كالحنائر(5)" فيقال إنَّها القسي، الواحدة حَنِيرة. وممكن أن يكون الراء كالملصقة بالكلمة، ويرجع إلى ما ذكرناه من حنيت الشيءَ وحنوْته.‏
(حنش) الحاء والنون والشين أصلٌ واحد صحيحٌ وهو من باب الصَّيد إذا صدتَه. وقال أبو عمرو: الحَنَش كلُّ شيءٍ يُصاد من الطير والهوام وقال آخرون: الحنَش الحيّة وهو ذلك القياس. فأمّا قولهم حَنَشْت الشيء، إذا عطفْتَه، فإن كان صحيحاً فهو من باب الإبدال. ولعله من عَنشْت أو عنَجْت.‏
(حنط) الحاء والنون والطاء ليس بذلك الأصل الذي يقاس منه أو عليه، وفيه أنَّه حَبٌّ أو شبيهٌ به. فالحنطة معروفة. ويقال للرَّمْث إذا ابيضَّ وأدرَكَ قد حَنِط. وذكر بعضُهم أنه يقال أحمر حانط، كما يقال أسود حالكٌ. وهذا محمولٌ على أن الحنطة يقال [لها] الحمراء. وقد ذُكِر.‏
(حنف) الحاء والنون والفاء أصلٌ مستقيم، وهو المَيَل. يقال للذي يمشي على ظُهور قدمَيه أحْنَفُ. وقال قومٌ- وأراه الأصحَّ- إنّ الحَنَفَ اعوجاجٌ في الرجل إلى داخل. ورجل أحنف، أي مائل الرِّجْلين، وذلك يكون بأن تتدانى صدورُ قدمَيه ويتباعد عقِباه. والحنيف: المائل إلى الدين المستقيم. قال الله تعالى:‏
﴿وَلكِنْ كانَ حَنِيفاً مُسْلِماً﴾ [آل عمران 67]، والأصل هذا، تم يُتَّسع في تفسيره فيقال الحنيف النّاسك، ويقال هو المختون، ويقال هو المستقيم الطريقة. ويقال هو يتحنَّف، أي يتحرَّى أقومَ الطرِيق(6).‏
(حنق) الحاء والنون والقاف أصلٌ واحد، وهو تضايُق الشيء. يقال الضُّمَّر مَحانيق. وإلى هذا يرجع الحَنَق في الغيظ، لأنه تضايقٌ في الخُلُق من غير نَُدحة ولا انبساط. قال الشاعر في قولهم مُحْنَق:‏
ما كان ضَرَّك لو مَننْتَ وربما ***  مَنَّ الفتى وهو المغيظ المُحْنَق(7)‏
(حنك) الحاء والنون والكاف أصل واحد، وهو عضوٌ من الأعضاء ثم يحمل عليه ما يقاربُه من طريقة الاشتقاق. فأصل الحَنَك حَنَكُ الإنسان، أقصى فمه. يقال حَنَّكْت الصّبيّ، إذا مضَغت التمر ثم دلكتَه بحنكه، فهو مُحَنّك؛ وحَنَكْته فهو محنوك. ويقال: "هو أشدُّ سواداً من حَنَك الغراب" وهو منقاره، وأمّا حَلَكه فهو سواده. ويقال احتنك الجرادُ الأرضَ، إذا أتى على نبْتها؛ وذلك قياس صحيح، لأنه يأكل فيبلغ حنكَه.‏
ومن المحمول عليه استئصال الشيء، وهو احتناكه، ومنه في كتاب الله تعالى: ﴿لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إلاَّ قَلِيلاً(8)﴾ [الإسراء 62]. أي أُغوِيهم كلَّهم، كما يُستأْصَل الشيءُ، إلا قليلا.‏
فإن قال قائل: فنحن نقول: حنّكته التّجارُب، واحتَنَكتْه السِّنُّ *احتناكاً، ورجلٌ محتَنَك، فمن أي قياسٍ هو؟ قيل لـه: هو من الباب؛ لأنّه التناهِي في الأمر والبلوغُ إلى غايته، كما قلنا: احتنَكَ الجرادُ النّبت، إذا استأصله، وذلك بلوغُ نهايته. فأما القِدُّ الذي يجمعُ عَرَاصِيف الرّمْل؛ فهو حُنْكة. وهذا على التشبه بالحنك، لأنه منضمٌّ متجمع. ويقال حَنَكْتُ الشيءَ إذا فهمتَه. وهو من الباب، لأنك إذا فهِمتَه فقد بلغتَ أقصاه. والله أعلم.‏
-------------------------------------------------ـ
(1) حق الحناء أن تكون في مادة (حنن). ويقال فيها "حنان" أيضاً.‏
(2) استحضر الفرس: أعداه. واحتضر الفرس، إذا عدا.‏
(3) الرجز في المجمل واللسان (حنذ). وهو لأحيحة بن الجلاح، كما في معجم البلدان.‏
(4) يقال بوصل الألف وقطعها.‏
(5) تمامه في اللسان: "ما نفعكم ذلك حتى تحبوا آل رسول الله". وهو من حديث أبي ذر.‏ (6) في المجمل: "أقوم الطرق".‏
(7) البيت من مرثية لقتيلة بنت الحارث بن كلدة، ترثي بها أخاها النضر بن الحارث. انظر حماسة أبي تمام‏  (1: 400) والسيرة 539 جوتنجن. قال السهيلي في الروض الأُنُف (2: 119): "والصحيح أنها بنت النضر لا أخته". وبهذه النسبة وردت في حماسة البحتري 443 واللسان (حنق) والإصابة 884 من قسم النساء. وجعل الجاحظ في البيان (3: 236) هذا الشعر لليلى بنت النضر بن الحارث.‏
(8) من الآية 62 في سورة الإسراء. وفي الأصل: "إلا قليلاً منهم"، تحريف.‏
ـ

##### Türkçe

(حâ ve **النون** ve ikisini üçleyen şey babı)

(**حنو**) **الحاء** ve **النون** ve illetli harf tek bir asıldır; bir şefkat gösterme ve eğrilme/bükülmeye delâlet eder. Denir: **حنَوْتُ** şeyi **حَنْواً** ve **حَنَيْتُه**; onu **حَنْياً** eğip büktüğün zaman. Ve eyerin **حِنْوُ**’su da bununla adlandırıldı; onun çoğulu **أحناء**’dır. Ondandır: kadın çocuğuna **حنَتِ**; **تحنُو**; bu, onların babasından sonra evlenmediği zaman olur; bu, onlara karşı şefkat göstermesindendir. Ve **ناقةٌ حنْواء**: sırtında bir kamburluk vardır. Ve şey **انحنَى**; **ينحني انحناءً**. Ve **المَحْنِية**: vadinin kıvrımıdır. **الْحَنوَة** ve **الحِنّاء**(1)’ya gelince: ikisi bilinen iki bitkidir; bunun asıldan şâz olması câizdir.

(**حنب**) **الحاء** ve **النون** ve **الباء** tek bir asıldır; kendisinden öncekinin delâlet ettiğine delâlet eder; o da şeyde eğriliktir. O hâlde **المُحَنَّبُ**: bacaklar arasının açıklığı uzak olan, fakat **فَحَجٍ** olmaksızın olan attır; bu bir övgüdür. Ve denir ki **الحنَب** iki bacakta bir eğriliktir. Halîl, atların **تحنيب**’i hakkında: onun ancak şiddetle vasfedildiğini, bunda bir eğrilik olmadığını söylemiştir. Bu, dil ehlinin söylediğine aykırıdır.

(**حنث**) **الحاءُ** ve **النون** ve **الثاء** tek bir asıldır; o da günah ve darlıktır. Denir: falan **حَنِثَ** şunda; yani günah işledi. Ondandır onların sözü: oğlan **الحِنْثَ**’e ulaştı; yani itaat ve isyan hususunda kalemin onun üzerine yürüdüğü bir mertebeye ulaştı ve günahları onun üzerine yazıldı. Ondandır: yeminde **الحِنْث**; o, onda sözden dönmedir. Bu, günah yönüdür. “Falan şundan **يتحنّث**” sözlerine gelince: mânâsı, günah sayar (günah görmekle sakınır). **أَثِمَ** ile **تَأَثّم** arasındaki fark: **التأثُّم** günahdan uzak durmaktır; nitekim **حَرج** ve **تحرّج** denir; **حَرِجَ** darlığa düştü, **تَحَرَّج** darlıktan uzak durdu. Bu, bilinen kelimelerdedir; kıyası birdir.

Ondandır: **التحنّث**; o, ibadettir. Ondan hadis: “Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم sayılı geceler boyunca Hirâ mağarasına gelir, onda **فيتحنَّث** ederdi.”

(**حنج**) **الحاء** ve **النون** ve **الجيم** tek bir asıldır; meyil ve eğriliğe delâlet eder. Denir: **حنَجْت** ipi; onu büktüğün zaman; o **محنوجٌ**’dur. Ve **حنَجت** adamı şeyden: onu ondan çevirdim. Ve falan şeyden **أَحْنَجَ**: saptı. *“Asıl” için **حِنْجٌ** demelerine gelince: belki ibdâl babındandır. Eğer sahih ise, onun kıyası tek bir kıyastır; çünkü her fer‘ aslına meyleder ve ona döner.

(**حنذ**) **الحاء** ve **النون** ve **الذال** tek bir asıldır; o da şeyi pişirmektir. Denir: **شِواءٌ حَنِيذٌ**; yani pişmiş; bu, taşların kızdırılıp onun üzerine konulmasıdır; ta ki pişsin. Ve denir: **حنَذت** atı; onu bir koşu yahut iki koşu(2) koşturduğun zaman; sonra onun üzerine **الْجِلالَ**’ı örtersin; ta ki terlesin. Ve bu, **فرسٌ محنوذٌ** ve **حنيذ**’dir. **حَنَذٌ** sözlerine gelince: o bir beldedir. Dedi ki:
تأبَّرِي يا خَيْرَةَ النخيل  *** تأبَّري من حَنَذٍ فَشُولي(3)‏

Ve derler: “**إذا سقيتَ فاحْنِذْ(4)**”; yani suyu azalt ve nebîzi çoğalt. Bu da babdandır; çünkü su ile kırılmadığı zaman hararetiyle kalır.

(**حنر**) **الحاء** ve **النون** ve **الراء** tek bir kelimedir; eğer hadiste gelmemiş olsaydı onu anmanın bir yönü olmazdı. Çünkü Arapların sözünde **النون**’dan sonra **راء** neredeyse gelmez. Hadiste gelen: “**لَوْ صلَّيتُم حتى تَصيروا كالحنائر(5)**”; denir ki o, yaylardır; teki **حَنِيرة**. Ve mümkündür ki **الراء** kelimeye yapışık gibi olsun ve bizim zikrettiğimize dönsün: **حنيت** şeyi ve **حنوْته**.

(**حنش**) **الحاء** ve **النون** ve **الشين** sahih tek bir asıldır; av babındandır, onu avladığın zaman. Ebû Amr dedi: **الحَنَش** kuşlardan ve haşerelerden avlanan her şeydir. Başkaları dedi: **الحنَش** yılandır; o da bu kıyastır. “**حَنَشْت** şeyi” demelerine gelince; onu eğip büktüğün zaman; eğer sahih ise ibdâl babındandır. Belki **عَنشْت**’dendir yahut **عنَجْت**’dendir.

(**حنط**) **الحاء** ve **النون** ve **الطاء** o asıl değildir ki ondan yahut ona kıyas edilsin; onda, bir tane yahut ona benzer bir şey vardır. **الحنطة** bilinir. Ve **الرَّمْث** için, beyazlayıp olgunlaştığı zaman: **قد حَنِط** denir. Bazıları zikretti ki: **أحمر حانط** denir; nitekim **أسود حالكٌ** denir. Bu, **الحنطة**’ya [onun] **الحمراء** denmesi üzerine hamledilmiştir. Zikredilmiştir.

(**حنف**) **الحاء** ve **النون** ve **الفاء** düzgün bir asıldır; o, meyildir. Ayaklarının üstleri üzerinde yürüyene **أحْنَفُ** denir. Bir kavim dedi—ve onu daha sahih görüyorum—: **الحَنَفَ** bacağın içe doğru eğriliğidir. Ve **رجل أحنف**; yani iki bacağı meyilli; bu, ayaklarının önlerinin birbirine yaklaşması ve topuklarının uzaklaşmasıyla olur. Ve **الحنيف**: dosdoğru dine meyleden. Allah تعالى dedi ki:
﴿وَلكِنْ كانَ حَنِيفاً مُسْلِماً﴾ [آل عمران 67]
Asıl budur; sonra onun tefsirinde genişletilir de: **الحنيف** nâsiktir denir; ve o sünnetli olandır denir; ve o, yolca dosdoğru olandır denir. Ve denir: o **يتحنَّف** eder; yani en doğru yolu(6) araştırır.

(**حنق**) **الحاء** ve **النون** ve **القاف** tek bir asıldır; o da şeyin daralmasıdır. **الضُّمَّر** için **مَحانيق** denir. Ve buna, öfkedeki **الحَنَق** döner; çünkü o, ahlâkta bir darlıktır; bir genişlik ve yayılma olmaksızın. Şair, onların **مُحْنَق** sözünde dedi ki:
ما كان ضَرَّك لو مَننْتَ وربما ***  مَنَّ الفتى وهو المغيظ المُحْنَق(7)‏

(**حنك**) **الحاء** ve **النون** ve **الكاف** tek bir asıldır; o, uzuvlardan bir uzuvdur; sonra ona, iştikak yolunca ona yakın olan şeyler hamledilir. **الحَنَك**’ın aslı, insanın **حَنَكُ**’ıdır; ağzının en sonudur. Denir: **حَنَّكْت** çocuğu; hurmayı çiğneyip sonra onun damağıyla ovaladığın zaman; o **مُحَنّك**’tir; ve **حَنَكْته**; o **محنوك**’tur. Ve denir: “O, karganın **حَنَك**’ından daha şiddetli siyahtır”; o, onun gagasıdır. **حَلَكه**’sına gelince: o, onun siyahlığıdır. Ve denir: çekirge yeri **احتنك** etti; onun bitkisini yiyip bitirdiği zaman; bu sahih bir kıyastır; çünkü yer ve damağına ulaşacak şekilde yer.

Ona hamledilenden: şeyin kökünü kazımaktır; o da onun **احتناك**’ıdır. Ondan, Allah تعالى’nın kitabında: ﴿لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إلاَّ قَلِيلاً(8)﴾ [الإسراء 62]. Yani onların hepsini azdıracağım; şeyin kökünün kazınması gibi; azı müstesna.

Eğer bir söyleyen derse: Biz deriz ki: tecrübeler onu **حنّكته**; ve yaş onu **احتَنَكتْه** ***احتناكاً**; ve **رجلٌ محتَنَك**; bu hangi kıyastandır? Ona denir ki: bu babdandır; çünkü o, işte nihayete varma ve onun gayesine ulaşmadır; nitekim dedik: çekirge bitkiyi **احتنَكَ** etti; onu kökünden söktüğü zaman; bu, onun nihayetine ulaşmaktır. Kumun **عَرَاصِيف**’lerini toplayan **القِدُّ**’e gelince: o **حُنْكة**’dir. Bu, **الحنك**’e benzetme üzerinedir; çünkü o, sıkışık, toplanmış olandır. Ve denir: **حَنَكْتُ** şeyi; onu anladığın zaman. Bu da babdandır; çünkü onu anladığın zaman onun en sonuna ulaşmış olursun. Ve Allah daha iyi bilir.

-------------------------------------------------ـ
(1) **الحناء**’ın hakkı, (حنن) maddesinde olmasıdır. Ve onda “**حنان**” da denir.
(2) **استحضر** atı: onu koşturdu. Ve **احتضر** at; koştuğu zaman.
(3) **الرجز** el-Mücmel ve el-Lisân’da (حنذ)’dedir. O, Mu‘cemu’l-Buldân’da olduğu üzere, Uhayha b. el-Cellâh’ındır.
(4) Elifin وصل’ı ve قطع’ı ile söylenir.
(5) Onun tamamı Lisân’da: “**ما نفعكم ذلك حتى تحبوا آل رسول الله**”. O, Ebû Zer hadîsindendir. (6) Mücmel’de: “**أقوم الطرق**”.
(7) Beyit, Kuteyle bint el-Hâris b. Kelde’nin mersiyesindendir; onunla kardeşi en-Nadr b. el-Hâris’i mersiye eder. Ebû Temmâm’ın Hamâse’sine (1: 400) ve Sîre’ye 539 Göttingen bak. Süheylî er-Ravdu’l-Unuf’ta (2: 119) dedi: “Sahih olan, onun en-Nadr’ın kızı olmasıdır, kız kardeşi değil.” Ve bu nisbetle Buhturî Hamâse’sinde 443, Lisân’da (حنق) ve el-İsâbe’de kadınlar kısmından 884’te vârid olmuştur. Câhız, el-Beyân’da (3: 236) bu şiiri Leylâ bint en-Nadr b. el-Hâris’e kıldı.
(8) İsrâ sûresinde 62. âyettendir. Asılda: “**إلا قليلاً منهم**”; tahrif.
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ن ق
حنق على أخيه حنقاً وأحنقته عليه فهو حنق وحنيق ومحنق ومالك مغيظاً محنقاً‏.‏
وأحنق الفرس وغيره إذا التصق بطنه بصلبه ضمراً‏.‏
قال لبيد‏:‏ وقال أبو النجم‏:‏ قد قالت الأنساع للبطن الحقي قدمـاً فآضـت كالفنيـق المحنـق وخيل محانق ومحانيق‏.‏
وعن ابن الأعرابي‏:‏ قنبع الزرع ثم أحنق ثم مد الحب أعناقه ثم حمل الدقيق أي صار السنبل كهيئة الدحاريج في رأسه مجتمعاً ثم بدت أطراف سفاه ثم بدت أنابيبه العلى ثم أخذ ينمي ويصير كرءوس الطير‏.‏

##### Türkçe

ح ن ق
**حنق**: kardeşine karşı **حنقاً** ile **حنق** etti; ve onu ona karşı **أحنقته** etti; artık o, **حنق** ve **حنيق** ve **محنق**tır; ve (o) öfkeli olarak **محنقاً**tır.
Ve atı ve başkasını, karnı zayıflıktan sırtına yapıştığı zaman **أحنق** etti.
Lebîd dedi: Ve Ebû’n-Necm dedi: “Karın için kayışlar ‘yapış’ dedi; eskiden; derken **المحنق** **الفنيق** gibi oldu.” Ve **محانق** ve **محانيق** atlar.
İbnü’l-A‘râbî’den: Ekin **قنبع** etti, sonra **أحنق** etti, sonra tane boyunlarını uzattı; sonra **الدقيق** taşıdı; yani başında toplanmış olarak, başında **الدحاريج** heyeti gibi başak oldu; sonra **سفاه** uçları belirdi; sonra onun üst borucukları belirdi; sonra büyümeye başladı ve kuş başları gibi olur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحَنَقُ: شدّة الاغْتياظِ؛ قال:
ولَّى جَمِيعاً يُنادي ظِلَّه طَلَقاً،
ثم انْثَنى مَرِساً قد آدَه الحَنَقُ
أَي أَثْقَلَه الغضَبُ. حَنِقَ عليه، بالكسر، يَحْنَقُ حَنَقاً وحَنِقاً، فهو حَنِقٌ وحَنِيقٌ؛ قال:
وبعضُهُم على بعضٍ حَنِيقُ
وقد أَحْنَقه. والحنَقُ: الغيْظُ، والجمع حِناقٌ مثل جبَل وجِبال. وفي حديث عمر: لا يَصْلُح هذا الأَمْرُ إِلا لمن لا يُحْنِقُ على جِرَّتِه أَي لا يَحْقِدُ على رَعِيَّتِه؛ والحَنَقُ: الغيظُ، والجِرَّةُ: ما يُخرجه البعير من جوفه ويَمْضَغُه. والإِحْناقُ: لُحوقُ البطن والتِصاقُه، وأَصل ذلك أَن البعير يَقْذِف بجِرّته، وإِنما وُضع موضع الكَظم من حيث أَنّ الاجْترار يَنْفُخ البطن والكظمُ بخلافه، فيقال: ما يُحْنِق فلان على جِرْة وما يَكْظِم على جِرة إِذا لم يَنطو على حِقد ودَغَل؛ قال ابن الأَعرابي: ولا يقال للرّاعي جِرّة، وجاء عمر بهذا الحديث فضربه مثلاً؛ ومنه حديث أَبي جهل: إِنَّ محمداً نزل يَثْرِبَ وهو حَنِقٌ عليكم؛ وأَحْنقَه غيره، فهو مُحْنَقٌ؛ قالت قُتَيلةُ بنت النضّر بن الحرث
(* قوله «بنت النضر»
في النهاية: أخته اهـ. والخلاف في كتب السير معروف):
ما كان ضَرَّك لو مَنَنْتَ، ورُبَّما
مَنَّ الفَتَى، وهو المَغِيظُ المُحْنَقُ
وأَحْنقَ الرَّجل إِذا حقَدَ حِقْداً لا يَنْحلُّ. قال ابن بري: وقد جاء حَنِيق بمعنى مُحْنَق؛ قال المُفضَّل النكري:
تَلاقَيْنا بغِينةِ ذِي طُرَيْفٍ،
وبعضُهُم على بعض حنيقُ
والإِحْناقُ: لزُوقُ البَطْنِ بالصُّلْب؛ قال لبيد:
بطَلِيح أَسْفارٍ تَركْنَ بَقِيّة
منها، فأَحنَقَ صُلْبُها وسَنامُها
والمُحْنِقُ: القليل اللحم، واللاحِقُ مثله. أَبو الهيثم: المُحنق الضامر؛ وأنشد:
قد قالَتِ الأَنْساعُ للبطْنِ الْحَقي
قِدْماً، فآضَتْ كالفَنِيقِ المُحْنِقِ
وأَحْنقَ
الزَّرْع، فهو مُحْنق إِذا انتشَرَ سَفى سُنْبِله بعدما يُقَنْبِِع؛ وقال الأَصمعي في قول ذي الرمة يصف الرّكاب في السَّفَر:
مَحانِيق تَضْحَى، وهي عُوجٌ كأَنَّها
حوز* . . . . مُستأْجَرات نَوائحُ
(* قوله «لحوز» كذا بالأصل على هذه الصورة مع بياض بعده، ولم نجد هذا البيت في ديوان ذي الرمة)
قال: والمَحانِيقُ الإِبل الضُّمَّر. الأَزهري عن ابن الأَعرابي: الحُنُقُ السِّمانُ
من الإِبل. وأَحْنقَ إِذا سَمِن فجاء بشحم كثير؛ قال الأَزهري: وهذا من الأَضداد. وأَحْنَقَ سَنام البعير أَي ضَمُر ودَقَّ. ابن سيده: المُحْنِقُ من الإِبل الضامِر من هِياجٍ أَو غَرْثٍ، وحمار مُحنْقِ: ضَمُر من كثرة الضَّراب؛ ومنه قول الراجز:
كأَنَّني ضَمَّنْتُ هِقْلاً عَوْهَقا
أَقْتادَ رَحْلي، أَو كُدُوراً مُحْنِقا
وإِبل مَحانِيقُ: كأنهم توهَّموا واحده مِحْناقاً؛ قال ذو الرُّمة: مَحانيق يَنْفُضْنَ الخِدامَ كأَنَّها
نَعامٌ، وحاديِهنَّ بالخَرْقِ صادِحُ
أَي رافع صوتَه بالتطْريب، وقيل: الإِحْناق لكل شيء من الخُفّ والحافر. والمُحْنِق أَيضاً من الحمير: الضامر اللاَّحِقُ البطن بالظهر لشدة الغَيرة؛ وفي ترجمة عقم قال خُفافٌ:
وخَيْل تَهادَى لا هَوادةَ بينها،
شَهِدْتُ بمدلوكِ المَعاقِم مُحْنِقِ
المُحنِق: الضامر.

##### Türkçe

**الحَنَقُ**: öfkenin şiddeti; dedi ki:
ولَّى جَمِيعاً يُنادي ظِلَّه طَلَقاً،
ثم انْثَنى مَرِساً قد آدَه **الحَنَقُ**
Yani: öfke onu ağırlaştırdı. **حَنِقَ** عليه, kesre ile, **يَحْنَقُ** **حَنَقاً**
ve **حَنِقاً**, o hâlde o **حَنِقٌ** ve **حَنِيقٌ**’tir; dedi ki:
وبعضُهُم على بعضٍ **حَنِيقُ**
Ve onu **أَحْنَقه**. Ve **الحنَقُ**: öfke; çoğulu **حِناقٌ**, **جبَل** ve **جِبال** gibi. Ve
Ömer’in hadisinde: “Bu iş, ancak **لا يُحْنِقُ** على **جِرَّتِه** olan kimse için uygun olur” yani
raiyyetine kin tutmaz; ve **الحَنَقُ**: öfke; ve **الجِرَّةُ**: devenin
içinden çıkarıp çiğnediği şeydir. Ve **الإِحْناقُ**: karnın (içe) çekilip yapışmasıdır; bunun aslı
şudur ki deve **بجِرّته** fırlatır; ancak, **الكَظم** yerine konulmuştur; şu bakımdan ki
geviş getirme karnı şişirir, **الكظم** ise bunun tersidir; böylece denir: falan
**جِرْة** üzerine **ما يُحْنِق** ve **جِرة** üzerine **ما يَكْظِم**; eğer kin ve hile üzerine
kapanmazsa; İbnü’l-A‘râbî dedi ki: çobana **جِرّة** denmez; Ömer bu hadisi getirip onu bir misal olarak vurdu; ve ondan Ebû Cehil hadisi:
“Muhammed **يَثْرِبَ**’e indi ve o size karşı **حَنِقٌ**tur”; ve başkası onu **أَحْنقَه**,
o hâlde o **مُحْنَقٌ**tur; Kuteîle bint en-Nadr b. el-Hâris dedi:
(* قوله «بنت النضر»
في النهاية: أخته اهـ. والخلاف في كتب السير معروف):
ما كان ضَرَّك لو مَنَنْتَ، ورُبَّما
مَنَّ الفَتَى، وهو **المَغِيظُ المُحْنَقُ**
Ve adam **أَحْنقَ** eder; eğer çözülmeyen bir kin ile **حِقْداً** kin tutarsa. İbn Berrî dedi ki: **حَنِيق** “**مُحْنَق**” mânasında gelmiştir; el-Mufaddal en-Nekrî dedi ki:
تَلاقَيْنا بغِينةِ ذِي طُرَيْفٍ،
وبعضُهُم على بعض **حنيقُ**
Ve **الإِحْناقُ**: karnın omurgaya yapışmasıdır; Lebîd dedi ki:
بطَلِيح أَسْفارٍ تَركْنَ بَقِيّة
منها، فأَحنَقَ صُلْبُها وسَنامُها
Ve **المُحْنِقُ**: eti az olan; **واللاحِقُ** da onun gibidir. Ebû’l-Heysem: **المُحنق**
zayıf olandır; ve okudu:
قد قالَتِ الأَنْساعُ للبطْنِ **الْحَقي**
قِدْماً، فآضَتْ كالفَنِيقِ **المُحْنِقِ**
Ve **أَحْنقَ**
ekin; o hâlde o **مُحْنق**tur; eğer başağı **يُقَنْبِِع** olduktan sonra başağın samanı yayılırsa;
ve el-Asma‘î, Zü’r-Rumme’nin yolculukta binekleri vasfettiği sözünde dedi:
مَحانِيق تَضْحَى، وهي عُوجٌ كأَنَّها
حوز* . . . . مُستأْجَرات نَوائحُ
(* قوله «لحوز» كذا بالأصل على هذه الصورة مع بياض بعده، ولم نجد هذا
البيت في ديوان ذي الرمة)
Dedi ki: ve **المَحانِيقُ**: zayıf develerdir. el-Ezherî, İbnü’l-A‘râbî’den:
**الحُنُقُ** develerden semiz olanlardır. Ve **أَحْنقَ**; eğer semirip çok yağ getirdiyse; el-Ezherî dedi ki: bu, zıt mânalılardandır. Ve devenin hörgücü **أَحْنَقَ**; yani zayıfladı ve inceldi. İbn Sîde:
develerden **المُحْنِقُ**: kızgınlıktan yahut açlıktan zayıf olan; ve **حمار مُحنْقِ**: çok çiftleşmeden zayıfladı; ve ondan râcizin sözü:
كأَنَّني ضَمَّنْتُ هِقْلاً عَوْهَقا
أَقْتادَ رَحْلي، أَو كُدُوراً **مُحْنِقا**
Ve **إِبل مَحانِيقُ**: sanki onun bir tekilini **مِحْناقاً** vehmettiler; Zü’r-Rumme dedi ki:
مَحانيق يَنْفُضْنَ الخِدامَ كأَنَّها
نَعامٌ، وحاديِهنَّ بالخَرْقِ صادِحُ
Yani: terennüm ile sesini yükselten; ve denildi ki: **الإِحْناق** her şey için, toynaktan ve naldan (tırnaktan). Ve **المُحْنِق** ayrıca eşeklerden: şiddetli kıskançlıktan zayıf, karnı sırta yapışık olan; ve **عقم** tercümesinde Hufâf dedi:
وخَيْل تَهادَى لا هَوادةَ بينها،
شَهِدْتُ بمدلوكِ المَعاقِم **مُحْنِقِ**
**المُحنِق**: zayıf olan.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ن ق * * الحَنَقُ * الغيظ والجمع * حِنَاقٌ * كجبل وجبال وقد * حَنِقَ * أي اغتاظ

##### Türkçe

* ح ن ق * * **الحَنَقُ** * öfke; çoğulu * **حِنَاقٌ** * (tıpkı) dağ ve dağlar gibi. Ve (fiil olarak) * **حَنِقَ** * yani öfkelendi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الحنق، محركة: الغيظ كما في الصحاح أو شدته كما في المحكم ج: حناق كجبل وجبال، قال الأعشى يصف ثورا:
  ولى جميعا يبارى ظله طلقا                      ثم انثنى مرسا قد آده الحنق أي: أثقله الغضب وقد حنق عليه كفرح، حنقا محركة، وحنقا ككتف: اغتاظ، فهو حنق وعليه اقتصر الجوهري وحنيق كأمير، نقله ابن سيده. وفي التهذيب عن ابن الأعرابي: الحنق، بضمتين: السمان من الإبل. وفي العباب: الحنيق، كأمير هو: المغتاظ وهذا قد تقدم قريبا، فهو تكرار . وأحنق زيدا أغضب فهو محنق، ومنه قول قتيلة بنت النضر تخاطب النبي صلى الله عليه وسلم، وكان قتل أباها صبرا:
  ما كان ضرك لو مننت وربمـا                      من الفتى، وهو المغيظ المحنق ومن المجاز: أحنق الرجل: إذا حقد حقدا لا ينحل ومنه قول عمر -رضي الله عنه-:  لا يصلح هذا الأمر إلا لمن لا يحنق على جرته أي: لا يحقد على رعيته، وأصل ذلك أن البعير يقذف بجرته، وإنما وضع موضع الكظم من حيث إن الاجترار ينفخ البطن، والكظم بخلافه، فيقال: ما يحنق فلان على جرة ، وما يكظم على جرة: إذا لم ينطو على حقد ودغل، وقال ابن الأعرابي: ولا يقال للراعي جرة، وجاء عمر بهذا الحديث فضربه مثلا. وأحنق الزرع: انتشر وفي نسخة: انتثر سفى سنبله بعد ما يقنبع قال ابن الأعرابي: قنبع الزرع ثم أحنق، ثم مد للحب أعناقه، ثم حمل الدقيق، أي صار السنبل كالدحاريج في رأسه مجتمعا، ثم بدت أطراف سفاه، ثم بدت أنابيبه، ثم نما وصار كرؤوس الطير. كحنق تحنيقا وهذه عن ابن عباد. وأحنق الصلب: لزق بالبطن وكذلك السنام: إذا ضمر ودق، قال لبيد رضي الله عنه:
  بطليح أسفار تركن بـقـية                      منها فأحنق صلبها وسنامها وقال أوس بن حجر :
  وسورها حتى إذا هي أحنـقـت                      وأشرف فوق الحالبين الشراسف وأحنق الحمار: ضمر من كثرة الضراب نقله الجوهري، وأنشد قال الراجز:
  كأنني ضمنت هقلا عوهقا
  أقتاد رحلي أو كدرا محنقا وقيل: الإحناق لكل شيء من الخف والحافر، والمحنق من الحمير: الضامر اللاحق البطن بالظاهر، وقال أبو الهيثم: المحنق: الضامر، فلم يقيد، وأنشد:
  قد قالت الأنساغ للبطن الحقى
  قدما فآضت كالفنيق المحنق وإبل محانيق: ضمر نقله الجوهري، ومنه قول ذي الرمة:

  محانيق ينفضن الخدام كأنهـا                      نعام وحاديهن بالخرق صادح هكذا فسره الأصمعي، وقال ابن سيده: المحنق من الإبل : الضامر من هياج أو غرث، وكذلك خيل محانيق، وكأنهم قد توهموا واحده محناقا، وفي التهذيب -في ترجمة عقم- قال خفاف :
  وخيل تهادى لا هوادة بينهـا                      شهدت بمدلوك المعاقم محنق وقال: المحنق: هو الضامر، وقد تقدمت الإشارة إليه في تركيب ج م ق. وفي الأساس: أحنق الفرس وغيره: لصق بصلبه ضمرا، وخيل محانق، ومحانيق. أو إبل محانيق: سمان وقد أحنق البعير: إذا سمن فجاء بشحم كثير، قال الأزهري: هو ضد .
 ومما يستدرك عليه: قال ابن بري: وقد جاء حنيق بمعنى محنق ، قال المفضل النكري:
  تلاقينا بغـينة ذي طـريف                      وبعضهم على بعض حنيق

##### Türkçe

**الحنق**, harekeli: **الغيظ** (öfke)dir; **الصحاح**’ta olduğu gibi; yahut onun şiddetidir, **المحكم**’de olduğu gibi. Çoğulu: **حناق**; **جبل** ve **جبال** gibi. **الأعشى** bir boğayı vasfederek dedi:
  “Topluca döndü; gölgesiyle yarışır, salıverilmiş olarak;                      sonra dönüp (geri) geldi; demirlemiş (gibi); onu **الحنق** yormuştu”
Yani: öfke onu ağırlaştırdı. “Ona öfkelendi”: **حنق عليه**; **فرح** gibi; **حنقا** harekeli, ve **حنقا** **كتف** gibi: öfkelendi; o, **حنق**tır. **الجوهري** bununla yetindi. Ve **حنيق** **أمير** gibi; onu **ابن سيده** nakletti. **التهذيب**’de **ابن الأعرابي**’den: **الحنق**, iki ötre ile: develerden semiz olanlar. **العباب**’da: **الحنيق**, **أمير** gibi, o: öfkelenmiş olan; bu ise az önce geçti; o, tekrar(dır). Ve “Zeyd’i öfkelendirdi”: **أحنق زيدا**; öfkelendirdi; o hâlde o, **محنق**tır. Ondan, **قتيلة بنت النضر**’in, Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) hitap ederek sözü; babasını sabırla (bağlayıp) öldürmüştü:
  “Zararın neydi, eğer lütufta bulunsaydın; hâlbuki nice                      yiğit vardır ki, o **المغيظ المحنق** (öfkelenmiş, öfkelendirilmiş)tir”
Mecazdan: “Adam kin tuttu”: **أحنق الرجل**; çözülemeyen bir kinle kin tuttuğu zaman. Ondan, Ömer’in -Allah ondan razı olsun- sözü: “Bu iş, ancak gevişine öfkelenmeyen kimse için ıslah olur”: **لا يحنق على جرته**; yani: raiyyetine kin tutmaz. Bunun aslı: devenin gevişini atmasıdır; ancak o, **الكظم** (öfkeyi yutma) yerine konmuştur; şu bakımdan ki geviş getirme karnı şişirir; **الكظم** ise bunun tersidir. Şöyle denir: “Falan, gevişine öfkelenmez”: **ما يحنق فلان على جرة**; ve “gevişine karşı kısmaz/yutmaz”: **وما يكظم على جرة**; içine kin ve hile katlanmadığı zaman. **ابن الأعرابي** dedi: Çobana **جرة** denilmez. Ömer bu hadisi getirdi de onu bir misal olarak vurdu. “Ekin yayıldı”: **أحنق الزرع**; bir nüshada: “saçıldı”: **انتثر**; başağı, **يقنبع** olduktan sonra savrulan kırıntısını döktü. **ابن الأعرابي** dedi: Ekin **قنبع** olur, sonra **أحنق** olur, sonra taneye boyunlarını uzatır, sonra inceyi taşır; yani başak, başında toplanmış olarak **الدحاريج** gibi olur; sonra onun savruntusunun uçları görünür; sonra onun borucukları görünür; sonra büyür ve kuş başları gibi olur. **كحنق تحنيقا**; ve bu, **ابن عباد**’dandır. “Bel kemiği karna yapıştı”: **أحنق الصلب**; ve aynı şekilde hörgüç: zayıflayıp inceldiği zaman. **لبيد** -Allah ondan razı olsun- dedi:
  “Yolculukların yıprattığı (bir deve); ondan bir kalıntı bıraktılar;                      böylece bel kemiği ve hörgücü **أحنق** oldu”
**أوس بن حجر** dedi:
  “Onu (deveyi) sürdü; nihayet o **أحنقت** olunca                      ve sağanların üstünde kaburgalar yükselince”
“Eşek zayıfladı”: **أحنق الحمار**; çok çiftleşmeden dolayı zayıfladı; **الجوهري** onu nakletti. Şu beyit okundu; **الراجز** dedi:
  “Sanki ben, bir **هقل** **عوهق**’u (yüklenip) garanti etmişim;
  binek eyerimi çekip götürüyorum; yahut **كدرا محنقا** (zayıf bir katır)”
Ve denildi ki: **الإحناق** her şey için, tırnaklı ayaktan ve toynaktan (olan)dır. Ve eşeklerden **المحنق**: zayıf olup karnı sırtına yapışan. **أبو الهيثم** dedi: **المحنق**: zayıf olandır; kayıtlamadı. Şu beyit okundu:
  “Kayışlar karn(a) dedi ki: ‘Yapış!’
  öne; derken **الفنيق المحنق** gibi oldu”
Ve “zayıf develer”: **إبل محانيق**; zayıfladı; **الجوهري** onu nakletti. Ondan, **ذي الرمة**’nin sözü:

  “**محانيق** (develer), hizmetçileri silkeler; sanki onlar                      devekuşlarıdır; onların sürücüsü de yırtık elbiseyle ötücü”
**الأصمعي** onu böyle tefsir etti. **ابن سيده** dedi: Develerden **المحنق**: kızgınlıktan yahut açlıktan zayıf olan; ve aynı şekilde “zayıf atlar”: **خيل محانيق**. Sanki onlar onun tekilini **محناقا** sanmışlardır. **التهذيب**’de -**عقم** maddesinde- **خفاف** dedi:
  “Ve atlar; aralarında gevşeklik olmaksızın salınarak yürür;                      **المعاقم**’in ovulmuşuyla şahit oldum; (onlar) **محنق**”
Ve dedi: **المحنق**: o, zayıf olandır; ona işaret, **ج م ق** terkibinde geçmişti. **الأساس**’ta: “At ve başkası zayıflıktan beline yapıştı”: **أحنق الفرس وغيره**; “zayıf atlar”: **خيل محانق** ve **محانيق**. Yahut “semiz develer”: **إبل محانيق**; ve deve semizledi: **أحنق البعير**; semiz olup çok yağ getirdiği zaman. **الأزهري** dedi: O, zıddıdır.
Ve kendisine ek olarak (şu) istidrâk edilir: **ابن بري** dedi: **حنيق** “**محنق**” mânasında gelmiştir. **المفضل النكري** dedi:
  “**غينة ذي طريف**’te karşılaştık;                      ve onların bir kısmı bir kısmına karşı **حنيق** (öfkeli)”

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَنِقَ
1 حَنِقَ حنق , (S, Msb, K,) aor. حَنَقَ , (Msb, K,) inf. n. حَنَقٌ (S, * Msb, K) and حَنِقٌ, (K,) He was, or became, angered, or enraged: (S, Msb, K:) or vehemently angered or enraged: (K, Ham p. 29:) عَلَيْهِ against him: (S:) or it may be from the signification of “ cleaving, ” or “ sticking; ” as though meaning (assumed tropical:) rancour, malevolence, malice, or spite, clave to his bosom. (Ham p. 29. [See also حَنَقٌ, below.]) ― -b2- [Hence,] لَا يَحْنَقُ عَلَى جِرَّتِهِ: and ما يحنق على جِرَّةٍ: [thus written in the TA; though it seems to be implied by the manner in which the two sayings are there introduced, in this art., that the verb in each case is ↓ يُحْنِقُ, from أَحْنَقَ in the first of the senses assigned to it below:] see جِرَّةٌ.

2 حَنَّقَ see 4.

احنق
4 احنق احنق أحنق حنق (tropical:) He bore rancour, malevolence, malice, or spite, [cleaving to him, so as] not be relaxed; or he hid, in his heart, enmity, and violent hatred, not to be relaxed. (K, TA.) See also 1. ― -b2- It (the back-bone, or the back, الصُّلْبُ) clave to the belly [by reason of leanness]. (K.) ― -b3- It (a camel's hump) became lean and thin. (S.) ― -b4- He (an ass, K, or, as some say, a camel, and a horse or a mule or an ass, TA) became lean, or light of flesh, or slender, and lean, or lean, and lank in the belly, in consequence of much covering: (K, TA:) or, said of a horse or other animal, (A, TA,) or of a camel, (Har p. 173,) his belly clave to his back-bone, or back, by reason of leanness. (A, Har p. 173.) ― -b5- And He (a camel) became fat; had much fat: thus it has two contr. meanings. (Az, TA.) ― -b6- It (seed-produce [meaning corn]) spread forth the awn, or beard, of its ears, after they had formed, at the head, what resembled little compact balls; (K, TA;) as also ↓ حنّق. inf. n. تَحْنِيقٌ. (Ibn-' Abbلd, K.) IAar says that you say of seed-produce [or corn] قَنْبَعَ ثُمَّ أَحْنَقَ ثُمَّ مَدَّ لِلْحَبِّ أَعْنَاقَهُ ثُمَّ حَمَلَ الدَّقِيقَ, i. e. Its ears had, at the head, what resembled little compact balls: then the extremities of its awn, or beard, appeared: then the internodal portions of its culms appeared: then [it bore farina; or] it increased, and [its heads] became like the heads of birds. (TA.) -A2- He angered, (S, Msb, K,) or enraged, another. (S, Msb.) ― -b2- He made a beast lean, or light of flesh. (Ham p. 29.)

حَنَقٌ
حَنَقٌ حنق Anger, or rage: (S, K:) or vehemence of anger or rage: (M, K, Ham p. 29:) or (assumed tropical:) anger, or rage, that cleaves to one: (Har p. 173:) or rancour, malevolence, malice, or spite: (Har p. 568:) pl. حِنَاقٌ. (S, K.)

حَنِقٌ
حَنِقٌ حنق (S, Msb, K) and ↓ حَنِيقٌ (ISd, O, K) Angered, or enraged; (S, O, Msb, K;) as also ↓ مُحْنَقٌ: (S, Msb:) or vehemently angered or enraged. (K.)

حَنِيقٌ
حَنِيقٌ حنيق : see حَنِقٌ: ― -b2- and مُحْنِقٌ.

مُحْنَقٌ
مُحْنَقٌ محنق : see حَنِقٌ.

مُحْنِقٌ
مُحْنِقٌ محنق Lean, or light of flesh; or slender, and lean; or lean, and lank in the belly: (AHeyth, T, TA:) and so the pl. مَحَانِيقُ applied to camels: (S, K:) or the former, applied to an ass, (S,) or a camel, (ISd, TA,) lean, &c., as above, (S, ISd, TA,) in consequence of much covering, (S,) or from lust, or hunger: and so مَحَانِيقُ applied to horses; as though they imagined the sing. to be مِحْنَاقٌ: (ISd, TA:) or the sing., applied to a horse, (A,) and to an ass, (TA,) lean, &c., as above, so that the belly cleaves to the back: and so the pls. مَحَانِقُ and مَحَانِيقُ applied to horses: (A, TA:) or مَحَانِيقُ signifies fat; as also حُنُقٌ [pl. of ↓ حَنِيقٌ]; (K, TA;) both applied to camels. (TA.)

##### Türkçe

حَنِقَ
1 **حَنِقَ** **حنق** , (S, Msb, K,) muzâri‘ı **حَنَقَ** , (Msb, K,) mastar ismi **حَنَقٌ** (S, * Msb, K) ve **حَنِقٌ**, (K,) O öfkelenmişti; yahut öfkelendi, yahut hiddetlendi: (S, Msb, K:) yahut şiddetle öfkelenmiş yahut hiddetlenmişti: (K, Ham s. 29:) **عَلَيْهِ** ona karşı: (S:) yahut “yarılma” yahut “yapışma” anlamından olabilir; sanki (mecaz kabul edilerek:) kin, kötü niyet, kötülük, yahut garez, onun göğsüne yapıştı demek gibi. (Ham s. 29. [Aşağıda **حَنَقٌ**’a da bak.]) ― -b2- [Bundan dolayı,] **لَا يَحْنَقُ عَلَى جِرَّتِهِ**: ve **ما يحنق على جِرَّةٍ**: [TA’da böyle yazılmıştır; gerçi orada bu maddede iki sözün takdim ediliş tarzının, her iki durumda fiilin, aşağıda ona verilen anlamların birincisinde **أَحْنَقَ**’tan olan ↓ **يُحْنِقُ** olduğunu ima ettiği görülür:] **جِرَّةٌ**’ye bak.

2 **حَنَّقَ** 4’e bak.

احنق
4 **احنق** **احنق** **أحنق** **حنق** (mecaz:) O, gevşemeyecek şekilde [kendisine yapışık] kin, kötü niyet, kötülük yahut garez taşıdı; yahut kalbinde, gevşemeyecek düşmanlık ve şiddetli nefret gizledi. (K, TA.) 1’e de bak. ― -b2- O (omurga, yahut sırt, **الصُّلْبُ**) zayıflık sebebiyle karna yapıştı. (K.) ― -b3- O (devenin hörgücü) zayıfladı ve inceldi. (S.) ― -b4- O (bir eşek, K, yahut bazılarına göre bir deve, ve bir at yahut bir katır yahut bir eşek, TA) çok örtünme sebebiyle zayıfladı, yahut eti azaldı, yahut ince ve zayıf oldu, yahut karın kısmı zayıf ve sarkık oldu: (K, TA:) yahut bir at veya başka bir hayvan hakkında, (A, TA,) yahut bir deve hakkında, (Har s. 173,) zayıflık sebebiyle karnı omurgasına, yahut sırtına, yapıştı. (A, Har s. 173.) ― -b5- Ve o (bir deve) semirdi; çok yağı oldu: böylece onun iki zıt anlamı vardır. (Az, TA.) ― -b6- O (tohum mahsulü [yani tahıl]) başakları, baş kısmında küçük sıkı toplara benzeyen şeyler oluşturduktan sonra, kılçığını yahut sakalını yaydı: (K, TA;) bunun gibi ↓ **حنّق** da. mastar ismi **تَحْنِيقٌ**. (Ibn-‘ Abbلd, K.) IAar der ki, tohum mahsulü [yahut tahıl] hakkında şöyle dersin: **قَنْبَعَ ثُمَّ أَحْنَقَ ثُمَّ مَدَّ لِلْحَبِّ أَعْنَاقَهُ ثُمَّ حَمَلَ الدَّقِيقَ**, yani: Başakları, baş kısmında küçük sıkı toplara benzeyen şeyler bulundurdu: sonra kılçığının yahut sakalının uçları göründü: sonra saplarının boğum arası kısımları göründü: sonra [un taşıdı; yahut] arttı, ve [başları] kuşların başları gibi oldu. (TA.) -A2- O, bir başkasını öfkelendirdi, (S, Msb, K,) yahut hiddetlendirdi. (S, Msb.) ― -b2- O, bir hayvanı zayıflattı, yahut eti az yaptı. (Ham s. 29.)

حَنَقٌ
**حَنَقٌ** **حنق** Öfke, yahut gazap: (S, K:) yahut öfke yahut gazabın şiddeti: (M, K, Ham s. 29:) yahut (mecaz kabul edilerek:) kişiye yapışan öfke, yahut gazap: (Har s. 173:) yahut kin, kötü niyet, kötülük, yahut garez: (Har s. 568:) çoğulu **حِنَاقٌ**. (S, K.)

حَنِقٌ
**حَنِقٌ** **حنق** (S, Msb, K) ve ↓ **حَنِيقٌ** (ISd, O, K) Öfkelenmiş, yahut hiddetlenmiş; (S, O, Msb, K;) bunun gibi ↓ **مُحْنَقٌ** da: (S, Msb:) yahut şiddetle öfkelenmiş yahut hiddetlenmiş. (K.)

حَنِيقٌ
**حَنِيقٌ** **حنيق** : **حَنِقٌ**’a bak: ― -b2- ve **مُحْنِقٌ**.

مُحْنَقٌ
**مُحْنَقٌ** **محنق** : **حَنِقٌ**’a bak.

مُحْنِقٌ
**مُحْنِقٌ** **محنق** Zayıf, yahut eti az; yahut ince ve zayıf; yahut karın kısmı zayıf ve sarkık: (AHeyth, T, TA:) ve böylece çoğulu **مَحَانِيقُ** develere uygulanır: (S, K:) yahut birincisi, bir eşeğe uygulanır, (S,) yahut bir deveye, (ISd, TA,) yukarıda olduğu gibi zayıf, vb., (S, ISd, TA,) çok örtünme sebebiyle, (S,) yahut şehvetten, yahut açlıktan; ve böylece **مَحَانِيقُ** atlara uygulanır; sanki tekilinin **مِحْنَاقٌ** olduğunu tasavvur etmişlerdir: (ISd, TA:) yahut tekil, bir ata, (A,) ve bir eşeğe, (TA,) yukarıda olduğu gibi zayıf, vb., öyle ki karın sırta yapışır: ve böylece çoğulları **مَحَانِقُ** ve **مَحَانِيقُ** atlara uygulanır: (A, TA:) yahut **مَحَانِيقُ** semiz demektir; bunun gibi **حُنُقٌ** [↓ **حَنِيقٌ**’in çoğulu]; (K, TA;) her ikisi de develere uygulanır. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَنِقَ
حَنِقَ A ( n. ac. حَنَق 4 ,  حَنِق 5 )
a.  [ 'Ala or Min ], Was angry with.

أَحْنَقَ
أَحْنَقَ IV ,
a.  Angered, enraged.

b.  Became lean, thin ( animal ).

حَنَق
حَنَق 4 , ( pl. حِنَاْق 23 ),
a.  Anger, rage, wrath.

حَنِق
حَنِق 5 ,  حَنِيْق 25 ,
a.  Angered, wrathful.

##### Türkçe

**حَنِقَ**
**حَنِقَ** A ( i. ac. **حَنَق** 4 , **حَنِق** 5 )
a. [ 'Ala or Min ], -e karşı öfkeli oldu.

**أَحْنَقَ**
**أَحْنَقَ** IV ,
a. Öfkelendirdi, kızdırdı.

b. Zayıfladı, inceldi (hayvan).

**حَنَق**
**حَنَق** 4 , ( çoğ. **حِنَاْق** 23 ),
a. Öfke, hiddet, gazap.

**حَنِق**
**حَنِق** 5 , **حَنِيْق** 25 ,
a. Öfkeli, gazaplı.
